του Γιάννη Τόλιου

Εισαγωγή

Πέρασαν ήδη είκοσι χρόνια από τη εφαρμογή του ‘ενιαίου νομίσματος’ (ευρώ) και το κοινό αίσθημα που υπάρχει διάχυτο είναι, ότι η εικοσαετία που προηγήθηκε της εισαγωγής του € (1980-2000), ήταν συγκριτικά καλύτερη από την εικοσαετία εφαρμογής του (2001-2021).! Ιδιαίτερα μετά τη βαθειά διεθνή κρίση του καπιταλιστικού συστήματος 2009, που αγκάλιασε λίγο-πολύ όλες τις χώρες μαζί και την Ελλάδα, φάνηκαν οι τεράστιες ανεπάρκειες του νομισματικού συστήματος «ευρώ», οι οποίες εντάθηκαν με την πανδημία, διαψεύδοντας πολλούς «μύθους» που είχαν καλλιεργηθεί ως τότε για το ρόλο του.!  Ειδικότερα, αντί της υποσχόμενης «οικονομικής σύγκλισης και ενίσχυσης της κοινωνικής συνοχής» μεταξύ των χ-μ της ευρωζώνης, είχαμε μια αυξανόμενη απόκλιση ανάπτυξης των οικονομικών και ασύμμετρες επιπτώσεις της κρίσης στους εργαζόμενους και στα λαϊκά στρώματα, ιδιαίτερα των αδύναμων οικονομιών.

1.Ο αντιλαϊκός χαρακτήρας του «ενιαίου νομίσματος»

Η λειτουργία του ευρωνομίσματος, στα πλαίσια του νεοφιλελεύθερου μοντέλου που ακολουθεί η ευρωζώνη, έχει ως βασικούς πυλώνες το ‘Σύμφωνο Σταθερότητας’ και την ‘ΕΚΤ’, που συμπληρώθηκαν από το ‘Δημοσιονομικό Σύμφωνο’ και τον ‘Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας-ΕΜΣ’. Το αποτέλεσμα της πολιτικής των ‘πυλώνων’, ήταν η διεύρυνση των ανισότιμων σχέσεων μεταξύ ισχυρών & αδύναμων οικονομιών, καθώς και μεταξύ χωρών του κέντρου και περιφέρειας της ευρωζώνης. Ειδικότερα οι δείκτες-οδηγοί της ΟΝΕ (3% έλλειμμα, 60% δημόσιο χρέος στο ΑΕΠ και 2% πληθωρισμός), λειτούργησαν σαν ένα είδος ‘ιερατείου’ της ευρωζώνης, που εξέπεμπαν αντιλαϊκές πολιτικές λιτότητας, συνοδευόμενες και από μέτρα πολιτικού αυταρχισμού, με κορύφωση την ακύρωση του δημοψηφίσματος στην Ελλάδα το 2015.!

Το ουσιαστικό ζήτημα που προκύπτει με τη συμμετοχή στην ευρωζώνη, είναι η ακύρωση του δικαιώματος ενός λαού, να επιλέγει κατευθύνσεις οικονομικής πολιτικής που θεωρεί αποτελεσματικότερες για αντιμετώπιση της κρίσης, αφήνοντας ως μοναδική διέξοδο, τις πολιτικές λιτότητας, με μείωση μισθών και συντάξεων, ελαστικές σχέσεις εργασίας, συρρίκνωση κοινωνικού κράτους, ξεπούλημα δημόσιας περιουσίας, κά. Αυτήν ήταν η πεμπτουσία, της πολιτικής των τριών Μνημονίων που εφαρμόστηκαν στην Ελλάδα και έφεραν τον ελληνικό λαό στα πρόθυρα του Άδη. Ταυτόχρονα με το ξέσπασμα της κρίσης, έγινε ξεκάθαρο ότι οι οικονομίες που διέθεταν το δικό τους εθνικό νόμισμα, είτε στην ΕΕ, είτε και διεθνώς (πχ. Δανία, Σουηδία, ή ΗΠΑ, Ιαπωνία, Καναδάς, κλπ), είχαν μεγαλύτερη ευελιξία στην επεξεργασία της λεγόμενης αντι-κυκλικής πολιτικής, στο χειρισμό των ελλειμμάτων, του δημόσιου χρέους, της ανάπτυξης, της κατανομής του εισοδήματος, κά, σε σχέση με τις χώρες της ευρωζώνης.

