Όμως, το ενδιαφέρον βρίσκεται κυρίως στο δεύτερο μισό, όπου αναδεικνύεται το σοβαρό στρατηγικό πρόβλημα που δημιουργείται για τη Ρωσία ως εξαγωγέα πρώτων υλών σε βάθος χρόνου. Αναδεικνύεται ο μηχανισμός επιβολής πλαφόν στο πετρέλαιο ως γενική δοκιμή ενός τρόπου περιορισμού των τιμών στις εξαγωγές πρώτων υλών γενικά, τόσο από τη Ρωσία όσο και από τις άλλες χώρες που παράγουν πρώτες ύλες. Αυτό το μέρος πρέπει οπωσδήποτε να διαβαστεί από όσους θέλουν να είναι πληροφορημένοι γύρω από το θέμα της τιμής πλαφόν στο πετρέλαιο και τις μακροπρόθεσμες πιθανές επιπτώσεις της.

 

Πόλεμος για το πετρέλαιο

Φύλλο 139 (31342) 13-14 Δεκεμβρίου 2022

Συγγραφέας: Tatiana KULIKOVA, οικονομολόγος.

Τη Δευτέρα, 5 Δεκεμβρίου, τέθηκαν σε ισχύ οι κυρώσεις των δυτικών χωρών κατά των ρωσικών εξαγωγών πετρελαίου, συμπεριλαμβανομένου ενός ανώτατου ορίου τιμών για το ρωσικό πετρέλαιο που μεταφέρεται δια θαλάσσης. Θα λειτουργήσει αυτό το μέτρο και ποιες συνέπειες θα μπορούσε να έχει για τη Ρωσία και τον κόσμο συνολικά;

Οι νέες δυτικές κυρώσεις, οι οποίες τέθηκαν σε ισχύ στις 5 Δεκεμβρίου, αφορούν τις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου μέσω θαλάσσης και περιλαμβάνουν δύο τύπους περιορισμών. Πρώτον, επιβάλλεται πλήρες εμπάργκο στις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το μέτρο αυτό είχε ανακοινωθεί στην έκτη δέσμη κυρώσεων που ενέκρινε η Ευρωπαϊκή Ένωση στις αρχές του καλοκαιριού, αλλά η ημερομηνία έναρξης ισχύος του εμπάργκο αναβλήθηκε για τις 5 Δεκεμβρίου. Δεύτερον, εισήχθη ένα ανώτατο όριο στη μέγιστη τιμή του ρωσικού πετρελαίου για εξαγωγές σε άλλες χώρες – το λεγόμενο ανώτατο όριο τιμών – το οποίο έχει οριστεί τώρα στα 60 δολάρια ανά βαρέλι, αλλά θα επανεξετάζεται τακτικά.

Και πάλι, τα μέτρα αυτά ισχύουν μόνο για το πετρέλαιο που μεταφέρεται δια θαλάσσης- οι εξαγωγές ρωσικού πετρελαίου μέσω αγωγών δεν υπόκεινται σε αυτές τις κυρώσεις. Δεν θα το αναλύσουμε περαιτέρω, στο εξής στο άρθρο μας οι ρωσικές πετρελαϊκές εξαγωγές θα πρέπει να εννοούνται μόνο ως εξαγωγές πετρελαίου με θαλάσσια δεξαμενόπλοια.

