Γράφει ο Γιώργος Πετρόπουλος

Στις 9 Μαΐου 1945, ώρα 0.43 π.μ., στην αίθουσα της στρατιωτικής σχολής μηχανικού, στο προάστιο Κάρλσχορστ του Βερολίνου, υπογράφηκε η «Πράξη Συνθηκολόγησης», άνευ όρων, της ναζιστικής Γερμανίας. Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος -για την Ευρώπη- έφτασε στο τέλος του. Την Πράξη Συνθηκολόγησης εκ μέρους της ανώτατης γερμανικής στρατιωτικής διοίκησης υπέγραψαν ο στρατάρχης Κάιτελ, ο ναύαρχος Φρίντερμπουργκ και ο στρατηγός της αεροπορίας Στουμπφ. Την αντιπροσωπεία της αντιχιτλερικής συμμαχίας αποτέλεσαν: από μέρους της ΕΣΣΔ ο στρατάρχης Γ. Κ. Ζούκοφ, από μέρους της Αγγλίας ο στρατάρχης της αεροπορίας Α. Τέντερ, από μέρους των ΗΠΑ ο στρατηγός Κ. Σπάατς και από τη Γαλλία ο στρατηγός Ντε Λατρ ντε Τασινί.

Ο (πιο) μεγάλος πόλεμος

Η ιστορική εκείνη στιγμή ήταν καθοριστική για το μέλλον ολόκληρου του πλανήτη. Η ανθρωπότητα απαλλασσόταν από τον εφιάλτη της φασιστικής επικράτησης με ό,τι αυτό σήμαινε για τα δημοκρατικά δικαιώματα και τις ελευθερίες των πολιτών, για το δικαίωμα στη φυλετική, θρησκευτική ή άλλη διαφορετικότητα, για την ισοτιμία μεταξύ όλων των λαών και το δικαίωμά τους να καθορίζουν οι ίδιοι τις τύχες τους. Η αντιφασιστική νίκη των λαών ήταν πολυδιάστατη. Κι ίσως ο καλύτερος τρόπος για να το αντιληφθούμε αυτό είναι να αναλογιστούμε πάνω στο κόστος που είχε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος για ολόκληρο το ανθρώπινο γένος.

Ο πόλεμος αυτός κράτησε έξι χρόνια. Αγκάλιασε την Ευρώπη, την Ασία, την Αφρική και την Ωκεανία, δηλαδή μια έκταση 22 εκατ. τετρ. χλμ. Στην τροχιά του πολέμου σύρθηκαν 1,7 δισ. άνθρωποι, δηλ. πάνω από τα τρία τέταρτα του πληθυσμού της γης. Στη διάρκειά του διεξάγονταν πολεμικές αναμετρήσεις στα εδάφη 40 κρατών. Επιστρατεύτηκαν στα όπλα 110 εκατ. άνθρωποι, που σημαίνει 40 εκατ. περισσότεροι απ΄ ό,τι στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Για έναν τέτοιο πόλεμο είναι αδύνατο να υπολογίσει κανείς με ακρίβεια τις υλικές ζημιές που προξένησε ή τα χρηματικά ποσά που ξοδεύτηκαν, όπως είναι επίσης αδύνατο να καθοριστεί με ακρίβεια ο αριθμός των ανθρώπων που κάηκαν στις φλόγες του. Ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο -και πέρα από τις περιπτώσεις που κυριάρχησε η μεταπολεμική πολιτική σκοπιμότητα- στις ιστορικές μελέτες συναντάμε συχνά διαφορετικά στοιχεία και μάλιστα με μεγάλες αποκλίσεις (παρακάτω χρησιμοποιούμε τα περισσότερο κοινώς αποδεκτά στοιχεία).