2.Η πικρή εμπειρία της Ελλάδας από τη συμμετοχή στο Ευρώ

Η συμμετοχή της Ελλάδας στην ευρωζώνη και η εφαρμογή τριών Μνημονίων, εκτός από μέτρα λαφυραγώγησης των εργασιακών δικαιωμάτων (μείωσης μισθών και συντάξεων, επιβολή νέων έμμεσων φόρων, απολύσεις και αύξηση της ανεργίας, κλείσιμο χιλιάδων μικρο-μεσαίων επιχειρήσεων κά), ήταν επίσης μια ευκαιρία λαφυραγώγησης κερδοφόρων τομέων της κρατικής περιουσίας (ΟΤΕ, ΔΕΗ, ΔΕΦΑ, ΕΛΠΕ, κά), καθώς και κρίσιμων υποδομών (πχ. αεροδρόμια, λιμάνια, οδικοί άξονες, σιδηρόδρομοι), που εκχωρήθηκαν με σκανδαλώδεις όρους σε εγχώριους και ξένους οικονομικούς ομίλους, στο όνομα της εξεύρεσης πόρων για εξυπηρέτηση του χρέους.  

Παρά την επιδίωξη επίτευξης «ματωμένων πλεονασμάτων», με ακραία μέτρα λιτότητας για μείωση κρατικού δανεισμού, το χρέος της «γενικής κυβέρνησης» στην Ελλάδα, από 113,4% του ΑΕΠ το 2009, ανέβηκε στα 180% του ΑΕΠ το 2015, για να φθάσει το 187,7% το 2019 και μετά την πανδημία να κάνει νέο άλμα 208,3% του ΑΕΠ (355 δις €). Η νεοφιλελεύθερη πολιτική αποδυνάμωσης των δημόσιων πολιτικών και ιδιαίτερα του αναπτυξιακού ρόλου του κράτους (μείωση δημοσίων επενδύσεων, ιδιωτικοποιήσεις κερδοφόρων εταιριών, υποβάθμιση δημόσιων συστημάτων υγείας, παιδείας, πρόνοιας) και η παροχή ποικίλων κινήτρων και ευνοϊκών φορολογικών ρυθμίσεων στην οικονομική ελίτ και «ολιγάρχες» των media, εντείνουν την ανισοκατανομή εισοδήματος και βήμα-βήμα οδηγούν τη χώρα σε παρακμή.

Με τη συμμετοχή στη ζώνη του ευρώ, εντάθηκε η παραγωγική αποδιάρθρωση της χώρας, ιδιαίτερα στο πεδίο της μεταποίησης και της αγροτικής παραγωγής. Η ένταξη στο ενιαίο νόμισμα, χωρίς να πληρούνται ούτε και αυτά τα τυπικά κριτήρια ένταξης, έπληξε τη διεθνή ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων, γιατί η χώρα μπήκε με υπερτιμημένη συναλλαγματική ισοτιμία, που δυσκόλευε τις εξαγωγές και διευκόλυνε τις εισαγωγές από τρίτες χώρες. Το πλεονέκτημα αναπροσαρμογής της συναλλαγματικής ισοτιμίας που υπήρχε με το εθνικό νόμισμα, ως μέσω άμυνας, χάθηκε και είχαμε αύξηση ελλειμμάτων στο ισοζύγιο πληρωμών. Από την άλλη στα πλαίσια της ΟΝΕ, δεν υπήρξε κοινή πολιτική αντιμετώπισης του δημόσιου χρέους, των ελλειμμάτων, της οικονομικής ανάπτυξης, της ανεργίας, κά, ενώ σε επίπεδο θεσμών, βιώνουμε καταστάσεις νέο-αποικιοκρατίες με την απόλυτη κυριαρχία και έλεγχο των κέντρων αποφάσεων (όπως πχ. του Eurogroup) από τη Γερμανία.

Ιδιαίτερα επώδυνες ήταν οι δεσμεύσεις στο ευρωσύστημα, για τους εργαζόμενους, τους συνταξιούχους, μαζί τη νέα γενιά. Με τη μεγάλη μείωση μισθών (22% γενική και 25% για νέους ως 25 ετών), είχαμε μια συνολική μείωση του μεριδίου της εργασίας στο ΑΕΠ κατά 26% την τελευταία δεκαετία, ενώ η ανεργία έκανε τεράστιο άλμα (από μονοψήφιο ποσοστό πριν την κρίση, ξεπέρασε το 25% το 2014 για να επιστρέψει γύρω στο 15% το 2021), με την Ελλάδα να πρωτοπορεί στο ποσοστό ανεργίας στις χ-μ της Ευρωζώνης. Το μήνυμα που εκπέμπουν οι οικονομικές εξελίξεις της περιόδου συμμετοχής της χώρας στο «ευρώ», είναι ότι η Ελλάδα βρίσκεται την τελευταία δεκαετία, σε διαδικασία προϊούσας παρακμής. Οι δείκτες υπογεννητικότητας, προσδόκιμου ζωής, φυγή νέων στο εξωτερικό, αύξηση γήρανσης πληθυσμού, αύξηση φτωχοποίησης, κά, στέλνουν σήμα κινδύνου για το μέλλον.