Επί του παρόντος, ο συνασπισμός για τα ανώτατα όρια τιμών (εφεξής: συνασπισμός) περιλαμβάνει όλες τις χώρες της ΕΕ, καθώς και όλες τις άλλες χώρες της G7 και την Αυστραλία. Ο σκοπός του συνασπισμού δεν είναι να εξασφαλίσει ότι οι ίδιες οι χώρες μέλη του θα έχουν άμεσες προμήθειες ρωσικού πετρελαίου σε χαμηλές τιμές. Όλες αυτές οι χώρες, αρχής γενομένης από τις 5 Δεκεμβρίου, έχουν δεσμευτεί να μην αγοράζουν πετρέλαιο μέσω τάνκερ από τη Ρωσία σε οποιαδήποτε τιμή – η ΕΕ (εκτός από τη Βουλγαρία, για την οποία έγινε προσωρινή εξαίρεση) σταματά να το αγοράζει ως αποτέλεσμα του εμπάργκο που μόλις τέθηκε σε ισχύ, και οι υπόλοιπες χώρες μέλη (εκτός από την Ιαπωνία), αν αγόραζαν ποτέ ρωσικό πετρέλαιο, το αγόραζαν μόνο σε μικρές ποσότητες και πλέον έχουν εγκαταλείψει εντελώς τις αγορές αυτές. [ΣΗΜ. Αυτά αφορούν το δια θαλάσσης μεταφερόμενο πετρέλαιο. Πετρέλαιο μέσω αγωγών, όσο αφορά την ΕΕ, θα μπορούν ακόμη να προμηθεύονται η Ουγγαρία, η Σλοβακία, η Τσεχία και ίσως και άλλες χώρες όπως η Κροατία ή η Αυστρία. Επίσης, στο δια θαλάσσης πετρέλαιο εξαιρείται αυτό που αγοράζει η Ιαπωνία μέσω του πρότζεκτ Σαχαλίν-2. Για τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ ισχύει το εμπάργκο για το Ρωσικό πετρέλαιο ανεξάρτητα από τον τρόπο μεταφοράς του].

Ο κύριος στόχος του συνασπισμού (τουλάχιστον ο στόχος που δηλώνουν τα μέλη του ως κύριο στόχο- περισσότερες λεπτομέρειες παρακάτω) είναι να αναγκάσει τη Ρωσία να πουλήσει πετρέλαιο σε χαμηλές τιμές σε τρίτες χώρες. Αυτές μπορούν να ενταχθούν στο ανώτατο όριο τιμών ή μπορούν απλώς να εκμεταλλευτούν τη στιγμή και να απαιτήσουν πρόσθετες εκπτώσεις από τη Ρωσία χωρίς να ενταχθούν επίσημα στον συνασπισμό. Όλα αυτά, σύμφωνα με τους συγγραφείς της ιδέας, θα πρέπει να περιορίσουν τα ρωσικά έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο και έτσι να καταστήσουν δύσκολη τη χρηματοδότηση της ΕΣΕ στην Ουκρανία.

Οι δυτικές χώρες, φυσικά, δεν μπορούν να επηρεάσουν άμεσα την τιμή των συμβολαίων μεταξύ των Ρώσων προμηθευτών πετρελαίου και των αγοραστών σε φιλικές χώρες, αλλά έχουν κάποια εργαλεία για να την επηρεάσουν έμμεσα. Πρώτον, ένα πολύ μεγάλο μέρος του παγκόσμιου στόλου δεξαμενόπλοιων, ιδίως των δεξαμενόπλοιων μεγάλου εκτοπίσματος που απαιτούνται για τη μεταφορά πετρελαίου σε μεγάλες αποστάσεις, ανήκει σε εταιρείες δυτικών χωρών (κυρίως Μάλτα, Ελλάδα και Κύπρος). Δεύτερον, σχεδόν όλες οι ασφαλιστικές εταιρείες με αρκετά υψηλή βαθμολογία στην κατάταξη φερεγγυότητας, ώστε να αναγνωρίζεται παντού η ασφάλειά τους, είναι επίσης εγγεγραμμένες σε μη φιλικές χώρες (κυρίως στο Ηνωμένο Βασίλειο). Η συμφωνία προβλέπει ότι οι εταιρείες από τις χώρες του συνασπισμού δεν θα παρέχουν υπηρεσίες μεταφοράς ρωσικού πετρελαίου με θαλάσσια δεξαμενόπλοια ή ασφάλισης των μεταφορών αυτών, εάν η τιμή του πετρελαίου στις αντίστοιχες συμβάσεις είναι πάνω από το καθορισμένο ανώτατο όριο.

