Οι τιμές καυσίμων και τα επιτόκια καταθέσεων ψηλά στην ατζέντα της Ανεξάρτητης Αρχής - Συνέντευξη της επικεφαλής της Αρχής, Ειρήνης Σαρπ, στη Ναυτεμπορική

Πέντε παρεμβάσεις σε ισάριθμους τομείς της οικονομίας που επηρεάζουν άμεσα την «τσέπη» του καταναλωτή, καθώς και τα δημόσια οικονομικά προαναγγέλλει για το πρώτο εξάμηνο του 2025 μιλώντας στη «Ν» η πρόεδρος της Επιτροπής Ανταγωνισμού, Ειρήνη Σαρπ.

Παρά το γεγονός ότι η Επιτροπή λειτουργεί με το ένα τρίτο του απαιτούμενου προσωπικού, όπως επισημαίνει η κ. Σαρπ στους υπογράφοντες, η ατζέντα του επόμενου διαστήματος περιλαμβάνει κομβικές αποφάσεις που προσδοκάται να βελτιώσουν τη λειτουργία επιμέρους, αλλά ωστόσο μεγάλων αγορών.

Τα καύσιμα

Στην πρώτη σειρά των παρεμβάσεων τίθεται η κανονιστική παρέμβαση για τον κλάδο των πετρελαιοειδών, όπου μετά το πέρας της δημόσιας διαβούλευσης (15/11/2024) η Επιτροπή θα προχωρήσει στη δημοσίευση των προτάσεών της για τη διαμόρφωση των τιμών. Παρότι η πρόεδρος της ανεξάρτητης αρχής απέφυγε να προσδιορίσει τις προτάσεις για τη διόρθωση των στρεβλώσεων, φαίνεται να είναι βέβαιο ότι θα ζητηθεί η λήψη μέτρων για αύξηση του ανταγωνισμού μεταξύ των διυλιστηρίων και διεύρυνση των εισαγωγών από τις εταιρείες εμπορίας.

Άλλωστε, στα προκαταρκτικά συμπεράσματα της έρευνάς της σημειώνεται ότι στο στάδιο της διύλισης επικρατούν συνθήκες δυοπωλίου, με υψηλό βαθμό συγκέντρωσης, ενώ από την ανάλυση των τιμών διύλισης προέκυψε ταύτιση (με οριακές διαφορές στις τιμές μεταξύ των δύο εταιρειών στο τέταρτο με πέμπτο δεκαδικό ψηφίο) και παράλληλη εξέλιξη των τιμών.

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού σημειώνει ότι και για τις δύο εταιρείες διύλισης, παρότι πραγματοποιούν σημαντικό μέρος των πωλήσεών τους σε χώρες του εξωτερικού, προκύπτει, εν γένει, για τα προϊόντα τους υγρών καυσίμων μεγαλύτερο ανά μονάδα έσοδο από εγχώριες πωλήσεις σε σχέση με το αντίστοιχο μέσο έσοδο των εξαγωγών τους. Δηλαδή πωλούν ακριβότερα τα καύσιμα στην Ελλάδα από ό,τι στις χώρες στις οποίες εξάγουν.

Επιτόκια καταθέσεων

Εντός του πρώτου εξαμήνου του επόμενου έτους εκτιμάται ότι θα έχει ολοκληρωθεί και η κλαδική έρευνα για τη διαμόρφωση των επιτοκίων των τραπεζών. Με δεδομένο ότι πέρυσι επιβλήθηκε πρόστιμο συνολικού ύψους σχεδόν 42 εκατ. ευρώ σε πέντε τράπεζες και την Ελληνική Ένωση Τραπεζών για εναρμονισμένη πρακτική στις χρεώσεις αναλήψεων με κάρτα άλλου εκδότη, ο κλάδος συνεχίζει να βρίσκεται σε «καθεστώς παρακολούθησης».

Σύμφωνα με την κ. Σαρπ, η Επιτροπή έχει εκκινήσει από τον περασμένο Ιούλιο τη διενέργεια κλαδικής έρευνας για τα επιτόκια καταθέσεων, καθώς η κατακόρυφη αύξηση των επιτοκίων στην οποία προχώρησε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για τη συγκράτηση του πληθωρισμού, στη χώρα μας επηρέασε τα επιτόκια χορηγήσεων και όχι των καταθέσεων που έμειναν σχεδόν αμετάβλητα. Ωστόσο, η έρευνα της Επιτροπής θα επικεντρωθεί μόνο στο σκέλος των επιτοκίων καταθέσεων, καθώς από την προκαταρκτική έρευνα προκύπτουν δύο παρατηρήσεις: πρώτον, η αυξημένη διαφορά μεταξύ του μέσου επιτοκίου καταθέσεων και δανεισμού (επιτοκιακό περιθώριο), δεύτερον, ο χαμηλός βαθμός μετακύλισης των μεταβολών των επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στην εγχώρια αγορά καταθέσεων συγκριτικά με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Σημειώνεται ότι από τον Ιούλιο του 2022 έως τον Σεπτέμβριο του 2023 η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) προχώρησε σε διαδοχικές αυξήσεις του επιτοκίου διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων (deposit facility rate) μετά από αρκετά μεγάλο διάστημα μηδενικών και αρνητικών επιτοκίων. Στο διάστημα που ακολούθησε, οι αυξήσεις αυτές πέρασαν, σε κάποιον βαθμό, στα επιτόκια που προσφέρουν οι ελληνικές τράπεζες στους καταθέτες, όμως η μετακύλιση αυτή στην εγχώρια αγορά φαίνεται ότι εκδηλώθηκε σε περιορισμένη κλίμακα και με καθυστέρηση, τόσο σε σχέση με άλλα κράτη-μέλη όσο και με την ανταπόκριση του εγχώριου τραπεζικού συστήματος σε αντίστοιχη φάση αύξησης κατά το παρελθόν.

