Ακριβώς επειδή σήμερα είναι κοινός τόπος, παίζοντας σε κάθε δελτίο ειδήσεων, δεν συνειδητοποιούμε πόσο υπεράνθρωπος άθλος είναι η πρόβλεψη του αυριανού καιρού.

Πλέον μιλάμε εύκολα για βαρομετρικά χαμηλά και έχουμε μετεωρολογικούς χάρτες που δείχνουν σε πραγματικό χρόνο τις κινήσεις του καιρού, λες και πρόκειται για φανταστικούς στρατούς που κινούνται σε σχηματισμούς και συγκρούονται στον αέρα.

Η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία μάς εξηγεί μάλιστα πώς να διαβάζουμε σωστά έναν χάρτη καιρού: «Ο μετεωρολόγος φέρνοντας τις καμπύλες που συνδέουν τόπους με ίδια τιμή ατμοσφαιρικής πίεσης φέρνει τις ισοβαρικές καμπύλες και προσδιορίζει τα βαρομετρικά χαμηλά (L) και βαρομετρικά υψηλά (H), ως και τις περιοχές με ομαλό βαρομετρικό πεδίο. Στη συνέχεια τοποθετεί τα μέτωπα και εξετάζει τις περιοχές που θα επηρεασθούν από τα βαρομετρικά χαμηλά και τα μέτωπα».

Όλα είναι πια στη διακριτική ευχέρεια του πολίτη που θέλει να ενημερώνεται για τον καιρό των επόμενων ημερών. Θα βρέξει ή θα κάνει καύσωνα; Απέχεις μόλις ένα «κλικ» για να μάθεις.

Μόνο που δεν ήταν πάντα έτσι…

Παρά το γεγονός ότι η πρώτη επιτροπή που στήθηκε ποτέ για τη συλλογή μετεωρολογικών δεδομένων λειτουργούσε ήδη από το 1831 στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ, όλοι οι χάρτες που έφτιαχναν δημιουργούνταν αναγκαστικά εκ των υστέρων. Η πρόγνωση του καιρού δεν ήταν άλλωστε επιστήμη παρά προλήψεις και δεισιδαιμονίες, μια σωστή μεταφυσική που θα έπρεπε η νέα εποχή να απαλλαγεί από δαύτη και μάλιστα τάχιστα.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1840 εξάλλου, ο νεοεκλεγείς γραμματέας του Ινστιτούτου Σμιθσόνιαν εξέφρασε ανοιχτά τη δυσφορία του γι’ αυτό που έβλεπε ως κατάφωρη έλλειψη προόδου στον κλάδο της μετεωρολογίας. Κι έτσι έστησε ένα νέο πρόγραμμα που θα επικεντρωνόταν «στην επίλυση του προβλήματος των αμερικανικών καταιγίδων», όπως γράφει ο Τζέιμς Φλέμινγκ στο βιβλίο του «Η μετεωρολογία της Αμερικής», αν και παρά τις μεγαλόστομες διακηρύξεις οι αμερικανικές καταιγίδες συνέχισαν να αποτελούν πρόβλημα.

Και ήταν στα τέλη του 19ου αιώνα-αρχές 20ού όταν ένας πατέρας και ένας γιος θα έβαζαν σκοπό να τα αλλάξουν όλα αυτά. Ο νορβηγός γεωφυσικός Vilhelm Bjerknes και ο υιός Jacob δηλαδή, που αφιέρωσαν τη ζωή τους στην προσπάθεια να κατανοήσουν πώς δουλεύει η γήινη ατμόσφαιρα. Κατανοώντας την ατμόσφαιρα σήμαινε βέβαια και μετεωρολογική γνώση, κι έτσι το δίδυμο θα άφηνε κληρονομιά όλα αυτά τα μοντέλα πρόγνωσης καιρού που ξέρουμε και χρησιμοποιούμε σήμερα.

Τις ίδιες της βάσεις της μετεωρολογίας δηλαδή, στις οποίες πατά ακόμα και σήμερα γερά η πρόγνωση του καιρού, παρά το γεγονός ότι μας χωρίζουν εκατό περίπου χρόνια από τότε…

Ο Jacob Bjerknes και οι βάσεις της πρόγνωσης του καιρού γεννήθηκαν την ίδια χρονιά. Γιατί την ώρα που το νεογέννητο ερχόταν στη ζωή το 1897, ο πατέρας του, Vilhelm, είχε μια στιγμή «εύρηκα»: είχε μόλις αναπτύξει ένα θεώρημα που περιέγραφε την κίνηση μιας δίνης σε ένα μη ομοιογενές υγρό, όπως οι αέριες μάχες που αλληλεπιδρούν με την ατμόσφαιρα.

Πολυσχιδής νους καθώς ήταν, ο Vilhelm ήταν σίγουρος πως οι υπολογισμοί του -σε όλη τους τη μεγαλοπρεπή πολυπλοκότητα- θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ένα σύστημα πρόγνωσης του καιρού, ένα σύστημα πολύ μπροστά από την εποχή του. Αυτός έγινε τώρα ο σκοπός της ζωής και της δουλειάς του, όπως μας εξομολογείται το 1902: «Ο σκοπός είναι να προβλέψεις τη δυναμική και φυσική κατάσταση της ατμόσφαιρας σε μια μετέπειτα χρονική στιγμή, αν σε οποιοδήποτε προηγούμενη φάση αυτές οι συνθήκες είναι γνωστές».