Η ιδέα του περιορισμού της τιμής εξαγωγής του ρωσικού πετρελαίου χρονολογείται από τις αρχές του φετινού καλοκαιριού. Η πρώτη ιδέα ήταν η πλήρης απαγόρευση στις εταιρείες των δυτικών χωρών να μεταφέρουν πετρέλαιο από τη Ρωσία καθώς και να ασφαλίζουν με οποιονδήποτε τρόπο τις μεταφορές αυτές. Ωστόσο, μια τέτοια απαγόρευση θα προκαλούσε την απομάκρυνση σημαντικού μέρους του ρωσικού πετρελαίου από την παγκόσμια ισορροπία προσφοράς-ζήτησης και, συνεπώς, η τιμή του “μαύρου χρυσού” στην παγκόσμια αγορά θα είχε “ανέβει στη στρατόσφαιρα”, γεγονός που θα προκαλούσε νέα έξαρση του πληθωρισμού. Ως εκ τούτου, η επικεφαλής της αμερικανικής Ομοσπονδιακής Τράπεζας Τζάνετ Γέλεν πρότεινε μια “έξυπνη” διέξοδο: να μειωθούν τα έσοδα της Ρωσίας από τις εξαγωγές πετρελαίου, όχι μειώνοντας τις ποσότητες, αλλά περιορίζοντας την τιμή του ρωσικού πετρελαίου. Και τώρα, μετά από πολλούς μήνες συζητήσεων και συμφωνιών, η ιδέα της επιβολής ανώτατου ορίου τιμών στο ρωσικό πετρέλαιο έχει επιτέλους τεθεί σε εφαρμογή.

Τι συνέπειες θα έχει αυτό το μέτρο για τη Ρωσία και για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου είναι ακόμη δύσκολο να ειπωθεί. Πρώτα απ’ όλα, δεν γνωρίζουμε αυτή τη στιγμή τι ποσότητες πετρελαίου θα μπορέσει η Ρωσία να εξάγει σε φιλικές χώρες παρακάμπτοντας τους δυτικούς περιορισμούς.

Τους τελευταίους μήνες, η χώρα μας έχει κάνει κάποιες προετοιμασίες για το ανώτατο όριο τιμών, λαμβάνοντας μέτρα για τη δημιουργία μηχανισμών εξαγωγής του πετρελαίου της ώστε να παρακαμφθούν αυτοί οι περιορισμοί. Πρόκειται κυρίως για την αγορά πετρελαιοφόρων: υπάρχουν πληροφορίες (που δεν επιβεβαιώνονται επίσημα) ότι η Ρωσία έχει ήδη δημιουργήσει τον δικό της “σκιώδη” στόλο δεξαμενόπλοιων. Σε κάθε περίπτωση, από το καλοκαίρι του τρέχοντος έτους ο αριθμός των πωλήσεων και αγορών πετρελαιοφόρων με ανώνυμους αγοραστές έχει αυξηθεί κατακόρυφα και οι τιμές των μεταχειρισμένων δεξαμενόπλοιων έχουν εκτοξευθεί σε επίπεδα ρεκόρ.

Επιπλέον, αυξήθηκε το κεφάλαιο της Russian National Reinsurance Company (RNPC), θυγατρικής της Τράπεζας της Ρωσίας [ΣΗΜ. Πρόκειται για αντασφαλιστική εταιρεία. Οι αντασφαλιστικές εταιρείες (π.χ. Lloyds) αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο των ασφαλιστικών συστημάτων. Βλ. και πιο κάτω]. Το ανακοινωθέν κεφάλαιο της αυξήθηκε από 71 δισεκατομμύρια ρούβλια σε 300 δισεκατομμύρια ρούβλια και η Κεντρική Τράπεζα ανακοίνωσε ότι θα εγγυηθεί την αύξηση του κεφαλαίου της RNPC σε 750 δισεκατομμύρια ρούβλια, εάν χρειαστεί.

