Πηγή: Guernicaeu
Τον Οκτώβριο του 1911, ο Μαχμούτ Ταρζί (1865-1933) άρχισε να δημοσιεύει ένα νέο περιοδικό στην Καμπούλ που ονομάστηκε Siraj al-akhbar («Η Δάδα των Ειδήσεων»). Ο Ταρζί, που προερχόταν από αριστοκρατική οικογένεια, είχε μεγαλώσει εξόριστος στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, όπου εμποτίστηκε με τον αέρα της μεταρρύθμισης από το μεγάλο πνευματικό νομάΤζαμάλ αλ-Ντιν αλ-Αφγάνι (1838-1897).
Το περιοδικό προώθησε τις μεταρρυθμίσεις του βασιλιά Χαμπιμπουλάχ, οι οποίες είχαν εν μέρει ενθαρρύνθηκαν ενθαρρύθηκαν τον βρετανικό έλεγχο του Αφγανιστάν (από τον Δεύτερο Αφγανικό Πόλεμο του 1878-1880) και τα ρεύματα του εκσυγχρονισμού που είχε βιώσει ο Ταρζί στην Κωνσταντινούπολη. Ο Ταρζί υποστήριξε ότι μια κοινωνία δεν θα μπορούσε να προοδεύσει αν δεν τοποθετηθεί η εκπαίδευση των γυναικών στο επίκεντρο της ατζέντας των μεταρρυθμίσεων. Στο ημερολόγιό του, η Άσμα Ρασμίγια Χανούμ, η οποία γεννήθηκε στη Δαμασκό το 1877, επηρεάστηκε από τις μεταρρυθμίσεις Τανζιμάτ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και είχε παντρευτεί τον Ταρζί, δημοσίευσε μια σειρά που επικροτήθηκε διάσημες γυναίκες από όλο τον κόσμο. Το 1921 άρχισε να εκδίδει μια εφημερίδα, την Irshad al-niswan (Οδηγός για τις Γυναίκες), η οποία παρέμεινε σε έντυπη μορφή μέχρι το 1925. Η κόρη τους Σοράγια Ταρζί παντρεύτηκε τον βασιλιά Αμανουλάχ Χαν, ο οποίος διαδέχθηκε τον πατέρα του στο θρόνο το 1919. Το 1921, η Άσμα Ρασμίγια Χανούμ και η Βασίλισσα Σοράγια άνοιξαν το πρώτο σχολείο θηλέων της χώρας, το Maktab-i Masturat.
Υπό την επιρροή του Ταρζί και της Άσμα Ρασμία Χανούμ, ο βασιλιάς Αμανουλάχ Χαν προχώρησε στην επιτάχυνση της κοινωνικής μεταρρύθμισης στο Αφγανιστάν, που είχε σταδιακά υπαινιχθεί από τον πατέρα του. Το 1928, μία από τις αδελφές του Αμανουλάχ, η πριγκίπισσα Κόμπρα, ίδρυσε την Εταιρεία για την Προστασία των Γυναικών (Anjuman-i-himayat-i-niswan), ενώ μια άλλη αδελφή, η πριγκίπισσα Σιράτζ αλ-μπανάτ, διηύθυνε το Γυναικείο Νοσοκομείο στην Καμπούλ από το 1924.
Οι μεταρρυθμίσεις αυτές επηρέασαν κυρίως τους αριστοκράτες και τους λίγους κρατικούς γραφειοκράτες που ζούσαν και εργάζονταν κοντά τους. Περίπου 800 κορίτσια παρακολουθούσαν το σχολείο κάθε φορά. Ωστόσο, οι μεταρρυθμίσεις που προωθήθηκαν από τον Ταρζί ταρακούνησαν τα πιο συντηρητικά τμήματα της κοινωνίας. Το 1913, για παράδειγμα, ο μουφτής Μουχάμαντ Ραφίκ έγραψε στον Ταρζί για να ρωτήσει γιατί αποφάσισε να επικεντρωθεί στις γυναίκες ως σημάδι προόδου. Γιατί να μην επικεντρωθεί, έγραψε ο μουφτής, σε άνδρες και μηχανές; Ο Ταρζί απάντησε: «Δεν υπάρχει εφημερίδα ή περιοδικό αυτές τις μέρες που να μην αναφέρει κάτι για τις δραστηριότητες των γυναικών. Εκτός από τις ευρωπαϊκές εφημερίδες, τα τουρκικά, τα αραβικά και τα ινδικά περιοδικά καλύπτουν και συζητήσεις για τα δικαιώματα των γυναικών». Αντλώντας έμπνευση από τις απόψεις του Ταρζί, ο Αμανουλάχ Χαν ξεκίνησε μια συζήτηση για μια σειρά πολιτικών που βασανίζουν την αφγανική κοινωνία μέχρι σήμερα. Υπέγραψε ένα σύνολο nizamnamahs (διατάγματα) για να απαγορεύσει τον παιδικό γάμο (η ηλικία συναίνεσης ορίζεται σε 13), να απαγορεύσει την πολυγαμία, να επιτρέψει στις χήρες να ξαναπαντρευτούν, να αφαιρέσει το τσαντόρ (πέπλο), και να ρυθμίσει το mahr (προίκα).
Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι ο βασιλιάς Αμανουλάχ είχε νικήσει τους Βρετανούς στον Τρίτο Αγγλοαφγανικό Πόλεμο του 1919. Μετά από αυτό, οι Βρετανοί ξόδεψαν τεράστια ενέργεια προσπαθώντας να υπονομεύσουν το καθεστώς του Αμανουλάχ. Όταν ο Αμανουλάχ και η βασίλισσα Σοράγια ταξίδεψαν στην Ευρώπη το 1927-28, γνώρισαν μια σειρά ανθρώπων. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, η Σοράγια φωτογραφήθηκε δημόσια χωρίς πέπλο, σε ένα τραπέζι δείπνου με άνδρες διαφορετικούς από τον σύζυγό της, και αφού της είχε φιλήσει το χέρι ο Γάλλος πρόεδρος Γκαστόν Ντουμέργκ. Η βρετανική υπηρεσία πληροφοριών μοίρασε αυτές τις φωτογραφίες στο Αφγανιστάν, πυροδοτώντας συντηρητικά τμήματα, που ήδη ένιωθαν ενοχλημένα από τις βασικές μεταρρυθμίσεις που ανέλαβε ο Αμανουλάχ. Ένας πολέμαρχος, ο Χαμπιμπουλάχ Καλακανί (ή Bacha-i Saqao), υποστηρίχθηκε από αυτά τα συντηρητικά τμήματα για να βαδίσει στην Καμπούλ, να ανατρέψει τον Αμανουλάχ και να πάρει την εξουσία. Ο Καλακανί αποκάλεσε τον βασιλιά kafir (άπιστο), έκλεισε τα σχολεία των κοριτσιών, αναβίωσε το τσαντόρ και κατάργησε όλες τις άλλες βασικές μεταρρυθμίσεις του Αμανουλάχ.
Από το 1919 έως σήμερα, το Αφγανιστάν αγωνίζεται μεταξύ μεταρρύθμισης και αντίδρασης, η οποία χρησιμοποιείται αποτελεσματικά από τις αυτοκρατορικές δυνάμεις για να υπονομεύσει την κυριαρχία της χώρας. Ένα αδύναμο Αφγανιστάν επέτρεψε στη Βρετανική Αυτοκρατορία να το χρησιμοποιήσει ως θέση κατά της Σοβιετικής Ένωσης. Τίποτα από όσα έκαναν ο Ταρζί και η Άσμα Ρασμίγια Χανούμ δεν θα προκαλούσε έκπληξη στους ανθρώπους σε άλλες χώρες, καθώς οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις τους – πολλές από τις οποίες υιοθετήθηκαν από τον Χαμπιμπουλάχ και τον Αμανουλάχ – ήταν μετριοπαθείς. Αλλά αυτές οι μεταρρυθμίσεις αναστάτωσαν τα πιο συντηρητικά τμήματα της αφγανικής κοινωνίας, που βρήκαν σύμμαχο στη Βρετανική Αυτοκρατορία για να υπονομεύσουν την κοινωνική ανάπτυξη του Αφγανιστάν.
Η ήττα του Αμανουλάχ δεν ήταν το τέλος της ιστορίας. Δύο ακόμη φάσεις φάσεις, άλλη μία μακρά περίοδος μεταρρύθμισης από το 1953 έως το 1992 και άλλη μία περίοδος σκοτεινής αντίδρασης από το 1992 έως σήμερα. Οι Βρετανοί δεν ήταν πλέον ο κύριος εξωτερικός πράκτορας. Ο ρόλος αυτός ανατέθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, με την πλήρη υποστήριξη της Σαουδικής Αραβίας.