3.Πανδημία και πολιτική της ευρωζώνης

Η πανδημία covit-19, έδειξε πιο έντονα τις ανεπάρκειες του ευρωσυστήματος, στην αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων. Η ανεπάρκεια εκδηλώθηκε με αναγκαστική έστω και προσωρινή αναστολή του Συμφώνου Σταθερότητας, ώστε να καταστεί εφικτή η λήψη ορισμένων μέτρων αντιμετώπισης της πανδημίας.

Ειδικότερα το Σχέδιο «Ελλάδα 2.0», που εντάσσεται στα πλαίσια του ευρωπαϊκού «Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας», συνδυάζει μέτρα οικονομικής ανάκαμψης λόγω πανδημίας, σε συνδυασμό με το μεσοπρόθεσμο 7ετές πρόγραμμα δαπανών του προϋπολογισμού της ΕΕ 2021-26. Οι πόροι που προβλέπονται για την Ελλάδα ανέρχονται σε 30,5 δις €, από τους οποίους 17,8 δις είναι «επιχορηγήσεις» και τα 12,7 δις «δάνεια». Ειδικότερα οι «επιχορηγήσεις» (17,8 δις) θα κατευθυνθούν κυρίως στη λεγόμενη «πράσινη» μετάβαση (6 δις), στην «ψηφιακή» μετάβαση (2,1 δις), σε «απασχόληση - δεξιότητες - κοινωνική συνοχή» (5,2 δις), καθώς στη «στήριξη ιδιωτικών επενδύσεων» (4,8 δις). Όσο για τα «δάνεια» (12,7 δις) θα πάνε όλα για τη στήριξη ιδιωτικών επενδύσεων (κίνητρα, ΣΔΙΤ κά).

Από την ανάλυση της κατανομής των κονδυλίων, γίνεται φανερό ότι αυτοί που θα ωφεληθούν, είναι κυρίως οι μεγάλες ιδιωτικές επιχειρήσεις και επιχειρηματικοί όμιλοι, σε τομείς και κλάδους που υπαγορεύει η ΕΕ (τελική αξιολόγηση και έγκριση έργων θα κάνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή) και όχι με βάση τις αναγκαιότητες ανάπτυξης της εθνικής οικονομίας, τη δημιουργία βιώσιμων ΜΜ-Επιχειρήσεων, τις ανάγκες των εργαζόμενων και του ελληνικού λαού και πρώτα απ’ όλα για τη στήριξη του δημόσιου συστήματος υγείας, στο οποίο δυστυχώς προβλέπεται να διατεθούν μόλις 5% των κονδυλίων.! Να σημειώσουμε ότι οι «επιχορηγήσεις» που εμφανίζονται ως ….«λεφτόδεντρα», δεν είναι δωρεάν (η Ελλάδα εισφέρει στον προϋπολογισμό της ΕΕ), ενώ τα «δάνεια» προσαυξάνουν το δημόσιο χρέος, το οποίο όπως αναφέραμε κινείται σε ύψη ρεκόρ.!

4.Πληθωρισμός, «ενεργειακή ακρίβεια» και ευρωζώνη

Η παρούσα κρίση στον ενεργειακό τομέα, με αφορμή τον πόλεμο στην Ουκρανία, εκτός από τις λαθεμένες επιλογές της κυβέρνησης στον ενεργειακό τομέα (εσπευσμένη απεξάρτηση από λιγνίτη, φυσικό αέριο και πετρέλαιο), έδειξε και τις επικίνδυνες μονομέρειες της εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης Μητσοτάκη, με την ενεργητική υποστήριξη των ιμπεριαλιστικών σχεδίων ΗΠΑ-ΝΑΤΟ στην Ουκρανία και στον ευρύτερο χώρο της Ν/Α-Ευρώπης και Μέσης Ανατολής, που αποκόπτει τη χώρα από εν δυνάμει γεωπολιτικούς συμμάχους.

Η στάση των ηγετικών κύκλων της ΕΕ στον πόλεμο της Ουκρανίας, επιβεβαίωσε το γνωστό σύνθημα «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο» και μάλιστα στην πιο χειρότερη εκδοχή του. Δηλ. την πλήρη ευθυγράμμιση και υποταγή στις στρατηγικές επιλογές των ΗΠΑ, η οποία λειτουργεί σε βάρος των χωρών και λαών της ΕΕ. Ειδικότερα η επιβολή κυρώσεων στη Ρωσία, στον τομέα του πετρελαίου και φυσικού αερίου, φορτώνει τελικά με «ενεργειακή ακρίβεια» τις χώρες εισαγωγής, μεταξύ αυτών και την Ελλάδα, ενώ κερδισμένες βγαίνουν οι ΗΠΑ με τη διάθεση ακριβότερου LNG, ενώ η Ρωσία δεν νοιώθει ουσιαστικά καμιά πίεση, αφού διαθέτει πετρέλαιο και αέριο στην Κίνα και Ινδία. Στην ουσία, όπως έχει λεχθεί, η ΕΕ με τις κυρώσεις «πυροβολεί τα πόδια της»!!.

