Πως τα κέρδη των εταιρειών κρατάνε ψηλά τις τιμές

Κάπου μέσα στο καλοκαίρι ο πρωθυπουργός αναγνώρισε ότι υπάρχει θέμα «πληθωρισμού απληστίας» – πληθωρισμού κερδών. Τα πρόστιμα σε μεγάλες πολυεθνικές για αθέμιτη κερδοφορία ήρθαν ως επόμενο και πέφτουν βροχή! Παρόλα αυτά η ευρωπαϊκή επιτροπή μας λέει πως τα εταιρικά κέρδη θα είναι οδηγός του πληθωρισμού και για τα επόμενα χρόνια, και χτυπάει το καμπανάκι για την «μετάλλαξη της ασθένειας» που ονομάζεται πληθωρισμός.

Στο ειδικό κεφάλαιο των φθινοπωρινών προβλέψεων της Κομισιόν γίνεται ξεκάθαρο πως πλέον οι ανατιμήσεις των προϊόντων οφείλονται και θα οφείλονται για τα επόμενα δύο χρόνια κατά το μεγαλύτερο ποσοστό τους στα εταιρικά κέρδη και λιγότερο στο κόστος εργασίας δηλαδή στις αυξήσεις των μισθών και πολύ λιγότερο στο ενεργειακό κόστος. Σύμφωνα με τη Κομισιόν «oι τιμές της ενέργειας οδήγησαν την έκρηξη του πληθωρισμού στη ζώνη του ευρώ το 2022, αλλά οι μισθοί και τα κέρδη θα διατηρήσουν τον πληθωρισμό σε υψηλά επίπεδα φέτος και το επόμενο έτος.»

Μάλιστα σύμφωνα με την Κομισιόν , oι υψηλότερες συνεισφορές των εταιρικών κερδών αναμένονται στην Ουγγαρία, στην Πολωνία, στην Ρουμανία, στην Σλοβακία, στην Ελλάδα και στην Σλοβενία. Μικρότερη συνεισφορά των εταιρικών κερδών εντοπίζεται σε χώρες όπως η Γερμανία, η Δανία, το Βέλγιο ,η Γαλλία .Άρα η χώρα μας κατατάσσεται για τα επόμενα δύο περίπου χρόνια στο γκρουπ των χωρών όπου τα εταιρικά κέρδη «κάνουν πάρτι». Αν και το 2021-2022, μιλούσαμε στην Ελλάδα για εισαγόμενο πληθωρισμό πλέον θα πρέπει μάλλον να μιλάμε για homemade πληθωρισμό φτιαγμένο με «τα χεράκια» των επιχειρήσεων.

Μάλιστα, η Κομισιόν υπολογίζει και τη συμβολή των εταιρικών κερδών στην πορεία των τιμών και όπως φαίνεται από το παρακάτω διάγραμμα πάνω από το 50% της ανόδου των τιμών στην Ελλάδα ,οφείλεται και θα συνεχίσει να οφείλεται για τα επόμενα δύο χρόνια στα εταιρικά κέρδη ενώ η υπόλοιπη επίπτωση της περιόδου 2023- 2025 εντοπίζεται σε άλλους παράγοντες όπως είναι το κόστος εργασίας που αποτελεί το νούμερο δύο παράγοντα. Μάλιστα στη περίπτωση της Ελλάδας η συνεισφορά του κόστους εργασίας ,στον πληθωρισμό είναι και από τις μικρότερες στην Ευρώπη.

Το θέμα είναι πως πλέον αυτόν το homemade πληθωρισμό τον βλέπουμε να αποτυπώνεται παντού και με το παραπάνω βέβαια στα τρόφιμα που συνεχίζουν να καλπάζουν με ρυθμούς άνω του 9%.
Οι εκτιμήσεις του πληθωρισμού

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Ελλάδα αναμένει ότι φέτος ο πληθωρισμός λίγο πιο τσιμπημένος στο 4,3% από το 4,2% που είχε εκτιμήσει στις προηγούμενες προβλέψεις της. Αναθεωρημένη προς τα πάνω και η πρόβλεψη για το 2024,καθώς αναμένει πληθωρισμό 2,8% από 2,4% που προέβλεπε κάποιους μήνες νωρίτερα.

Για το 2025,η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι ο πληθωρισμός θα αυξηθεί κατά 2,1%.

Πηγή: ot.gr

"Με βάση τα στοιχεία της πρόσφατης απογραφής (2021) το 50% του πληθυσμού της χώρας μας είναι συγκεντρωμένο στο 4,3% της επικράτειας και το 80% στο 25,2% (τo 1951 τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 13,4% και 55,5%). Ταυτόχρονα το 2021 σε επίπεδο των Δημοτικών Ενοτήτων, 277 από τις 6.138 (δηλ. το μόλις το 4,5% του συνόλου τους) συγκεντρώνουν 80% του πληθυσμού, ενώ 23 από αυτές παρουσιάζουν πυκνότητες άνω των 10.000 ατόμων/τ.χλμ. και 4 που υπερβαίνουν τις 20.000 άτομα/τ.χ. (το 1951, στο αντίστοιχο επίπεδο, 2.179 από τους 5.795 ΟΤΑ -το 37% του συνόλου- συγκέντρωναν το 80% του πληθυσμού και μόλις 8 είχαν πυκνότητες άνω των 10.000 ατόμων/τ.χλμ". Πρόκειται για κάποια από τα στοιχεία και συμπεράσματα που αναφέρονται στο 46ο τεύχος της σειράς "Δημογραφικά Νέα" με θέμα "Δημογραφικές ανισότητες και Εθνικό Σχέδιο Δράσης", ένα ψηφιακό δελτίο του Εργαστηρίου Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων του Παν. Θεσσαλίας. Η εξαιρετικά άνιση κατανομή στον χώρο και η έντονη αστικοποίηση είναι μια μόνον όψη των υφιστάμενων ανισοτήτων. Οι συγγραφείς του άρθρου (οι καθηγητές Βύρων Κοτζαμάνης και ο Βασίλης Παππάς που συνεργάζονται στο πλαίσιο του χρηματοδοτούμενου από το ΕΛΙΔΕΚ ερευνητικού Προγράμματος "Δημογραφικά Προτάγματα στην Έρευνα και Πρακτική στην Ελλάδα", δίνουν ακόμη τρία παραδείγματα των δημογραφικών ανισοτήτων: την έντονα διαφοροποιημένη ανάμεσα στις δυο τελευταίες απογραφές μεταβολή του πληθυσμού, τα εξαιρετικά διαφοροποιημένα φυσικά ισοζυγία (λόγος γεννήσεων προς θανάτους) στην προ της επιδημίας περίοδο, καθώς και τις σημαντικές αποκλίσεις των νομών από τον εθνικό μέσο όρο ως προς τη δημογραφική γήρανση.