Το κόστος

1. Σε ανθρώπινες ζωές

Χοντρικά υπολογίζεται ότι στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο χάθηκαν συνολικά περί τα 50 εκατ. ανθρώπων (άλλοι υπολογισμοί μιλούν για 80 εκατ.), ήτοι τέσσερις με πέντε φορές πιο πολλοί απ’ ό,τι στο διάστημα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918, στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι νεκροί υπολογίζονται σε 10-17 εκατ., ενώ άλλοι υπολογισμοί κάνουν λόγο για πάνω από 50 εκατ.). Η Σοβιετική Ένωση είχε 20.000.000 θύματα, η Πολωνία 4.200.00 (σοβιετικές πηγές αναφέρουν για πάνω από 6 εκατ.), η Κίνα 2.200.000 (σύμφωνα με σοβιετικές πηγές περίπου 10 εκατ.), η Γιουγκοσλαβία 1.700.000, η Γαλλία 600.000, οι ΗΠΑ 406.000, η Μ. Βρετανία 388.000, η Τσεχοσλοβακία 366.000, η (μικρή) Ελλάδα πάνω από 400.000 (μαζί με τους αμάχους) κ.ο.κ. Στις χώρες του φασιστικού άξονα ο αριθμός των θυμάτων κατανέμεται ως εξής: Γερμανία 4.200.000 (σοβιετικές πηγές αναφέρουν 7 εκατ.), Ιαπωνία 1.219.000 (και πάλι σύμφωνα με σοβιετικές πηγές περίπου 2 εκατ.) και Ιταλία 410.000.

Σύμφωνα με χονδρικούς υπολογισμούς, που είναι γενικώς παραδεκτοί, στη διάρκεια της φασιστικής κατοχής στην Ευρώπη, στα στρατόπεδα συγκέντρωσης εξοντώθηκαν 12 εκατ. άνθρωποι, εκ των οποίων τα περίπου 6 εκατ. ήταν Εβραίοι. Αναλυτικότερα, ο σφαγιασμός των Εβραίων παρουσιάζει την εξής εικόνα: Πολωνία 2.900.000, κατεχόμενη Ρωσία 1.000.000, Ρουμανία 400.000, Τσεχοσλοβακία 300.000, Γερμανία 200.000, Ουγγαρία 200.000, Λιθουανία και Λετονία 200.000. Αλλες χώρες (Δανία, Ολλανδία, Βέλγιο, Γαλλία, Ιταλία, Βουλγαρία, Γιουγκοσλαβία, Αυστρία, Ελλάδα) 700.000. Μόνον 100.000 επέζησαν των στρατοπέδων συγκεντρώσεως. Επίσης, διείδαν εγκαίρως τον κίνδυνο 280.000 Εβραίοι, οι οποίοι -από το 1933 ως το 1940- έφυγαν από την Ευρώπη για τις ΗΠΑ, τη Νότια Αμερική, την Αγγλία και την Ιαπωνία.

2. Σε χρήμα

Το σύνολο των χρημάτων που ξοδεύτηκαν για τη διεξαγωγή του πολέμου -μαζί με το κόστος των καταστροφών που προξένησε- αγγίζει το αστρονομικό ποσό των 4 τρισ. δολαρίων. Το συνολικό ύψος των ζημιών από τις καταστροφές στις ευρωπαϊκές χώρες υπολογίζεται στα 260 δισ. δολάρια, εκ των οποίων τα 128 δισ. δολάρια αναλογούν στη Σοβιετική Ενωση, της οποίας οι συνολικές πολεμικές δαπάνες -μαζί με το κόστος των καταστροφών- αγγίζουν τα 485 δισ. δολάρια (σοβιετικά στοιχεία).

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον, το σύνολο των πολεμικών δαπανών όλων των εμπολέμων ξεπέρασε το ένα τρισ. δολάρια και οι καταστροφές ιδιωτικών περιουσιών άγγιξαν τα 233 δισ. δολάρια. Κατά την ίδια πηγή, οι πολεμικές δαπάνες των κυριότερων εμπόλεμων κρατών κατανέμονται ως εξής: ΗΠΑ 330 δισ. δολάρια, ΕΣΣΔ 192 δισ. δολάρια, Μ. Βρετανία 120 δισ. δολάρια, Γερμανία 273 δισ. δολάρια, Ιταλία 94 δισ. δολάρια και Ιαπωνία 56 δισ. δολάρια.