Εφαρμόζοντας μάλιστα το θεώρημά του στις κινήσεις όχι μόνο της ατμόσφαιρας αλλά και της θάλασσας, ο Vilhelm ήταν πεπεισμένος πως το σύστημά του είχε μετατρέψει τη μεταφυσική πρόγνωση του καιρού σε απλό φυσικομαθηματικό πρόβλημα, σαν να υπολογίζεις δηλαδή την τριβή ή τη βαρύτητα. Απλή σκέψη σήμερα, κολοσσιαία και επαναστατική σύλληψη στα χρόνια του!

Σοβαρός και ταγμένος επιστήμονας καθώς ήταν, ο Vilhelm γίνεται το 1913 διευθυντής του νέου γεωφυσικού ινστιτούτου του γερμανικού Πανεπιστημίου της Λειψίας, το οποίο είχε μαζέψει στις δομές του μερικά από τα μεγαλύτερα νεαρά μυαλά του κόσμου. Ένας από τους μαθητές του Νορβηγού ήταν μάλιστα ο Vagn Walfrid Ekman, ο οποίος θα γινόταν γνωστός για την ομώνυμη θεωρία του που περιγράφει τους τρόπους με τους οποίους ο αέρας επηρεάζει την κίνηση των θαλάσσιων ρευμάτων (μια ιδέα που, παρεμπιπτόντως, του ήρθε ουρανοκατέβατη σε ένα βραδινό παρτάκι).

Η μικρή κοινότητα που έστησε ο Vilhelm στη Λειψία θα περιλάμβανε μέχρι το 1915 και τον γιο του, Jacob, τον οποίο όλοι φώναζαν Jack. Οι περιστάσεις μόνο ευνοϊκές δεν ήταν όμως για τις μελέτες του Bjerknes, καθώς τον Ιούλιο του 1914 η Αυστροουγγαρία κήρυξε τον πόλεμο στη Σερβία και η Γερμανία μπήκε στη μάχη λίγες μέρες αργότερα, πυροδοτώντας αυτό που θα έμενε τότε γνωστό ως Μεγάλος Πόλεμος και λίγες δεκαετίες αργότερα ως Α’ Παγκόσμιος.

Το ερευνητικό ινστιτούτο του νορβηγού ακαδημαϊκού έμεινε ξαφνικά χωρίς κόσμο, μιας και οι γερμανοί φοιτητές στρατολογήθηκαν και κάποιοι άλλοι έτρεχαν να γλιτώσουν από την αναποδιά. Η πρόοδος που σημείωνε ο καθηγητής ανακόπηκε, την ίδια ώρα που και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού η όποια εξέλιξη αναχαιτίστηκε. Οι Αμερικανοί, έχοντας πιστέψει στις πρώιμες διακηρύξεις του Bjerknes, είχαν στήσει τους πρώτους καθημερινούς μετεωρολογικούς χάρτες με παγκόσμια μάλιστα εμβέλεια, αν και τώρα το Γραφείο Καιρού των ΗΠΑ έπρεπε να παρατήσει το πρόγραμμα -εφτά μήνες μετά την έναρξή του-, μιας και τα τηλεγραφήματα από την μπαρουτοκαπνισμένη Ευρώπη είχαν σταματήσει να καταφτάνουν.

Ο Vilhelm είχε δεχτεί ένα αποφασιστικό πλήγμα, παρά το γεγονός ότι η έρευνά του φαινόταν να πείθει την επιστημονική κοινότητα. Λίγα χρόνια πρωτύτερα εξάλλου ο ίδιος είχε προτείνει πως οι μετεωρολογικές παρατηρήσεις και οι υπολογισμοί θα μπορούσαν να συνδυαστούν πάνω σε γεωγραφικούς χάρτες, επιτρέποντας στην επιστήμη να χαρτογραφεί τις καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν στην οικουμένη. Και θα γινόταν με τρόπο απλό, «όπως συνάγει κάποιος μια εξίσωση από μια άλλη», όπως έγραφε χαρακτηριστικά.

Σε επιστολή του εξάλλου το 1914 στο Ίδρυμα Κάρνεγκι, έναν από τους βασικούς χρηματοδότες της έρευνάς του, ο Vilhelm παρατηρεί με πρόδηλη ανησυχία: «Ελπίζω ότι ο πιο αχρείαστος και πιο απάνθρωπος απ’ όλους τους πολέμους δεν θα διαταράξει τη δουλειά που επιτελώ»…

Δεν ήξερε βέβαια πως ο Α’ Παγκόσμιος δεν θα ήταν για τον ίδιο παρά μια παράξενη εμπλοκή του στρατού και του πολέμου με την έρευνά του! Το 1916 ένας από τους πιο φωτεινούς διδακτορικούς φοιτητές του Νορβηγού και βασικός μοχλός της δουλειάς του, ο Herbert Petzold, σκοτώθηκε στη Μάχη του Βερντέν του Δυτικού Μετώπου. Κάτι που ανάγκασε τον ακαδημαϊκό να επιστρατεύσει άρον άρον τον γιο του στις μελέτες του, παρά το γεγονός ότι μόλις έναν χρόνο πριν ο Vilhelm παρατηρούσε ότι ο Jack «είναι ακόμα πολύ μικρός για να αφιερωθεί σε αυτή τη δουλειά».

Ήταν ο πόλεμος αυτός που θα έφερνε τον υιό Bjerknes στο πλευρό του πατρός, όταν του εμπιστεύτηκε την ευαίσθητη έρευνα του Petzold για τις «γραμμές σύγκλισης», τις διακριτές αέριες μάζες δηλαδή που κινούνταν στην ατμόσφαιρα. Ο μικρός αποδείχθηκε ταλέντο και σύντομα θα είχε στα χέρια του την πρώτη του επιστημονική δημοσίευση, στην οποία μας λέει πως αυτές οι γραμμές αέρα μπορεί κάλλιστα να έχουν μήκος μερικές χιλιάδες χιλιόμετρα, τείνουν να κινούνται ανατολικά και ενδέχεται να έχουν σχέση με τα νέφη και τις βροχοπτώσεις.