Ταυτόχρονα η «ενεργειακή ακρίβεια» γίνεται μια από τις αιτίες αύξησης του πληθωρισμού και πηγή ανατιμήσεων σε βασικά είδη κατανάλωσης, ενώ στο βάθος διαφαίνεται η απειλή μιας διατροφικής κρίσης. Ωστόσο θα ήταν λάθος να αποδώσουμε την πληθωριστική έκρηξη, αποκλειστικά στον πόλεμο της Ουκρανίας και ειδικότερα στη Ρωσία. Η επιθετικότητα του ΝΑΤΟ κατά της Ρωσίας με όργανό του τον Ζελένσκι και την κλίκα του, ήταν η αφετηρία του πολέμου, την οποία συνόψισε πολύ χαρακτηριστικά ο Πάπας Φραγκίσκος, λέγοντας ότι «το ΝΑΤΟ γαύγιζε στην πόρτα της Ρωσίας».! Επίσης μεγάλες είναι οι ευθύνες, Αμερικανών & ΝΑΤΟ, για το κύμα πληθωρισμού, λόγω της επιβολής κυρώσεων στη Ρωσία, που επιδρά πολλαπλά όχι μόνο στον ενεργειακό τομέα, αλλά και στον τομέα των τροφίμων, των αγροτικών προϊόντων και αγρο-εφοδίων (σιτάρι, ηλιέλαιο, ζωοτροφές, λιπάσματα κά), δεδομένου ότι η Ρωσία και συμπληρωματικά η Ουκρανία, αποτελούν τους βασικούς εξαγωγείς αυτών των ειδών.

Δυστυχώς η επίσημη Ελλάδα, συμπαρατάσσεται – στην ουσία σέρνεται - πίσω από τις γεωστρατηγικές επιλογές των κυρίαρχων ελίτ της ΕΕ, των ΗΠΑ και ΝΑΤΟ, προβάλλοντας τον ανιστόρητο ισχυρισμό, ότι όλα αυτά γίνονται για να προστατευτούμε από την Τουρκία, παραβλέποντας τις απλές φραστικές «νουθεσίες» που γίνονται κατά καιρούς στην Τουρκία του Ερντογάν και ξεχνώντας την εισβολή στην Κύπρο που έγινε με τις ευλογίες των Αμερικανο-ΝΑΤΟϊκών συμμάχων.!

5.Με ποια πολιτική η Ελλάδα μπορεί να έχει ελπιδοφόρα προοπτική;

Μπροστά στη χώρα μας και διεθνώς, προβάλλουν νέοι κίνδυνοι για την ειρήνη. Είναι ανάγκη νομίζω να στηρίξουμε εναλλακτικές στρατηγικές που θα αποτρέπουν αρνητικές εξελίξεις και θα ανοίγουν δρόμους ισότιμης συνεργασίας μεταξύ χωρών και λαών και την εφαρμογή πολιτικών που θα εξυπηρετούν τα λαϊκά συμφέροντα. Ειδικότερα χρειάζεται μια εναλλακτική πολιτική, η οποία μπορεί να ανοίξει ελπιδοφόρες προοπτικές στον ελληνικό λαό, στην ελληνική κοινωνία και ιδιαίτερα στη νέα γενιά.

Ανάμεσα τα θέματα που έχουν ιδιαίτερο βάρος για τη παραγωγική ανόρθωση και αναγέννηση της χώρας, είναι η ανάκτησης της νομισματικής και οικονομικής κυριαρχίας, ως βασική προϋπόθεση της εθνικής κυριαρχίας της χώρας και η εφαρμογή ενεργητικής νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής, με στόχο τη βιώσιμη ανάπτυξη με επίκεντρο τις κοινωνικές ανάγκες, τη δραστική μείωση της ανεργίας με εφαρμογή 6ωρης εργασίας χωρίς μείωση αποδοχών και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Επίσης χρειάζεται ο δημόσιος έλεγχος των συστημικών τραπεζών και διαγραφή του μεγαλύτερου μέρους του χρέους, αύξηση μισθών και συντάξεων που να καλύπτουν τον πληθωρισμό, προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων των εργαζόμενων και προσφορά σύγχρονων δημόσιων υπηρεσιών υγείας, παιδείας και κοινωφελών υπηρεσιών.