Ειδικότερα, οι δυο συγγραφείς αναλύοντας τα στοιχεία των τελευταίων απογραφών επικεντρώνονται στις μεταβολές του ανάμεσα στο 2001 και το 2021 τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Αναφέρουν στη μελέτη τους ότι ενώ πληθυσμός μειώθηκε κατά 3,1% σε εθνικό επίπεδο οι αποκλίσεις από τον μέσο αυτό όρο είναι συνταρακτικές καθώς σε επίπεδο Δημοτικών Ενοτήτων (Δ.Ε) το εύρος των μεταβολών κυμαίνεται από -33% έως +19%. Παραθέτουν δε για να αναδείξουν τις σημαντικές χωρικές διαφοροποιήσεις και κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία καθώς στο 62,5% των Δ.Ε η μείωση ήταν μεγαλύτερη του 5%, σε μια στις δυο (493/1034) μεγαλύτερη του 10% και στο ένα πέμπτο (1/5) μεγαλύτερη ακόμη και του 20%! Εξετάζοντας οι ίδιοι στη συνέχεια το φυσικό ισοζύγιο στην προ της COVID-19 εξαετία (2014-2019) αναφέρουν ότι, ενώ σε εθνικό επίπεδο αντιστοιχούσαν 1,3 θάνατοι ανά γέννηση, στις Δημοτικές Ενότητες είχαμε από 0,5 έως και περισσότερους από 16: στο 38% των Δ.Ε είχαμε περισσότερους από 3 θανάτους/γέννηση, στο ένα τέταρτο (1/4) περισσότερους από 4 και στο 18% περισσότερους και από 5 θανάτους ανά γέννηση! Σημαντικές ανισότητες καταγράφονται όμως, και στη γήρανση του πληθυσμού. Οι ερευνητές στηριζόμενοι στις εκτιμήσεις της ΕΛΣΤΑΤ σε επίπεδο νομού για το 2020, διαπιστώνουν ότι, ενώ σε εθνικό επίπεδο το ποσοστό των 65 ετών και άνω ανέρχεται 22,5% και αυτό των 85 ετών και άνω στο 3,6 %, εντούτοις, κάτω από τους εθνικούς αυτούς μέσους όρους υποκρύπτονται και εδώ σημαντικές διαφοροποιήσεις: ενώ σε εθνικό επίπεδο οι 65 και άνω αποτελούν το 22,5%, 10 νομοί "προπορεύονται" έχοντας το 28% ενώ σε δύο από αυτούς η αναλογία υπερβαίνει ακόμη και το 30% (το ποσοστό δηλ. των 65 και άνω στους δυο αυτούς νομούς είναι ήδη το 2020 υψηλότερο και από το αναμενόμενο σε εθνικό επίπεδο το 2050, δηλαδή μετά από τριάντα χρόνια). Η εξέταση τέλος του ειδικού βάρους των 85 ετών και άνω στους 65 ετών και άνω αναδεικνύει κατ’ αυτούς μια άλλη διάσταση, αυτήν της "γήρανσης μέσα στη γήρανση" καθώς αν το 2020, σε εθνικό επίπεδο αντιστοιχούν λίγο λιγότερα από 16 άτομα ηλικίας 85+ σε 100 άτομα ηλικίας 65+, σε 15 νομούς με πληθυσμό που εγγίζει συνολικά το ένα εκατομμύριο το 2020 (το 9% του συνολικού στο 25,5% της επιφάνειας) αντιστοιχούν περισσότερα από 18, σε τέσσερεις δε από αυτούς (Λακωνία, Αρκαδία, Φωκίδα και Ευρυτανία) περισσότερα από 20. Οι τέσσερεις αυτοί νομοί αναφέρουν οι δυο συγγραφείς, έχουν ήδη υπερβεί 30 χρόνια νωρίτερα την αναμενομένη αναλογία σε εθνικό επίπεδο για το 2050, ενώ άλλοι 11 αναμένεται να την ξεπεράσουν πολύ σύντομα. Οδεύουμε, επομένως, προς έναν εκρηκτικό συνδυασμό "γήρανσης" και "υπεργηρίας" σε περισσοτέρους από 1 στους 4 νομούς της χώρας μας, με αποτέλεσμα σύντομα (πολύ πριν από το 2050) να έχουμε μια ομάδα νομών όπου το 1/3 του πληθυσμού τους θα είναι 65 ετών και άνω, ενώ ταυτόχρονα το 1/4 εξ αυτών θα είναι "υπέργηροι".

Μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο κ. Κοτζαμάνης, τονίζει:

"Η συζήτηση γύρω από το "δημογραφικό” επικεντρώνεται συνήθως στις εξελίξεις σε εθνικό επίπεδο και ελάχιστα μας προβληματίζουν οι σημαντικές, σε χαμηλότερα επίπεδα, αποκλίσεις από τους εθνικούς μέσους όρους. Ένα "Εθνικό Σχέδιο για το Δημογραφικό” όμως, δεν θα πρέπει να λάβει υπόψη μόνον το σύνολο των συνιστωσών του, αλλά και τις σημαντικές χωρικές διαφοροποιήσεις.