Μέσω της κλαδικής έρευνας, η Επιτροπή θα διερευνήσει τις συνθήκες ανταγωνισμού στην αγορά των τραπεζικών καταθέσεων, προκειμένου να διαπιστώσει τυχόν στρεβλώσεις και να υποβάλει προτάσεις για την ενίσχυση του ανταγωνισμού στην αγορά, προς όφελος των καταθετών (νοικοκυριών και επιχειρήσεων).

Ζωοτροφές

Παρότι ο πληθωρισμός στα τρόφιμα έχει περιοριστεί, εντούτοις οι τιμές παραμένουν στα ύψη, χωρίς να υπάρχουν ενδείξεις για άμεση αποκλιμάκωσή τους. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή Ανταγωνισμού προχωρά στη διεξαγωγή χαρτογράφησης στον κλάδο των ζωοτροφών, με σκοπό τη διερεύνηση και την εμβάθυνση στις συνθήκες ανταγωνισμού που επικρατούν στον συγκεκριμένο κλάδο. Η έρευνα συμπληρώνει τη χαρτογράφηση στον κλάδο των κτηνιατρικών φαρμακευτικών προϊόντων (ΚΦΠ).

Αμφότερες οι έρευνες εντάσσονται στο πλαίσιο της στρατηγικής στόχευσης της Αρχής να μελετήσει τις συνθήκες ανταγωνισμού στον αγροδιατροφικό τομέα στην Ελλάδα και ειδικότερα στην εφοδιαστική αλυσίδα βασικών τροφίμων. Οι χαρτογραφήσεις που εκκίνησαν εντός του 2024 επικεντρώνονται στα προηγούμενα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας, και συγκεκριμένα εισροές που συνδυαστικά εκπροσωπούν υψηλό ποσοστό του κόστους των παραγωγών. Ειδικότερα, οι ζωοτροφές (από κοινού με τα ΚΦΠ) εκπροσωπούν το 75% του κόστους στην κτηνοτροφία, ενώ ο δείκτης τιμών σύνθετων ζωοτροφών αυξήθηκε κατά 33% από το 2020 έως το τρίτο τρίμηνο του 2023.

Σύμφωνα με την κ. Σαρπ, στόχος των ερευνών είναι να διαπιστωθεί ποιος κρίκος στην αλυσίδα παραγωγής κρεάτων επιβαρύνει τις τιμές λιανικής.

Διαγωνισμοί του Δημοσίου

Υπό την έρευνα της Επιτροπής είναι και τμήματα του ευρύτερου κλάδου της πληροφορικής και των επικοινωνιών, με την ανεξάρτητη αρχή να αναζητεί στοιχεία για το στήσιμο διαγωνισμών του Δημοσίου. Υπενθυμίζουμε ότι στα τέλη του περασμένου Μαρτίου η Επιτροπή διενέργησε αιφνιδιαστικούς επιτόπιους ελέγχους σε μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον κλάδο πληροφορικής, τεχνολογίας και συναφών υπηρεσιών στο πλαίσιο αυτεπάγγελτης έρευνας για πιθανή οριζόντια σύμπραξη νόθευσης δημόσιων διαγωνισμών (bidrigging). Οι επιχειρήσεις που ελέγχθηκαν είναι περισσότερες από 10 και σε αυτές περιλαμβάνονται «ηγέτιδες» του κλάδου.

Γενικότερα, πάντως, το θέμα των διαγωνισμών αποτελεί ένα κρίσιμο πεδίο, το οποίο η Επιτροπή έχει υπό παρακολούθηση. Πολύ δε περισσότερο από τη στιγμή που μόνο μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης διατίθενται σχεδόν 5 δισ. ευρώ για την ψηφιακή οικονομία. Στο ίδιο περίπου πλαίσιο, δηλαδή με τους δημόσιους διαγωνισμούς, εμπίπτει και η απόφαση της Επιτροπής και η κατά προτεραιότητα εξέταση και ανάθεση σε αρμόδιο εισηγητή υπόθεσης πιθανών αντι-ανταγωνιστικών πρακτικών νόθευσης διαγωνισμών στην αγορά μελετητικών υπηρεσιών κτηματογράφησης και υποστηρικτικών υπηρεσιών για τη δημιουργία του εθνικού κτηματολογίου.