Ισότητα των φύλων και αλφαβητισμός
Το Αφγανιστάν είχε τέσσερα συντάγματα (1923, 1964, 1976 και 1987) που περιελάμβαναν την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών και αποτελούσαν ένα μονοπάτι για την ευρεία κοινωνική μεταρρύθμιση. Αυτά τα συντάγματα προέκυψαν από έναν συνδυασμό μεταρρύθμισης της ελίτ, όπως αυτές που προωθήθηκαν από τον Ταρζί, και λαϊκών αγώνων, όπως αυτοί που προωθήθηκαν από τους κομμουνιστές και από οργανώσεις γυναικών. Κάθε ένας από αυτούς προώθησε μια ατζέντα για να φέρει τον αλφαβητισμό σε έναν πληθυσμό όπου κάτω από το 20% ήταν εγγράμματοι το 1979. Το χάσμα μεταξύ των πολιτικών των φιλελεύθερων αριστοκρατών (όπως ο πρωθυπουργός Μοχάμαντ Ντα’ούντ) και των κομμουνιστών (όπως η Αναχίτα Ρατεμπζάντ) ήταν στενό, δεδομένου ότι και οι δύο εργάζονταν κατά τη διάρκεια αυτών των δεκαετιών για την αύξηση του αλφαβητισμού και της εκπαίδευσης, τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης του πληθυσμού και την ενίσχυση των πολιτιστικών ευκαιριών τους.
Το αστικό δίκαιο του προέδρου Ντα’ούντ του 1977 αντικατόπτριζε τα διατάγματα της Αναχίτα Ρατεμπζάντ ως υπουργού Κοινωνικών Υποθέσεων στη Λαϊκή Δημοκρατία του Αφγανιστάν (DRA). Για παράδειγμα, το διάταγμα αριθ. επτά της Αναχίτα Ρατεμπζάντ ρύθμιζε τα έξοδα προίκας και γάμου, τα οποία είχαν ήδη ρυθμιστεί από τον Αμανουλάχ Χαν και στη συνέχεια από το Ντα’ούντ. Δεν υπήρχε τίποτα ειδικά κομμουνιστικό σε αυτές τις μεταρρυθμίσεις, αν και η Αναχίτα Ρατεμπζάντ ήταν κομμουνίστρια.
Αυτό που διαφοροποίησε τον Αμανουλάχ και τον Ντα’ούντ από τους κομμουνιστές όπως η Αναχίτα Ρατεμπζάντ, ήταν ότι οι τελευταίοι προχώρησαν στην αύξηση του αλφαβητισμού του πληθυσμού. Η Αναχίτα Ρατεμπζάντ ήταν μία από τις τέσσερις γυναίκες που εξελέγησαν στη Μεγάλη Συνέλευση το 1965 (οι άλλες ήταν η Χαντίγια Αχράρι της Χεράτ, η Μασούμα Εσμάτι Βαρντάκ της Κανταχάρ, η Ρόκια Αμπουμπακρ της Καμπούλ και η Ρατεμπζάντ της Καμπούλ). Ως ιδρυτής του Δημοκρατικού Οργανισμού Αφγανών Γυναικών (DOAW, ιδρύθηκε το 1965), συμμετείχε στην οικοδόμηση μαζικών αγώνων για να παρακινήσει τον Ντα’ούντ προς το Σύνταγμα του 1976 και το Αστικό Δίκαιο του 1977. Το άρθρο 27 του εν λόγω νόμου ανέφερε: «Όλοι οι άνθρωποι του Αφγανιστάν, τόσο οι γυναίκες όσο και οι άνδρες, χωρίς διακρίσεις και προνόμια, έχουν ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις ενώπιον του νόμου.» Αυτό ήταν ένα σημαντικό κέρδος, το οποίο οικοδομήθηκε από τους κομμουνιστές μετά την ανάληψη της εξουσίας τον Απρίλιο του 1978. Στο δεύτερο μισό του 1978, το DOAW και άλλοι μαζικοί οργανισμοί συνεργάστηκαν με τις κρατικές δομές για να ξεκινήσουν ένα αξιοσημείωτο πρόγραμμα αλφαβητισμού στη χώρα.