Ταυτόχρονα χρειάζεται ενεργητική εξωτερική πολιτική, ειρήνης και ισότιμης συνεργασίας με όλες τις χώρες και λαούς, με βάση τις αρχές του διεθνούς δικαίου. Η αξιοποίηση από την Ελλάδα των πλεονεκτημάτων της διεθνοποίησης και παγκοσμιοποίησης των οικονομιών, μπορεί να επιτευχθεί μέσα από διμερείς και πολυμερείς διακρατικές συμφωνίας, στη βάση της αμοιβαίας επωφελούς συνεργασίας, που αφήνει ανοικτό το δρόμο στην οικολογική-σοσιαλιστική προοπτική, αντί παραμονής στην ευρω-ενωσιακή φυλακή και ως στήριγμα των ψυχροπολεμικών σχεδίων των αμερικανο-ΝΑΤΟϊκών γεωπολιτικών επιδιώξεων.

Προφανώς δεν εξαντλούμε εδώ, όλο το φάσμα των αναγκαίων μέτρων μιας εναλλακτικής πολιτικής. Αυτό ωστόσο που έχει ιδιαίτερη σημασία να τονίσουμε, είναι η ανάγκη της ενεργητικής παρέμβασης των δυνάμεων της εργασίας και του πολιτισμού, όλων των λαϊκών δυνάμεων, καθώς η ανάπτυξη της διεθνούς αλληλεγγύης, που αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την προώθηση της εναλλακτικής στρατηγικής.!

\

Ο Γιάννης Τόλιος είναι διδάκτωρ οικονομικών, συγγραφέας

(*) Το κείμενο είναι βασικά σημεία εισήγησης στη διαδικτυακή συζήτηση «20 χρόνια Ευρώ: απολογισμός και προοπτικές», που διοργάνωσε η εφημερίδα «Χριστιανική Δημοκρατία», στις 8 Ιουνίου 2022. https://xristianiki.gr/,

ΠΗΓΗ; kommon.gr

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Ιταλικού Ινστιτούτου Στατιστικής Istat, 5.600.000 κάτοικοι της Ιταλίας ζουν σε κατάσταση απόλυτης ένδειας. Πρόκειται ουσιαστικά για 1.900.000 οικογένειες. Το Istat υπογραμμίζει ότι «ουσιαστικά, επιβεβαιώνονται το αρνητικό ρεκόρ και οι δυσκολίες του 2020, όταν ξέσπασε η πανδημία κορονοϊού».

Στην έκθεση του στατιστικού ινστιτούτου της χώρας αναφέρεται ότι η άνοδος του πληθωρισμού προκάλεσε νέες δυσκολίες στα νοικοκυριά που αντιμετώπιζαν ήδη οικονομικά προβλήματα.

Παράλληλα, σε κατάσταση απόλυτης φτώχειας ζει το 14,2% των ανηλίκων της Ιταλίας, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο σύνολο του πληθυσμού είναι 9,4%. Επιβεβαιώνονται επίσης οι διαφορές βάσει γεωγραφικών περιοχών: οι νότιες περιφέρειες της χώρας «υποφέρουν» σαφώς περισσότερο από τον ιταλικό Βορρά, όπου μπορεί να διακρίνει κανείς μια κάποια βελτίωση της όλης κατάστασης.

Το 22% των οικογενειών με τρία παιδιά και πάνω αντιμετωπίζει οικονομικά προβλήματα, έναντι του 8,2% των οικογενειών που έχουν μόνο ένα παιδί.

ΠΗΓΗ: efsyn.gr

Σε προσωρινή απαγόρευση απόπλου και απαγόρευση μεταβολής της περιουσιακής και νομικής του κατάστασης, ύστερα από ασφαλιστικά μέτρα και κατόπιν σχετικής διαταγής του Πρωτοδικείου Χαλκίδας, βρίσκεται το ρωσικό δεξαμενόπλοιο Pegas ή Lana με σημαία Ιράν που βρίσκεται στα ανοιχτά των ακτών της Καρύστου

Σύμφωνα με τους συνηγόρους εταιρείας ρυμουλκών η ως άνω απαγόρευση, αφορά το πλοίο LANA πρώην PEGAS για οικονομικές απαιτήσεις υπέρ τρίτων και όχι το φορτίο του δεξαμενόπλοιου.

Σήμερα οι συνήγοροι της εταιρείας ρυμουλκών κατέθεσαν μία δεύτερη αίτηση συντηρητικής κατάσχεσης του πλοίου στο Πρωτοδικείο Χαλκίδας καθώς όπως ανέφερε ένας εκ των συνηγόρων η απαίτηση που έχουν οι πελάτες τους έναντι της πλοιοκτήτριας εταιρείας -που είναι από τη ρυμούλκηση του πλοίου και για ό,τι είχε συμφωνηθεί- αυξάνεται μέρα με τη μέρα.