Μόνιμη η έλλειψη προσωπικού και η καταπόνηση στελεχών

Στη συζήτηση η κ. Σαρπ επαναλαμβάνει και αυτή, όπως διαχρονικά όλοι οι επικεφαλής της ανεξάρτητης αρχής, την «πικρία» της για την υποστελέχωση της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Με τις οργανικές θέσεις να ανέρχονται στις 230, αυτή τη στιγμή το προσωπικό της Επιτροπής είναι λιγότερο από 100 άτομα, αναφέρει η κ. Σαρπ. Για την αντιμετώπιση αυτού του σημαντικού προβλήματος, η Επιτροπή θα προβεί εντός του Ιανουαρίου σε προκήρυξη για την πρόσληψη 50 στελεχών.

Ωστόσο, έως την επιλογή τους και την ανάληψη των καθηκόντων τους, θα χρειαστεί να περάσουν κάποιοι μήνες, οπότε και για το επόμενο διάστημα η Επιτροπή εκ των πραγμάτων θα λειτουργεί με τα σημερινά δεδομένα. Σύμφωνα με την κ. Σαρπ, για την προσέλκυση προσωπικού στην Επιτροπή θα πρέπει να υπάρξουν ειδικά κίνητρα, ενώ θα πρέπει να τεθούν και περιορισμοί στην κινητικότητα από την ανεξάρτητη αρχή προς άλλες υπηρεσίες του Δημοσίου.

Η ίδια εξηγεί ότι οι υπάλληλοι της Επιτροπής είναι πολύ εξειδικευμένοι, αλλά με χαμηλές αμοιβές. Κατά συνέπεια, είναι περιζήτητοι στον ιδιωτικό τομέα, πολλοί εκ των οποίων, μετά από ένα διάστημα θητείας στην ανεξάρτητη αρχή, τον επιλέγουν, κυρίως, λόγω των υψηλότερων αποδοχών. Η έλλειψη προσωπικού έχει εκ των πραγμάτων ως αποτέλεσμα την επιβάρυνση των στελεχών της Επιτροπής, αλλά και δυσκολίες στις έρευνες. Σύμφωνα με την κ. Σαρπ, ιδιαίτερα επιβαρυντικός παράγοντας για τις εργασίες της Επιτροπής είναι τα στενά χρονικά περιθώρια που ορίζει ο νόμος σχετικά με τις αποφάσεις για τη γνωστοποίηση συγκεντρώσεων. Η ίδια επισημαίνει ότι η ομάδα εργασίας που έχει συσταθεί και η οποία θα καταθέσει σειρά προτάσεων για τη βελτίωση του θεσμικού πλαισίου (κυρίως σε τεχνικό επίπεδο) θα προτείνει και την αύξηση του χρόνου για την έγκριση των συγκεντρώσεων.

Πάντως, η κ. Σαρπ εμφανίζεται αισιόδοξη ότι με την προκήρυξη για την πρόσληψη εξειδικευμένου προσωπικού θα ενισχυθεί η δραστηριότητα της Επιτροπής, ενώ τάσσεται υπέρ και της χρήσης τεχνητής νοημοσύνης, για την οποία εκτιμά ότι θα βοηθήσει πολύ στις έρευνες.

Δύσκολη η απόδειξη καρτέλ

Σύμφωνα με την κ. Σαρπ, η απόδειξη αντιανταγωνιστικών πρακτικών, γίνεται ολοένα και δυσκολότερη. Η ίδια επισημαίνει ότι δεν μπορεί να στοιχειοθετηθεί η ύπαρξη καρτέλ από το γεγονός και μόνο ότι τα σούπερ μάρκετ έχουν ακριβώς τις ίδιες τιμές σε πολλά προϊόντα. Πρέπει να υπάρξουν και αποδείξεις συνεννόησης, αναφέρει η πρόεδρος της Επιτροπής, σημειώνοντας ότι αυτό προβλέπει η νομολογία.

Πάντως, η ίδια τάσσεται υπέρ των τροποποιήσεων της νομολογίας, ώστε η απόδειξη των καρτέλ να είναι ευκολότερη. Η ίδια άφησε σαφώς να εννοηθεί ότι ανάλογοι έλεγχοι και έρευνες θα πραγματοποιηθούν και σε άλλους κλάδους που σχετίζονται με το καλάθι του νοικοκυριού, χωρίς ωστόσο να προβεί σε περαιτέρω πληροφόρηση, καθώς επεσήμανε ότι αν αναφερθούν ή φωτογραφηθούν κλάδοι που θα ελεγχθούν, τότε χάνεται το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού. Πολύ δε περισσότερο όταν, με την πάροδο του χρόνου και δεδομένων και συνθηκών, οι επιχειρήσεις είναι εξαιρετικά προσεκτικές ώστε να αφήνουν στοιχεία ή και ακόμη και ίχνη για αντιανταγωνιστικές πρακτικές.

Η σύγκρουση μιας γιγαντιαίας φάλαινας με το φαλαινοθηρικό «Έσσεξ», που σημειώθηκε στις  20 Νοεμβρίου του 1820, ήταν η αφορμή να γραφτεί ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία στην ιστορία της λογοτεχνίας -τo «Μόμπι Ντικ».

Τον Ιούλιο του 1852, ο 32χρονος Αμερικανός μυθιστοριογράφος Χέρμαν Μέλβιλ έκανε ένα ταξίδι που έμελλε να μείνει στην ιστορία της λογοτεχνίας.