Και πάλι ήταν ο Α’ Παγκόσμιος αυτός που ανάγκασε τους Bjerknes να εγκαταλείψουν εσπευσμένα τη Γερμανία το 1917, επιστρέφοντας στα πάτρια εδάφη: «Είμαι και πάλι πίσω στη Νορβηγία, όχι για ένα καλοκαιρινό ταξίδι, αλλά για πάντα», γράφει λυπημένος στο ημερολόγιό του ο Bjerknes ο Πρεσβύτερος, ο οποίος ανέλαβε αμέσως ακαδημαϊκή θέση στο Γεωφυσικό Ινστιτούτο της Νορβηγίας. Κι έτσι το πρώτο πράγμα που θα κάνει είναι να αναπτύξει μια σχολή μετεωρολογικής ανάλυσης (θα γινόταν γνωστή ως Bergen School).

Και βέβαια οι ακτές της Νορβηγίας έγιναν το καλύτερο εργαστήριο για τη σχολή. Επιμένοντας φορτικά στην κυβέρνηση, κατάφερε κάποια στιγμή να πείσει τους κυβερνώντες της χώρας του να αυξήσουν τους μετεωρολογικούς σταθμούς του νότου σε τουλάχιστον… δεκαπλάσια νούμερα. Κι έτσι, ξαφνικά και μαγικά, ο Jack και δύο ακόμα σπουδαστές έγιναν οι πρώτοι μετεωρολόγοι της Ιστορίας με τη σημερινή έννοια του όρου!

Κι αν μέχρι τότε ο πόλεμος είχε σταθεί μεγάλο εμπόδιο στα πόδια τους, τώρα ήταν ώρα να μετατραπεί στον μεγαλύτερο -αν και κάπως απροσδόκητο- σύμμαχό τους. Ο χειμώνας του 1916-1917 ήταν βλέπετε ιδιαιτέρως σκληρός για τη Νορβηγία, με τις πολεμικές ανάγκες να έχουν περιορίσει δραστικά τις προμήθειες, κι έτσι ο στόχος του Vilhelm να προβλέπει τον καιρό δεν ήταν πια επιστημονικό καπρίτσιο, αλλά πρακτική ανάγκη. Και επιτακτική, καθώς όλοι κατάλαβαν πως η πρόγνωση του καιρού θα «βοηθούσε στην παραγωγή του ψωμιού».

Η πληθώρα των καιρικών δεδομένων που έφταναν τώρα στο γραφείο των Bjerknes επέτρεπε στον Jack να παρατηρεί καλύτερα τις γραμμές του και να ραφινάρει τη θεωρία του. Μέχρι το φθινόπωρο του 1918, ο υιός είχε κάνει τη δική του ανακάλυψη: οι γραμμές του αέρα συνδέονταν τώρα με το φαινόμενο των κυκλώνων, που δεν ήταν πια παρά μεγάλες μάζες αέρα που κινούνταν κυκλικά γύρω χαμηλές ατμοσφαιρικές πιέσεις.

Ο Jack δημοσίευσε τις παρατηρήσεις του το 1919 και χωρίς να το ξέρει ακόμα, είχε μόλις αναγνωρίσει ένα από τα βασικότερα χαρακτηριστικά των μετεωρολογικών χαρτών και της ίδιας της πρόγνωσης του καιρού. Όσο για τα ίδια τα χαρακτηριστικά, έμελλε να επηρεαστούν κι αυτά από τον πόλεμο, καθώς έμοιαζαν με γραμμές στρατών που προελαύνουν. Ο Jack Bjerknes είχε ανακαλύψει το «μέτωπο», έναν από τους κύριους όρους της μετεωρολογίας (ψυχρό μέτωπο, θερμό μέτωπο, συνεσφιγμένο μέτωπο).

Το Bergen School συνέχισε να δουλεύει πάνω στην πεπατημένη του Jack καθ’ όλη τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου, αλλά και του πατρός Vilhelm, ο οποίος επέμενε στη φυσικομαθηματική ανάλυση των καιρικών δεδομένων. Οι φοιτητές, πατώντας στις δύο αυτές γραμμές σκέψεις (παρατήρηση και μαθηματική ανάλυση), έφτιαχναν τώρα τους χάρτες που παρατηρούμε σήμερα αδιάφορα στην τηλεόραση, περιλαμβάνοντας κι αυτές τις διαφορετικές γραμμές σύγκλισης που θα ονομάζονταν αργότερα «ψυχρά μέτωπα» και «θερμά μέτωπα».

Όσο γίνονταν αυτά, ο υιός ανακάλυπτε ότι τα μέτωπα συγκρούονται με συγκεκριμένα μοτίβα, την ίδια ώρα που ένας άλλος μαθητής της σχολής, κάποιος Tor Bergeron, πρότεινε να υιοθετηθούν προκαθορισμένα σύμβολα για τα διαφορετικά είδη των μετώπων. Παρά το γεγονός ότι θα έπρεπε να περάσουν αρκετές δεκαετίες για να καταλήξει η μετεωρολογική κοινότητα σε κοινά σύμβολα…

Μέχρι το τέλος του πολέμου, η σχολή του Vilhelm είχε αναπτύξει ρεαλιστικότατα μοντέλα που έθεταν τα πρότυπα για τις κινήσεις και τις συμπεριφορές των καταιγίδων. Ο επιστήμονας του Bergen School μπορούσε τώρα να διακρίνει πότε και πώς θα δημιουργηθεί μια καταιγίδα, προς τα πού θα κινηθεί και, κυρίως, αν θα κοπάσει ή θα ενταθεί το φαινόμενο.

