Οι οικονομικοί ”νταβατζήδες” διατάσσουν και τα ενεργούμενα του πολιτικού συστήματος εφαρμόζουν.Όχι σε αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις των Δ.Υ. Ζητούν επί πλέον φόρους στα πανάκριβα καύσιμα. Ζητούν στην πραγματικότητα το αίμα του Ελληνικού λαού που ποτέ δεν θα είναι αρκετό.

Παρόλο που η κυβέρνηση συνεχίζει να αναφέρεται σε «μαγική» εικόνα για την οικονομία, το ΔΝΤ έκανε την επανεμφάνισή του και στο κείμενο των συμπερασμάτων του για την ελληνική οικονομία τονίζει ότι δεν πρέπει να υπάρξουν αυξήσεις σε συντάξεις και μισθούς στον δημόσιο τομέα. 

Παράλληλα δυσάρεστα είναι τα νέα και για τις τιμές των καυσίμων, οι οποίες αναμένεται να αυξηθούν περισσότερο, καθώς το ΔΝΤ κάνει συστάσεις για αυξήσεις φόρων (αλλά στον άνθρακα και στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης των καυσίμων).

Όπως αναφέρεται στο κείμενο συμπερασμάτων η ελληνική οικονομία αντιμετωπίζει μακροοικονομικές προκλήσεις εν μέσω σημαντικών αυξήσεων επιτοκίων, επίμονα υψηλού πληθωρισμού και ανόδου στις τιμές των ακινήτων.

Η επίτευξη υψηλότερης και πιο «πράσινης» ανάπτυξης και η διασφάλιση της δημοσιονομικής βιωσιμότητας με παράλληλη διαφύλαξη της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας απαιτεί το σωστό μείγμα πολιτικών, με στόχο τη συνέχιση της εξυγίανσης με τρόπο φιλικό προς την ανάπτυξη, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας του χρηματοπιστωτικού συστήματος και την επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων υπέρ της ανάπτυξης.

Ανάκαμψη εν μέσω υψηλού πληθωρισμού

1. Η οικονομική δραστηριότητα παρέμεινε ισχυρή το 2023. Το πραγματικό ΑΕΠ συνέχισε να αυξάνεται με σταθερό ρυθμό το πρώτο εξάμηνο του 2023 κατά 2,5% (σε εποχικά προσαρμοσμένο ετησιοποιημένο ρυθμό). Η ιδιωτική κατανάλωση ενισχύθηκε λόγω της αύξησης των πραγματικών μισθών και της σταδιακής μείωσης των υπερβολικών αποταμιεύσεων των νοικοκυριών που προκλήθηκαν από την πανδημία.

Η αύξηση των επενδύσεων παρέμεινε ισχυρή λόγω και του Ταμείου Ανάκαμψης. Οι δείκτες κλίματος υποδηλώνουν ότι η συνολική οικονομική δυναμική παρέμεινε ισχυρή το τρίτο τρίμηνο παρά μια σειρά από φυσικές καταστροφές (καύσωνες, πυρκαγιές και πλημμύρες).

Το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε στο 10% τον Σεπτέμβριο, σε χαμηλά μιας δεκαετίας. Ο πληθωρισμός και ο δομικός δείκτης επιβραδύνθηκαν στο 3,8% και 3,6% αντίστοιχα τον Οκτώβριο, λόγω της εξομάλυνσης των τιμών της ενέργειας και των επιπτώσεων βάσης, αλλά παραμένουν σε υψηλά επίπεδα εν μέσω της σύσφιξης της αγοράς εργασίας. Οι τιμές των ακινήτων έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από 50% από το κατώτατο σημείο το 2017, αλλά εξακολουθούν να παραμένουν κάτω από τα επίπεδα πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση.

2. Η αναγκαία συνεχής πρόοδος στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις βελτίωσε τις επενδύσεις και την αύξηση της παραγωγικότητας. Έχει σημειωθεί καλή πρόοδος στον ψηφιακό μετασχηματισμό της οικονομίας, συμπεριλαμβανομένης της ενσωμάτωσης διαφόρων κρατικών υπηρεσιών. Οι μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας, όπως ο εκσυγχρονισμός της εργατικής νομοθεσίας και των δημόσιων υπηρεσιών έχουν διευκολύνει την προσαρμογή της αγοράς εργασίας μετά την πανδημία. Οι ενέργειες της ενισχυμένης Επιτροπής Ανταγωνισμού συνέβαλαν στην αύξηση του ανταγωνισμού στην αγορά. Με βάση αυτή την πρόοδο, η δυνητική ανάπτυξη της Ελλάδας εκτιμάται ότι έχει γίνει θετική το 2022, για πρώτη φορά μετά την κρίση του δημόσιου χρέους.

3. Το τραπεζικό σύστημα παρέμεινε ανθεκτικό με στήριξη από τις εφαρμοζόμενες πολιτικές ενίσχυσης των ισολογισμών των ιδρυμάτων. Η ποιότητα ενεργητικού βελτιώθηκε περαιτέρω, με τον δείκτη ΜΕΔ να μειώνεται κάτω από το 5% το δεύτερο τρίμηνο σε συστημικά σημαντικές τράπεζες, με στήριξη από τις συνεχιζόμενες τιτλοποιήσεις στο πλαίσιο του προγράμματος Ηρακλής. Ο χαμηλότερος δείκτης ΜΕΔ, σε συνδυασμό με τα υψηλότερα καθαρά επιτοκιακά περιθώρια, συνέβαλαν σε ισχυρή ανάκαμψη των τραπεζικών κερδών, ενισχύοντας την κεφαλαιακή επάρκεια. Εν μέσω συνεχιζόμενων εισροών καταθέσεων λόγω ισχυρής ανάπτυξης, το τραπεζικό σύστημα διατήρησε επίσης σημαντικά αποθέματα ρευστότητας παρά τις σημαντικές αποπληρωμές των στοχευμένων πράξεων μακροπρόθεσμης αναχρηματοδότησης της ΕΚΤ (TLTRO).

4. Το πραγματικό ΑΕΠ προβλέπεται να αυξηθεί κατά 2,5% και 2,0% το 2023 και το 2024, αντίστοιχα, πριν μετριαστεί μεσοπρόθεσμα. Η ιδιωτική κατανάλωση θα υποστηριχθεί από την αύξηση των πραγματικών μισθών, ενώ η επενδυτική δραστηριότητα θα συνεχίσει να επεκτείνεται με την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (NRRP). Ωστόσο, μετά τη λήξη της χρηματοδότησης από το NGEU το 2026 και τη χαμηλή ακόμη δυνητική ανάπτυξη, η αύξηση του ΑΕΠ προβλέπεται να συγκρατηθεί σε περίπου 1,25% μεσοπρόθεσμα. Ο πληθωρισμός προβλέπεται να υποχωρήσει στο 2% έως το τέλος του 2025, καθώς οι πιέσεις στον δομικό πληθωρισμό θα εκτονωθούν σταδιακά, παρά τη συνεχιζόμενη ομαλοποίηση των τιμών τροφίμων και καυσίμων.

5. Οι κίνδυνοι είναι πιο ισορροπημένοι για την ανάπτυξη αλλά κλίνουν προς τα πάνω για τον πληθωρισμό. Μια πιθανή κλιμάκωση του πολέμου Ρωσίας – Ουκρανίας και η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα μπορούσαν να διαταράξουν το εμπόριο και να προκαλέσουν νέες πιέσεις στις τιμές ενέργειας και τροφίμων.

Η διατήρηση επίμονα υψηλού πληθωρισμού στην ευρωζώνη και επιτόκια υψηλότερα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα θα επιβάρυναν την περιφερειακή και εγχώρια ζήτηση. Τα πιο συχνά ακραία κλιματικά φαινόμενα θα μπορούσαν να διαταράξουν τον τουρισμό και τη συνολική οικονομική δραστηριότητα. Αντίθετα, η επιτάχυνση των φιλόδοξων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, σε συνδυασμό με τις ισχυρότερες του αναμενόμενου αντιδράσεις της αγοράς στην αναβάθμιση σε επενδυτική βαθμίδα, θα μπορούσαν να βελτιώσουν περαιτέρω τις προοπτικές ανάπτυξης. Ο πληθωρισμός ενδέχεται να παραμείνει υψηλός, ως αποτέλεσμα των κλυδωνισμών που σχετίζονται με τις καιρικές συνθήκες καθώς και των εγχώριων πιέσεων από τις πρόσφατες και αναμενόμενες αυξήσεις μισθών και συντάξεων.