Με την ολοκλήρωση του νέου του έργου, «Μόμπι Ντικ», ο Μέλβιλ επισκέφθηκε το νησί Nantucket, τη θρυλική πατρίδα των φαλαινοθηρών και του φανταστικού καπετάνιου Ahab, προσπαθώντας να γνωρίσει από κοντά το μέρος που ενέπνευσε τις σελίδες του βιβλίου του.

Για τον Μέλβιλ, η επίσκεψη αυτή δεν ήταν απλώς μια τουριστική περιήγηση.

Συναντήθηκε με τοπικούς αξιωματούχους και δείπνησε μαζί τους, απολαμβάνοντας την αυθεντική ατμόσφαιρα του νησιού.

Περπάτησε στους δρόμους του Nantucket, εξερευνώντας τα μέρη που είχε περιγράψει στις σελίδες του βιβλίου του, τα οποία μέχρι τότε υπήρχαν μόνο στη φαντασία του.

Ωστόσο, η πιο καθοριστική στιγμή της επίσκεψής του ήρθε την τελευταία μέρα, όταν συνάντησε τον 60χρονο George Pollard Jr., τον άνθρωπο πίσω από τον πραγματικό εφιάλτη που ενέπνευσε τον «Μόμπι Ντικ».

Ο Πόλαρντ ήταν ο καπετάνιος του Essex, του θρυλικού πλοίου που το 1820 δέχθηκε επίθεση από μια γιγαντιαία φάλαινα και βυθίστηκε. Ο Πόλαρντ, μόλις 29 ετών τότε, κατάφερε να επιβιώσει από τη φονική επίθεση, έχοντας περάσει μήνες χαμένος στη θάλασσα, μια εμπειρία που τον σημάδεψε για πάντα.

Μετά την τραγική βύθιση του Essex, ο Πόλαρντ επιχείρησε να επιστρέψει στη φαλαινοθηρία, αναλαμβάνοντας το πηδάλιο του «Two Brothers». Ωστόσο, η κακή του τύχη δεν τον άφησε.

Το Two Brothers προσάραξε σε κοραλλιογενή ύφαλο δύο χρόνια αργότερα, και ο Πόλαρντ στιγματίστηκε ως «γρουσούζης». Κανείς πλέον δεν ήθελε να τον εμπιστευτεί ως καπετάνιο.

Έτσι, η ζωή του Πόλαρντ άλλαξε ροή και ο καπετάνιος κατέληξε να εργάζεται ως νυχτοφύλακας του χωριού Nantucket, μακριά από τη θάλασσα που του είχε δώσει τη δόξα και την καταστροφή.

Η συνάντηση του Μέλβιλ με τον Πόλαρντ ήταν φορτισμένη συναισθηματικά. Ο συγγραφέας μπόρεσε να δει κατάματα τον άνθρωπο που είχε ζήσει έναν αληθινό εφιάλτη στη θάλασσα και να βρει έμπνευση για να ενσωματώσει στο βιβλίο του τη σκοτεινή και τρομακτική φύση του ωκεανού.

Αν και ο «Μόμπι Ντικ» δεν γνώρισε αρχικά την επιτυχία που ήλπιζε ο Μέλβιλ, το έργο του έμελλε να γίνει ένα από τα μεγαλύτερα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Η επίσκεψη στο Nantucket και η συνάντηση με τον Πόλαρντ προσέφεραν στον συγγραφέα μια σπάνια, αυθεντική ματιά στη ζωή των φαλαινοθηρών και εμπλούτισαν την αφήγησή του με μια πραγματική ιστορία θάρρους, τραγωδίας και απομόνωσης, στοιχεία που έκαναν το «Μόμπι Ντικ» τόσο διαχρονικό και καθηλωτικό.

Η μοιραία σύγκρουση της φάλαινας με το πλοίο

Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του το 1820, το Essex σταμάτησε για ανεφοδιασμό στο νησί Charles, ένα από τα Γκαλαπάγκος, μια στάση που επρόκειτο να πάρει μια επικίνδυνη τροπή.

Οι ναυτικοί του πλοίου, αναζητώντας προμήθειες, μάζεψαν 60 γιγαντιαίες χελώνες, καθεμία από τις οποίες ζύγιζε περίπου 45 κιλά. Οι χελώνες αυτές ήταν πολύτιμες, καθώς μπορούσαν να διατηρηθούν για μήνες χωρίς νερό ή τροφή, αποτελώντας ζωντανή προμήθεια για το πλήρωμα. Ωστόσο, ένα απερίσκεπτο αστείο παραλίγο να καταλήξει σε καταστροφή.

Ένας από τους άντρες, σε μια στιγμή απρονοησίας, άναψε φωτιά για πλάκα, αγνοώντας την ξηρή βλάστηση του νησιού. Η φωτιά ξέφυγε γρήγορα από τον έλεγχο και άρχισε να κατακαίει τη βλάστηση, αναγκάζοντας το πλήρωμα να εγκαταλείψει το νησί άμεσα για να σωθεί. Ο καπετάνιος Τζορτζ Πόλαρντ ο νεότερος. εξοργίστηκε με την ανεύθυνη πράξη, και ορκίστηκε να τιμωρήσει τον υπεύθυνο, αν και δεν έγινε ποτέ γνωστός.