Ανεξάρτητα από το πόσο θα μειωθεί έως το 2050 ο πληθυσμός μας (από 5% έως 10%, αναλόγως κυρίως του μεταναστευτικού ισοζυγίου, με σχεδόν το 1/3 να είναι 65 ετών και άνω), τα ποσοστά μείωσης θα είναι πολύ υψηλότερα σε ένα μεγάλο τμήμα της ηπειρωτικής Ελλάδας από αυτά των μητροπολιτικών περιοχών της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, καθώς και των άλλων μεγάλων αστικών κέντρων (και, προφανώς, και από αυτά του βορείου τμήματος της Κρήτης και των νησιών του Νοτίου Αιγαίου). Αυτό θα οδηγήσει, αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα, στην περαιτέρω πληθυσμιακή συρρίκνωση ενός μεγάλου τμήματος της επικράτειας και στην επιτάχυνση της γήρανσής του (σε ποσοστά δηλ. ηλικιωμένων πολύ υψηλότερα του μέσου εθνικού όρου). Η οποιαδήποτε δε ανόρθωση της γονιμότητας (η αύξηση δηλαδή του μέσου αριθμού παιδιών στις νεότερες γενεές), ακόμη και αν επιτευχθεί, δεν θα αποτρέψει τη ταχύτατη μείωση του πληθυσμού πληθώρας δήμων, καθώς η απουσία νέων δεν θα επιτρέψει να ανακοπεί η μείωση των γεννήσεων και η αυξανόμενη γήρανση την αύξηση των θανάτων. Θα έχουμε έτσι όλο και περισσότερους θανάτους ανά γέννηση, και κανένα μεταναστευτικό ισοζύγιο, όσο θετικό και αν είναι, δεν πρόκειται να ανακόψει την φθίνουσα πορεία πολλών δήμων της χώρας μας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την οικοδομική, κοινωνική και εδαφική μας συνοχή".

Πηγή: capital.gr

Είναι πενήντα χρόνια. Μια στρογγυλή επέτειος κατά την οποία γίνονται πολλοί απολογισμοί.

Έχω γράψει αρκετές φορές για το Πολυτεχνείο – κι αυτό είναι κείμενο που έχει δημοσιοποιηθεί πριν δυο-τρία χρόνια. Αναρωτήθηκα τότε και αναρωτιέμαι και τώρα, τι μπορεί να προσθέσει μια ακόμη αναφορά; Μπορεί να πει κάτι νέο ή έστω κάτι παλιό με κάποια αξία; Τι νόημα έχει να γράφεις και να ξαναγράφεις ιστορίες; Ή μόνο να διεκδικείς, μέσω του κειμένου, έναν ρόλο εμπνευσμένου δάσκαλου, ηγέτη και τα παρόμοια, ο οποίος, αφού έχει φάει το παρελθόν με το κουτάλι, αφού έχει ζήσει τόσα γεγονότα, δικαιούται να διδάσκει την πείρα του προς γνώση και συμμόρφωση των νεώτερων γενεών; Ειρωνεία! Αν ο ίδιος γυρίσεις προς τα πίσω και καθαρίσεις τη μνήμη σου, θα θυμηθείς με πόση επιφύλαξη αντιμετώπιζες τα παρόμοια μαθήματα των προηγούμενων έμπειρων, την εποχή που διεκδικούσες να βγεις στο προσκήνιο των γεγονότων με όλο το νεανικό ενθουσιασμό, την πεποίθηση και ασφαλώς την αφέλεια εκείνου που πιστεύει πως όλα γίνονται πρώτη φορά και πάντως με την πίστη ότι εσύ και οι συνομήλικοί σου θα τα κάνουν καλύτερα, “διορθώνοντας τα λάθη, σβήνοντας τα ψέματα”. Και στο κάτω-κάτω εκείνοι οι παλιοί είχαν να μιλήσουν για μια πραγματική εποποιία.

Κατέληξα να γράψω αυτό που ακολουθεί. Να μιλήσω για την πίσω αυλή μας. Αποφεύγοντας συμπεράσματα και ηθικό δίδαγμα, αν και όχι ιστορικές αναλογίες. Αν είναι να βγουν συμπεράσματα από την αφήγηση θα βγουν. Αν κάποιοι θέλουν να πάρουν μαθήματα θα πάρουν. Αν κάποιοι θέλουν να μηρυκάσουν μια ήττα κι άλλοι να καταλάβουν μόνο μια δόξα, θα το κάνουν, καθείς με την προτίμησή του. Ο καιρός δείχνει, οι άνθρωποι παλεύουν στο παρόν τους και με τον τρόπο που επιλέγουν και μπορούν. Όλα αλλάζουν…

Τόσα χρόνια τώρα, ακόμα κι εκείνοι που έζησαν την εποχή της εφτάχρονης δικτατορίας, εμείς όλοι, την σκέφτονται όπως τις αναμνήσεις από το στρατό που έχουν ξεχάσει τα μαρτύριά του, γεμάτη με πράξεις αντίστασης, ηρωισμούς ή κάτι τέτοιο, βασανιστήρια και διώξεις, μια έρπουσα παθητική και μια καλπάζουσα ενεργητική αντίσταση, πλημμυρισμένη από πνευματικές, υπόγειες αλλά και εμφανείς, αναζητήσεις και λοιπά παρόμοια.

Έχουμε ξεχάσει, ή απλώς αφήσαμε πίσω μας, τη μακρά διάρκεια της απογοήτευσης και της μαρτυρικής σιωπής. Η οποία ξεκίνησε ακριβώς από την Παρασκευή, 21η Απριλίου 1967. Όσοι βγήκαν στους δρόμους την ημέρα εκείνη ψάχνοντας τις διαδηλώσεις αντίστασης στο πραξικόπημα γύρισαν-γύρισαν δεν βρήκαν, επέστρεψαν σπίτι βουλιάζοντας στις τύψεις αλλά και στο θυμό. Μας έπιασαν στον ύπνο. Και εν τω μεταξύ οι νύχτες (σε περιπτώσεις και οι μέρες) ήταν δραστήριες, κινήσεις οχημάτων, μυστικών προσώπων, εισβολές σε σπίτια, προσαγωγές, συλλήψεις, εγκλεισμοί, μεταφορές, ξανά δρομολόγια γεμάτων οχηματαγωγών προς τα νησιά του Αιγαίου. Η Αριστερά στη φάκα. Η αντίσταση αναβάλλεται. Οι άνθρωποι που θέλουν να μιλήσουν δεν ξέρουν πως και που. Μένουν στη σιωπή και στο περιθώριο. Και στην βαθειά απογοήτευση.