Σημειώνεται ότι το φορτίο πετρελαίου που είχε κατασχεθεί από το φορτηγό πλοίο στα ανοιχτά των ακτών της Καρύστου μετά από αίτημα των αμερικανικών δικαστικών αρχών έχει απελευθερωθεί. Πρόκειται για μία αρχική ποσότητα περίπου 60.000 τόνων μετρικών τόνων crude oil για το οποίο δεν έχει γίνει ακόμα γνωστό πώς και πού θα μεταφορτωθεί η συγκεκριμένη ποσότητα.

Σύμφωνα με βούλευμα του Συμβουλίου Εφετών Χαλκίδας, το δικαστήριο έκανε δεκτές τις αντιρρήσεις του πληρεξούσιου δικηγόρου της εταιρείας “Saman Costar Samirom Servises Construction Executive Company” και διατάσσει την απόδοση του φορτίου πετρελαίου από το μισθωμένο από τις ΗΠΑ δεξαμενόπλοιο, που βρίσκεται στα ανοιχτά του Πειραιά, στο «Pegas ή Lana».

ΠΗΓΗ: enikos.gr

.

Πίσω από το κορυφαίο επίτευγμα της ιατρικής να εξαφανίσει τους καρκινικούς όγκους σε 18 ασθενείς με καρκίνο του ορθού, βρίσκονται οι αληθινοί πρωταγωνιστές της ιστορίας. Γιατροί που χορηγούν μονοκλωνικά αντισώματα ως ανοσοθεραπεία και ασθενείς που κερδίζουν πίσω την υγεία τους, χωρίς περαιτέρω απώλειες.

Μόνο αισιοδοξία και ελπίδα μπορεί να χαρίσει η φωτογραφία των τεσσάρων ασθενών που θεραπεύτηκαν πλήρως από τον καρκίνο μαζί με τους επικεφαλής γιατρούς μιας επαναστατικής ανοσοθεραπείας. Καθώς κοιτάζουν χαμογελαστοί τον φακό, τόσο νέοι και αληθινά ευτυχισμένοι, γίνονται σύμβολα της ελπίδας μας για την ήττα του καρκίνου, που δεν αποκλείεται να είναι κοντά.

Οι εικονιζόμενοι γιατρεύτηκαν πλήρως. Είναι όμως κι άλλοι 14 που τα κατάφεραν, παίρνοντας μέρος σε μια δοκιμαστική ανοσοθεραπεία που εφαρμόστηκε στο Κέντρο Καρκίνου Memorial Sloan Kettering της Νέας Υόρκης για πρώτη φορά.

Υπήρξαν όλοι τους ασθενείς με καρκίνο του ορθού που φέρει μια συγκεκριμένη γενετική μετάλλαξη και μπορούν πλέον να χαμογελούν διότι οι καρκινικοί όγκοι εξαφανίστηκαν, και μάλιστα σε ορισμένους δεν επανεμφανίστηκαν ούτε 2 χρόνια μετά!

Οι πρωταγωνιστές του πειράματος

H πρώτη ασθενής που έλαβε τη θεραπεία ήταν η Sascha Roth, που διαγνώστηκε στα 38 της με καρκίνο του ορθού. Στην κωλονοσκόπηση που υποβλήθηκε μετά από αιμορραγία που είχε, ο γιατρός της εντόπισε τον όγκο. Σύντομα, προγραμματίστηκε να ξεκινήσει χημειοθεραπεία στην κλινική του Πανεπιστημίου της Georgetown. Όμως ένα φιλικό της πρόσωπο επέμενε να δει τον Dr Philip Paty στο Memorial Sloan Kettering. Εκείνος της είπε ότι ο καρκίνος της βασιζόταν σε ένα είδος μετάλλαξης που καθιστούσε απίθανο το να ανταποκριθεί καλά στη χημειοθεραπεία. Ευτυχώς δεν ξεκίνησε χημειοθεραπεία. Διότι αν το είχε κάνει, δεν θα μπορούσε να συμμετάσχει στην κλινική δοκιμή για το νέο φάρμακο.

Προγραμμάτισε όμως να μετακομίσει από την Ουάσινγκτον στη Νέα Υόρκη για ακτινοβολίες, χημειοθεραπείες και πιθανώς χειρουργική επέμβαση μετά το τέλος της δοκιμής. Για να διατηρήσει τη γονιμότητά της μετά την αναμενόμενη τότε ακτινοθεραπεία, της αφαιρέθηκαν οι ωοθήκες με ειδική επέμβαση και τοποθετήθηκαν προσωρινώς κάτω από τα πλευρά της. Πρόκειται για μια πρωτοποριακή επέμβαση που απομακρύνει τις ωοθήκες από το πεδίο ακτινοβολίας (στην κοιλιακή χώρα), ώστε να μπορούν να συνεχίσουν τη λειτουργία τους και να μη χάσει η γυναίκα τη γονιμότητά της μετά τη θεραπεία του καρκίνου.