Λίγους μήνες αργότερα, το Νοέμβριο του 1820, το Essex βρισκόταν σε ανοιχτά νερά του Ειρηνικού.

Το πλήρωμα είχε ξαναπιάσει δουλειά, κυνηγώντας φάλαινες για το πολύτιμο λάδι τους.

Κατά τη διάρκεια μιας από αυτές τις αποστολές, οι βάρκες του πλοίου καμάκωσαν φάλαινες, οι οποίες με τη δύναμή τους έσυραν τους ναυτικούς μακριά από το Essex.

Ο καπετάνιος Πόλαρντ ήταν μακριά, σε μία από τις βάρκες, όταν στο πλοίο έμεινε ο 23χρονος πρώτος αξιωματικός, Όουεν Τσέις.

Ο Τσέις ήταν αυτός που παρατήρησε πρώτος μια ασυνήθιστη κίνηση στο νερό. Μια τεράστια φάλαινα, μήκους περίπου 26 μέτρων, κολυμπούσε προς το πλοίο με κατεύθυνση που έμοιαζε σχεδόν εσκεμμένη. Η φάλαινα, με το κεφάλι της στραμμένο προς το Essex, επιτάχυνε με ταχύτητα σχεδόν 3 κόμβων (περίπου 5,5 χλμ/ώρα), κάτι που φάνηκε στον Τσέις σαν μια επίθεση γεμάτη εκδικητική οργή. Το πλήγμα ήταν καταστροφικό: η φάλαινα έπεσε με δύναμη πάνω στο πλοίο, προκαλώντας σοβαρές ζημιές στον σκελετό του.

Η πρώτη σύγκρουση δεν ήταν αρκετή για να βυθίσει το πλοίο, όμως η φάλαινα γύρισε για δεύτερη φορά, αυτή τη φορά με ακόμα μεγαλύτερη ορμή. Η δύναμη της πρόσκρουσης άνοιξε ρήγμα στην καρίνα του Essex, βυθίζοντάς το.

Το πλήρωμα δεν είχε άλλη επιλογή από το να εγκαταλείψει το πλοίο, ξεκινώντας μια απελπισμένη μάχη για επιβίωση που θα διαρκούσε μήνες.

Το περιστατικό αυτό, με τη φάλαινα να επιτίθεται σκόπιμα στο πλοίο, έμεινε χαραγμένο στη μνήμη των ναυτικών και έγινε ένας από τους σημαντικότερους θρύλους της φαλαινοθηρίας.

Η εκδίκηση της θάλασσας, όπως εκφράστηκε μέσα από τη φάλαινα αυτή, ενέπνευσε τον Μέλβιλ να δημιουργήσει τον αμείλικτο λευκό γίγαντα του Μόμπι Ντικ, συμβολίζοντας την αδάμαστη δύναμη της φύσης και τις σκοτεινές συνέπειες της ανθρώπινης απληστίας.
Οι κανίβαλοι και απελπισμένη απόφαση του πληρώματος

Όταν η τεράστια φάλαινα επιτέθηκε για δεύτερη φορά στο «Essex», το πλήρωμα έζησε εφιαλτικές στιγμές. Το νερό άρχισε να εισέρχεται στο πλοίο με ανησυχητική ταχύτητα.

Ο χρόνος ήταν ελάχιστος και οι άντρες κατάφεραν μόνο να κατεβάσουν τις λέμβους.

Με τα χέρια τους τρέμοντας από τον φόβο, γέμισαν τις τρεις βάρκες με όργανα ναυσιπλοΐας, ψωμί και βασικές προμήθειες, προτού το Essex αναποδογυρίσει και παρασυρθεί από τα κύματα.

Η κατάσταση ήταν κρίσιμη: 20 άντρες στριμωγμένοι σε τρεις μικρές βάρκες, έμειναν στη μέση του απέραντου Ειρηνικού Ωκεανού. Για το πλήρωμα, η βύθιση του πλοίου τους άφησε αβοήθητους, χωρίς καμία άμεση προοπτική διάσωσης. Ο καπετάνιος ήταν ο πρώτος που προσπάθησε να δώσει λύση στην κατάσταση, ψάχνοντας για ένα σχέδιο που θα έσωζε τις ζωές των ανδρών του.

Η πλησιέστερη στεριά ήταν τα νησιά Marquesas και τα Society, περίπου 1.200 ναυτικά μίλια δυτικά. Ο Πόλαρντ ήθελε να κατευθυνθούν εκεί, ελπίζοντας να βρουν νερό και τρόφιμα για να επιβιώσουν. Ωστόσο, οι ναυτικοί είχαν ακούσει ιστορίες για τους αυτόχθονες των νησιών, οι οποίοι θεωρούνταν κανίβαλοι.

Η ιδέα του Πόλαρντ απορρίφθηκε από το πλήρωμα, που δεν ήθελε να διακινδυνεύσει μια συνάντηση με «άγριους» κατοίκους.

Η ανησυχία τους για την κανιβαλιστική φήμη των νησιών οδήγησε τους άνδρες σε μια άλλη επιλογή, την πιο παράτολμη: να ταξιδέψουν νότια, σε μια πορεία περίπου 4.000 ναυτικών μιλίων, με στόχο να βρουν κάποια από τις ακτές της Νότιας Αμερικής. Παρά το γεγονός ότι αυτή η διαδρομή ήταν πολύ μεγαλύτερη και επικίνδυνη, οι ναυτικοί προτίμησαν να αντιμετωπίσουν την απεραντοσύνη του ωκεανού παρά τον φόβο των κανιβάλων.