Υπενθυμίζεται ότι ο όρος “αντασφάλιση” αναφέρεται σε μια κατάσταση κατά την οποία μια ασφαλιστική εταιρεία εκχωρεί εν μέρει σε μια αντασφαλιστική εταιρεία (ή σε κάποια ομάδα ασφαλιστικών εταιρειών) την ευθύνη της για την κάλυψη πιθανών κινδύνων στο πλαίσιο συμβάσεων με τους πελάτες της και καταβάλλει σε αντάλλαγμα ένα ορισμένο χρηματικό ποσό στην εταιρεία αυτή. Αυτό επιτρέπει την κατανομή των κινδύνων σε ένα ευρύτερο φάσμα ασφαλιστών, καθιστώντας έτσι δυνατή την ασφάλιση κινδύνων που θα ήταν πολύ μεγάλοι για κάθε μεμονωμένο ασφαλιστή.

Μία από τις κύριες δραστηριότητες του RNPC είναι η παροχή ασφαλιστικής προστασίας σε εταιρείες που πλήττονται από διεθνείς κυρώσεις: οι Ρώσοι ασφαλιστές μπορούν να εκχωρήσουν σε αυτήν κινδύνους που δεν μπορούν να εκχωρηθούν σε εταιρείες από μη φιλικές χώρες. Η ευθύνη ενός μεταφορέα για τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου που έχει ασφαλιστεί σε ρωσικές εταιρείες ή εταιρείες από φιλικές χώρες μπορεί επίσης να αντασφαλιστεί μέσω της RNPC. Στην πραγματικότητα, αυτό σημαίνει μια κρατική εγγύηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας για την αποζημίωση των κινδύνων αυτών.

Μέχρι στιγμής δεν μπορούμε να πούμε πόσο μέρος από τις δυνητικές εξαγωγές πετρελαίου της Ρωσίας μπορεί να εξασφαλιστεί μέσω αυτών των μέτρων. Δεν γνωρίζουμε πόσα και ποια ακριβώς δεξαμενόπλοια αγοράζονται από εταιρείες από τη Ρωσία ή από φιλικές χώρες για να μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο. Επίσης, δεν γνωρίζουμε από ποιες χώρες θα αναγνωρίζεται η ασφάλιση δεξαμενόπλοιων που αντασφαλίζεται από το RNPC. Για παράδειγμα, η Κίνα έχει ήδη δηλώσει ότι δεν σκοπεύει να αναγνωρίσει αυτές τις ασφαλίσεις- ενδεχομένως αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι Κινέζοι θέλουν να εξασφαλίσουν προσοδοφόρα συμβόλαια για τις ασφαλιστικές ή αντασφαλιστικές τους εταιρείες, αλλά κάτι τέτοιο δεν είναι ακόμη γνωστό με βεβαιότητα.

Η Ινδία φαίνεται ότι πρόκειται να αναγνωρίσει την ασφάλιση RNPC, αλλά δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι κάπου στην πορεία (π.χ. όταν περνάει από τη διώρυγα του Σουέζ) ένα δεξαμενόπλοιο δεν θα χρειάζεται ασφάλιση από τη “σωστή” ασφαλιστική εταιρεία. Μένει επίσης να δούμε αν τα δεξαμενόπλοια με ρωσική ασφάλιση, που μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο, θα μπορούν να εισέρχονται σε λιμάνια ουδέτερων χωρών για ανεφοδιασμό ή να διέρχονται από ορισμένα στενά.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν πολλά συστήματα για την παράκαμψη των εξαγωγικών περιορισμών- έχουν δοκιμαστεί στις σκιώδεις εξαγωγές ιρανικού και βενεζουελάνικου πετρελαίου, στις οποίες η Δύση έχει επιβάλει εμπάργκο στο παρελθόν. Μένει να δούμε πόσο αποτελεσματικά θα λειτουργήσουν τα συστήματα αυτά για την παράκαμψη του ρωσικού ανώτατου ορίου τιμών πετρελαίου ή αν οι δυτικές χώρες θα μπορέσουν να αποτρέψουν την ευρεία χρήση τους. Υπάρχουν πολλά ερωτήματα και μόνο η πρακτική των επόμενων μηνών θα τα απαντήσει.