Είναι κοινώς αποδεκτό πως η Σοβιετική Ένωση σήκωσε το κύριο βάρος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στις μάχες που έγιναν στο σοβιετογερμανικό μέτωπο η χιτλερική Γερμανία έχασε το 80% της δύναμής της. Από τις 22/6/1941, όταν τα ναζιστικά στρατεύματα εισέβαλαν στην ΕΣΣΔ έως τις 9/5/1945, στο Ανατολικό Μέτωπο καταστράφηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν 607 γερμανικές μεραρχίες. Ο Σοβιετικός Στρατός έδωσε σκληρές μάχες για 1.418 μέρες και νύχτες. Κάθε λεπτό του πολέμου υπήρχαν κατά μέσον όρο 9 νεκροί, κάθε ώρα 507 και κάθε μέρα 1.400. Δύο στους πέντε νεκρούς, στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ήταν Σοβιετικοί πολίτες.

Εξίσου κολοσσιαίες ήταν οι υλικές ζημιές της ΕΣΣΔ στον πόλεμο, μεγαλύτερες απ’ αυτές των υπολοίπων χωρών. Οι χιτλερικοί κατέστρεψαν 1.710 σοβιετικές πόλεις και κωμοπόλεις, έκαψαν και ξεθεμελίωσαν πάνω από 70.000 χωριά, κατέστρεψαν 32.000 περίπου βιομηχανικά εργοστάσια, 65.000 χιλιόμετρα σιδηροδρομικές γραμμές, λήστεψαν 98.000 κολχόζ, 1.876 σοβχόζ, 2.890 μηχανοτρακτερικούς σταθμούς.

Είναι αλήθεια πως ο πόλεμος, ο κάθε πόλεμος -πέραν των άλλων- είναι και μια τεράστια οικονομική επιχείρηση με βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα κέρδη και ζημιές για τους εμπολέμους. Παρά την τεράστια καταστροφή που προκάλεσε στην ανθρωπότητα, ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος υπήρξε κερδοφόρος για ορισμένες χώρες. Σύμφωνα με βρετανικές πηγές, ορισμένες χώρες πλούτισαν από τις βιομηχανικές απαιτήσεις του πολέμου. Την πρώτη θέση σ’ αυτές τις χώρες καταλαμβάνουν οι ΗΠΑ, τις οποίες το τέλος του πολέμου βρήκε να έχουν ενεργητικό 1,422 δισ. λίρες.

Πηγή: Εφημερίδα των Συντακτών

Να ποιοι επικροτούν την αναθεώρηση της κομματικής μας ιστορίας

Ο Εργατικός Αγώνας αναδημοσιεύει ασχολίαστο το άρθρο του Αντώνη Νταβανέλου, μέλους της Πολιτικής Γραμματείας του ΣΥΡΙΖΑ και ηγετικού στελέχους της νεοτροτσκιστικής συνιστώσας του, της ΔΕΑ (Διεθνιστική Εργατική Αριστερά). Το άρθρο αυτό γράφτηκε- όπως προκύπτει από το περιεχόμενό του- με αφορμή την έκδοση του πονήματος της ηγεσίας του ΚΚΕ (τμήμα ιστορίας) για τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο.  Είναι τόσο ξεκάθαρη η θέση που παίρνει ο συγγραφέας πάνω στο ζήτημα της αναθεώρησης της ιστορίας του ΚΚΕ από την ηγεσία του που δεν χρειάζεται κανένα ιδιαίτερο σχολιασμό από την δική μας πλευρά. Τα σχόλια δικά σας.