Την εποχή της κομμουνιστικής επανάστασης το 1978, το ποσοστό αλφαβητισμού στη χώρα ήταν μόλις 18,6% (οι αριθμοί για τις γυναίκες ήταν αμελητέοι). Περίπου 18.000 εκπαιδευτές πήγαν σε αγροτικές και αστικές περιοχές για να επιταχύνουν την παιδεία του λαού, η οποία θεωρήθηκε ως το απαραίτητο θεμέλιο για οποιαδήποτε κοινωνική μεταρρύθμιση. Εκατοντάδες γυναίκες έβγαιναν από τα κολέγια κάθε χρόνο ως εκπαιδευτικοί και ως γιατροί, ως κυβερνητικοί αξιωματούχοι και ως καθηγητές. Πήραν τις ιδέες που είχαν αναπτυχθεί στην Καμπούλ και τις έφεραν σε αγροτικές περιοχές, όπου αντιμετώπισαν άμεσα τους αρχηγούς των φυλών, τους φεουδάρχες και τους κληρικούς. Τόσο οι εκστρατείες μαζικής παιδείας όσο και οι εκστρατείες αγροτικής μεταρρύθμισης αντιμετωπίστηκαν από τα συντηρητικά τμήματα – τους γαιοκτήμονες και τους κληρικούς – ως μια επίθεση στον έλεγχό τους στην κοινωνία. Αυτό έπρεπε να σταματήσει με κάθε μέσο.
Μια εποχή αντιμεταρρύθμισης
Από το 1919 και μετά, οι μεταρρυθμιστές αντιμετώπισαν ακραία αντίσταση από τους γαιοκτήμονες, πολλούς φυλάρχουν και τους περισσότερους κληρικούς. Ακόμη και οι μονάρχες δεν μπόρεσαν να σωθούν από την οργή αυτού του συνασπισμού, που υποδαυλιζόταν από τους Βρετανούς και αργότερα τους Αμερικανούς ιμπεριαλιστές. Ο βασιλιάς Αμανουλάχ αναγκάστηκε να παραιτηθεί λόγω των μεταρρυθμίσεών του το 1929 και ο βασιλιάς Ναντέρ Σαχ δολοφονήθηκε για τις μεταρρυθμίσεις του το 1933. Καθώς κύματα μεταρρυθμίσεων προκλήθηκαν στην αφγανική κοινωνία, οι συντηρητικοί συγκέντρωσαν τις δυνάμεις τους, υπό την ηγεσία του Μπουρανουντίν Ραμπανί (ο οποίος δίδαξε ισλαμική θεολογία στο Πανεπιστήμιο της Καμπούλ), στο Τζαμάατ-ε-Ισλάμι το 1972. Το Τζαμιάτ εμπνεύστηκε από τις απόψεις του Αμπούλ Α’λα Μαουντούντι και του Τζαμάατ-ε-Ισλάμι του Πακιστάν. Οι Τζαμάατ πολέμησαν τις μεταρρυθμίσεις, γι’ αυτό ο Ντα’ούντ ζήτησε τη σύλληψη του Ραμπάνι, ο οποίος δραπέτευσε στο Πακιστάν το 1973. Πήρε μαζί του ένα τμήμα του Τζαμάατ, που είχε τις ρίζες του σε στρατόπεδα προσφύγων κατά μήκος των συνόρων Πακιστάν-Αφγανιστάν, από τα οποία προέκυψαν τόσο οι υποστηριζόμενοι από την Σαουδική Αραβία, Πακισταν και ΗΠΑ μουτζαχεντίν της δεκαετίας του 1980 όσο και οι Ταλιμπάν της δεκαετίας του 1990.
Οι Τζαμάατ του Ραμπάνι πρόβαλλαν τη σημασία της πολυγαμίας και του παιδικού γάμου, ενώ επιτίθετο τόσο στην εκπαίδευση των γυναικών όσο και στο ρόλο των γυναικών στη δημόσια ζωή. Ο Ραμπάνι προσέλκυσε βετεράνους ακτιβιστές φοιτητές από το Πανεπιστήμιο της Καμπούλ, όπως τον Γκουλμπουντίν Χεκματυάρ στο κίνημά του. Ο Χεκματυάρ έγινε γνωστός στην Καμπούλ το 1969 ρίχνοντας οξύ στα πρόσωπα γυναικών φοιτητών. Δύο δεκαετίες αργότερα, οι οπαδοί του θα ρίξουν και πάλι οξύ στα πρόσωπα των γυναικών δασκάλων και των εθελοντών στα στρατόπεδα προσφύγων της Πεσαβάρ. Αυτοί είναι κακοί άνθρωποι, ο καθένας από αυτούς εντελώς αντίθετος με τον μακρύ αιώνα κοινωνικής μεταρρύθμισης του Αφγανιστάν. Ο Χεκματυάρ βρίσκεται επί του παρόντος στην Καμπούλ και είναι πιθανό να απορροφηθεί από την κυβέρνηση που κυριαρχείται από τους Ταλιμπάν.