Δημοσιονομική Εξυγίανση φιλική προς την ανάπτυξη

Εν μέσω ισχυρής αύξησης των εσόδων, η διατήρηση πρωτογενούς πλεονάσματος περίπου 2% μεσοπρόθεσμα θα βελτιώσει περαιτέρω τη βιωσιμότητα του χρέους, παρέχοντας παράλληλα πρόσθετο χώρο για δημόσιες επενδύσεις και κρίσιμες κοινωνικές δαπάνες. Αυτό θα συνέβαλε στη μείωση του μεγάλου επενδυτικού χάσματος της Ελλάδας, διατηρώντας παράλληλα σταθερά τον δείκτη δημόσιου χρέους προς το ΑΕΠ σε πτωτική πορεία.

7. Η συγκράτηση των πιέσεων στις δαπάνες είναι κρίσιμης σημασίας για τη διατήρηση του δημοσιονομικού χώρου για κρίσιμες κοινωνικές και κεφαλαιουχικές δαπάνες.

Πρέπει να υπάρξουν αντιστάσεις στις πιέσεις για δαπάνες σε μη διακριτικούς τομείς, όπως οι μισθοί και οι συντάξεις του δημόσιου τομέα, που εξακολουθούν να βρίσκονται σε υψηλά επίπεδα σε σύγκριση με άλλες χώρες. Αντίθετα, οι επενδυτικές ανάγκες είναι μεγάλες, μεταξύ άλλων για πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Οι κρίσιμες κοινωνικές δαπάνες, όπως οι στοχευμένες κοινωνικές μεταβιβάσεις, η υγειονομική περίθαλψη και η εκπαίδευση θα πρέπει να προστατεύονται ή να επεκταθούν για περισσότερο περιεκτική ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς. Οι συνεχείς προσπάθειες για την ενίσχυση του δικτύου κοινωνικής ασφάλειας, μεταξύ άλλων μέσω μιας ενιαίας πύλης για παροχές, θα προστατεύσουν καλύτερα τους ευάλωτους.

8. Η προώθηση των δημοσιονομικών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων θα ενισχύσει τη δημοσιονομική διακυβέρνηση και θα βελτιώσει την αποτελεσματικότητα της δημοσιονομικής πολιτικής. Οι συνεχείς προσπάθειες των αρχών για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής, συμπεριλαμβανομένων στοχευμένων μεταρρυθμίσεων για τους αυτοαπασχολούμενους, είναι σημαντικές και ευπρόσδεκτες. Οι συνεχείς προσπάθειες για την προώθηση των ψηφιακών συναλλαγών και τον εξορθολογισμό των φορολογικών κινήτρων θα βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα της συλλογής εσόδων. Δεδομένης της προγραμματισμένης μεγάλης επένδυσης στο πλαίσιο του NRRP, η διαχείριση των δημοσίων επενδύσεων θα πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω.

Χρηματοπιστωτική σταθερότητα

9. Η παρακολούθηση και η διαχείριση των κινδύνων που σχετίζονται με τα επιτόκια, τη ρευστότητα και τη χρηματοδότηση, καθώς και τα πιστωτικά ανοίγματα θα πρέπει να ενισχυθούν, υποστηριζόμενες από μια ισχυρή τραπεζική κεφαλαιακή βάση. Η καταλληλότητα των στρατηγικών διαχείρισης κινδύνων πρέπει να παρακολουθείται στενά σε ένα περιβάλλον υψηλών επιτοκίων για περισσότερο χρονικό διάστημα. Οι επόπτες πρέπει να παρακολουθούν και να ελέγχουν με stress test τη χρηματοδότηση των τραπεζών και τις συνθήκες ρευστότητας, καθώς η αντικατάσταση των TLTRO με πιο ακριβή χρηματοδότηση από την αγορά μπορεί να δημιουργήσει προκλήσεις.

H προληπτική διαχείριση των πιστωτικών κινδύνων είναι ζητούμενη για να διασφαλιστεί ότι οι τράπεζες διατηρούν άνετα κεφαλαιακά αποθέματα ασφαλείας. Οι εποπτικές αρχές θα πρέπει επίσης να διασφαλίζουν ότι οι τράπεζες προσαρμόζουν τα επιχειρηματικά τους μοντέλα για να εξασφαλίσουν βιώσιμη κερδοφορία, ενώ τα προσωρινά αυξημένα κέρδη θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία κεφαλαιακών αποθεμάτων ασφαλείας και την αποκατάσταση της ποιότητας του κεφαλαίου.

10. Η εργαλειοθήκη της μακροπροληπτικής πολιτικής θα πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω και να χρησιμοποιηθεί πιο ενεργά για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας του τραπεζικού τομέα. Συμπληρώνοντας τη οργανική ανάπτυξη κεφαλαίων και τις εκδόσεις τίτλων, η ενεργοποίηση ενός θετικού ουδέτερου αντικυκλικού κεφαλαιακού αποθέματος θα βοηθούσε τις τράπεζες να προφυλαχθούν από πιθανούς συστημικούς κλυδωνισμούς. Στα στεγαστικά δάνεια, μέτρα όπως τα ανώτατα όρια του λόγου δανείου προς αξία ακινήτου και της δόσης του δανείου προς το εισόδημα, θα ενίσχυαν την ανθεκτικότητα των νοικοκυριών και κατά συνέπεια θα περιόριζαν τρωτά σημεία στο τραπεζικό σύστημα, έναντι της πιθανής έκρηξης της στεγαστικής πίστης.

Εφαρμογή μεταρρυθμίσεων

11. Ολοκληρωμένες μεταρρυθμίσεις για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών εμποδίων στην προσφορά θα άρουν τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης ενώ θα αμβλύνουν τις πληθωριστικές πιέσεις.

Επιτάχυνση των ρυθμιστικών μεταρρυθμίσεων για τη στήριξη των επιχειρήσεων. Οι κανονισμοί θα πρέπει να εξορθολογιστούν, ώστε να διευκολύνεται η είσοδος και η έξοδος των επιχειρήσεων καθώς και οι μετακινήσεις θέσεων εργασίας σε όλους τους τομείς, κάτι που θα συμβάλει στη βελτίωση του δυναμισμού και της παραγωγικότητας των επιχειρήσεων. Οι τρέχουσες προσπάθειες των αρχών για την ψηφιοποίηση θα μπορούσαν να βελτιώσουν την εστίαση στην εξυπηρέτηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων για τη μεγιστοποίηση των οικονομικών οφελών και της απασχόλησης.

Εξασφάλιση υψηλότερης συμμετοχής στην εργασία και καλύτερου ειδικευμένου εργατικού δυναμικού. Η κλιμάκωση του συστήματος δια βίου μάθησης, συμπεριλαμβανομένων των ψηφιακών και πράσινων δεξιοτήτων, θα μπορούσε να μειώσει τις ελλείψεις δεξιοτήτων και να βοηθήσει στην αντιμετώπιση των σημείων συμφόρησης για την απασχόληση των νέων και των γυναικών. Πιο στοχευμένη υποστήριξη, όπως η βελτίωση της διαθεσιμότητας και της οικονομικής προσιτότητας σε ό,τι αφορά την μέριμνα για τα παιδιά και η μείωση του οριακού φόρου εισοδήματος δευτερευόντων εισοδημάτων, θα βοηθούσε στην αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στο εργατικό δυναμικό.

Ενίσχυση των μεταρρυθμίσεων του δικαστικού συστήματος και των εξωδικαστικών διαδικασιών. Περαιτέρω πρόοδος για την επιτάχυνση της επίλυσης χρεών μέσω αναδιαρθρώσεων στο πλαίσιο της εξωδικαστικής πλατφόρμας και μέσω των επίσημων διαδικασιών βάσει του νέου κώδικα αφερεγγυότητας θα συμβάλει στη βελτίωση του δυναμισμού των επιχειρήσεων. Θα συμβάλει στην αύξηση της ανθεκτικότητας του χρηματοπιστωτικού τομέα, καθώς και στην περαιτέρω μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων των τραπεζών.

12. Απαιτούνται συντονισμένες προσπάθειες για την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων των αρχών για το κλίμα και την πράσινη μετάβαση. Δεδομένης της κυριαρχίας των ορυκτών καυσίμων στην ενέργεια, μια ισχυρή εφαρμογή του πλαισίου πολιτικής για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων μέτρων για τον εξορθολογισμό του πλαισίου αδειοδότησης για νέες επενδύσεις και την καλύτερη ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας, θα επιτάχυνε την πρόοδο ενώ θα ενίσχυε την ενεργειακή ασφάλεια.

Οι αρχές θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο αύξησης του φόρου άνθρακα (συμπεριλαμβανομένων των ειδικών φόρων κατανάλωσης και των τελών) σε τομείς όπως οι μεταφορές, για να δώσουν περαιτέρω κίνητρα για την ταχεία και αποτελεσματική πράσινη μετάβαση καθώς η τιμή της ενέργειας συνεχίζει να ομαλοποιείται.