Οι επεξεργασίες του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ, που δημοσιεύτηκαν στον τόμο «Το ΚΚΕ στον ιταλοελληνικό πόλεμο», προκαλούν σημαντικές ανατροπές στον ιδεολογικοπολιτικό πυρήνα που διαμόρφωσε τόσο τις μεταπολεμικές όσο και τις μεταπολιτευτικές «γενιές» των μελών και στελεχών ενός μεγάλου τμήματος του κομουνιστικού κινήματος: του ΚΚΕ (της εποχής του λεγόμενου «σοβιετικού μαρξισμού»), αλλά και του ευρωκομουνισμού ή του «σταλινογενούς» μαοϊσμού.

Η θέση ότι ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος (Β’ ΠΠ) ήταν –ακόμα και μετά τη γερμανική επίθεση στην ΕΣΣΔ, τον Ιούνη του ’41– ένας πόλεμος άδικος, ληστρικός και ιμπεριαλιστικός, και όχι ένας πόλεμος αντιφασιστικός, αποτελούσε μέχρι σήμερα «σήμα κατατεθέν» της μειοψηφικής στην Ελλάδα τροτσκιστικής ανάλυσης. 
Η θέση ότι τα καθήκοντα που προέκυψαν για τα ΚΚ και για τα κινήματα αντίστασης στη διάρκεια του Β’ ΠΠ θα έπρεπε να αντιμετωπιστούν με τρόπο ανάλογο με εκείνον που είχε προτείνει ο μπολσεβικισμός κατά τον  Α’ ΠΠ, δηλαδή με την πάλη για τη μετατροπή του πολέμου σε σοσιαλιστική-εργατική επανάσταση και όχι με την αποδοχή των δημοκρατικών-αντιφασιστικών συμμαχιών και «σταδίων», αποτελεί επίσης μια πρωτοφανή παραδοχή στο χώρο που προέρχεται από το ενιαίο, τότε, ΚΚΕ. 
Αυτές οι θεμελιακές ανατροπές αναπόφευκτα συνδέονται και με την αναθεώρηση στην ιστορική εκτίμηση κάποιων σημαντικών «στιγμών» και προσώπων στην εσωτερική ζωή και λειτουργία του κομουνιστικού κινήματος. Κάποια από τα «εικονίσματα» αρχίζουν να τρίζουν επικινδύνως.
Τα γράμματα του ’40
Γενιές ολόκληρες στελεχών διαμορφώθηκαν με την πεποίθηση ότι τα θεμέλια του μεγάλου κινήματος της Αντίστασης, τα θεμέλια του ΕΑΜ, τέθηκαν με το «γράμμα» του Ζαχαριάδη, που δημοσιεύτηκε στις 2 Νοέμβρη του ’40, λίγες μέρες μετά την 28η Οκτωβρίου. Το «γράμμα» χαρακτήριζε τον πόλεμο ως «εθνικοαπελευθερωτικό» και καλούσε τα μέλη του ΚΚΕ να δώσουν «όλες τους τις δυνάμεις», «υπό τη διεύθυνση της κυβέρνησης Μεταξά», «δίχως καμιά επιφύλαξη»!
Το ΚΚΕ σήμερα επιβεβαιώνει κάποια ιστορικά στοιχεία που υποβαθμίζουν τη σημασία αυτής της πολιτικής διακήρυξης:
Πρώτον, επαναφέρει στη δημόσια συζήτηση και προσοχή το δεύτερο (26/11/1940) και το τρίτο (15/1/1941) γράμμα του Ζαχαριάδη, με τα οποία αυτός αλλάζει άρδην πολιτική θέση από τη στιγμή που ο ελληνικός στρατός έχει περάσει τα σύνορα και πολεμά πλέον στο έδαφος της Αλβανίας. Θυμίζει ότι ο ίδιος ο Ζαχαριάδης δηλώνει πως το πρώτο γράμμα αν «διαβαστεί» χωρίς το δεύτερο και το τρίτο αποτελεί «σοσιαλπατριωτικό ντοκουμέντο». Θυμίζει ότι η λεγόμενη «Προσωρινή Διοίκηση του ΚΚΕ», δηλαδή το όργανο του Μανιαδάκη, έδωσε μάχη για να μείνει γνωστό μόνο το πρώτο γράμμα, υπερασπίζοντας φανατικά την πολιτική του. Δηλώνει ότι η υπερβολική αναφορά στο πρώτο γράμμα κατά τα μεταπολεμικά χρόνια και η υποτίμηση του δεύτερου και του τρίτου (π.