Επομένως, το μόνο που μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα τώρα είναι ότι αν η Ρωσία αρνηθεί πράγματι να προμηθεύσει το πετρέλαιό της υπό τις συνθήκες του ανώτατου ορίου, τότε οι ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου θα πρέπει να μειωθούν. Το πόσο σημαντική θα είναι αυτή η μείωση, θα το γνωρίζουμε σε δύο με τρεις μήνες, όταν θα έχουμε τις απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα.

Αλλά αυτό δεν είναι το κύριο ενδιαφέρον της όλης ιστορίας του ανώτατου ορίου τιμών. Το ερώτημα είναι αν, όπως ισχυρίζονται οι αρχές μας, η Ρωσία είναι πραγματικά διατεθειμένη να μειώσει τον φυσικό όγκο των εξαγωγών σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην είναι αναγκασμένη να πουλά το πετρέλαιό της κάτω από το ανώτατο όριο. Δυστυχώς, οι πληροφορίες που λαμβάνουμε την τελευταία εβδομάδα φαίνεται να υποδηλώνουν ότι οι ρωσικές αρχές δεν είναι διατεθειμένες να είναι αρκετά αυστηρές στο θέμα αυτό. Ας το εξηγήσουμε αυτό με περισσότερες λεπτομέρειες.

Τους τελευταίους μήνες έχουμε λάβει πολλές ηχηρές δηλώσεις από τις ρωσικές αρχές, συμπεριλαμβανομένου του Προέδρου, ότι η χώρα μας δεν θα υποταχθεί στο ανώτατο όριο τιμών, αλλά μέχρι στιγμής πρόκειται απλώς για δηλώσεις χωρίς πρακτικές συνέπειες. Το γεγονός είναι ότι ο πωλητής του πετρελαίου δεν είναι η ίδια η Ρωσική Ομοσπονδία (σε αντίθεση με τη Σοβιετική Ένωση, η Ρωσία δεν έχει μονοπώλιο στο εξωτερικό εμπόριο), αλλά οι ρωσικές εταιρείες, οι οποίες σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία είναι ελεύθερες να πωλούν τα προϊόντα τους σε οποιαδήποτε τιμή συμφωνήσουν με τον αγοραστή.

Εν τω μεταξύ, οι ρωσικές πετρελαϊκές εταιρείες μπαίνουν τώρα σε μεγάλο πειρασμό να συμμορφωθούν με τις δυτικές απαιτήσεις, επειδή η ανώτατη τιμή έχει οριστεί σε ένα αρκετά άνετο επίπεδο των 60 δολαρίων το βαρέλι. Αυτό είναι μόλις 10 τοις εκατό χαμηλότερο από τη μέση τιμή του πετρελαίου Urals στα τέλη Νοεμβρίου, η οποία, σύμφωνα με το Υπουργείο Οικονομικών, είναι 66,5 δολάρια το βαρέλι. Επιπλέον, σύμφωνα με το πρακτορείο τιμών Argus, στις αρχές Δεκεμβρίου το πετρέλαιο Urals που μεταφέρθηκε από το Πριμόρσκ και το Νοβοροσίσκ πουλιόταν στα 52 δολάρια το βαρέλι. Προφανώς, οι εξαγωγείς μας προσπαθούσαν να πουλήσουν τα προϊόντα τους σε οποιαδήποτε τιμή εν αναμονή της καθιέρωσης του ανώτατου ορίου που είχαν υποσχεθεί οι αρχές [των δυτικών χωρών].

Επομένως, προκειμένου οι επιχειρήσεις μας να αρνηθούν τελικά να υποταχθούν στο ανώτατο όριο τιμών, θα πρέπει να τροποποιηθεί η νομοθεσία. Ωστόσο, έχει ήδη περάσει μια ολόκληρη εβδομάδα από τη θέσπιση του ανώτατου ορίου τιμών, αλλά το υπεσχημένο προεδρικό διάταγμα για το θέμα αυτό δεν έχει εκδοθεί. Μέχρι στιγμής είναι “υπό προετοιμασία”. Μπαίνει κανείς στον πειρασμό να ρωτήσει: “Κύριοι, τι σκεφτόσασταν τους τελευταίους έξι μήνες;” Η ημερομηνία έναρξης ισχύος των ανώτατων τιμών είναι γνωστή από το καλοκαίρι. Γιατί δεν μπορούσε να προετοιμαστεί εγκαίρως μια απάντηση;