▸ Ιταλικά στρατόπεδα συγκέντρωσης στην… Αλβανία, τείχη στους Παλαιστίνιους ετοιμάζουν στην Ελλάδα

Η ταύτιση του περίφημου «δυτικού κόσμου» με το κράτος του Ισραήλ στον πόλεμο εθνοκάθαρσης που διεξάγει στη Λωρίδα της Γάζας δεν σχετίζεται μόνο με στυγνούς γεωπολιτικούς υπολογισμούς. Υπάρχει κάτι «πιο βαθύ», που «λερώνει» τμήματα της κοινής γνώμης στις χώρες της Δύσης και που τους επιτρέπει να παρακολουθούν με απάθεια την εξόντωση ανδρών, γυναικών και παιδιών της Παλαιστίνης κατά χιλιάδες.
Η βαθιά αυτή σύνδεση με το μιλιταριστικό, θρησκειοκεντρικό κράτος της Μέσης Ανατολής, που αυτοπροβάλλεται ως η «μόνη δημοκρατία» στην ευρύτερη περιοχή, οφείλεται κυρίως στις κοινές αναπαραστάσεις για τον «άλλο» που επικρατούν σε Ευρώπη, Αμερική και Ισραήλ. «Άλλος» πλέον για τις δυτικές κοινωνίες δεν είναι ο Εβραίος –χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ξεμπερδέψαμε οριστικά με τον αντισημιτισμό– αλλά ο συνήθως μουσουλμάνος στο θρήσκευμα πρόσφυγας ή μετανάστης.

Έτσι, λοιπόν, πλάι στις IDF, και η Ευρώπη παίρνει το όπλο της κατά των προσφύγων και μεταναστών που φτάνουν ή που θα προσπαθήσουν στο μέλλον να φτάσουν στο έδαφός της. Ακολουθώντας το παράδειγμα της Βρετανίας που εξορίζει τους μετανάστες στη Ρουάντα, η Ιταλία της ακροδεξιάς Τζόρτζια Μελόνι συμφώνησε προ ημερών με την Αλβανία του Έντι Ράμα τη μεταφορά και κράτηση χιλιάδων αιτούντων άσυλο επί αλβανικού εδάφους. «Πρόκειται να δημιουργηθούν σε αλβανικό έδαφος δύο κέντρα για τη διαχείριση των παράτυπων μεταναστών, με έξοδα της Ιταλίας. Η συνολική χωρητικότητά τους θα είναι για 3.000 ανθρώπους, για το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την εξέταση αιτημάτων ασύλου και για ενδεχόμενη απέλαση», δήλωσε τη Δευτέρα η Μελόνι, η οποία φέρεται να σκέφτηκε τη «λύση» κατά τη διάρκεια των… διακοπών της στην αλβανική Ριβιέρα. Για να διατηρηθούν κάποια ελάχιστα ψήγματα του ανθρωπιστικού προσωπείου της ΕΕ, η ακροδεξιά πρωθυπουργός της γειτονικής χώρας διευκρίνισε ότι από την υποχρεωτική μεταφορά στην Αλβανία θα εξαιρούνται «γυναίκες που κυοφορούν, ανήλικα και άλλες προστατευόμενες κατηγορίες». Ως προς το νομικό καθεστώς των κέντρων κράτησης, τη φύλαξή τους θα αναλάβει η αλβανική αστυνομία, ενώ στο εσωτερικό τους θα ισχύει η ιταλική νομοθεσία. Τα πρώτα εξ αυτών αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία την άνοιξη του 2024.

Όσο αυτά συνέβαιναν στις ακτές της Αδριατικής, βορειότερα στην Ευρώπη μία ακόμη χώρα προχωρούσε σε σύσφιξη της αντιμεταναστευτικής της πολιτικής, εξετάζοντας και αυτή με τη σειρά της τη δυνατότητα διεκπεραίωσης διαδικασιών ασύλου εκτός Ευρώπης, στις χώρες διέλευσης ή σε τρίτες χώρες — πάντα, εννοείται, με «σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα». Ο λόγος για τη Γερμανία, όπου η κυβέρνηση του καγκελαρίου Όλαφ Σολτς και οι αρχές των ομόσπονδων κρατιδίων συμφώνησαν σε δέσμη μέτρων που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, μεγαλύτερη ταχύτητα στην εξέταση αιτημάτων ασύλου με περιορισμένες πιθανότητες έγκρισης, διατήρηση συνοριακών ελέγχων και ενίσχυση της Frontex. Οι Χριστιανοδημοκράτες της αντιπολίτευσης, μάλιστα, είχαν απαιτήσει λήψη ακόμα πιο σκληρών μέτρων, που θα συμπεριλαμβάνουν στη λίστα των «ασφαλών χωρών προέλευσης» και χώρες της βόρειας Αφρικής, όπως η Αλγερία, η Τυνησία και το Μαρόκο, .

Και στην Ελλάδα όμως η αντιπροσφυγική και αντιμεταναστευτική υστερία κλιμακώνεται προκαταβολικά, με φόντο τις δραματικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Φυλλάδες της άκρας δεξιάς ήδη δυναμιτίζουν το κλίμα με πρωτοσέλιδα που κάνουν λόγω για έως και 150.000 «πεινασμένους από την Παλαιστίνη», που θα εκτελέσουν «μυστικό σχέδιο εποικισμού της Ελλάδας», με τον Κυριάκο Βελόπουλο μάλιστα να εισάγει τη σχετική παραφιλολογία στη Βουλή. Στο ίδιο μήκος κύματος, εξάλλου, κινείται και το κυρίαρχο πολιτικό σκηνικό, «προοδευτικό» και «εκσυγχρονιστικό» κατά τα άλλα, με την Άννα Διαμαντοπούλου να εκφράζει την Τρίτη την ελπίδα της «σε 100 χρόνια να μη γίνει δια της βίας η Ευρώπη σκουρόχρωμη». Επιπλέον, η σύλληψη 22χρονου Παλαιστίνιου επειδή τόλμησε να υψώσει τη σημαία της χώρας του και της Ελλάδας στο Σύνταγμα στο πλαίσιο του συλλαλητηρίου της Κυριακής, σε συνδυασμό με τον ορυμαγδό fake news που κατέκλυσαν τα κοινωνικά δίκτυα, με πηγή και γνωστούς φιλοκυβερνητικούς λογαριασμούς, δείχνουν ότι το έδαφος για το πογκρόμ που θα εξαπολυθεί εν ευθέτω χρόνω στα σύνορα προλειαίνεται ήδη από σήμερα

Πηγή: prin.gr

Σε προηγούμενο άρθρο μας αναφερθήκαμε στις δηλώσεις του Πρωθυπουργού της Ελλάδας και του Προέδρου της Κύπρου που έκαναν εκ νέου λόγο για το δικαίωμα στην αυτοάμυνα του Ισραήλ. Ταυτόχρονα, οι δύο χώρες αρνήθηκαν να ζητήσουν κατάπαυση του πυρός στη Γάζα. Στην πραγματικότητα δηλαδή στήριξαν τη συνεχιζόμενη επιχείρηση εθνοκάθαρσης, εξελισσόμενης σε γενοκτονία του παλαιστινιακού λαού, που έχει ήδη οδηγήσει, εκτός από δεκάδες χιλιάδες θύματα μεταξύ των αμάχων και στη μετακίνηση των περισσότερων κατοίκων της βόρειας Γάζας στη νότια, όπου και εκεί όμως δεν τους αφήνει το Ισραήλ ήσυχους, επιδιώκοντας, με το δίλημμα «φυγή ή θάνατος» την πλήρη «εκκένωση» των κατοίκων της Λωρίδας και την προσάρτησή της στο Ισραήλ. Μας το είπε άλλωστε ο ίδιος ο κ. Νετανιάχου αναφερόμενος στην «επ’ αόριστον κατοχή της Γάζας».

Μόλις το περασμένο Σάββατο ο υπουργός Γεωργίας του Ισραήλ Άβι Ντίχτερ είπε εξάλλου στο ισραηλινό Κανάλι 12 ότι αυτός ο πόλεμος είναι η «Νάκμπα της Γάζας», χρησιμοποιώντας την αραβική λέξη «καταστροφή» που χρησιμοποιούν οι Παλαιστίνιοι για να περιγράψουν την πρώτη μεγάλη εκτόπισή τους από τις εστίες του το 1948, αμέσως μετά την ίδρυση του εβραϊκού κράτους.