χ. με τη μη συμπερίληψή τους στα Επίσημα Κείμενα του ΚΚΕ) αποτελεί «πολιτικά λαθεμένο διαχωρισμό». 
Δεύτερον, «νομιμοποιεί» πολιτικά, για πρώτη φορά, το τμήμα εκείνο της τότε ηγεσίας του ΚΚΕ («Παλιά ΚΕ», υπό την ηγεσία, κυρίως, του Πλουμπίδη) που θεώρησε το γράμμα «πλαστό» και απέρριψε τη γραμμή του ως κατασκεύασμα των μηχανισμών της Ασφάλειας. Τα σχετικά εδάφια του βιβλίου της σημερινής ΚΕ έχουν συγκλονιστικές, πολιτικά και ηθικά, συνέπειες...
Τρίτον, συνδέει αυτήν την οφθαλμοφανή σύγχυση της ηγεσίας του ΚΚΕ με τις παλινωδίες του «διεθνούς κέντρου». Τις αντιφάσεις στις οδηγίες της Κομιντέρν αρχικά μεταξύ της γραμμής της «Τρίτης Περιόδου» και του «σοσιαλφασισμού» και της στροφής στα αντιφασιστικά Λαϊκά Μέτωπα, στη συνέχεια όμως -και κυρίως- πριν και μετά την υπογραφή του Συμφώνου Ρίμπεντροπ-Μολότοφ. Σε αυτό το πόνημα του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ αναγνωρίζεται για πρώτη φορά (εξ όσων γνωρίζουμε) η σύνδεση των διπλωματικών και στρατηγικών αναγκών της ΕΣΣΔ με προβληματικές, ή ακόμα και αυτοκτονικές, πολιτικές, προς τις οποίες «σπρώχτηκαν» πολλά ΚΚ κατά τον Μεσοπόλεμο ή στο κρίσιμο πρώτο διάστημα του Β’ ΠΠ. Η αιχμή ότι η «σταδιοποίηση» της επανάστασης οδηγούσε το εργατικό κίνημα «να δίνει τη μάχη με ξένες σημαίες» είναι μια σοβαρή και δικαιολογημένη κατηγορία:
«... η σύνθεση και η πολιτική της ΠΕΕΑ εξέφραζαν με συνέπεια τη στρατηγική των αντιφασιστικών μετώπων του 7ου Συνεδρίου της Κομουνιστικής Διεθνούς και του 6ου Συνεδρίου του ΚΚΕ. Ρήξη με το βρετανικό ιμπεριαλισμό ... (που) έπρεπε να γίνει, σήμαινε και ρήξη με το σύνολο του αστικού πολιτικού κόσμου, σήμαινε απόρριψη της “εθνικής ενότητας” που εξέφραζε η ΠΕΕΑ, σήμαινε στρατηγική εκ μέρους του ΚΚΕ που δεν θα αυτονομούσε τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα από τον αγώνα για την εργατική εξουσία ... υπήρξαν συμβιβασμοί με την εγχώρια αστική τάξη και τα κόμματά της, με αποτέλεσμα το ΚΚΕ και το ΕΑΜ να συρθούν πίσω από την αστική τάξη, επομένως και πίσω από την εγγλέζικη συμμαχική της δύναμη». 
Εθνική Ενότητα;