Vilhelm και Jack δεν έκαναν όμως μόνο αυτά. Φτιάχνοντας ένα τέτοιο αυστηρό σώμα κανόνων, που ονομάστηκε τελικά «νορβηγικό πρότυπο κυκλώνων», οι δυο ερευνητές έψαχναν να απαλλάξουν τη μετεωρολογία από την υποκειμενικότητα, κάνοντάς τη επιτέλους επιστήμη.

Μόνο που στις αρχές της δεκαετίας του 1920, πατέρας και γιος τράβηξαν δρόμους χωριστούς, αν και επιστημονικά μιλώντας ο στόχος τους παρέμενε κοινός. Ο Jack Bjerknes έγινε επικεφαλής του Γραφείου Καιρικών Προγνώσεων της Νορβηγίας (1920-1931), ενώ το 1926 ο Vilhelm ανέλαβε ακαδημαϊκή θέση στο Πανεπιστήμιο του Όσλο, όπου και παρέμεινε μέχρι την απόσυρσή του από την ενεργό δράση το 1932. Ερευνητικά ενεργός θα έμενε βέβαια μέχρι και την τελευταία μέρα της ζωής του, εκεί στα 1951.

Όσο για τον γιο, όταν εγκατέλειψε το Γραφείο Καιρικών Προγνώσεων, βάδισε στα χνάρια του πατέρα του, διδάσκοντας μετεωρολογία στη σχολή που είχε στήσει ο πιονέρος του καιρού. Έχοντας στρώσει τα θεμέλια μιας επιστήμης που περίμενε να αναδυθεί σε πείσμα των προβλέψεων, η δεκαετία του 1920 έμελλε να γίνει ορόσημο για την πρόοδο της μετεωρολογικής γνώσης.

Η ανάπτυξη της ραδιοφωνίας επέτρεψε την ταχύτερη και πιο λεπτομερή μετάδοση των καιρικών δεδομένων. Μέχρι το 1922, για παράδειγμα, οι 98 μετεωρολογικοί σταθμοί των 35 αμερικανικών πολιτειών μετέδιδαν προφορικά δελτία καιρού και συμβουλές σε αγρότες και ψαράδες. Εκείνη τη χρονιά έγινε ωστόσο και κάτι ακόμα, εξίσου σπουδαίο για την πρόβλεψη του καιρού: Γαλλία και ΗΠΑ συνεργάστηκαν ανταλλάσσοντας τις ημερήσιες μετεωρολογικές παρατηρήσεις τους. Το γαλλικό δελτίο καιρού μεταδιδόταν από την κορυφή του Πύργου του Άιφελ σε πλήθος ευρωπαϊκών υπηρεσιών.

Μέχρι το 1924, καιρικοί χάρτες σχεδιάζονταν καθημερινά για τον Βόρειο Πόλο και το μεγαλύτερο μέρος του βόρειου ημισφαιρίου. Και πάνω που όλα πήγαιναν καλά για τη μετεωρολογία, θα ήταν και πάλι ο πόλεμος, ο Β’ Παγκόσμιος αυτή τη φορά, που θα έμπαινε σφήνα στα δελτία καιρού και την ίδια τη ζωή και τη δουλειά του νεότερου Bjerknes!

Τον Ιούλιο του 1939, ο Jack, η σύζυγος και τα δυο του παιδιά πήγαν στις ΗΠΑ για μια σειρά διαλέξεων του κυρίου καθηγητή που θα κρατούσε ένα οχτάμηνο. Μόνο που τον Απρίλιο του 1940 η ναζιστική Γερμανία θα εισέβαλε στη Νορβηγία, κάτι που ανέκοψε αμέσως τα καιρικά δελτία και τη μετάδοσή τους. Η επίσκεψη των Bjerknes στην Αμερική έμελλε να γίνει μόνιμη, κάτι που έκανε τους Συμμάχους να τρίβουν τα χέρια τους από την απροσδόκητη εξέλιξη να έχουν μαζί τους τον πρωτεργάτη της μετεωρολογίας, τον εκπατρισμένο πια και σύντομα αμερικανό πολίτη Jack.

Τα συμμαχικά στρατεύματα χρειάζονταν εξάλλου ακριβείς εκτιμήσεις για τον καιρό και η αμερικανική αεροπορία δεν έχασε τον καιρό της, ζητώντας του να ηγηθεί μιας νέας σχολής που στήθηκε επιτόπου για την εκπαίδευση κάποιων αξιωματικών στη μετεωρολογία. Ο Τζακ επέλεξε ως έδρα της νέας του σχολής μια πανεπιστημιακή δομή του Λος Άντζελες, τμήμα του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια. Η νέα σχολή θα γινόταν τελικά το πανεπιστημιακό Τμήμα Μετεωρολογίας και σύντομα θα ήταν ο αδιαφιλονίκητος ηγέτης στην πρόγνωση του καιρού παγκοσμίως (ατμοσφαιρικές επιστήμες, στον καιρό τους), μια θέση που δεν έχει απωλέσει ως τα σήμερα.

Εντωμεταξύ, το μοντέλο που είχε αναπτύξει ο Jack στην παλιά του σχολή, το Bergen School, υιοθετούνταν τώρα μαζικά από τις επιστημονικές κοινότητες του πλανήτη, καθώς ο πόλεμος παραμέριζε τις ιδεολογικές και μεθοδολογικές αντιρρήσεις. Τον πρώτο λόγο είχαν πια οι ΗΠΑ, οι οποίες έστησαν το 1942 μια στρατιωτική υπηρεσία συλλογής και ανάλυσης καιρικών δεδομένων, η οποία συνεργάστηκε κάποια στιγμή με το εκτεταμένο δίκτυο μετεωρολογικών σταθμών του αμερικανικού Ναυτικού, αλλάζοντας για τα καλά τη μοίρα της μετεωρολογίας.