Και καλά, ας δεχτούμε προς στιγμήν ότι στη Γάζα το Ισραήλ αμύνεται, ασκεί το «δικαίωμα στην αυτοάμυνα», κάτι που είναι ένα τεράστιο ψέμα. Στη δυτική Όχθη γιατί το Ισραήλ (στρατιώτες και έποικοι) έχει σκοτώσει από την αρχή του χρόνου, πολύ πριν από την επίθεση της Χαμάς, εκατοντάδες και έχει τραυματίσει χιλιάδες αμάχους περιλαμβανομένων και πολλών μικρών παιδιών;

Το Ισραήλ δεν αμύνεται, επιτίθεται. Σε αντίθεση μάλιστα με τους αξιοθρήνητους δορυφόρους του, εμπνεόμενο πάντα από το «όραμα» της περιφερειακής, αν όχι παγκόσμιας κυριαρχίας του, ενθαρρυμένο από την άνευ όρων υποστήριξη ενός παντοδύναμου παγκόσμιου Λόμπι, που καθορίζει την πολιτική των ΗΠΑ, της Γερμανίας, της Γαλλίας, της Βρετανίας, και εκτιμώντας ότι βρίσκεται πάντα σε ανοδική τροχιά ισχύος, μας μιλάει καθαρά. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός του Ισραήλ εμφανίστηκε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον περασμένο Σεπτέμβριο, πριν από την επίθεση της Χαμάς και παρουσίασε ένα χάρτη της «νέας Μέσης Ανατολής» που οραματίζεται. Στον χάρτη όλη η Παλαιστίνη είχε απορροφηθεί από το Ισραήλ. 

Ευτυχώς βέβαια που ο «παγκόσμιος λαός» έχει τώρα ξεσηκωθεί με τρόπο που δεν είδαμε ούτε στην εποχή του πολέμου του Βιετνάμ, και αποφεύγουν όπως ο διάβολος το λιβάνι να μας δείξουν οι τηλεοράσεις μας και τα φιλοϊσραηλινά σάιτ, με εκατομμύρια εκατομμυρίων να διαδηλώνουν σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της υφηλίου, περιλαμβανομένων και των κεντρικών δυτικών κρατών, αντιλαμβανόμενοι σε τι είδους κόσμο θα ζήσουμε, αν ζήσουμε, εμείς και τα παιδιά μας, αν επιτραπεί τώρα το συντελούμενο έγκλημα στην Παλαιστίνη. Αλίμονο προπάντων σε μικρά κράτη και λαούς που έχουν ανοήτως και υστεροβούλως ταυτισθεί με τον Νετανιάχου και έχουν εμπλακεί σε ένα ηφαίστειο που, αν σκάσει τελικά, δεν θα ξέρουμε από που να φύγουμε.

Μητσοτάκης, Κύπρος και δικαίωμα στην αυτοάμυνα

Για να ξαναγυρίσουμε όμως στο περίφημο δικαίωμα στην αυτοάμυνα, είναι ασφαλώς, μαζί με το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση, ένα από τα πιο βασικά δικαιώματα που αναγνωρίζει ο Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ και βέβαια, αν ισχύει για το Ισραήλ, ισχύει επίσης και για τους Παλαιστίνιους. Αν έχει το Ισραήλ δικαίωμα στην αυτοάμυνα, άλλο τόσο έχουν και οι Παλαιστίνιοι.

Ειρήσθω βέβαια εν παρόδω, εντυπωσιάζει και για έναν άλλο λόγο η συνηγορία του Έλληνα Πρωθυπουργού υπέρ του δικαιώματος του Ισραήλ στην αυτοάμυνα. Ο κ. Μητσοτάκης ανήκει στην πτέρυγα εκείνη της ΝΔ που υποστήριξε με φανατισμό, το 2004, και υποστηρίζει και σήμερα ως βάση λύσης του κυπριακού το σχέδιο Ανάν, που αφαιρεί το δικαίωμα της αυτοάμυνας από την Κυπριακή Δημοκρατία, επιβάλλει τη διάλυση της κυπριακής Εθνοφρουράς και της απαγόρευε να διαθέτει στρατό εις τον αιώνα τον άπαντα. (Τέτοια ρήτρα σημειωτέον δεν είχε επιβληθεί ούτε στις ηττηθείσες το 1945 Γερμανία και Ιαπωνία!). Διαρρηγνύει τώρα τα ιμάτιά του για το δικαίωμα αυτοάμυνας του Ισραήλ, δεν τον απασχολεί όμως το δικαίωμα αυτοάμυνας της Κύπρου και είναι έτοιμος να το καταργήσει. Για να μην αναφερθούμε στην έμπρακτη υπονόμευση του δικαιώματος της Ελλάδας στην αυτοάμυνα, με τη μεταφορά στην Ουκρανία των όπλων που υπερασπίζονται τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου και τη σχεδιαζόμενη διάλυση της ελληνικής αντιαεροπορικής άμυνας!

Εμένα τουλάχιστο μου μοιάζει λίγο παράξενο η ελληνική και η κυπριακή κυβέρνηση να ενδιαφέρονται περισσότερο για το δικαίωμα αυτοάμυνας του Ισραήλ, απ’ ό,τι για το δικαίωμα αυτοάμυνας της Ελλάδας και της Κύπρου. Ίσως βέβαια να είμαι εγώ παράξενος και κάτι να μου έχει διαφύγει.

Τι ισχύει με το δικαίωμα στην αυτοάμυνα

Η πλειοψηφία πάντως των χωρών του πλανήτη δεν συμμερίζεται τις απόψεις των κ. Μητσοτάκη και Χριστοδουλίδη περί του δικαιώματος του Ισραήλ στην αυτοάμυνα. Επί παραδείγματι, ο εκπρόσωπος της Ρωσίας στο Συμβούλιο Ασφαλείας τόνισε χαρακτηριστικά στην παρέμβασή του: «Όλο κι όλο που λένε (οι δυτικοί) είναι να μιλάνε για το υποτιθέμενο δικαίωμα του Ισραήλ στην αυτοάμυνα, αλλά το Ισραήλ, ως κατοχική δύναμη, δεν έχει τέτοιο δικαίωμα, όπως γνωμοδότησε το Διεθνές Δικαστήριο το 2004. Ελπίζω ότι οι συνάδελφοί μου από τον Νότο μπορούν να δουν εδώ ξεκάθαρα τα εξόφθαλμα διπλά μέτρα και σταθμά».

Ο Βρετανός πρώην πρέσβης και πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου του Νταντί, Κρεγκ Μάρεϊ υπενθυμίζει και αυτός, σε μια πολύ ενδιαφέρουσα ανάλυσή του, την απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου του 2004 για το δικαίωμα στην αυτοάμυνα του Ισραήλ τονίζοντας μεταξύ άλλων: «Η χρήση της συλλογικής τιμωρίας εναντίον ενός αμάχου πληθυσμού – περιλαμβανομένης και της χρήσης μεθόδων πείνας και δίψας, στέρησης φαρμάκων, αδιάκριτων βομβαρδισμών (carpet bombing), χρήσης λευκού φωσφόρου, επιθέσεων σε ιατρικές εγκαταστάσεις και ιατρικό προσωπικό, εκτέλεση αιχμαλώτων, μια σαφή προσπάθειας γενοκτονίας – δεν μπορεί να θεωρηθεί συγχωρητέα ως «αυτοάμυνα». Η στρατιωτική συνεργασία των κυβερνήσεων των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου και της Αυστραλίας σε μια επίθεση που γνωρίζουν ότι εμπλέκεται σε αποτρόπαια (egregious) εγκλήματα πολέμου εγείρει τη δυνατότητα κατηγορίας για συνενοχή και συνωμοσία (conspiracy). Επιπλέον υπάρχει (σύμφωνα με την απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου) θετική υποχρέωση των κρατών να δράσουν κατά του Ισραήλ με δεδομένη την άρνησή του να κατεδαφίσει το Τείχος και το σύστημα Απαρτχάιντ στα κατεχόμενα εδάφη, περιλαμβανομένης της εγκληματικής εγκατάστασης και κλοπής της γης που αυτό το σύστημα προκαλεί».  

Σε ένα άλλο άρθρο του ο Κρεγκ Μάρεϊ ζητάει την ενεργοποίηση της διεθνούς σύμβασης κατά των γενοκτονιών. Στο ζήτημα αυτό, δηλαδή του αν διαπράττεται γενοκτονία στη Γάζα από το Ισραήλ, θα αναφερθούμε σε επόμενο άρθρο μας, καθώς όχι μόνο πολλαπλασιάζονται οι σχετικές κατηγορίες διεθνώς, αλλά και υποβλήθηκαν οι πρώτες μηνύσεις κατά του Προέδρου Μπάιντεν και των Υπουργών Εξωτερικών και ‘Αμυνας στις ΗΠΑ, όπως και η πρώτη έγκληση για εγκλήματα πολέμου κατά της ισραηλινής ηγεσίας στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.