Το Τμήμα Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ ανασύρει στοιχεία που υπονομεύουν και το άλλο «αγκωνάρι» όπου, τάχα, πάτησε το μεγάλο κίνημα της Αντίστασης: την μπροσούρα του Γληνού «Τι είναι και τι θέλει το ΕΑΜ». Η θέση του Γληνού είναι ότι ο αναγκαία πλατύς, εθνικοαπελευθερωτικός χαρακτήρας του κινήματος θα πρέπει να περιλαμβάνει και την αστική τάξη. Το βιβλίο θυμίζει, και σωστά, ότι τέτοια συμμετοχή δεν υπήρξε: «Ένα τμήμα της ... διαμόρφωσε κυβερνητικό-κρατικό κέντρο στο εξωτερικό και ο βασιλιάς εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο. Ένα άλλο τμήμα της (οι δωσίλογοι) συνεργάστηκε με τους κατακτητές. Ένα τρίτο λούφαξε στην Αθήνα, ενώ έπαιρνε μέρος στην υπονόμευση του αγώνα. Και τέλος, ένα τέταρτο οργάνωσε ορισμένη δράση κατά των κατακτητών σε συνεργασία με τις μυστικές υπηρεσίες της Βρετανίας, ενώ παράλληλα είχε διαύλους συνεργασίας και με τους Γερμανούς, για να χτυπήσει το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Στόχος όλων ήταν η διατήρηση της αστικής εξουσίας μετά τον πόλεμο».
Κάποιοι άλλοι, κυρίως πασοκογενείς, προσπαθούν να αποδείξουν τον πλατύ-διαταξικό, τάχα, χαρακτήρα του ΕΑΜικού κινήματος μέσα από τη συμμετοχή στην Αντίσταση παλιών –βενιζελικών κυρίως– αξιωματικών. Όμως η συμμετοχή αυτή ήταν αποτέλεσμα της βαθιάς κρίσης του ελληνικού κράτους στη δεκαετία του ’30 και όχι της «πλατύτητας» της πολιτικής του ΕΑΜ-ΚΚΕ: «Στο διάστημα 1933-36 πραγματοποιήθηκαν τρία στρατιωτικά πραξικοπήματα ... εκτελέστηκαν δύο στρατηγοί και ένας επίλαρχος της βενιζελικής παράταξης, ενώ αποτάχθηκαν από το στρατό 1.024 αξιωματικοί»... Αυτή η κρίση και όχι κάποιες αφηρημένες ιδέες ήταν η υλική βάση για την προσχώρηση μιας (μειοψηφίας) ριζοσπαστικοποιημένων αξιωματικών στην αντίσταση. Άλλωστε, ο Σαράφης στις 28 Οκτώβρη του ’40 πήρε πιο σκληρή θέση από τον Ζαχαριάδη, δηλώνοντας ότι προϋπόθεση για να πολεμήσει ήταν η... ανατροπή του Μεταξά (σελ. 124). 
Το βιβλίο της ΚΕ του ΚΚΕ τελειώνει με ένα μετέωρο –όμως και κολοσσιαίο– ερώτημα: «Πώς θα εξηγηθεί ότι και στη Γαλλία και στην Ιταλία έγινε ο ίδιος συμβιβασμός;». Το δάχτυλο της κριτικής ήδη δείχνει τη Γιάλτα και –μέσω αυτής– τις ευθύνες του σταλινικού «διεθνούς κέντρου» που ήδη δέσποζε στη θέση του μπολσεβικισμού. 
Όμως η θετική ιδεολογική στροφή μπορεί να ολοκληρωθεί μόνον αν φτάσει και στην αναγκαία πολιτική στροφή. Στην αποκατάσταση των πολιτικών «οδηγιών» των 4 πρώτων συνεδρίων της Κομιντέρν του Λένιν, που ως κορωνίδα έχουν τη γραμμή για το Ενιαίο Μέτωπο και τη μεταβατική λογική (Τέταρτο Συνέδριο). 

ΠΗΓΗ: ergatikosagwnas.gr

ΠΗΓΗ: ergatikosagwnas.gr

Έρρικα Βαλλιάνου