Κι έτσι αρχίζει η επoποιία του Παττακού με το μυστρί που εγκαινιάζει έργα, του Παπαδόπουλου που μιλάει ασυνάρτητα από τα δίκτυα ενημέρωσης και κυρίως την άρτι λειτουργείσασα τηλεόραση, ενώ ο παλιός πολιτικός κόσμος περιμένει την παρέμβαση της Ευρώπης ή της Αμερικής που θα τον απαλλάξει από το άγος της χούντας, αλλά κυρίως θα επαναφέρει τα προνόμιά του.

Και οι ανήσυχοι άνθρωποι βουλιάζουν στη σιωπή. Οι άλλοι βολεύονται στο “μη μιλάς, αυτοί ήρθαν για να μείνουν εκατό χρόνια, δε βλέπεις;, κανείς δεν αντιστέκεται”!

Οι τολμηροί, εκείνοι που δεν έχουν συλληφθεί, σπεύδουν να συγκροτήσουν οργανώσεις, με βασικό, σχεδόν αποκλειστικό, στόχο, να δείξουν σε Ελλάδα (σε όλους εκείνους που βούλιαζαν στη σιωπή και την απογοήτευση) και στο εξωτερικό πως υπάρχει αντίσταση. Ανυπόμονοι και αγχωμένοι να αποδείξουν, να καλύψουν το εκκωφαντικό σιωπηρό κενό.

Οι οργανώσεις είχαν πράγματι ηρωικές εκδηλώσεις, μιας κάποιας απήχησης, αλλά μικρή διάρκεια ζωής. Η Ασφάλεια αποδεικνυόταν πιο δραστήρια και πιο έτοιμη. Σύντομα τα δίκτυα εξαρθρώνονταν. Και επέστρεφε η απογοήτευση.

Μια μεγάλη ευκαιρία έδωσε ο θάνατος του Γεωργίου Παπανδρέου στις 3 Νοεμβρίου 1968 (δραματική σύμπτωση, στις 3 Νοεμβρίου του 1963, ο Παπανδρέου, ύστερα από μια καταθλιπτική περίοδο απόλυτης κυριαρχίας της δεξιάς, αναδεικνυόταν πρωθυπουργός της χώρας και ο λαός στους δρόμους γιόρταζε το “θρίαμβο” της δημοκρατίας). Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι πήραν μέρος στην πιο μαζική αντιδικτατορική διαδήλωση. Φώναξαν συνθήματα, συγκρούστηκαν με την αστυνομία, έφυγαν. Μετά τι; Κανείς δεν ήταν έτοιμος να υποδεχτεί την οργή. Και κυρίως να την οργανώσει, με βάθος, διάρκεια και προοπτική. Η ευκαιρία δεν έγινε δυνατότητα. Κι έτσι η οργή ξαναγύρισε στις οικιακές, ποδοσφαιρικές και εργασιακές ενασχολήσεις. Και στην απογοήτευση.

Η δική μας γενιά δεν είχε προλάβει να πατήσει το πόδι της στην ενηλικίωση, μόλις που είχε αντιληφθεί τα όσα συνέβαιναν επί “δημοκρατίας”, και βρέθηκε να πατά και με τα δυό πόδια στο ακίνητο τοπίο. Δύσκολος τρόπος να ενηλικιώνεται κάποιος. (Η χαμένη γενιά του 50 μας αποκαλούσαν οι προηγούμενοι, που πρόλαβαν να ζήσουν εκείνη τη σύντομη άνοιξη του 60).

Μέσα στο νεκρό τοπίο η σιωπή ήταν όρος επιβίωσης και τρόπος ζωής. Τα νοήματα ήσαν πυκνά γιατί ήταν σπάνια. Ίσως αυτό να προσέδιδε μια μεγαλύτερη αξία στις λέξεις και στις χειρονομίες, περισσότερη κι απ’ όση είχαν, αλλά απαιτούσε και μεγάλο κόπο. Αλήθειες, ή έστω ιδέες, έπρεπε να κατακτηθούν από την αρχή, φιλίες, επικοινωνίες ανθρώπων, συνεννοήσεις γίνονταν κοπιαστικά. Τα πρόσωπα ήσαν αυτό που έδειχναν αλλά περισσότερο εκείνο που δεν έδειχναν. Δεν έφταιγε μόνο που είχαν τοποθετηθεί χαφιέδες παντού. Ήταν που είχαν τοποθετηθεί επιτηρητές του φόβου εντός των εαυτών μας. Σε μεγάλη κλίμακα.

“Εδώ δεν ήρθες για να ασχοληθείς με περίεργα πράγματα, εδώ ήρθες για κάποιο σκοπό, να σπουδάσεις, να δεις προκοπή. Σώπασε και δούλεψε, λοιπόν”, έλεγε ο Πάνος στον μικρό του αδελφό που είχε κατέβει από το χωριό κι έδειχνε ανήσυχος με την κατάσταση.

Χρόνια σαν ένας θολός τόπος, τον οποίο έπρεπε να μαντέψουμε. Ποιος ήταν τι. Τι ήθελε να πει εκείνος που μίλαγε με γρίφους, που έγραφε περίεργα, γιατί κάποιος χανόταν από το προσκήνιο, ένας ηθοποιός, ένας τραγουδιστής, ένας γείτονας… Οι αφηγήσεις ήταν πάντα ελλειμματικές και τα γραφόμενα επίσης. Αν ήταν κάποιος αριστερός, αν είχε κάνει εξορία, ακόμα κι αν ήταν σε γερμανικό στρατόπεδο συγκέντρωσης, κι είχαν περάσει μόλις λίγα χρόνια από το τέλος εκείνων των στρατοπέδων, σχεδόν εικοσιπέντε, σχεδόν τα μισά απ’ όσα έχουν περάσει σήμερα από το Πολυτεχνείο, δεν γραφόταν στη βιογραφία του αλλά και δεν λεγόταν από τους φρόνιμους γονείς, να μην εκτεθούν τα παιδιά σε επικίνδυνες πληροφορίες. Η σπανιότητα πληροφοριών έκανε τις γνώσεις πολύτιμες και εξ αυτού επικίνδυνες. Δεν είχε εφευρεθεί το κόλπο με την πλημμυρίδα των προσφερόμενων ειδήσεων, όπου μέσα τους χάνεται, δημοκρατικά, το πολύτιμο.