Ο Πόλαρντ, αν και διχασμένος, τελικά συμφώνησε με την πλειοψηφία, και οι τρεις βάρκες ξεκίνησαν για ένα ταξίδι που θα έβαζε σε δοκιμασία τις αντοχές και την ψυχική δύναμη των ανδρών.

Με τα αποθέματα τροφίμων να μειώνονται γρήγορα και τον ωκεανό να αποδεικνύεται αδυσώπητος, το πλήρωμα του Essex βρέθηκε αντιμέτωπο με την πιο ακραία μορφή επιβίωσης, ενώ η απόφασή τους αυτή έμελλε να τους οδηγήσει σε μια από τις πιο φρικιαστικές περιπέτειες της ναυτικής ιστορίας.

Μετά τη φονική επίθεση από τη φάλαινα και την καταστροφή του Essex, το πλήρωμα έζησε μια εφιαλτική περιπέτεια επιβίωσης, προσπαθώντας να βρει καταφύγιο σε έναν αχανή και απρόσωπο ωκεανό. Στις 18 Φεβρουαρίου, οι τελευταίοι τρεις άντρες που είχαν μείνει ζωντανοί στη βάρκα του Όουεν Τσέις, είδαν μετά από μήνες ένα πλοίο στον ορίζοντα. Ήταν το αγγλικό πλοίο Indian, το οποίο τους διέσωσε προσφέροντας μια αχτίδα ελπίδας στους απελπισμένους ναυτικούς.

Περίπου 3.000 μίλια από εκεί, ο καπετάνιος Πόλαρντ και ο Τσαρλς Ράμσντελ ήταν οι μόνοι που παρέμειναν ζωντανοί από την ομάδα τους. Μία εβδομάδα μετά τη διάσωση του Τσέις, το αμερικανικό πλοίο Dauphin έφτασε στην περιοχή και εντόπισε τους δύο άντρες. Όμως, η διάσωση τους δεν ήταν η χαρμόσυνη στιγμή που θα περίμενε κανείς.

Οι Πόλαρντ και Ράμσντελ, εξαντλημένοι και απογοητευμένοι, δεν φαίνονταν να χαίρονται με την απελευθέρωσή τους. Αντίθετα, κατέβηκαν στη βάρκα τους, συγκέντρωσαν τα κόκαλα των συντρόφων τους και τα τοποθέτησαν στις τσέπες τους.

Πέρα από αυτό, ακόμα και πάνω στο Dauphin, οι δυο άντρες παρατηρήθηκαν να ρουφάνε τα κόκαλα, σε μια εικόνα που άφησε αίσθηση για την απελπισία τους και τις ακραίες συνθήκες που είχαν υποστεί.

Οι πέντε διασωθέντες του Essex συγκεντρώθηκαν στο Valparaíso, πριν επιστρέψουν στο Nantucket. Στην πόλη τους, ο Πόλαρντ ανάρρωσε σωματικά και ψυχικά. Ένα βράδυ, σε ένα δείπνο καπεταναίων, ο Πόλαρντ διηγήθηκε όσα είχαν συμβεί.

Ένας από τους καπετάνιους που παρακολούθησαν την εξιστόρηση, κατέγραψε τα γεγονότα, και η ιστορία του Essex άρχισε να αποκτά διάσταση, καταγράφοντας την πιο σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης φύσης σε συνθήκες απόλυτης ανάγκης.

Μετά από χρόνια, η τρίτη βάρκα του Essex βρέθηκε στο νησί Ducie, με τρεις σκελετούς μέσα.

Ανάμεσα στους ναυτικούς υπήρχε ένας άγραφος νόμος: σε καταστάσεις απόλυτης ανάγκης, οι επιζώντες όχι μόνο έτρωγαν τους συντρόφους τους αλλά χρησιμοποίησαν τη σάρκα τους για ψάρεμα και επιβίωση. Ωστόσο, η κοινωνία δεν συγχώρεσε εύκολα τον καπετάνιο Πόλαρντ. Ήταν γνωστό ότι είχε φάει τον ξάδερφο του, και αυτό του κόστισε σε επίπεδο κοινωνικής αποδοχής.

Όσο για το Μόμπι Ντικ, το έργο του Χέρμαν Μέλβιλ δεν γνώρισε επιτυχία κατά την αρχική του έκδοση. Πουλήθηκαν μόνο μερικές χιλιάδες αντίτυπα και το βιβλίο πέρασε σχεδόν απαρατήρητο στην εποχή του συγγραφέα.