H Sascha Roth.Memorial Sloan Kettering Cancer Center

«Όταν το είπα στην οικογένειά μου, δεν με πίστεψαν», λέει η πρώτη ασθενής που υποβλήθηκε στην 6μηνη ανοσοθεραπεία και, σήμερα, δύο χρόνια μετά, παραμένει «καθαρή».

Η ανοσοθεραπεία σύμμαχος του ανοσοποιητικού

Η ανοσοθεραπεία αξιοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού ως σύμμαχο κατά του καρκίνου. Ενισχύει το σώμα, ώστε να καταπολεμήσει τα καρκινικά κύτταρα. Με τη συγκεκριμένη ανοσοθεραπεία –για πρώτη φορά– οι γιατροί ήθελαν να δουν αν από μόνη της θα μπορούσε να νικήσει τον καρκίνο του ορθού που δεν είχε κάνει μετάσταση σε ασθενείς των οποίων ο όγκος φέρει μια συγκεκριμένη γενετική μετάλλαξη.

Η Sascha Roth δεν χρειάστηκε να κάνει ούτε ακτινοθεραπεία. «Όταν αρχικά έμαθα ότι δεν θα χρειαζόταν να υποβληθώ σε ακτινοβολία και χημειοθεραπεία, ενθουσιάστηκα. Δεν είμαι καθόλου θρησκευόμενη, αλλά οι φίλοι μου με είχαν πάει στην εκκλησία την ίδια μέρα που έμαθα αργότερα τα καλά νέα. Μόλις χτύπησε το τηλέφωνο και άκουσα τη γιατρό να μου το ανακοινώνει, ένιωσα σα να έγινε θαύμα. Μοιάζει πράγματι με θαύμα. Η θεραπεία αυτή μου έσωσε τη ζωή και έσωσε τις ζωές πολλών άλλων που τη δοκίμασαν».

 

O Imtiaz Hussain με τη Dr Andrea Cercek.Memorial Sloan Kettering Cancer Center

 

 

Ανάμεσά τους και ο Ιmtiaz Hussain: «Ο γιατρός μου μου είπε ότι είναι κάτι που θα μπορούσε να αλλάξει όλη σου τη ζωή. Και πράγματι το έκανε. Μόλις έμαθα τα καλά νέα, το πρώτο πράγμα που έκανα ήταν να τηλεφωνήσω στη μαμά μου. Κλαίγαμε μαζί. Είναι ένα θαύμα που στέκομαι εδώ χωρίς να έχω υποβληθεί σε εγχείρηση και δεν έχω πλέον καρκίνο. Θα έλεγα ότι δεν είναι τίποτα λιγότερο από ένα θαύμα».

Η πρώτη φορά ολοκληρωτικής ίασης

Ο Dr Luis Diaz του Κέντρου Καρκίνου Memorial Sloan Kettering, επικεφαλής μιας μελέτης που δημοσιεύθηκε στο New England Journal of Medicine περιγράφοντας τα αποτελέσματα, δήλωσε ότι δεν γνωρίζει καμία άλλη θεραπεία που να έχει εξαλείψει εντελώς τον καρκίνο σε όλους τους συμμετέχοντες ασθενείς. «Πιστεύω ότι είναι η πρώτη φορά που κάτι τέτοιο συμβαίνει στην ιστορία του καρκίνου», δήλωσε.

Ο καρκίνος του ορθού έχει μεγάλο ποσοστό επιβίωσης, όταν διαγιγνώσκεται και αντιμετωπίζεται εγκαίρως. Όμως, οι παραδοσιακές θεραπείες ακτινοβολίας, χημειοθεραπείας και χειρουργικής επέμβασης μπορούν να αφήσουν στους ασθενείς μόνιμη δυσλειτουργία στο έντερο, την ουροδόχο κύστη, σεξουαλικά προβλήματα και στειρότητα.