Την ίδια χρονιά, βασισμένοι πάντα στο νορβηγικό μοντέλο του, οι Αμερικανοί του Bjerkness άρχισαν να αναλύουν επισήμως τον καιρό στην επιφάνεια της Γης, φτιάχνοντας τους πρώτους καιρικούς χάρτες επιφάνειας, μια διάσταση που υπάρχει μέχρι σήμερα (σε αντίθεση δηλαδή με τους χάρτες καιρού ανώτερης ατμόσφαιρας).

Τα υπόλοιπα είναι Ιστορία, καθώς η μετεωρολογία θα έκανε άλματα στις επόμενες δεκαετίες. Όσο για τον Jack, έριχνε τώρα το βάρος σε μεγαλύτερα ερωτήματα για την ατμόσφαιρα. Και εξίσου σημαντικά. Ήταν, ας πούμε, ο πρώτος που αναγνώρισε ότι το El Niño, ένα τοπικό όπως θεωρούνταν φαινόμενο του Περού, είχε στην ουσία σημαντικές και παγκόσμιες επιπτώσεις!

Όταν πέθανε το 1975, έφυγε από τον κόσμο ως ο άνθρωπος που κατάφερε να φτιάξει τάξη και σύστημα σε μια χαοτική και απρόβλεπτη μέχρι τότε ατμόσφαιρα. Και παρά τις τεράστιες επαναστάσεις της μετεωρολογίας και τις σημερινές δορυφορικές τεχνολογίες που μόνο να ονειρευόταν θα μπορούσε ο μεγάλος πρωτεργάτης, κάθε φορά που παρακολουθούμε ένα δελτίο πρόγνωσης καιρού, είναι τα δικά του χνάρια πάνω στα οποία βαδίζουν οι σύγχρονοι μετεωρολόγοι…

Πηγή: newsbeast.gr

Ανακοινώθηκε η έκδοση πενταετούς ομολόγου από το ελληνικό δημόσιο

Η πολυθρύλητη έξοδος στις αγορές είναι πλέον γεγονός! Ο νέος κύκλος δανεισμού της χώρας, με επαχθή επιτόκια και νέες δεσμεύσεις στους παράγοντες της «αγοράς», για την πιστή εφαρμογή των μνημονιακών πολιτικών, εμφανίζεται από την κυβέρνηση, περίπου ως η αρχή του τέλους των μνημονίων….

Το υπουργείο Οικονομικών έδωσε εντολή στις 6 διεθνείς τράπεζες (BNP Paribas, Bank of America-Merrill Lynch, Citigroup, Deutsche Bank, Goldman Sachs και HSBC) να ξεκινήσουν τη διαδικασία έκδοσης 5ετούς ομολόγου ύψους έως 4 δισ. ευρώ.

Στην επίσημη ανακοίνωση για την έκδοση του ομολόγου αναφέρεται ότι το Ελληνικό δημόσιο απευθύνει πρόσκληση σε επενδυτές για αγορά τίτλων ενώ παράλληλα, απευθύνει πρόσκληση στους κατόχους των ομολόγων που ωριμάζουν το 2019, για ανταλλαγή των τίτλων, με νέους λήξης το 2022. Η τιμή εξαγοράς των προηγούμενων τίτλων, έχει οριστεί στο 102,6% της ονομαστικής αξίας του κάθε ομολόγου.

Σε ανακοίνωση του Γραφείου Τύπου του πρωθυπουργού αναφέρεται ότι «η επιλογή αυτή αποτελεί ένα σημαντικό βήμα της στρατηγικής της Ελλάδας για να ανακτήσει βιώσιμη και σταθερή πρόσβαση στις διεθνείς αγορές».

Οι πανηγυρικοί τόνοι των κυβερνητικών ανακοινώσεων και η δεδομένη συναίνεση της μνημονιακής αντιπολίτευσης στο εγχείρημα, κρύβουν τις οδυνηρές συνέπειες μιας κίνησης που συντηρεί το φαύλο κύκλο του δανεισμού της χώρας με επαχθείς όρους και επιτόκια, που θα πληρώσουν (όπως πάντα) οι εργαζόμενοι.

Ο πολιτικός στόχος της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ- ΑΝΕΛ είναι να πετύχει, σ΄ αυτή τη νέα έξοδο, επιτόκιο μικρότερο του 4,95%, το οποίο είχε «πετύχει» η κυβέρνηση Σαμαρά με το ομόλογο που εξέδωσε το Μάρτιο του 2014.

Έτσι, η κυβέρνηση είναι έτοιμη να πανηγυρίσει για ένα επιτόκιο μεγαλύτερο του 4%, την ώρα που τα επιτόκια στις διεθνείς αγορές έχουν καταρρεύσει λόγω της υπερπροσφοράς κεφαλαίων. Όταν η Γερμανία δανείζεται με αρνητικό επιτόκιο και άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκδίδουν ομόλογα μηδενικού επιτοκίου, η ελληνική κυβέρνηση ετοιμάζεται να θριαμβολογήσει για ένα ληστρικό επιτόκιο, τέσσερεις και πεντε φορές μεγαλύτερο από το μέσο επιτόκιο για τα κράτη- μέλη της Ε.Ε.