Οι μουτζαχεντίν, υποστηριζόμενοι πλήρως από τις ΗΠΑ, λειτούργησαν τα στρατόπεδα προσφύγων στο Πακιστάν. Μια έρευνα σε αυτούς τους καταυλισμούς το 1986 έδειξε ότι μόνο το 5% των κοριτσιών ηλικίας μεταξύ 5 και 11 και μόνο το 1,4% των κοριτσιών ηλικίας μεταξύ 12 και 17 ετών πήγαιναν στο σχολείο. Το 1990, 200 Αφγανοί κληρικοί στην Πεσαβάρ υπέγραψαν διάταγμα που απαγόρευε την εκπαίδευση των γυναικών. «Δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για γυναίκες και κορίτσια να μορφωθούν», έγραψαν. Το 1993, το Γραφείο Έρευνας και τα Διατάγματα του Ανώτατου Δικαστηρίου του Ισλαμικού Κράτους του Αφγανιστάν – η κυβέρνηση των μουτζαχεντίν – είπαν ότι «οι γυναίκες δεν χρειάζεται να βγαίνουν καθόλου από τα σπίτια τους». «Τα σχολεία είναι πορνεία», αναφέρει το Διάταγμα, «κέντρα μοιχείας και πορνείας». Όλα αυτά έγιναν πριν οι Ταλιμπάν ανέλθουν στην εξουσία. Αυτοί ήταν οι υποστηριζόμενοι από τις ΗΠΑ μουτζαχεντίν, οι οποίοι στη συνέχεια αυτοανακηρύχθηκαν στην Βόρεια Συμμαχία το 2001.
Τον Μάρτιο του 1990, η Φατίμα Γιασίρ, ο Πρόεδρος της Ισλαμικής Οργάνωσης Αφγανών Γυναικών, ακριβώς το αντίθετο της Αναχίτα Ρατεμπζάντ, μίλησε σε συνέδριο στην Πεσαβάρ για το μέλλον του «Ισλαμικού Αφγανιστάν». Η Φατίμα Γιασίρ είπε ότι οι γυναίκες θα μπορούσαν να συμμετέχουν στη δημόσια ζωή, αλλά μόνο αν ακολουθούσαν αυστηρά το γράμμα του ισλαμικού νόμου, συμπεριλαμβανομένου του να φορούν μαντήλα και να συμμετέχουν μόνο στα γυναικεία καθήκοντα (ανατροφή παιδιών, σπορά, κεντήματα). Ακόμη και η στάση της απορρίφθηκε από τους άνδρες στις τάξεις της. Δεν θα ανεχθούν ούτε μια τόσο μικρή μεταρρύθμιση.
Για εκατό χρόνια, ο αφγανικός λαός αγωνιζόταν μεταξύ δύο οραμάτων της κοινωνίας του – ένα που έβλεπε την τεράστια ανάγκη μεταρρύθμισης της κοινωνίας και προώθησης των στόχων όλων των στρωμάτων μέσω μεταρρυθμίσεων της γης και εκστρατειών αλφαβητισμού, μέσω της χειραφέτησης των γυναικών και της προώθησης των εθνικών μειονοτήτων. Ένα άλλο, που είδε το μέλλον στο παρελθόν και επέμεινε στις πιο συντηρητικές απόψεις που κυριαρχούσαν στην κοινωνική ζωή. Οι Ταλιμπάν είναι η αποθέωση του δεύτερου δρόμου, του συντηρητικού δρόμου, του δρόμου που δεν ανέχεται τίποτα που έφερε πίσω από την Κωνσταντινούπολη και τη Δαμασκό ο Μαχμούτ Ταρζί και η Άσμα Ρασμίγια Χανούμ και στη συνέχεια καλλιεργήθηκε στην Καμπούλ από την Αναχίτα Ρατεμπζάντ .
πηγη: kommon.gr