Ωστόσο, με τα χρόνια, το έργο αναγνωρίστηκε ως ένα από τα πιο σημαντικά μυθιστορήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, προσφέροντας στον Μέλβιλ τη θέση που του αξίζει στην ιστορία της λογοτεχνίας και φέρνοντας στο προσκήνιο τη σκοτεινή αλληγορία του ωκεανού και της ανθρώπινης φύσης

Πηγή: cnn.gr

Η αντιμετώπιση του ισχαιμικού αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου είναι μια υπερεπείγουσα κατάσταση. Ωστόσο, οι εξελίξεις που αφορούν την πλήρη αναχαίτιση των επαπειλούμενων εγκεφαλικών βλαβών μάς επιτρέπουν να πούμε ότι το εγκεφαλικό επεισόδιο μπορεί να αντιμετωπιστεί και να ξεπεραστεί

Με τον όρο «εγκεφαλικό επεισόδιο» εννοούμε μια οξεία (αιφνίδια) εγκεφαλική βλάβη που σχετίζεται με πάθηση ή δυσλειτουργία των αγγείων του εγκεφάλου. Διακρίνουμε δύο μεγάλες κατηγορίες εγκεφαλικών επεισοδίων: τα αιμορραγικά και τα ισχαιμικά.

Στην περίπτωση του ενδοεγκεφαλικού αιματώματος τα συμπτώματα ξεκινούν με κεφαλαλγία (αν και όχι πάντα) και ταυτοχρόνως παρουσιάζεται κάποιας μορφής εγκεφαλική δυσλειτουργία, π.χ., αδυναμία κίνησης των δεξιών ή αριστερών άκρων (ημιπάρεση), δυσκολία στην ομιλία. Η ένταση των συμπτωμάτων είναι συνάρτηση του μεγέθους του αιματώματος, καθώς και της ταχύτητας με την οποία δημιουργείται. Όσον αφορά τη θεραπεία, τα μεγάλα αιματώματα πρέπει να αφαιρούνται χειρουργικά, τα δε μικρά αφήνονται να απορροφηθούν από μόνα τους από τον οργανισμό. Η συνήθης αιτία είναι εκφύλιση κυρίως των μικρών αγγείων λόγω αρτηριοσκληρώσεως ή σακχαρώδους διαβήτη. Χειρουργική παρέμβαση χρειάζεται επίσης σε περιπτώσεις όπου θα διαπιστωθεί ότι αιτία της αιμορραγίας είναι κάποια αγγειακή δυσπλασία. Σε αυτή την περίπτωση η θεραπεία αποσκοπεί στην αφαίρεση ή στον εμβολισμό της δυσπλασίας και έχει προληπτικό χαρακτήρα, δηλαδή να μην υπάρξει ξανά δεύτερη αιμορραγία.

Τι είναι η υπαραχνοειδής αιμορραγία

Αυτή εμφανίζεται συνήθως με έντονο αιφνίδιο πονοκέφαλο που εντοπίζεται κατά κύριο λόγο στην πίσω μεριά του κρανίου και στον αυχένα, γι’ αυτό συχνά συγχέεται με αυχενικό σύνδρομο. Αν είναι μεγάλη αιμορραγία ο ασθενής χάνει τις αισθήσεις του και πέφτει σε κώμα, άλλοτε άλλης διάρκειας. Η αιτία αυτού του τύπου της αιμορραγίας είναι συνήθως τα ανευρύσματα και οι αγγειακές δυσπλασίες. Τα ανευρύσματα απαιτούν άμεση αντιμετώπιση (κλείσιμο με χειρουργείο ή εμβολισμό) διότι εύκολα αιμορραγούν ξανά απειλώντας ακόμα και την ίδια τη ζωή. Οι αγγειακές δυσπλασίες επίσης πρέπει να αντιμετωπίζονται γιατί κι αυτές αιμορραγούν ξανά, αλλά συνήθως όχι τόσο άμεσα. Και στις δύο περιπτώσεις οι επεμβάσεις είναι προληπτικές και δεν επηρεάζουν την πορεία της αιμορραγίας, η θεραπεία της οποίας απαιτεί νοσηλεία, κάποιες φορές παρατεταμένη.

Το ισχαιμικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (ΙΑΕΕ) -όπου ίσχω σημαίνει εμποδίζω- συμβαίνει όταν αποφράσσεται κάποια αρτηρία και η τροφοδοσία του εγκεφάλου με αίμα μειώνεται (εμποδίζεται) σημαντικά. Αν μια αρτηρία παραμείνει κλειστή για περισσότερο από μερικά λεπτά, τα εγκεφαλικά κύτταρα πεθαίνουν. Για τον λόγο αυτό η αντιμετώπιση του ισχαιμικού αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου είναι μια υπερεπείγουσα κατάσταση.

Το εν λόγω επεισόδιο προκαλείται συχνά από στενώσεις των αρτηριών του λαιμού ή του εγκεφάλου που κατά κανόνα οφείλονται στην αρτηριοσκλήρωση. Στα σημεία της στένωσης μπορεί να δημιουργηθεί θρόμβος ο οποίος πιθανόν να φράξει την ήδη στενωμένη αρτηρία ή να αποκολληθεί, παρασυρόμενος από την κυκλοφορίακ και να φράξει κάποια μικρότερη αρτηρία πιο βαθιά μέσα στον εγκέφαλο (εμβολή).

Αλλη συχνή αιτία εμβολής των εγκεφαλικών αρτηριών είναι θρόμβοι που σχηματίζονται στην καρδιά από αρρυθμία, καρδιακά επεισόδια ή κατασκευαστικές ανωμαλίες αυτής. Σπανιότερες αιτίες αποτελούν οι τραυματισμοί των αρτηριών του λαιμού.