Είναι μερικές περίοδοι όπου η Ιστορία κάνει στάση για να σκεφτεί. Δε λογαριάζει πόσα θύματα θα παρασύρει στην απόγνωση, δεν κάνει τους λογαριασμούς της με μικρούς υπολογισμούς. Καλή ώρα. Οπότε κι εμείς πέσαμε στην εποχή όπου η συνομιλία γινόταν με τη σιωπή, με χειρονομίες, υπαινιγμούς, σύντομες φράσεις, με ερωτήματα παρά με απαντήσεις. Η επικοινωνία αποχτούσε μεγάλο βάθος και ένταση και η σιωπή ιδιαίτερη αξία.

Θα επικαλεστώ μια περιγραφή του ζωγράφου Κυριάκου Κατζουράκη, όπως την κατέγραψα:

“Το 1968 ο Αντώνης Σαμαράκης θα έδινε διάλεξη στο γαλλικό ινστιτούτο. Συγκεντρωθήκαμε γεμίζοντας ασφυκτικά το αμφιθέατρο, νοιώθοντας πως μας δίνεται ευκαιρία να επικοινωνήσουμε και θεωρώντας πως αυτό είναι μια πράξη αντίστασης. Ο συγγραφέας μπήκε στην αίθουσα, κάθισε στο τραπέζι απέναντί μας και σώπαινε. Επί πολύ ώρα σιωπή. Σιωπή και στην αίθουσα, κανένας ήχος, μοναχά ανάσες.

Η σιωπή συνεχιζόταν και κανένας δεν ένοιωθε αμηχανία ή την ανάγκη να την θραύσει, ούτε καν βήχοντας.

Ύστερα από αρκετή ώρα ο Αντ. Σαμαράκης έκανε μια ερώτηση: “ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ;” και ξανά περιέπεσε στην παρατεταμένη σιωπή. Δεύτερη φορά με τον ίδιο τόνο: “ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ”; και πάλι σιωπή. Το επανέλαβε και τρίτη. Και μετά τη σιωπή της τρίτης φοράς έδωσε την απάντηση: “κανένας δεν φοβάται την Βιρτζίνια Γουλφ”. Και το ακροατήριο ξέσπασε σε ακράτητα χειροκροτήματα, ανακούφισης, νοήματος. Σαν χίλια συνθήματα που δεν ακούγονταν”.

Έτσι λοιπόν, όσο ο Αντ. Σαμαράκης σιωπούσε οι μέσα φωνές μιλούσαν σε χαμηλό τόνο και υψηλή ένταση. Κι ενώ ήχος δεν έβγαινε, ο ένας με τον άλλο οι συνευρισκόμενοι είχαν συντονιστεί σε μια εύγλωττη επικοινωνία και όλοι μαζί είχαν εμπλακεί σε ένα παιχνίδι που υπερέβαινε τις αισθήσεις τους. Αυτός είναι ένας τρόπος να πας ως την ουσία.

Φυσικά η σιωπή είναι ένα περίεργο ποτάμι. Ποτέ δεν ξέρεις τι υλικά κατεβάζει. Όπως γράφει ο Γ. Ρίτσος, στο ποίημα του “Κάτω από τον ίσκιο του βουνού” (Τέταρτη διάσταση): “Δεν μπορείς να καταλάβεις αν η σιωπή της είναι κούραση, σοφία, άγνοια, ανοχή, κατανόηση, γενική καταδίκη, γενική παραδοχή, στοργή, κατάφαση, άρνηση, εχθρότητα, ηλιθιότητα ή ένα δικό της ξεχωριστό όνειρο”.

Μέσα στα ποτάμια της δικής μας σιωπής, εγκαθίσταντο υπόγειες ροές, αφανείς, αθόρυβες, απρόσιτες στους διωκτικούς μηχανισμούς. Ποιήματα ή απλώς στίχοι, παλιά τραγούδια που έπαιρναν νέο νόημα (καθώς τα παλιά με το γνωστό νόημα είχαν επικηρυχθεί), νέα τραγούδια που έδιναν νόημα (ερχόταν ένα λαϊκό: “αναστενάζει η Κοκκινιά το Πέραμα υποφέρει, δακρύζει το Αιγάλεω, πονάει το Περιστέρι. Μεσ’ της Αθήνας την ψυχή και του Περαία την καρδιά της φτώχειας το παράπονο ριζώθηκε βαθειά…”, που δεν ξέραμε προέλευση, σκοπό, έπαιρνε το νόημα που του έδιναν οι ημέρες). Οι κινηματογραφικές αίθουσες ανταπέδιδαν τη φιλοφρόνηση μας και μετέδιδαν την εικόνα πολύ μακρύτερα από εκεί που ήθελε να την πάει ο σκηνοθέτης.

Τα υπόγεια στο Μοναστηράκι που πουλούσαν μεταχειρισμένα βιβλία γνώρισαν τα πρόσωπά μας κι ο Κώστας που είχε τον καρότσι με τα βιβλία στη Χέυδεν αν σε εμπιστευόταν σε πήγαινε στη δίπλα πολυκατοικία, άνοιγε μια πόρτα βαριά και μέσα από ένα σκοτεινό και εξ ίσου βαρύ διάδρομο σε οδηγούσε στην αποθήκη και σου τύλιγε στο χαρτί το “Κεφάλαιο”, το “Τι είναι και τι θέλει το ΕΑΜ”, το “Κράτος και επανάσταση”.

Κατά ριπές ονόματα εισβάλλουν σε θεατρικές αίθουσες. Ιονέσκο, Πίντερ, Αραμπάλ, Μπέκετ… Το υπόγειο του Κουν!

Αναζητήσεις, όχι ως υποκατάστατα πολιτικής ή πραγματικότητας αλλά ως υπαρξιακή ανάγκη.

Ήσαν, κυρίως, αυτογνωσία, γλώσσα αισθημάτων, άρα βαθύτατα πολιτικά.