Όμως δεν είναι μόνον η πτυχή της αμφισβητούμενης οικονομικής απόδοσης του κυβερνητικού εγχειρήματος. Είναι ένας νέος φαύλος κύκλος που αρχίζει με τις αξιολογήσεις των περιβόητων οίκων αξιολόγησης (Μοody’s, Standard and Poor’s και Fitch), από τις οποίες εξαρτάται εν πολλοίς η έκβαση του δανεισμού. Οι απαιτήσεις των συγκεκριμένων οίκων για μια καλή βαθμολογία είναι τόσο σκληρές (αν όχι σκληρότερες) όσο αυτές των δανειστών της Ε.Ε. και του ΔΝΤ.

Όσον αφορά το διαδικαστικό μέρος της έκδοσης του ομολόγου σημειώνουμε:

• Το βιβλίο προσφορών για την έκδοση του  5ετούς ομολόγου άνοιξε σήμερα.
• Η έκδοση απευθύνεται σε κατόχους του ομολόγου λήξεως το 2019, καθώς και σε νέους επενδυτές.
• Οι τίτλοι θα εκδοθούν αύριο, Τρίτη, και η  εκκαθάριση τοποθετείται στην 1η Αυγούστου.
• Όλες οι απαιτούμενες διεργασίες θα διεκπεραιωθούν από τις τράπεζες BNP Paribas, Goldman Sachs,Citigroup, Deutsche Bank και HSBC.
  

*Ο τίτλος της ανάρτησης είναι παράφραση μιας ατάκας από το σπουδαίο έργο του Άντον Τσέχοφ «Οι τρεις αδελφές», «Στη Μόσχα αδελφές μου, στη Μόσχα!», που εκφράζει το ανεκπλήρωτο όνειρων των τριών ηρωϊδων, για μια επιστροφή στα παλιά μεγαλεία, για κάτι που δεν πρόκειται να γίνει, αφού πλέον δεν υπάρχει. 

Πηγή: imerodromos.gr

Ενεργές πολιτικές για μείωση της ανεργίας αντί για συνεχή μείωση των συντάξεων ως μέσο για την αντιμετώπιση του ασφαλιστικού προβλήματος της χώρας προτείνει ο ομότιμος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου Σάββας Ρομπόλης. Η μείωση της ανεργίας κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες έως το 2027 θα οδηγούσε σε αύξηση των εσόδων του συστήματος Κοινωνικής Ασφάλισης κατά 800 εκατ. ευρώ κατά μέσο όρο τον χρόνο, καθιστώντας εφικτή την αποτροπή των νέων μειώσεων των συντάξεων μέσω της περικοπής στις προσωπικές διαφορές το 2019.

Σύμφωνα με μελέτη των καθηγητών Σάββα Ρομπόλη και Βασίλη Μπέτση (υποψήφιου διδάκτορα του Παντείου Πανεπιστημίου), εφόσον η ανεργία περιοριζόταν κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες – από το 23,5% που είναι σήμερα μέχρι το 2027 – θα δημιουργούνταν 500.000 θέσεις πλήρους και σταθερής απασχόλησης, και ως εκ τούτου τα έσοδα του Συστήματος Κοινωνικής Ασφάλισης θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά 800 εκατ. ευρώ κατά μέσο όρο τον χρόνο.

«Δεν είναι δυνατόν να λαμβάνονται μόνιμα και ισοπεδωτικά μέτρα περικοπών στις συντάξεις για συγκυριακούς λόγους και να μην συνυπολογίζονται οι απώλειες εσόδων που προκάλεσε η παρέμβαση» σημειώνει ο Σ. Ρομπόλης.

Σχέδιο εκκίνησης

Ο ομότιμος καθηγητής του Παντείου επισημαίνει πως αν εφαρμοζόταν μια στοχευμένη πολιτική το 2018 γενναίας χρηματοδότησης της απασχόλησης με ένα δισ. ευρώ κυρίως σε επιδοτούμενες θέσεις εργασίας, πέραν της πρόσθετης απασχόλησης που θα δημιουργούσε η διαδικασία ανάπτυξης της οικονομίας, θα δημιουργούνταν 200.000 επιπλέον θέσεις εργασίας, με αποτέλεσμα τα έσοδα του ΕΦΚΑ να αυξηθούν κατά 500 εκατ. ευρώ.

Έτσι θα καλυπτόταν ήδη από τον πρώτο χρόνο το μισό προϋπολογισθέν έλλειμμα του Ασφαλιστικού για το 2017, πέραν των πολλαπλασιαστικών αποτελεσμάτων στην οικονομία από τις νέες επιπλέον θέσεις εργασίας. Βασική προϋπόθεση για την επίτευξη αυτής της προοπτικής -επισημαίνει ο Σ. Ρομπόλης- αποτελεί ο σχεδιασμός και η υλοποίηση ενός αναπτυξιακού σχεδίου εκκίνησης της οικονομίας και στήριξης του στόχου της μείωσης της ανεργίας (για 15% περίπου το 2027).

Οι νέες περικοπές στις κύριες συντάξεις μέσω του επανακαθορισμού αυτών, με βάση τα νέα-μειωμένα ποσοστά αναπλήρωσης γίνεται με στόχο τη μείωση της κρατικής συμμετοχής στη χρηματοδότηση του Ασφαλιστικού.

Λάθη του ΔΝΤ

Στη μελέτη σημειώνεται ότι το ΔΝΤ θεωρεί λανθασμένα ως έλλειμμα της κοινωνικής ασφάλισης τη διαφορά εσόδων που προκύπτουν μόνο από τις εισφορές εργαζομένων και εργοδοτών, χωρίς την τριμερή χρηματοδότηση και την κρατική επιχορήγηση, καθώς και των δαπανών.