Το ισχαιμικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο μπορεί να προσβάλει οποιασδήποτε ηλικίας άνθρωπο. Η πιθανότητα εμφάνισής του αυξάνεται με την ηλικία και εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες. Υψηλού κινδύνου ομάδες είναι οι υπερτασικοί, οι καρδιοπαθείς, οι καπνιστές, οι παχύσαρκοι και οι διαβητικοί. Τα συμπτώματα είναι παρόμοια με εκείνα των ενδοεγκεφαλικών αιμορραγιών (ημιπάρεση, δυσφασία κ.λπ.).

H αντιμετώπισή του ισχαιμικού επεισοδιου μπορεί να γίνει αποτελεσματικά μόνο στην οξεία του φάση, δηλαδή μέσα στις πρώτες ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων. Αυτό συμβαίνει γιατί ο ρυθμός νέκρωσης των εγκεφαλικών κυττάρων που δεν λαμβάνουν αίμα είναι ιλιγγιώδης. Υπολογίζεται ότι κάθε λεπτό της ώρας η ισχαιμούσα περιοχή του εγκεφάλου χάνει 1.900.000 εγκεφαλικά κύτταρα! Αυτό συγκριτικά με τον φυσιολογικό ρυθμό γήρανσης του εγκεφάλου σημαίνει ότι για κάθε ώρα ισχαιμίας ο εγκέφαλος γερνά κατά 3,6 χρόνια. Εξ ου και η φράση «time is brain» δηλαδή «χρόνος σημαίνει εγκέφαλος». Πρέπει λοιπόν να καταλάβουμε ότι αμέσως μόλις αντιληφθεί ο ίδιος ο ασθενής ή το περιβάλλον του κάποιο νευρολογικό σύμπτωμα, πρέπει το ταχύτερο δυνατό να μεταφερθεί στο νοσοκομείο. Εφόσον ο ασθενής αντιμετωπιστεί εντός του πρώτου εξάωρου, τότε μπορεί να ελπίζει σε σχεδόν άμεση και πλήρη αποκατάσταση.

Οι σωτήριες παρεμβάσεις

Οι άμεσες θεραπευτικές παρεμβάσεις που μπορούν να σώσουν τον ασθενή είναι η φαρμακευτική θρομβόλυση και η μηχανική θρομβεκτομή. Στη φαρμακευτική θρομβόλυση χορηγείται ενδοφλεβίως κάποια ουσία ικανή να διαλύσει το θρόμβο και να αποκαταστήσει τη ροή αίματος στο αποφραγμένο αγγείο. Η θεραπεία αυτή έχει καλά αποτελέσματα αν το φάρμακο χορηγηθεί μέσα στο πρώτο τρίωρο από την εγκατάσταση του εγκεφαλικού. Όταν, όμως, ο θρόμβος έχει φράξει κάποιο κεντρικό κλάδο, η αποτελεσματικότητα του φαρμάκου μειώνεται πάρα πολύ. Σε αυτή την περίπτωση εφαρμόζεται η μηχανική αφαίρεση του θρόμβου.

Η μηχανική θρομβεκτομή συνίσταται στην αφαίρεση του θρόμβου από τον αυλό του αγγείου, με αποτέλεσμα την αποκατάσταση της φυσιολογικής ροής του αίματος. Αυτό επιτυγχάνεται με δύο τρόπους. Ο ένας είναι η μηχανική θρομβεκτομή («σύλληψη» του θρόμβου με ειδικά σχεδιασμένη μεταλλική συσκευή όπως τα γνωστά Stent, Stent Retreiver). Ο δεύτερος αφορά την αναρρόφηση του θρόμβου με ειδικό καθετήρα.

Και οι δύο μέθοδοι διενεργούνται μέσω της μηριαίας αρτηρίας και έχουν εξαιρετικά αποτελέσματα (έως και πλήρη αποκατάσταση των συμπτωμάτων), αρκεί η διάνοιξη της αποφραχθείσης μεγάλης εγκεφαλικής αρτηρίας να γίνει εντός 6-8 ωρών από την έναρξη των συμπτωμάτων. Σε κάποιες περιπτώσεις ικανοποιητικά αποτελέσματα έχουμε ακόμα και όταν η αφαίρεση γίνει εντός του πρώτου 24ωρου.

Συμπερασματικά, η εξέλιξη της κατανόησης των εγκεφαλικών επεισοδίων έχει οδηγήσει στη βελτίωση των θεραπευτικών μεθόδων, με κορωνίδα τα τελευταία έτη τις τεχνικές θρομβεκτομής. Αυτές οι εξελίξεις συνδέονται με την πλήρη αναχαίτηση των επαπειλούμενων εγκεφαλικών βλαβών, τηρουμένων των προϋποθέσεων που αναφέρθηκαν παραπάνω. Συνεπώς, υπό τις σημερινές συνθήκες μπορούμε να πούμε ότι το εγκεφαλικό επεισόδιο μπορεί να αντιμετωπισθεί και να ξεπεραστεί.

Το θέμα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό ygeiamou #12 που κυκλοφόρησε με ΤΟ ΘΕΜΑ την Κυριακή 27 Oκτωβρίου. 

Πηγή: ygeiamou.gr