Με κάποιον τρόπο, ίσως και με όλους τους τρόπους, ήταν ένας δρόμος συγκρότησης πολύ βαθύτερος και αποτελεσματικός (ως βάθος) από την πολιτική φιλολογία και ρητορική, που σου επιτρέπει να μπεις στην ουσία, όσο μπορούσαν να μπουν παιδιά 18, 20 χρονών. Ήταν να σε οδηγεί στη μέσα εξόρυξη του υλικού σου. Μετά πια δεν είσαι ο προηγούμενος εαυτός σου, είσαι ό,τι επέλεξες να εξορύξεις.

Ήταν μια διαφορετικότητα ούτως ή άλλως. Ο τρόπος που ενηλικιώθηκε η γενιά. Δεν μπορεί να περιγραφεί από τα προηγούμενα υλικά κι ούτε να εισπραχθεί σε βάθος ακόμα και από τους ανθρώπους της αμέσως προηγούμενης, καθώς το μεταξύ τους κενό έγινε χάσμα λόγω του τεκτονικού σεισμού της δικτατορίας. Δεν πρόκειται για το λεγόμενο χάσμα των γενεών. Πρόκειται για την μετά το σεισμικό κλονισμό ζωή. Είναι αλλιώτικη. ΄Οπως αλλιώτικη είναι και η πρόσληψή της. Και μιλάω για τις στιγμές εκείνες, για την περίοδο εκείνη. Τα όσα έγιναν μετά την κατάρρευση της χούντας είναι μια άλλη μεγάλη υπόθεση.

Έτσι διασχίσαμε τον τόπο και το χρόνο της σιωπής, μέχρι να αρθρωθούν νέες λέξεις.

Δεν είναι μια ρομαντική εικόνα όπου ο χρόνος έχει απαλύνει όλες τις δύσκολες και σκοτεινές πλευρές της. Ο φόβος, η άγνοια, η καχυποψία, οι αντιθέσεις και συγκρούσεις, η αγωνία είναι παρόντα. Κυρίως παρούσα είναι η απογοήτευση και η παραίτηση. Προς τι όλα αυτά σε έναν σκοτεινό τόπο; Που χαράζει; Και πως;

Εκεί αρχίζει να ξαναβρίσκει τη δική της φωνή η Ιστορία - φυσικά εμείς δεν είχαμε ιδέα πως όσα κάνουμε έχουν σχέση με την Ιστορία, εμείς απλώς ακολουθούσαμε την ορμή και τη σκέψη μας, απαντούσαμε καταφατικά στην πρόσκληση των ημερών. Φούντωσαν οι οργανώσεις, έγιναν πολλοί οι “δικοί μας”, άλλαζε βαθύτερα ο συσχετισμός. Να το που, να το πως.

Στιγμιότυπο με πολλαπλές επισημάνσεις:

Νοέμβρης μήνας, πρέπει να ήταν, ένα χρόνο πριν τον ομώνυμο του 1973, στο Πολυτεχνείο πάλι γινόταν συγκέντρωση την οποία η αστυνομία χτύπησε με αγριότητα. Σχεδόν αμέσως μετά, το βράδυ της ημέρας εκείνης, οι Τοπικοί Φοιτητικοί Σύλλογοι είχαν οργανώσει εκδήλωση στη μπουάτ της Χέυδεν όπου εμφανιζόταν ο Διονύσης Σαββόπουλος. Οι πιο πολλοί συμμετέχοντες είχαν έρθει κατ’ ευθείαν από την Πατησίων όπου για πολλή ώρα συνεχιζόταν ο κλεφτοπόλεμος, σε έξαψη και έξαρση. Άκουγαν με ιερή προσήλωση τα τραγούδια και τους έδιναν τα νέα νοήματα. Κάποια στιγμή παρασυρμένοι από αυτήν την μουσική επικοινωνία ζήτησαν στο Σαββόπουλο να πει το “Δέντρο”. Το φώναξε κάποιος μια φορά, το επανέλαβε κάποιος δεύτερη, μια τρίτη. Θύμωσε ο καλλιτέχνης και πέταξε μια περιφρόνηση που κοβόταν φέτες: σταματήστε ή πάψτε (δεν θυμάμαι ακριβώς, αλλά σαν σκάστε ακουγόταν), το ξέρω ότι το ξέρετε.

Κάθε φορά, κάθε εκδήλωση ήταν μια μυσταγωγία και μια μύηση, ένα ακόμα βήμα στην κοινωνία των αχράντων μυστηρίων του κόσμου, στην αλληλεγγύη και τη συντροφικότητα. Ιδιαίτερα εκείνη τη βραδιά. Κι οι λέξεις του Σαββόπουλου ακούστηκαν σαν πυροβολισμοί με σημάδι την ψυχή μας. Δεν είχαμε πια να πούμε τίποτα μαζί του. Σιωπήσανε όλοι, όπως διέταξε. Συνέχισε να τραγουδάει, αλλά κανείς δεν αισθανόταν πια τι τραγουδούσε, απλώς ακούγαμε.

Όμως, ήδη είχε αλλάξει ο καιρός. Οι λέξεις που εγκαταβιούσαν μέσα μας, άρχισαν να συγκροτούν προτάσεις που αναγγέλλονταν. Ξαναγεννιόμαστε σε νέο κόσμο. Ήταν επόμενο το αίσθημα να πυρακτωθεί κι ο κόσμος να πάρει χρώματα, το γκρίζο εγκατέλειπε το τοπίο, όχι μόνο τον εσωτερικό μας τόπο, αλλά την πόλη, τη χώρα… Δεν μπορούσε να μας σπάσει το βασανιστήριο περιφρόνησης του μουσικού.

Είχαμε ήδη μπει στην εποχή της ύπαρξης. Τέλειωνε το 1972. Τα όσα ακολούθησαν είναι πλέον γνωστά.

Το 1973 έσπασε οριστικά το φόβο, μετέτρεψε τη συμπάθεια και την αδράνεια σε ευμένεια.

Έμαθε τη συμπαράσταση και ακολούθως τη συμμετοχή.

“Να προσέχεις…”, είπε αυτή τη φορά ο Πάνος στον αδελφό του το βράδυ της 16ης Νοεμβρίου του 1973, όταν τον είδε για λίγο, ξάγρυπνο, αναστατωμένο, αγριωπό. Πάει η εποχή του “κάτσε φρόνιμα, εδώ έχεις έρθει για ένα σκοπό”.