Παρ’ όλα αυτά, αργά ή γρήγορα κάποιο προεδρικό διάταγμα για το θέμα του ανώτατου ορίου της τιμής του πετρελαίου θα συνταχθεί από τις αρχές μας, τουλάχιστον για να σώσουν τα προσχήματα. Μέχρι στιγμής, μόνο ένα μέτρο έχει δηλωθεί ως “σκληρή απάντηση” της Ρωσίας σε επίσημο επίπεδο: η πλήρης απαγόρευση των πωλήσεων πετρελαίου στα κράτη που υποστήριξαν το ανώτατο όριο, συμπεριλαμβανομένων των πωλήσεων πετρελαίου σε αυτά μέσω ενδιάμεσων χωρών. Αυτό ακούγεται πολύ τρομακτικό, αλλά στην πραγματικότητα δεν θα έχει σημαντικές πρακτικές συνέπειες. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, όλες οι χώρες που έχουν ενταχθεί στον συνασπισμό (με λίγες εξαιρέσεις) έχουν ήδη αρνηθεί να αγοράζουν ρωσικό πετρέλαιο. Επιπλέον, δεν είναι σαφές πώς οι ρωσικές αρχές μπορούν να εμποδίσουν τις πωλήσεις πετρελαίου σε οποιεσδήποτε χώρες εάν οι πωλήσεις αυτές πραγματοποιούνται μέσω μιας αλυσίδας μεσαζόντων.

Όσον αφορά τις άλλες (“υπό όρους φιλικές”) χώρες, μπορούν κάλλιστα να αρχίσουν να απαιτούν προμήθειες πετρελαίου από τη Ρωσία σε τιμές χαμηλότερες από το ανώτατο όριο, χωρίς να ενταχθούν επίσημα στον συνασπισμό. Για να γίνει αυτό, αρκεί, για παράδειγμα, να απαιτούν “σωστή” ασφάλιση για τα δεξαμενόπλοια που εισέρχονται στα χωρικά τους ύδατα. Το αν θα το πράξουν ή όχι εξαρτάται από τη σταθερότητα της θέσης της Ρωσίας. Αν οι αγοραστές δουν ότι η Ρωσία πανικοβάλλεται από οποιαδήποτε μείωση των εξαγωγών της (όπως φαίνεται ότι είναι η κατάσταση αυτή τη στιγμή), θα προσπαθήσουν να πιέσουν τους εξαγωγείς μας στην τιμή, και ο μηχανισμός των ανώτατων τιμών που δημιούργησαν οι δυτικές χώρες θα είναι ένα χρήσιμο εργαλείο γι’ αυτούς σε αυτό. Τίποτα προσωπικό, απλά μπίζνες.

Έτσι, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα το υποσχόμενο προεδρικό διάταγμα να αποδειχθεί εξίσου βέβηλο με το ανοιξιάτικο διάταγμα για την πώληση φυσικού αερίου έναντι ρουβλιών (βλέπε “Μια ταλάντευση στο ρούβλι είναι ένα χτύπημα στο κοπέλι”, Pravda, Νο 35, 05.04.2022). Δηλαδή, η Ρωσία είναι πιθανό να αποδεχθεί το ανώτατο όριο τιμών στην πράξη, ενώ θα συνεχίσει να το καταδικάζει σκληρά σε επίπεδο ρητορικής.