Μέλη της ομάδας του κέντρου Memorial Sloan Kettering. Από αριστερά: Dr. Luis Diaz, Dr Andrea Cercek, Jenna Sinopoli, Jill Weiss, Melissa Lumish.Memorial Sloan Kettering Cancer Center

Η δοκιμή που έγινε στη Νέα Υόρκη, διήρκεσε 6 μήνες και δεν προκάλεσε την παραμικρή δυσλειτουργία, ενώ ταυτόχρονα εξαφάνισε τους καρκινικούς όγκους. Οι ασθενείς έλαβαν ένα πειραματικό φάρμακο που λέγεται dostarlimab και έχει αδειοδοτηθεί από τον αμερικανικό οργανισμό φαρμάκων (Food and Drug Administration - FDA), την αντίστοιχη ευρωπαϊκή αρχή (European Medicines Agency - ΕΜΑ) και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τι περιλαμβάνει η θεραπεία

Πρόκειται για μονοκλωνικό αντίσωμα που χρησιμοποιείται ως φάρμακο για τη θεραπεία του καρκίνου του ενδομητρίου. Όμως τώρα χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά δοκιμαστικά σε καρκινικό όγκο του ορθού. Η προοπτική ήταν να συνδυαστεί με τις παραδοσιακές θεραπείες που θα ακολουθούσαν. Δεν χρειάστηκε όμως, αφού ο καρκίνος υποχώρησε κατά την πειραματική θεραπεία.

«Η Dr Andrea Cercek μου εξήγησε τα οφέλη της ανοσοθεραπείας. Όταν ολοκληρώθηκε και δεν βλέπαμε τον όγκο, φοβόμουν ότι θα είχε κάνει μετάσταση, ότι θα κρυβόταν κάπου αλλού. Δεν υπήρχε όμως πλέον! Αν κάποιος άλλος ασθενής θέλει να δοκιμάσει τη θεραπεία, θα τον ενθαρρύνει σίγουρα η δική μας περίπτωση», αναφέρει μία άλλη ασθενής, ονόματι Nisha Varughese.

Η ιδέα για τη συγκεκριμένη κλινική δοκιμή προέκυψε από μια προηγούμενη έρευνα. Σε εκείνη συμμετείχαν 86 άτομα με μεταστατικό καρκίνο που προερχόταν από διάφορα μέρη του σώματός τους. Αλλά όλοι οι καρκίνοι μοιράζονταν μια γονιδιακή μετάλλαξη που εμπόδιζε τα κύτταρα να αποκαταστήσουν τη βλάβη στο DNA. Αυτές οι μεταλλάξεις εμφανίζονται στο 4% όλων των καρκινοπαθών.

Οι ασθενείς σε αυτή τη δοκιμή έλαβαν την ουσία pembrolizumab, που στην ιατρική χαρκτηρίζεται ως αναστολέας σημείων ελέγχου, για έως και 2 χρόνια. Οι όγκοι συρρικνώθηκαν ή σταθεροποιήθηκαν στους μισούς περίπου ασθενείς και αυτοί έζησαν περισσότερο. Στο 10% των συμμετεχόντων οι όγκοι εξαφανίστηκαν.

Αυτό οδήγησε τους ογκολόγους Cercek και ο Diaz να αναρωτηθούν: Τι θα συνέβαινε αν το φάρμακο χρησιμοποιούνταν πολύ νωρίτερα κατά τη διάρκεια της ασθένειας, προτού ο καρκίνος είχε την ευκαιρία να εξαπλωθεί;

Τα εντυπωσιακά αποτελέσματα και η συνέχιση των δοκιμών

«Το πιο συναρπαστικό είναι ότι οι ασθενείς μας υποβλήθηκαν μόνο σε ανοσοθεραπεία. Κανείς δεν έκανε ούτε ακτινοβολίες ούτε χειρουργείο. Έχουν όλοι διατηρήσει τη φυσιολογική λειτουργία του εντέρου, τη λειτουργία της ουροδόχου κύστης, τη σεξουαλική λειτουργία και τη γονιμότητά τους. Οι γυναίκες έχουν ακόμη τη μήτρα και τις ωοθήκες τους. Είναι αξιοθαύμαστο», ανέφερε η Dr Cercek.

«Μετά από αυτή την πραγματικά τρομακτική εμπειρία, ήταν σαν ο κόσμος να σταμάτησε για ένα δευτερόλεπτο, δεν μπορούσα να το πιστέψω. Από το συναίσθημα “Θα πεθάνω; Θα χάσω το παχύ έντερο μου;” πέρασα στην απόλυτη χαρά. Δεν μπορώ να φανταστώ πώς θα ήταν η ζωή μου αν αυτή η πειραματική θεραπεία δεν ήταν διαθέσιμη» ανέφερε ένας άλλος ασθενείς που θεραπεύτηκε, ο Avery Holmes.

Φυσικά, η έρευνα συνεχίζεται. Πρέπει να δοκιμαστεί σε περισσότερους ασθενείς, αλλά και σε περισσότερα είδη καρκίνου. Αυτή τη στιγμή δοκιμάζεται σε ασθενείς με καρκίνο του στομάχου, του προστάτη και του παγκρέατος.

ΠΗΓΗ: ow.gr/