Πηγή: kosmodromio.gr

Ομιλία του Βασίλη Μηνακάκη, μέλους της ΠΕ του ΝΑΡ για την Κομμουνιστική Απελευθέρωση, στην κεντρική πολιτική εκδήλωση για τα 50 χρόνια από την εξέγερση του Πολυτεχνείου, στις 10 Νοέμβρη 2023, στο Αίθριο του Κτηρίου Αβέρωφ στο ΕΜΠολυτεχνείο

Το Πολυτεχνείο και η εποχή του

Στις 14 Νοεμβρίου 1973, στη μακρινή Ταϊλάνδη συμπληρωνόταν ένας μήνας από την ημέρα που ανατράπηκε η δικτατορία μετά από μια φοιτητική εξέγερση. Γι’ αυτό οι φοιτητές που συγκεντρώθηκαν εκείνη την ημέρα στο Πολυτεχνείο είχαν ως σύνθημά τους το «Απόψε θα γίνει Ταϊλάνδη». Στα μέσα του Νοεμβρίου, επίσης, οι αραβικές πετρελαιοπαραγωγές χώρες μείωναν κατά 25% την παραγωγή κι επέκτειναν το εμπάργκο πετρελαίου σε διάφορες χώρες. Είχε προηγηθεί ο πόλεμος του Γιομ Κιπούρ μεταξύ Αιγύπτου-Συρίας και Ισραήλ (ξεκίνησε στις 6 Οκτωβρίου, την Ημέρα της Εξιλέωσης, την πιο ιερή ημέρα για τους Εβραίους), η εμπλοκή των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης σε αυτόν, που έκανε τον κόσμο να κρατά την ανάσα του, και η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός μεταξύ Αιγύπτου και Ισραήλ, στις 11 Νοεμβρίου. Τις ίδιες ημέρες, οι εξελίξεις για το σκάνδαλο Γουοτεργκέιτ διαδέχονταν η μία μετά την άλλη, οι περονιστές εγκαινίαζαν την εκστρατεία για την επιστροφή των νησιών Φόκλαντ στην Αργεντινή, η αστυνομία της Γένοβας συλλάμβανε τέσσερα στελέχη του νεοφασιστικού Κοινωνικού Κινήματος με την κατηγορία ότι προετοίμαζαν πραξικόπημα για την αναβίωση του καθεστώτος Μουσολίνι και η συντηρητική κυβέρνηση της Βρετανίας κήρυσσε κατάσταση έκτακτης ανάγκης για να αντιμετωπίσει τις μεγάλες απεργίες των ανθρακωρύχων και των εργαζομένων στην ηλεκτρική ενέργεια.

Και μόνο αυτά τα γεγονότα –θα μπορούσαν να προστεθούν κι άλλα-, με την πυκνότητα και τη βαρύτητά τους, είναι αποκαλυπτικά «ενός κόσμου σε αναταραχή». Ενός πλανήτη που βρισκόταν σε μία από εκείνες τις ρωγμές του χρόνου που συμπυκνώνουν πολύ βαθιές διεργασίες και κινητοποιούν επίσης βαθιές διαδικασίες, η σημασία των οποίων αποκαλύπτεται μεταγενέστερα, όταν τα γεγονότα μπορούν να ιδωθούν «πέρα από τη σκόνη του βραχέος χρόνου».

Ένα απ’ αυτά τα γεγονότα ήταν το «τούβλο» που βρήκε στο γραφείο του ο Αουγκούστο Πινοσέτ, το πρωί της 12ης Σεπτεμβρίου 1973, την επομένη, δηλαδή, του πραξικοπήματος που ανέτρεψε την κυβέρνηση Αλιέντε στη Χιλή. Μη φανταστείτε ότι πρόκειται για το γνωστό οικοδομικό υλικό. «Τούβλο» ονομάστηκε ένα βιβλίο 500 σελίδων το οποίο είχαν ετοιμάσει τα Chicago Boys, οι μαθητές του πατέρα του νεοφιλελευθερισμού Μίλτον Φρίντμαν, για να αποτελέσει το κυβερνητικό πρόγραμμα του Πινοσέτ. Ήταν η ληξιαρχική πράξη γέννησης μιας νέας εποχής του καπιταλισμού.

ΔΕΝ ΕΠΡΟΚΕΙΤΟ για κεραυνό εν αιθρία. Ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 και τις αρχές της επόμενης δεκαετίας ο καπιταλισμός είχε αρχίσει να ασθμαίνει. Η «χρυσή τριακονταετία» του πλησίαζε στο τέλος της. Το αποκάλυπταν οι οικονομικοί δείκτες, το έδειχναν κι από μια άλλη σκοπιά οι εργατικές και νεολαιίστικες κινητοποιήσεις που ξέσπασαν στο μεταίχμιο των δύο δεκαετιών. Στο υπόστρωμά τους είχαν την αρχόμενη επιδείνωση της κατάστασης και της προοπτικής των λαϊκών και νεολαιίστικων μαζών. Οι μαύροι στις ΗΠΑ ένιωθαν ότι οι προοπτικές ισότιμης ενσωμάτωσής τους στην κοινωνία μειώνονταν, οι φοιτητές της μαζικοποιημένης πλέον εκπαίδευσης διαισθάνονταν ότι το μέλλον τους δεν ήταν στρωμένο με ροδοπέταλα, οι εργάτες βίωναν το οικονομικό στρίμωγμα και την απειλή ή/και την πραγματικότητα της ανεργίας. Αυτή η διαίσθηση ήταν ο υποκινητής –για την ακρίβεια, ένας από τους υποκινητές- του «παγκόσμιου 68», ενός κύκλου κινητοποιήσεων που εκτάθηκε από το 1965 έως το 1975. Ο γαλλικός Μάης –φοιτητικός κι εργατικός-, οι αντιιμπεριαλιστικές-αντιπολεμικές κινητοποιήσεις, το κίνημα των μαύρων, το μακρύ και πιο εργατικό ιταλικό ’68, το ρεύμα αμφισβήτησης του κυρίαρχου πολιτισμικού προτύπου, η επανάσταση των Γαριφάλων στην Πορτογαλία τον Απρίλη του 1974 ήταν εκφράσεις αυτής της τάσης. Με μια έννοια, και το Πολυτεχνείο σε αυτήν εντάσσεται.

Το ότι ο καπιταλισμός εισερχόταν σε κρισιακή καμπή εκδηλωνόταν πολλαπλά. Και δεν μπορούσε να κρυφτεί από κινήσεις εντυπωσιασμού όπως τα εγκαίνια του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου στη Νέα Υόρκη, τον Απρίλιο του 1973, ή του Σίαρς Τάουερ στο Σικάγο, του ψηλότερου κτιρίου στον κόσμο, τον επόμενο μήνα. Πώς θα μπορούσε, άλλωστε; Στις 2 Ιανουαρίου 1974, ο Αμερικανός πρόεδρος Ρ. Νίξον υπέγραψε νομοσχέδιο που μείωνε το μέγιστο όριο ταχύτητας στις ΗΠΑ προκειμένου να εξοικονομηθεί βενζίνη. Λίγο πριν, στις 4 Νοεμβρίου 1973, η Ολλανδία βίωνε την πρώτη της Κυριακή χωρίς αυτοκίνητο λόγω της έλλειψης καυσίμων, ενώ στις 2 Δεκεμβρίου κάτοικοι της Ρώμης διαμαρτύρονταν με ποδήλατα και ιππήλατες άμαξες της εποχές του Ιουλίου Καίσαρα για την απαγόρευση της κυκλοφορίας τις Κυριακές, στο πλαίσιο της εξοικονόμησης καυσίμων.

Τότε χαρακτήρισαν την κρίση εκείνη πετρελαϊκή – κάποιοι τη χαρακτηρίζουν έτσι ακόμη και σήμερα. Δεν ισχύει αυτό. Ή μάλλον ισχύει αν μείνει κανείς στην επιφάνεια των πραγμάτων. Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για κρίση-σταθμό, η οποία σηματοδοτούσε μια αλλαγή εποχής για τον καπιταλισμό. Αυτό γίνεται αντιληπτό αν δούμε μερικές μόνο από τις προσεισμικές δονήσεις που προηγήθηκαν του πετρελαϊκού εμπάργκο: στις 15 Αυγούστου 1971, οι ΗΠΑ, για να περιορίσουν τη διαρροή συναλλάγματος, ανέστειλαν το Bretton Woods, το σύστημα σταθερών ισοτιμιών των νομισμάτων, ακυρώνοντας την άμεση μετατρεψιμότητα του δολαρίου σε χρυσό. Επρόκειτο για μια κίνηση η οποία αντανακλούσε τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε ο αμερικανικός καπιταλισμός και δυναμίτιζε το διεθνές οικονομικό πλαίσιο. Έξι μήνες πριν είχε τεθεί σε λειτουργία ο χρηματιστηριακός δείκτης Nasdaq, ενώ τον Φεβρουάριο του 1973 υποτιμήθηκε το δολάριο. Αν το «τούβλο» τοποθετηθεί σε αυτό το πλαίσιο, γίνεται φανερό ότι στις σελίδες του συμπύκνωνε τη νέα οικονομική ορθοδοξία, ότι αποτελούσε το ευαγγέλιο της νέας εποχής του καπιταλισμού.