Η συμπεριφορά των παγκόσμιων τιμών του πετρελαίου την περασμένη εβδομάδα επιβεβαιώνει αυτή τη θέση. Πριν από τις 5 Δεκεμβρίου, οι συμμετέχοντες στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου πίστεψαν σε μεγάλο βαθμό τις ηχηρές δηλώσεις της Ρωσίας, οπότε οι παγκόσμιες τιμές των προθεσμιακών συμβολαίων πετρελαίου καθορίζονταν από τις προσδοκίες για υψηλότερες τιμές λόγω της μείωσης των ρωσικών εξαγωγών. Ως εκ τούτου, ακόμη και παρά την αναμενόμενη παγκόσμια ύφεση, οι τιμές του πετρελαίου παρέμειναν σε πολύ υψηλά επίπεδα. Στις αρχές Δεκεμβρίου, το αργό αναφοράς Brent διαπραγματευόταν στο εύρος των 85,5-87 δολαρίων/βαρέλι. Ωστόσο, στις 5 Δεκεμβρίου σημείωσε κατακόρυφη πτώση και τώρα (στο τέλος της περασμένης εβδομάδας) διαπραγματεύεται γύρω στα 76 δολάρια/βαρέλι. Ο κύριος λόγος για την πτώση αυτή είναι ότι οι συμμετέχοντες στην αγορά αναμένουν πλέον ότι η Ρωσία θα συμμορφωθεί με το ανώτατο όριο τιμών και, ως εκ τούτου, δεν θα μειώσει τις ρωσικές εξαγωγές.

Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι μακροπρόθεσμες συνέπειες τόσο για τη Ρωσία όσο και για τον κόσμο στο σύνολό του θα ήταν πολύ σοβαρές. Στην πραγματικότητα, ο περιορισμός των εσόδων της Ρωσίας από τις εξαγωγές είναι μόνο ένας από τους σκοπούς της θέσπισης ανώτατων τιμών, ενώ ο κύριος σκοπός της είναι η ανάπτυξη και η δοκιμή ενός μηχανισμού για την εισαγωγή ανώτατων τιμών στο διεθνές εμπόριο για οποιαδήποτε αγαθά, πρωτίστως, φυσικά, για τις πρώτες ύλες.

Ο μηχανισμός λειτουργεί ως εξής. Οι δυτικές χώρες έχουν θέσει σκόπιμα το ανώτατο όριο στο “άνετο” για τη Ρωσία επίπεδο των 60 δολαρίων το βαρέλι, έτσι ώστε η υποταγή στο ανώτατο όριο να είναι πιο επικερδής για τη Ρωσία από το να αντιδράσει ενεργά – τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα.

Εξάλλου, πρέπει να καταλάβουμε ότι η μείωση των εξαγωγών για τη Ρωσία θα σημαίνει μείωση της παραγωγής πετρελαίου. Το γεγονός είναι ότι η αύξηση του όγκου διύλισης πετρελαίου δεν αποτελεί επιλογή αυτή τη στιγμή, διότι τον Φεβρουάριο θα τεθεί σε ισχύ το εμπάργκο της ΕΕ στις εισαγωγές ρωσικών πετρελαιοειδών, οπότε η Ρωσία αναμένει ήδη πλεόνασμα πετρελαιοειδών που θα πρέπει να ανακατευθυνθεί κάπου αλλού. Και η επέκταση της παραγωγής πλαστικών είναι μια πολύ χρονοβόρα διαδικασία και δεν θα βοηθήσει ούτε στην επίλυση του προβλήματος του πλεονάσματος πετρελαίου που διαφαίνεται στον ορίζοντα τους επόμενους μήνες.

Έτσι, σε περίπτωση άρνησης υποταγής στο ανώτατο όριο τιμών, η μείωση της παραγωγής είναι αναπόφευκτη, γεγονός που σημαίνει δαπάνες για την συντήρηση των πετρελαιοπηγών, μείωση των κερδών των πετρελαϊκών εταιρειών, απώλεια θέσεων εργασίας, για να μην αναφέρουμε το γεγονός ότι ο προϋπολογισμός θα έχει λιγότερα έσοδα από τις εξαγωγές. Έτσι, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι οι ρωσικές αρχές δεν έχουν την πολιτική βούληση να αντιταχθούν πραγματικά στη θέσπιση ανώτατου ορίου τιμών.