Αντίθετα, τονίζουν οι ειδικοί, το έλλειμμα της κοινωνικής ασφάλισης στην Ελλάδα και στις άλλες χώρες της ΕΕ είναι η διαφορά εσόδων -που προκύπτει από τις εισφορές εργαζομένων, εργοδοτών αλλά και τη συμμετοχή του κρατικού προϋπολογισμού στο πλαίσιο της τριμερούς χρηματοδότησης- και των δαπανών.

Το έλλειμμα αυτό που καλύπτει η κρατική επιχορήγηση στην Ελλάδα το 2016 ήταν 5% του ΑΕΠ – 8,7 δισ. ευρώ (ΑΕΠ 173,4 δισ. ευρώ το 2016) και όχι 11% του ΑΕΠ (19 δισ. ευρώ), όπως ισχυρίζεται το ΔΝΤ.

Η ευελιξία της απασχόλησης αποκρύπτει
την ανεργία και αυξάνει τις ανισότητες

Οι δύο καθηγητές σε άλλη μελέτη περιγράφουν την εικόνα της αγοράς εργασίας η οποία δείχνει τα εξής (εδώ για τη σχετική ανάρτηση).

– Η μερική απασχόληση αποτελεί, κατά το 2016, το 50,3% των νέων προσλήψεων.

– Η ανασφάλιστη εργασία αφορά έναν στους 5 εργαζομένους (500.000 άτομα).

– 300.000 εργαζόμενοι, ενώ στην πραγματικότητα απασχολούνται ως μισθωτοί, στην πράξη απασχολούνται ως αυτοαπασχολούμενοι.

– 200.000 άτομα, ενώ εργάζονται 8 ώρες, καταχωρίζονται ως μερικά απασχολούμενοι.

– 38% των εργαζομένων έχουν αποδοχές χαμηλότερες από τον κατώτατο μισθό.

Πηγή: ergasianet.gr

Ο μηχανισμός της δικαιοσύνης, ιδεολογικός και κατασταλτικός μαζί μηχανισμός του καπιταλιστικού κράτους, δεν μπορεί να είναι ανεξάρτητος στα πλαίσια της ταξικής πάλης. Η εξάρτηση ή η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης δεν καθορίζεται βασικά από τη σχέση της με την εκτελεστική εξουσία αλλά από τη σχέση της με τη διεξαγωγή  της ταξικής πάλης και με τη συμπυκνωμένη επιβολή των κυρίαρχων επιλογών.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΕΛΑΝΤΗΣ

Η αντιπαράθεση κυβέρνησης, αντιπολίτευσης και δικαστών το τελευταίο διάστημα για μια σειρά από ζητήματα που αφορούν τη λειτουργία και την απονομή της Δικαιοσύνης (απόφαση Αρείου Πάγου για τα δεδουλευμένα, υπόθεση μη αναστολής εκτέλεσης ποινής για την Ηριάνα Β., υπόθεση πρόσληψης της πρώην προέδρου του Αρείου Πάγου στο νομικό γραφείο του πρωθυπουργού, υποθέσεις φορολογικής ασυλίας επιχειρηματιών κ.α.) αναδεικνύει για άλλη μια φορά το πολυσυζητημένο σε όλη τη μεταπολίτευση ζήτημα της «ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης». Η μεν αντιπολίτευση καταγγέλλει την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ ότι επιδιώκει να καθυποτάξει τον μηχανισμό της Δικαιοσύνης και να παραβιάσει τη συνταγματικά προβλεπόμενη ανεξαρτησία της, η δε κυβέρνηση επιδιώκει να αποστασιοποιηθεί από δικαστικές αποφάσεις με τις οποίες είτε δεν συμφωνεί είτε επιδιώκει –αυτό βασικά συμβαίνει– να αποσείσει από πάνω της την πολιτική ευθύνη. Ταυτόχρονα, ως Πόντιος Πιλάτος, φαίνεται να λέει «εγώ έχω διαφορετική άποψη αλλά μην μου ζητάτε να παρέμβω».

Η αλήθεια είναι ότι για μια και μόνο φορά η μνημονιακή και νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση των ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ έχει κάποιο δίκιο. Δεν μπορείς από τη μια πλευρά να κατηγορείς την κυβέρνηση ότι «υποτάσσει» τη Δικαιοσύνη σε αρνητική κατεύθυνση και, από την άλλη εσύ, να της ζητάς να την «υποτάξει» σε θετική κατεύθυνση. Η υπαρκτή Αριστερά συχνά πέφτει και αυτή σε αυτό το λογικό λάθος. Είναι σαν να λες: έ, αφού την κάνεις ούτως ή άλλως ό,τι θέλεις, κάνε τουλάχιστον το σωστό ή δώσε της τη σωστή εντολή (βλ. την αντίληψη ορισμένων συντρόφων στα 2013-2015 ότι η κυβέρνηση και η Δικαιοσύνη μπορούσαν και έπρεπε να καταστείλουν από κοινού τη ναζιστική Χρυσή Αυγή). Όμως, η κυβέρνηση δεν «παρεμβαίνει» συνήθως στη Δικαιοσύνη για να «κάνει το σωστό».