Πηγή: kommon.gr

Η ΠΕΝΕΝ και ο ΠΣΣ – ΝΑΤ κατέθεσαν στεφάνι τιμώντας τους ήρωες νεκρούς που έπεσαν θύματα των τανκς της φασιστικής χούντας.

Δείτε και ακούστε 10+1 τραγούδια που όλοι μας έχουμε χιλιοτραγουδήσει για το Πολυτεχνείο.

Όταν Σφίγγουν το Χέρι – Μίκης Θεοδωράκης

https://www.youtube.com/watch?v=umfpdA8anZ8

Σε στίχους του μεγάλου μας ποιητή Γιάννη Ρίτσου και σύνθεση Μίκη Θεοδωράκη από το άλμπουμ “Ρωμιοσύνη“.

Ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης είχε πει για τη Ρωμιοσύνη: “Ο Θεοδωράκης στις πρώτες πρόβες μού έλεγε: Λίγο αν προσέξεις στις πρόβες, θα τα καταφέρεις, Γρηγόρη. Το έργο αυτό απευθύνεται σε όλους τους Έλληνες. Μιλάει για το τι έχει τραβήξει η Ελλάδα. Τότε που κόβανε στο γόνατο το κριθαρένιο τους καρβέλι, που μπαίνανε στα σίδερα και στη φωτιά, που γέμιζαν τα κανόνια μόνο με την καρδιά τους“.

Το σφαγείο – Αντώνης Καλογιάννης

https://www.youtube.com/watch?v=7eSsl_YfmKs

“Το σφαγείο” του Μίκη Θεοδωράκη, γνωστό και ως το “μεσημέρι”, είναι μέρος του έργου του “Τα τραγούδια του Ανδρέα“, αφιερωμένα στον αγωνιστή του αντιδικτατορικού αγώνα, Ανδρέα Λεντάκη.

Αναφέρεται σε πραγματικά γεγονότα και κυρίως στα βασανιστήρια που υποβάλλονταν τόσο ο μουσικοσυνθέτης, τον είχαν τοποθετήσει σε κελί κοντά σε χώρους βασανισμού, όσο και τα βασανιστήρια που είχε υποστεί ο ίδιος ο Ανδρέας Λεντάκης, στο κτήριο της Ασφάλειας της Μπουμπουλίνας.

Είναι ένα από τα πιο σημαντικά έργα του αγώνα ενάντια στην Χούντα των Συνταγματαρχών το οποίο συμπεριλαμβάνει με τη σειρά τα τραγούδια: “Αυτό που ήσουν κάποτε θα γίνει ξανά”, “Είμαστε δυο”, “Σου είπαν ψέμματα πολλά”, “Το σφαγείο”. Το τραγούδι παρουσιάζεται και στην ταινία του Νίκου Κούνδουρου “Τα τραγούδια της φωτιάς”.

Είμαστε δυο – Αντώνης Καλογιάννης

https://www.youtube.com/watch?v=yQTFSKyL65k

Στις 3 Αυγούστου 1935 γεννήθηκε στην Καισαριανή ο Αντώνης Καλογιάννης και έφυγε από τη ζωή στις 11 Φεβρουαρίου 2021. Στις 30 Σεπτεμβρίου 1974 συμμετείχε μαζί με μια μεγάλη ομάδα τραγουδιστών και ηθοποιών, στη συναυλία που πραγματοποιήθηκε στο Καλλιμάρμαρο για συμπαράσταση στον αγώνα των Κυπρίων. Εκεί τραγούδησε και το “Είμαστε δυο” από “Τα τραγούδια του Ανδρέα” του Μίκη Θεοδωράκη. Ηχογραφήθηκαν το 1971 στο Παρίσι.

Το Γελαστό Παιδί – Μίκης Θεοδωράκης

https://www.youtube.com/watch?v=44eH8I_ehxU

“Το γελαστό παιδί” είναι μελοποιημένο ποίημα του Μπρένταν Μπίαν, τους στίχους του οποίου μετέφρασε ο Βασίλης Ρώτας και τη μουσική έγραψε ο Μίκης Θεοδωράκης. Αφηγείται τον θάνατο του Μάικλ Κόλινς, ενός εκ των ηγετών του ΙΡΑ. Το τραγούδι προοριζόταν να πλαισιώσει το θεατρικό έργο του Μπίαν “Ένας όμηρος” που ανέβηκε στο Κυκλικό Θέατρο του Λεωνίδα Τριβιζά την άνοιξη του 1962.

Το τραγούδι της παράστασης ερμήνευσε η Ντόρα Γιαννακοπούλου, αν και έγινε γνωστότερο με την ερμηνεία της Μαρίας Φαραντούρη. Αρχικά, ο θάνατος του γελαστού παιδιού αποδιδόταν στους “δικούς μας” (αναφερόμενο στη σύγκρουση στο εσωτερικό του IRA), αλλά άλλαξε στο “οι εχθροί μας”. Μετά την πτώση της Χούντας έγινε “σκοτώσαν οι φασίστες το γελαστό παιδί”.

Ο Στρατιώτης – Βασίλης Παπακωνσταντίνου

https://www.youtube.com/watch?v=NjwTD2IET3k

Από το άλμπουμ “Τα τραγούδια του δρόμου” του σπουδαίου Μάνου Λοΐζου σε στίχους Κωστούλας Μητροπούλου.

Στον στίχο “Το εμβατήριο που του ‘μαθαν να λέει, είναι μονότονο και του ‘ρχεται να κλαίει” το σωστό είναι “φασιστικό“, αλλά επειδή το τραγούδι γράφτηκε επί δικτατορίας και φυσικά υπήρχε λογοκρισία η στιχουργός αναγκάστηκε να το διορθώσει και να το κάνει “μονότονο”.

Είναι ένα αναπάντεχο “κατηγορώ” για τη “ζωή” στο στρατό. Το τραγούδι δεν πήρε άδεια από τη λογοκρισία και δεν βγήκε σε δίσκο μαζί με το “Δρόμο”, τις χρονιές ’64 – ’65.