Ωστόσο, εάν η Ρωσία υποκύψει στο ανώτατο όριο τιμών, τα βραχυπρόθεσμα κέρδη θα μετατραπούν μακροπρόθεσμα σε στρατηγικές απώλειες. Το γεγονός είναι ότι η ανώτατη τιμή για το ρωσικό πετρέλαιο θα επανεξετάζεται τακτικά (κάθε δύο μήνες): η νέα τιμή πλαφόν προβλέπεται να καθοριστεί 5% χαμηλότερα από την αγοραία τιμή της προηγούμενης περιόδου. Εάν το ανώτατο όριο έχει τηρηθεί, τότε η μέση τιμή αγοράς [της προηγούμενης περιόδου] θα είναι επίσης χαμηλότερη από το προηγούμενο ανώτατο όριο, πράγμα που σημαίνει ότι το νέο ανώτατο όριο θα είναι ακόμη χαμηλότερο. Έτσι, με μικρά βήματα, το ανώτατο όριο της τιμής για το ρωσικό πετρέλαιο θα μειώνεται και κάθε φορά θα είναι ευκολότερο και πιο κερδοφόρο για τις εταιρείες μας να μειώσουν λίγο την τιμή παρά να περιορίσουν την παραγωγή.

Εάν οι δυτικές χώρες καταφέρουν να επεξεργαστούν έναν τέτοιο μηχανισμό σε ένα “πιλοτικό σχέδιο” με το ρωσικό πετρέλαιο, μπορεί στη συνέχεια να εφαρμοστεί και σε άλλα είδη πρώτων υλών και σε άλλες χώρες (πάντα θα υπάρχει λόγος να ανακοινώνονται κυρώσεις). Αυτός ο μηχανισμός θα βοηθήσει τις δυτικές χώρες να καταπολεμήσουν τον ανεξέλεγκτο πληθωρισμό, και αυτό θα γίνει εις βάρος των χωρών που παρέχουν φυσικούς πόρους, κυρίως εις βάρος της Ρωσίας. Ο στόχος αυτός δεν διαφημίζεται, αλλά ούτε και αποκρύπτεται. Έτσι, σε πρόσφατη ομιλία της, η επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε ότι η θέσπιση ανώτατου ορίου τιμών στο ρωσικό πετρέλαιο “θα μας βοηθήσει επίσης να σταθεροποιήσουμε τις παγκόσμιες τιμές ενέργειας, γεγονός που θα ωφελήσει τις χώρες σε όλο τον κόσμο που αντιμετωπίζουν σήμερα υψηλές τιμές πετρελαίου”.

Παρεμπιπτόντως, η ηγεσία του ΟΠΕΚ+ το γνωρίζει καλά αυτό- γνωρίζει ότι αν το τρέχον αντιρωσικό “πιλοτικό σχέδιο” είναι επιτυχές, οι χώρες τους θα μπορούσαν να είναι οι επόμενοι υποψήφιοι για την εισαγωγή ανώτατου ορίου τιμών. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο ΟΠΕΚ+ αρνήθηκε κατηγορηματικά να αυξήσει τις ποσοστώσεις παραγωγής πετρελαίου για να αντικαταστήσει την πτώση των ρωσικών εξαγωγών.

Έτσι, εάν η Ρωσία αρνηθεί να υποταχθεί στο ανώτατο όριο και κατά συνέπεια μειώσει τις εξαγωγές πετρελαίου, οι παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου θα αυξηθούν (αν και η επερχόμενη παγκόσμια ύφεση δεν θα τους επιτρέψει να αυξηθούν πάρα πολύ). Αυτό σημαίνει ότι τα έσοδά μας από τις εξαγωγές μέσω αγωγών θα αυξηθούν, καθώς και από το υπόλοιπο μέρος των εξαγωγών μέσω θαλάσσης προς “φιλικές” χώρες. Έτσι, στο τέλος, οι απώλειες για τον ρωσικό προϋπολογισμό είναι απίθανο να είναι τόσο καταστροφικές. Αλλά για τη Δύση, ένα τέτοιο σενάριο θα ήταν εξαιρετικά δυσμενές, οπότε, σε μια τέτοια περίπτωση, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα οι δυτικές χώρες να εγκαταλείψουν μάλλον γρήγορα την ιδέα ενός ανώτατου ορίου τιμών.