ΔΥΟ ΣΧΟΛΙΑ ΕΔΩ, με μεγάλη πολιτική σημασία. Το πρώτο αφορά τον χαρακτηρισμό τής προ του ’73 εποχής. Διαβάζοντας τα ντοκουμέντα και τις ανακοινώσεις των αριστερών οργανώσεων της περιόδου, θα εντυπωσιαστεί κανείς τόσο από την κακοποίηση της λενινιστικής έννοιας του ιμπεριαλισμού όσο κι από το πόσο κοινή ήταν η μήτρα με την οποία κινούνταν επ’ αυτού, παρά τις διαφορές σε επίπεδο τρέχουσας τακτικής. Ο ιμπεριαλισμός, λοιπόν, δεν εκλαμβανόταν ως στάδιο του καπιταλισμού –όπως τον είχε ορίσει ο Λένιν- αλλά ως σύστημα εξωτερικών πολιτικών-στρατιωτικών επεμβάσεων, κυρίως των ΗΠΑ, και ως κυριαρχία των μονοπωλίων και μόνο. Άρα ως απάντηση σε αυτόν προβάλλονταν παραλλαγές της θεωρίας των σταδίων κι όχι ο αντικαπιταλιστικός-επαναστατικός αγώνας που είχε υποδείξει ο Λένιν. Άλλοτε, λοιπόν, ως βασικός στόχος έμπαινε η αντιϊμπεριαλιστική-αντιμονοπωλιακή εξουσία (με τη λαθεμένη, όμως, έννοια του ιμπεριαλισμού) και η ανατροπή του καπιταλισμού μετατίθετο σε επόμενο –απροσδιόριστο- στάδιο. Άλλοτε τα πράγματα ήταν ακόμη χειρότερα, καθώς ως πολιτική λύση προβαλλόταν η ασαφής «λαϊκή εξουσία» ή «εξουσία του λαού».

Αυτή η οπτική έθετε εξ αντικειμένου περιορισμό στην πολιτική στρατηγική των οργανώσεων. Το παρελθόν της θα το βρούμε στον λαθεμένο τρόπο με τον οποίο συνέδεαν το ΚΚΕ και το ΕΑΜ το κοινωνικό με το απελευθερωτικό στοιχείο της πάλης στα χρόνια της Κατοχής, τη δε συνέχειά της θα τη δούμε στην πολιτική τόσο του ΚΚΕ όσο και του ΚΚΕεσ., αλλά και πολλών οργανώσεων της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς. Δεν είναι πολύ δύσκολο, άλλωστε, να διακρίνουμε το κόκκινο νήμα που συνδέει την κυβέρνηση του Λιβάνου το ’44 υπό τον Γ. Παπανδρέου και με συμμετοχή του ΕΑΜ με την κυβέρνηση των αντιδικτατορικών δυνάμεων (και της δεξιάς και των μονοπωλίων που δεν είχαν σχέση με τις πολυεθνικές) που πρότεινε το ΚΚΕ ως διάδοχη λύση στη δικτατορία ή την εθνική αντιδικτατορική δημοκρατική ενότητα (ακόμη και με τον Καραμανλή) που πρότεινε το ΚΚΕ εσωτ.

ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΧΟΛΙΟ έχει να κάνει με τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Και εδώ κυοφορούνταν ή βρίσκονταν σε εξέλιξη τότε σημαντικές διεργασίες. Ο πλανήτης όδευε προς το τέλος των παλαιού τύπου αποικιοκρατικών καθεστώτων και της κλασικού τύπου αμερικανικής διπλωματίας των κανονιοφόρων. Άνοιγε ένα νέο κεφάλαιο στην εξέλιξη της καπιταλιστικής διεθνοποίησης και του διεθνούς πλέγματος του κεφαλαίου. Να αναφέρουμε ενδεικτικά ότι τον Δεκέμβριο του 1971 η Βρετανία αναγνώρισε την ανεξαρτησία του Μπαχρέιν, στις 11 Ιουνίου 1973 ο Καντάφι εθνικοποίησε την αμερικανική εταιρεία πετρελαίων Bunker Hunt, στις 24 Σεπτεμβρίου 1973 ανεξαρτητοποιήθηκε η Γουινέα Μπισάου, το 1971 εθνικοποιήθηκαν στην Αλγερία οι γαλλικές εταιρείες πετρελαίου και στις 15 Ιανουαρίου 1973 ο Νίξον ανακοίνωσε την αναστολή των επιθετικών ενεργειών των αμερικανικών δυνάμεων στο Βιετνάμ.

Ειδικά οι δύο τελευταίες εξελίξεις έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς η γαλλική κατοχή στην Αλγερία και ο πόλεμος στο Βιετνάμ αποτέλεσαν βασικούς τροφοδότες τόσο της έκρηξης της γαλλικής φοιτητικής νεολαίας το ’68 όσο και της νεολαιίστικης ριζοσπαστικοποίησης στις ΗΠΑ τη δεκαετία του ’60. Η αναλογία με το Πολυτεχνείο εμφανής. Τα «Έξω το ΝΑΤΟ» και «Έξω οι ΗΠΑ» στην πύλη του συμπυκνώνουν τη σαφή αντιαμερικανική διάσταση της εξέγερσης και την πεποίθηση ότι η αντιπαράθεση με τα αμερικανονατοϊκά δεσμά ήταν θεμελιακό συστατικό του αγώνα. Πώς θα μπορούσε, άλλωστε, να μην είναι; Μόλις στις 8 Ιανουαρίου 1973 είχε υπογραφεί η ελληνοαμερικανική συμφωνία για την παροχή λιμενικών διευκολύνσεων στον 6ο Στόλου, ενώ στις 19 Νοεμβρίου ο εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δήλωνε ότι οι ΗΠΑ δεν προτίθενται να διακόψουν την παροχή στρατιωτικής βοήθειας στην Ελλάδα λόγω της αιματηρής καταστολής της εξέγερσης του Πολυτεχνείου.

Βέβαια, για το αν το «Έξω οι ΗΠΑ» θα είναι ένα από τα αιτήματα του φ.κ. υπήρχε διαπάλη. Στην πρώτη κατάληψη της Νομικής, για παράδειγμα, έπεσε ως σύνθημα, όμως ο Ρήγας Φεραίος αλλά και η αντι-ΕΦΕΕ θεώρησαν ότι είναι εκτός τόπου και χρόνου (όπως και το «Κάτω η χούντα») κι ότι πρέπει να προβληθούν μόνο «καθαρά φοιτητικά αιτήματα». Σήμερα, βέβαια, ορισμένοι –και από τους συμμετέχοντες στα τότε γεγονότα- μοιάζουν να έχουν πάθει αμνησία, υποστηρίζοντας ότι το «Έξω οι ΗΠΑ», «Έξω το ΝΑΤΟ» απουσίαζε από τον Νοέμβρη – υπήρξε μόνο, δήθεν, το γενικόλογο αίτημα περί εθνικής ανεξαρτησίας. Άθελά τους -ή μήπως όχι;- δικαιώνουν έτσι τις μεταπολιτευτικές κυβερνήσεις Καραμανλή που απαγόρευαν την πορεία στην αμερικανική πρεσβεία με άγρια καταστολή και αποκορύφωμα τη δολοφονία των Κουμή-Κανελλοπούλου το 1980.

Στα σημαντικά γεωπολιτικά δεδομένα της εποχής ανήκει και η εμβάθυνση της καπιταλιστικής ολοκλήρωσης στην Ευρώπη. Και γιατί ήταν σημαντική εξέλιξη αυτή καθαυτή, αλλά και γιατί σχετιζόταν με τις εξελίξεις στην Ελλάδα. Την 1η Ιανουαρίου 1973, η ΕΟΚ των 6, η οποία είχε ιδρυθεί το 1958, αποκτούσε άλλα τρία μέλη (Βρετανία, Ιρλανδία, Δανία), ενώ έναν χρόνο πριν οι αθροιστικές πωλήσεις του εμβληματικού σκαραβαίου της Volkswagen υπερέβαιναν εκείνες του επίσης εμβληματικού Model T της Ford, σηματοδοτώντας τις νέες ισορροπίες που διαμορφώνονταν ανάμεσα στα μεγάλα κέντρα ισχύος του καπιταλιστικού κόσμου.