Προφανώς, το πρόβλημα της φύσης της Δικαιοσύνης δεν είναι, κυρίως, λογικό αλλά πολιτικό. Για όποιον μοιράζεται με τον μαρξισμό τις βασικές του έστω έννοιες, είναι αυτονόητο ότι ο μηχανισμός της δικαιοσύνης, ιδεολογικός και κατασταλτικός μαζί μηχανισμός του καπιταλιστικού κράτους, δεν μπορεί να είναι ανεξάρτητος στα πλαίσια της ταξικής πάλης. Πάντοτε, ως γενική συνισταμένη εκφράζει τα συμφέροντα του συλλογικού κεφαλαίου και του αστικού συνασπισμού εξουσίας. Αυτό εκφράζεται ιδίως στην κορυφή του δικαστικού μηχανισμού, υπό την έννοια ότι τα Ανώτατα Δικαστήρια και οι ηγεσίες τους (Άρειος Πάγος, Συμβούλιο Επικρατείας, Ελεγκτικό Συνέδριο) συμμερίζονται και κατά κανόνα –όχι όμως πάντοτε– επικυρώνουν την κεντρική στρατηγική γραμμή του πλέγματος εκτελεστική-νομοθετική εξουσία.

Δεν είναι τυχαίο το ότι αυτά τα ανώτατα δικαστήρια επικύρωσαν τη συνταγματικότητα του Α’ Μνημονίου (απόφαση Ολομέλειας ΣτΕ 668/2012), επικύρωσαν τη συνταγματικότητα των χαρατσιών και του ΕΝΦΙΑ, όπως επίσης και το καθεστώς ΤΑΙΠΕΔ και τη συνταγματικότητα της ολοσχερούς ιδιωτικοποίησης του δημοσίου πλούτου από το ελληνικό και το πολυεθνικό κεφάλαιο. Όσο κατεβαίνουμε την ιεραρχία των δικαστηρίων προς τα κατώτατα, εκεί η ταξική πάλη των «κάτω τάξεων» φαίνεται αρκετές φορές να διαπερνά τη δικαστική κρίση και να αμβλύνει την επιβολή της κυρίαρχης βούλησης (ελαφρύνσεις ιδιωτικών δανείων, αποφάσεις που κρίνουν ως αντισυνταγματικές ορισμένες μερικές μνημονιακές επιλογές, απαλλαγές σε ποινικές υποθέσεις με πολιτικό υπόβαθρο, ακυρώσεις παρανόμων απολύσεων κλπ).

Υπάρχουν μορφές ή περιπτώσεις «εξάρτησης» και «καθοδήγησης» από την εκτελεστική εξουσία; Σε κρίσιμες στιγμές και δικαστικές διαμάχες, όπως λ.χ. η κρίση για τη συνταγματικότητα του πρώτου μνημονίου στα 2010-2012, θεωρώ δεδομένο ότι ασκούνται τέτοιες πιέσεις και υποδείξεις. Όμως, η κύρια πλευρά της ταξικότητας της δικαιοσύνης δεν συμπίπτει πλήρως ούτε και συμπυκνώνεται κυρίως στις «κυβερνητικές υποδείξεις» και στην υποταγή σε αυτές. Ο δικαστικός μηχανισμός –ιδίως δε αυτός των ανωτάτων δικαστηρίων– συγκλίνει και συμπαρατάσσεται πολιτικοϊδεολογικά με το πλέγμα κυβέρνηση-νομοθετική λειτουργία στην επικύρωση ενός ορισμένου ταξικού συσχετισμού δύναμης υπέρ του κεφαλαίου. Υπάρχει βασικά «συναντίληψη» και «σύγκλιση» και δευτερευόντως «μονομερής επιβολή». Επίσης, «μονομερής επιβολή» υπάρχει περισσότερο στο εσωτερικό της ιεραρχίας του δικαστικού μηχανισμού και λιγότερο μεταξύ της κυβέρνησης και των δικαστών.

Εάν τα παραπάνω ισχύουν από στρατηγική άποψη, δεν είναι καθόλου αναγκαίο τακτικά οι δικαστές μεταξύ τους ή οι δικαστές σε σχέση με την κυβέρνηση να συμπίπτουν και να ταυτίζονται σε όλες τις στιγμές και σε όλα τα ζητήματα. Μπορεί, ακόμη, ο τρόπος εφαρμογής της κυρίαρχης βούλησης καθώς και η στάθμιση της κυρίαρχης βούλησης με αντίθετα κοινωνικά ή δημοκρατικά ρεύματα να οδηγούν και σε αντιφατικά αποτελέσματα. Για παράδειγμα, η εκφραζόμενη διαφωνία της κυβέρνησης με την απόφαση μη αναστολής εκτέλεσης της ποινής για την Ηριάνα δεν είναι απόλυτο ότι είναι προσχηματική. Βεβαίως, υπάρχει και η διάσταση της μετάθεσης της πολιτικής ευθύνης, πέρα από τον μηχανισμό της εκτελεστικής εξουσίας.

Τέλος, η διακριτή (κατασταλτική βασικά) λειτουργικότητα του δικαστικού μηχανισμού ως προς την κυβέρνηση, το γεγονός ότι δεν είναι «γρανάζι» της, δεν αποκλείει καθόλου τάσεις φεουδοποίησης και κατακερματισμού του μηχανισμού αυτού από τα αστικά κόμματα διακυβέρνησης καθώς και στρατηγικές συμμαχίες με τους επικεφαλής τους (σχέση κ. Θάνου με ΣΥΡΙΖΑ). Αυτό, όμως, δεν αναιρεί το ότι η παρούσα κυβέρνηση στην περίπτωση της κ. Θάνου έδειξε τελείως «αποενοχοποιημένη».

Τελικά, η «πρώτη φορά Αριστερά» ίσως αυτό ακριβώς να σημαίνει. Την πλήρη δηλαδή απελευθέρωση των μανιασμένων για εξουσία επί δεκαετίες στελεχών της «Αριστεράς» από κάθε «αστική» ενοχή και κάθε «αστικό» συναίσθημα ντροπής. Την οργανωμένη δηλαδή ξεδιαντριοπιά.

Πηγή: prin.gr