Το Ακορντεόν – Μάνος Λοΐζος

https://www.youtube.com/watch?v=k7tg6J5JOjI

Τραγούδι του Μάνου Λοΐζου από το άλμπουμ “Τα τραγούδια του δρόμου” σε στίχους Γιάννη Νεγρεπόντη (1974).

Γράφτηκε για τη γερμανική κατοχή. Ο αρχικός στίχος μιλούσε για “γερμανικά καμιόνια” που έγιναν “φασιστικά” σε μια εποχή ευαισθητοποίησης κατά της χούντας.

Το παρουσίαζε και ο ίδιος ο Λοΐζος στις συναυλίες του Μίκη, στις οποίες συμμετείχε μαζί με τον Λεοντή. Το τραγούδι αυτό γράφτηκε γύρω στο 1965, αλλά η λογοκρισία δεν επέτρεψε να ηχογραφηθεί παρά μόνο μετά τη μεταπολίτευση.

Πότε θα Κάνει Ξαστεριά – Νίκος Ξυλούρης

https://www.youtube.com/watch?v=nzSjGLAVQpY

Κρητικό ριζίτικο τραγούδι που έχει σημαδέψει με την ερμηνεία του ο Νίκος Ξυλούρης.

Αν και στην αρχή το τραγούδι ήταν γνωστό μόνο στις επαναστάσεις της Κρήτης, όπως του Αρκαδίου και της Θέρισου, μετά την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα το 1913 άρχισε να χρησιμοποιείται πανελλαδικά, σε διάφορα γεγονότα, από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μέχρι και την Εξέγερση του Πολυτεχνείου.

“Ο Δρόμος” – Μάνος Λοΐζος

https://www.youtube.com/watch?v=1q_3OBSQ2To

Σε στίχους Κωστούλας Μητροπούλου, μουσική Μάνου Λοΐζου και πρώτη εκτέλεση με τη Σούλα Μπιρμπίλη.

Το κομμάτι γράφτηκε με μια κιθάρα σ’ ένα στέκι που μαζεύονταν καλλιτέχνες στο Κολωνάκι, και σύμφωνα με την στιχουργό: “Ξέραμε και δεν ξέραμε τι ακριβώς είχαμε φτιάξει. Μπορεί και να πιστεύαμε πως ήταν ένα τραγούδι δικό μας μόνο, ένα τραγούδι για την αδικημένη, σαστισμένη γενιά μας, που δεν ήξερε τι ήταν ο πόλεμος και που την περίμενε στο δρόμο μια δικτατορία.”

Οι πρώτοι νεκροί (Πάλης ξεκίνημα) – Μίκης Θεοδωράκης

https://www.youtube.com/watch?v=Q8lo9oxpiJ0

Οι Πρώτοι Νεκροί (Πάλης Ξεκίνημα) είναι ένα χαρακτηριστικό κομμάτι σε μουσική, αλλά και ερμηνεία του Μίκη Θεοδωράκη (με τη συνοδεία της Μαρίας Φαραντούρη), και στίχους Αλέκου Παναγούλη.

Λέγεται ότι γράφτηκε από τον Παναγούλη στις φυλακές του Μπογιατίου, όπου βρισκόταν και βασανιζόταν καθημερινά για την απόπειρα δολοφονίας του δικτάτορα Παπαδόπουλου το 1968. Συμπεριλαμβάνεται στον δίσκο ”Τραγούδια του Αγώνα”.

Θα σημάνουν οι καμπάνες – Γρηγόρης Μπιθικώτσης

https://www.youtube.com/watch?v=qLn0B2jI3nM

Το “Θα σημάνουν οι καμπάνες” είναι τραγούδι σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου (από τη συλλογή Αγρύπνια, 1954) και συμπεριλαμβάνεται στο άλμπουμ “Ρωμιοσύνη” του Μίκη Θεοδωράκη. Η αρχική ερμηνεία του έγινε από τον Γρηγόρη Μπιθικώτση και μελοποιήθηκε το 1966.

“… Από τα έργα του Μίκη Θεοδωράκη, εκείνο που με δυσκόλεψε πάρα πολύ και το θεωρώ από τα μεγαλύτερα είναι η Ρωμιοσύνη του Γιάννη Ρίτσου. Σ’ αυτό το έργο χάθηκα. Έκανα πρόβα δυόμισι μήνες για να μπω στο νόημα της μελωδίας και του στίχου. Τότε βρήκα τον αληθινό μου εαυτό. Ήταν αυτό που με γέμισε. Ήταν η πιο μεγάλη στιγμή της καριέρας μου και της ζωής μου” είχε πει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης σε μια ραδιοφωνική συνέντευξη τον Ιανουάριο του 1990.

Το μεγάλο μας τσίρκο – Το προσκύνημα

https://www.youtube.com/watch?v=Ni4xNs-NCLc

Σε μουσική Σταύρου Ξαρχάκου, στίχους Ιάκωβου Καμπανέλλη (Ερμηνεία: Νίκος Δημητράτος, Τζένη Καρέζη) από το θεατρικό έργο “Το Μεγάλο μας τσίρκο”.

“Το Μεγάλο μας τσίρκο” ανέβηκε για πρώτη φορά τον Ιούνιο του 1973 στο θέατρο Αθήναιον. Ο Σταύρος Ξαρχάκος έγραψε τη μουσική και ο Ευγένιος Σπαθάρης επιμελήθηκε τα σκηνικά. Πρωταγωνιστές ήταν τότε η Τζένη Καρέζη, ο Κώστας Καζάκος, ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος, ο Χρήστος Καλαβρούζος και ο Τίμος Περλέγκας.

Ερμηνευτής των τραγουδιών ο Νίκος Ξυλούρης. Στην πρώτη παρουσίασή του, οι παραστάσεις διακόπηκαν βίαια από τη Χούντα τον Οκτώβριο του ’73, λίγο πριν τα γεγονότα του Πολυτεχνείου.

Ανέβηκε και πάλι το καλοκαίρι του 1974, με την προσθήκη του τραγουδιού “Το προσκύνημα” στο φινάλε, που αφιερώθηκε στους νεκρούς της νύχτας του Πολυτεχνείου.