Η συμμετοχή στις διαδικασίες της ευρωπαϊκής καπιταλιστικής ολοκλήρωσης αποτελούσε επιδίωξη ηγετικών και με πολυεθνικές δυνατότητες τμημάτων ελληνικού κεφαλαίου ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1960, αλλά και του ευρωπαϊκού κεφαλαίου. Το 1961 είχε υπογραφεί η συμφωνία σύνδεσης με την ΕΟΚ, η ενταξιακή διαδικασία όμως είχε παγώσει μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου. Η διακοπή αυτή μπορούσε να γίνει ανεκτή για ένα ορισμένο διάστημα – όχι για πολύ, όμως. Τα τμήματα του ελληνικού και δυτικοευρωπαϊκού κεφαλαίου που επεδίωκαν την είσοδο της χώρας στην ΕΟΚ δεν θα μπορούσαν να μείνουν για πολύ ακόμη αδρανή. Δεν είναι, λοιπόν, υπερβολή να πούμε ότι οι αντιπαραθέσεις στο εσωτερικό του καθεστώτος, οι συγκρούσεις ανάμεσα στους λεγόμενους «μετριοπαθείς» και «σκληρούς» χουντικούς, η αρθρογραφία του Βήματος για τα εμπόδια που βάζει στην ευρωπαϊκή πορεία της χώρας το δικτατορικό καθεστώς, οι παρεμβάσεις της αστικής αντιπολίτευσης (Κανελλόπουλος, Μαύρος, Παπαληγούρας κ.ά.) και του Καραμανλή σχετίζονται με αυτή τη διαδικασία. Ακόμη και η ίδια η «φιλελευθεροποίηση» και «ομαλοποίηση» που επιχειρούσε -με την ανοιχτή συναίνεση του ΚΚΕεσ.- το χουντικό καθεστώς με το πείραμα Μαρκεζίνη (αλλά όχι μόνο με αυτό), σχετιζόταν με την εν λόγω διαδικασία και με την προσπάθεια να βρεθεί «χρυσή τομή» που θα είναι μεν συμβατή με το ευρωπαϊκό πλαίσιο αλλά θα διατηρεί, παράλληλα, τον πυρήνα του χουντικού καθεστώτος. Μια τέτοια «χρυσή» τομή για το κεφάλαιο ήταν το καθεστώς που εγκαθιδρύθηκε στη Χιλή μετά τον Πινοσέτ και στην Ισπανία μετά τον Φράνκο. Το πείραμα Μαρκεζίνη, βέβαια, και η πιθανότητα μιας τέτοιας «χρυσής τομής» και στην Ελλάδα ακυρώθηκε από το Πολυτεχνείο.

ΑΣ ΕΠΑΝΕΛΘΟΥΜΕ, όμως, στον Νοέμβριο του ’73. Είναι αλήθεια πως ό,τι έγινε είχε προϊστορία. Και δεν αναφέρομαι στη φοιτητική προϊστορία, δηλαδή στο δίχρονο που μεσολάβησε μετά τα τέλη του 1971, στο οποίο αναπτύχθηκε με εξάρσεις, υφέσεις και πολυμορφία το φοιτητικό κίνημα. Αναφέρομαι κυρίως στις λαϊκές κινητοποιήσεις που είχαν προηγηθεί, καθώς έκλεινε και στην Ελλάδα μια περίοδος γοργής καπιταλιστικής ανάπτυξης και εισερχόμαστε σε ζώνη ακρίβειας και οικονομικών προβλημάτων. Σημεία των καιρών εκείνων ήταν από τη μια η αύξηση της τιμής του «γύρου με καρυκεύματα» -έτσι ονόμαζε η σχετική αγορανομική διάταξη το πιτόγυρο- κατά 25% (πλέον η τιμή του ήταν 4,80 δραχμές) και το κλείσιμο των κινηματογράφων της Αθήνας από τους αιθουσάρχες, οι οποίοι ζητούσαν κατάργηση της φορολογίας επί των εισιτηρίων. Ήταν ακόμη τα έκτακτα οικονομικά μέτρα που εξήγγειλε η χούντα στις 30 Μαρτίου 1973 και, κυρίως, μια αλληλουχία κινητοποιήσεων που πραγματοποιήθηκαν τους προηγούμενους μήνες: αγρότες των Μεγάρων, εργαζόμενοι σε ΗΛΠΑΠ και Ολυμπιακή, τυπογράφοι, αλιεργάτες Καβάλας, συντάκτες εφημερίδων, εμποροϋπάλληλοι κ.λπ. Ήταν, τέλος, η μετατροπή σε αντιχουντικές διαδηλώσεις της συναυλίας του Στ. Ξαρχάκου στο γήπεδο του Παναθηναϊκού (1η Οκτωβρίου) και του μνημόσυνου του Γ. Παπανδρέου (4 Νοεμβρίου), και φυσικά το Κίνημα του Ναυτικού, τον Μάιο του ’73.

Προφανώς αυτές οι κινητοποιήσεις έδωσαν ένα σινιάλο στους φοιτητές. Έδειξαν ότι η παγωμάρα σπάει. Ωστόσο από μόνες τους δεν εξηγούν τη φοιτητική έκρηξη.

Για να την εξηγήσουμε πρέπει να ταξιδέψουμε στον χρόνο και τον χώρο: στη Ναντέρ, τη Σορβόνη και τα άλλα γαλλικά πανεπιστήμια, που αποτέλεσαν τις εστίες ανάφλεξης τον Μάη του ’68∙ στα αμερικανικά πανεπιστήμια, που αναστατώθηκαν από αλλεπάλληλες κινητοποιήσεις τη δεκαετία του ’60∙ στα ιταλικά και ιαπωνικά πανεπιστήμια ή ακόμα, στα πανεπιστήμια της Μαδρίτης, όπου τον Ιανουάριο του 1973 οι φοιτητές κήρυξαν αποχή διαμαρτυρόμενοι για την αύξηση του κόστους ζωής. Δεν είναι τυχαία η σύμπτωση τόσο σοβαρών φοιτητικών κινητοποιήσεων σε ένα τόσο περιορισμένο χρονικό διάστημα. Φυσικά δεν ήταν ίδιες – και δεν θα μπορούσαν να είναι, μιας και οι συνθήκες σε κάθε χώρα ήταν διαφορετικές: ήταν λογικό στις ΗΠΑ να σφραγίζει η αντίθεση στον πόλεμο του Βιετνάμ, διότι οι φοιτητές στρατεύονταν, στην Ελλάδα να σφραγίζει το ζήτημα των ελευθεριών, γιατί υπήρχε στρατιωτική δικτατορία, στη Γαλλία άλλα. Και πάλι, όμως, κάποια ενοποιητικά στοιχεία είναι ορατά.

Ενοποιητικό στοιχείο ήταν ότι στο πανεπιστήμιο κυριαρχούσαν ο τεχνοκρατισμός, οι αυταρχικές δομές, η πνευματική στειρότητα, η τυποποίηση –προφανώς, με διαφορές και με άλλη ποιότητα σε ένα δικτατορικό καθεστώς- και γίνονταν τα πρώτα βήματα περάσματος από την τυπική στην πραγματική υπαγωγή του στο κεφάλαιο. Ενοποιητικό, επίσης, στοιχείο ήταν ότι ο φοιτητικός πληθυσμός δεν αποτελούνταν πλέον μόνο από γόνους αστικών ή μεσοαστικών στρωμάτων: είχε αυξηθεί ραγδαία – στη Γαλλία είχε τριπλασιαστεί από το 1959 έως το 1969, τριπλασιαστεί είχε και στις ΗΠΑ μεταξύ 1960 και 1971, ενώ στην Ελλάδα είχε φτάσει τις 70.000 το 1972. Ήταν ακόμα το ότι οι φοιτητές υποχρεώνονταν να σπουδάζουν σε άθλιες συνθήκες και διέκριναν, λόγω της κρίσης και των γενικότερων οικονομικών-παραγωγικών δεδομένων, πως πιο πιθανή προοπτική τους ήταν η ένταξη στη μισθωτή εργασία κι όχι στα μεσαία στρώματα. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε δημοσκόπηση που έγινε στη Γαλλία το 1968 το ζήτημα της προοπτικής ιεραρχήθηκε ως κύρια αιτία των κινητοποιήσεων σε ποσοστό 56%, σηματοδοτώντας την αντίφαση που ζούσαν οι νέοι και οι νέες του baby boom: από τη μια οι αυξημένες προσδοκίες και η κοινωνική αυτοπεποίθηση που είχαν καλλιεργηθεί στα χρυσά καπιταλιστικά χρόνια (και που στην Ελλάδα, πολιτικά, έδιναν τη δυνατότητα στους μαχόμενους φοιτητές να αφήνουν πίσω τους τη σκιά της ήττας και της ανημπόριας η οποία βάραινε καταθλιπτικά όσους είχαν συμμετάσχει στον Εμφύλιο ή τα Ιουλιανά)∙ και από την άλλη, ένα αίσθημα ανησυχίας για το μέλλον, μια διάψευση των αυταπατών ότι το σύστημα –και μαζί του κι αυτοί- θα ταξιδεύει πάντα με φουσκωμένα πανιά. Ενοποιητικό, τέλος, στοιχείο ήταν ότι, σε διαπλοκή με όλα αυτά, υπήρχε η περιρρέουσα πνιγηρή ατμόσφαιρα της τυποποίησης, του μαζανθρώπου, του κομφορμισμού, του πουριτανισμού, του καθωσπρεπισμού, των κυρίαρχων προτύπων ζωής, ενδυμασίας και συμπεριφοράς, που στην Ελλάδα επενδυόταν με το «Ελλάς, Ελλήνων, Χριστιανών» και το «Πατρίς, Θρησκεία, Οικογένεια». Αυτή η ατμόσφαιρα δημιουργούσε μια αίσθηση ανελευθερίας, ασφυξίας, και δεν μπορούσε να διασκεδαστεί από το ότι εδώ έχουμε κοινοβουλευτική δημοκρατία, όχι «κόκκινο» ολοκληρωτισμό, όχι Πράγα του ’68 και γκουλάγκ – επιχείρημα που, φυσικά, δεν μπορούσε να σταθεί στην Ελλάδα της χούντας, των διώξεων, των βασανιστηρίων, του Σπουδαστικού της Ασφάλειας.

ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΣΥΣΣΩΡΕΥΣΑΝ τεράστια αποθέματα εκρηκτικής ύλης, η οποία πυροδοτήθηκε κατά περίπτωση από διαφορετικά γεγονότα: στη Γαλλία του ’68 από το ότι δεν επιτρεπόταν η παραμονή των αγοριών στους κοιτώνες των κοριτσιών, στις ΗΠΑ από το ότι η στράτευση και η αποστολή στο Βιετνάμ σήμαινε κίνδυνο-θάνατο, στην Ελλάδα από τα διορισμένα ΔΣ των φοιτητικών συλλόγων, τις νόθες εκλογές και το ΝΔ1347 για την άρση της αναστολής στράτευσης, αλλού από κάτι άλλο. Είχε κι έχει τεράστια σημασία αυτή η διαπίστωση. Κάποιος από αυτήν μπορεί να βγάλει το λάθος συμπέρασμα ότι εκείνο που χρειάζεται είναι η προσήλωση στα «καθαρά φοιτητικά προβλήματα», τα άμεσα προβλήματα του χώρου, διότι αυτή είναι που δημιουργεί πλατιά ενότητα και μεγάλα κινήματα. Κάποιος άλλος –αυτό νομίζω είναι το σωστό- βγάζει το συμπέρασμα ότι εκείνο που δημιουργεί τα πλατιά κινήματα είναι η αποτελεσματική συνύφανση -στην πράξη όχι στα λόγια- του γενικού με το ειδικό, της γενικής με την ειδική αντίθεση, αλλά και θέση. Δύσκολη εξίσωση, αλλά έτσι κινείται η ταξική πάλη κι όποιος καταφέρει να επιλύσει αυτή την εξίσωση δημιουργεί μεγάλα γεγονότα. Το πώς και αν λύθηκε στον Μάη (που δεν λύθηκε, ούτε από το κομμουνιστικό κόμμα, ούτε κι από καμιά άλλη οργάνωση) ή στο Πολυτεχνείο χωρά πολύ συζήτηση – και ξεφεύγει από το θέμα της παρούσας παρέμβασης. Σίγουρα, πάντως λύση, δεν ήταν ο εμμονικός μερικές φορές περιορισμός της πάλης –ακόμη και στο κατειλημμένο Πολυτεχνείο- στα φοιτητικά προβλήματα.

Πώς κολλάει, όμως, ο Μάης με το Πολυτεχνείο; Άλλες συνθήκες στη Γαλλία, άλλες στην Ελλάδα. Προφανώς. Υπήρχαν όμως και τα ενοποιητικά στοιχεία που προαναφέρθηκαν. Καλά ως εδώ. Επηρέασε, όμως, ο Μάης το Πολυτεχνείο; Και ναι και όχι. Όχι, γιατί πολλά πράγματα που σε συνθήκες αστικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας συζητήθηκαν, διαβάστηκαν, ακούστηκαν ή ειδώθηκαν μετά τον γαλλικό Μάη σε άλλες χώρες, λόγω δικτατορίας έφτασαν με το σταγονόμετρο στην Ελλάδα.

Ναι, όμως, γιατί στην κρίσιμη μάζα, στις πρωτοπόρες οργανωμένες και ανοργάνωτες δυνάμεις, στις παρέες, στα μικρά εκδοτικά και σε τόσες άλλες διεργασίες ο Μάης, ο Τσε, ο Μαρξ, ο Λένιν και ο Οκτώβρης, ο Μάο ήταν παρόντες – όπως παρών δήλωναν με τον τρόπο τους η Αντίσταση, ο ΔΣΕ, τα Ιουλιανά. Την επίδραση αυτή επιβεβαιώνουν, άλλωστε, και αρκετές εκθέσεις της αστυνομίας.

Ναι, επίσης, επηρέασε ο Μάης και για έναν άλλο λόγο. Γιατί σκόρπισε έναν φόβο στο παραδοσιακό κομμουνιστικό κίνημα, οδηγώντας το σε μια διαστρέβλωση της λενινιστικής θέσης για τη σχέση αυθόρμητου και συνειδητού. Εκφράσεις όπως τυχοδιώκτες, υπερεπαναστάτες, ανεύθυνοι, προβοκάτορες ή και πράκτορες, χαφιέδες και άλλα συναφή –μαζί με τις καθόλου τιμητικές για το κομμουνιστικό κίνημα πρακτικές που τα συνόδευαν- απέναντι σε καθετί μη ελεγχόμενο ή εκτός προγραμματισμού έγιναν κοινός τόπος: τις χρησιμοποίησε το Γαλλικό ΚΚ απέναντι στη φοιτητική έκρηξη, λίγο αργότερα το πορτογαλικό ΚΚ απέναντι στις καταλήψεις εργοστασίων και λατιφουντίων. Τις χρησιμοποίησαν κατά κόρον το ΚΚΕεσ. και ο Ρήγας Φεραίος κατά τη διάρκεια της άνθησης του αντιδικτατορικού κινήματος το ’73 και μετά τον Νοέμβρη. Τις χρησιμοποίησε, τέλος, το ΚΚΕ και η ΚΝΕ/αντι-ΕΦΕΕ το 1973 – κι αυτό νομίζω είναι το πιο σημαντικό κι όχι ποια πένα ακριβώς έγραψε την Πανσπουδαστική νο 8. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι τον Οκτώβριο του 1968, η πένα του Γρηγόρη Φαράκου είχε γράψει σε ένα άρθρο στον Νέο Κόσμο, το θεωρητικό περιοδικό του ΚΚΕ, ότι «στις φοιτητικές εκδηλώσεις του Μάη-Ιούνη ανακατεύτηκαν –και ως ένα σημείο κατάφεραν να δώσουν τον τόνο- ανεύθυνα, τυχοδιωκτικά και αριστερίστικα στοιχεία» ή «ανώριμοι πολιτικά νέοι». Δέσμιο μιας τέτοιας αντίληψης, το ΚΚΕ, δεν μπορούσε ούτε καν να ακούσει τα μέλη και τα στελέχη της ΚΝΕ που βρίσκονταν μέσα σε αυτή την αγωνιστική διεργασία των φοιτητών το ’73 και εργάζονταν με ριζοσπαστικό και πρωτοπόρο τρόπο για την κινηματική και πολιτική κλιμάκωσή της, από τα κάτω, από τα αριστερά και αντικαπιταλιστικά-επαναστατικά. Δύο χρόνια αργότερα, τον Ιούλιο του 1975, δεν είχε τον παραμικρό ενδοιασμό να πάρει αποστάσεις από τους οικοδόμους –και τα μέλη του- που την προηγούμενη ημέρα κινητοποιούνταν δυναμικά και συγκρούονταν με τα ΜΑΤ: ο Ριζοσπάστης αναφερόταν σε «σκοτεινούς κύκλους της αντίδρασης [που] βρίσκονταν πίσω από τα χθεσινά γεγονότα», η δε Αυγή έκανε λόγο για «αριστεροχουντικούς προβοκάτορες». Κάτι αντίστοιχο έζησαν οι νεότεροι στις καταλήψεις του 1987.

Κλείνοντας, έχει αξία να γυρίσουμε πίσω, σε έναν άλλο Νοέμβριο, του 1966. Τότε που ο Μουσταφά Καγιάτι στο Στρασβούργο κυκλοφορούσε μια μικρή μπροσούρα με τίτλο Για την αθλιότητα των φοιτητικών κύκλων…. Κείμενο εμβληματικό –το οποίο φυσικά χωρά αρκετή συζήτηση-, περιείχε ένα χωρίο το οποίο προσυπογράφουμε – και για την εποχή εκείνη και για σήμερα: «Στην πραγματικότητα», έγραφε, «αν υπάρχει ένα πρόβλημα της “νεολαίας” στη σύγχρονη κοινωνία, αυτό οφείλεται στο ότι η νεολαία αισθάνεται με περισσότερη οξύτητα τη βαθιά κρίση αυτής της κοινωνίας. Όντας κατεξοχήν προϊόν της σύγχρονης κοινωνίας, είναι κι η ίδια σύγχρονη. Είτε για να ενσωματωθεί σ’ αυτήν ανεπιφύλακτα είτε για να την αρνηθεί ριζικά».

Πηγή: pandiera.gr