Τα τελευταία σαράντα χρόνια το πρόβλημα της παχυσαρκίας στον πλανήτη έχει τριπλασιαστεί σε μέγεθος.

2016 1,6 δισεκατομμύρια ενήλικες παγκοσμίως ήταν υπέρβαροι και 650 εκατομμύρια ήταν παχύσαρκοι. Στην Ελλάδα το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο, καθώς είναι πρώτη στην ΕΕ στην παιδική παχυσαρκία, και στις πρώτες θέσεις στην παχυσαρκία των ενηλίκων. Το 63% των Ελλήνων ηλικίας άνω των 18 είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι.

Η διαΝΕΟσις ανέθεσε σε μια ερευνητική ομάδα υπό τον συντονισμό του καθηγητή Γιάννη Μανιού από το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο την εκπόνηση μιας μελέτης που χαρτογραφεί το πρόβλημα στις πραγματικές του διαστάσεις, και προτείνει μια σειρά από δράσεις σε σχολεία και στις δομές πρωτοβάθμιας υγείας για την αντιμετώπισή του.

Όπως επισημαίνεται στη μελέτη ως παχυσαρκία ορίζεται η αυξημένη συσσώρευση σωματικού λίπους στο ανθρώπινο σώμα, που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την υγεία. Αναγνωρίστηκε ως νόσος πριν από περίπου μισό αιώνα και πλέον αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα χρόνια προβλήματα υγείας παγκοσμίως.

Το αν ένα άτομο είναι παχύσαρκο, υπέρβαρο ή όχι υπολογίζεται με τη μέτρηση του σωματικού του λίπους. Ωστόσο, επειδή αυτή είναι δύσκολη διαδικασία που χρειάζεται εξειδικευμένο εξοπλισμό, γι' αυτή τη δουλειά κατά κανόνα χρησιμοποιείται ο «Δείκτης Μάζας Σώματος» (o γνωστός με το αγγλικό αρκτικόλεξο BMI), που μετρά το σωματικό βάρος σε σχέση με το ύψος, εκτιμώντας έτσι έμμεσα τη συσσώρευση λίπους στο σώμα. Ο BMI υπολογίζεται αν διαιρέσουμε το σωματικό βάρος σε κιλά με το τετράγωνο του ύψους σε μέτρα. Για παράδειγμα, ένα άτομο με ύψος 1,75 μέτρα και βάρος 70 κιλά έχει BMI 22,9. Όπως φαίνεται και για τον παρακάτω πίνακα, που αφορά κυρίως στα σώματα ενηλίκων Ευρωπαίων/Καυκάσιων, άτομα με ΒΜΙ άνω του 25 λογίζονται ως υπέρβαρα και άτομα με ΒΜΙ άνω του 30 ως παχύσαρκα (σε άτομα άλλης εθνοτικής καταγωγής τα όρια είναι ελαφρώς διαφορετικά). 

Για τη μέτρηση της παχυσαρκίας των ανηλίκων χρησιμοποιούνται άλλες κλίμακες, οι οποίες διαφοροποιούνται και ανάλογα με την ηλικία και το φύλο.

Γιατί η παχυσαρκία αποτελεί πρόβλημα

Η παχυσαρκία συνδέεται με μια σειρά από καρδιακές και μεταβολικές διαταραχές, οι οποίες μπορεί να εξελιχθούν σε χρόνια νοσήματα, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2 -το 80-85% του ΣΔ2 στους ανθρώπους αποδίδεται στην παχυσαρκία) τα καρδιαγγειακά νοσήματα, κάποιοι καρκίνοι, η οστεοαρθρίτιδα, χολολιθιάσεις (οι πέτρες στη χολή, δηλαδή) και σοβαρές διαταραχές του ύπνου. Για κάθε αύξηση του BMI κατά 5 μονάδες αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης στεφανιαίας νόσου κατά 27% και ο κίνδυνος εμφάνισης εγκεφαλικού επεισοδίου κατά 18%. Η παχυσαρκία έχει, επιπλέον, επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, κοινωνικό αντίκτυπο αλλά και οικονομικό κόστος (ιδιαίτερα στο σύστημα υγείας). Στα παιδιά συνδέεται με τη σιδηροπενία και την υποβιταμίνωση D οι οποίες μπορεί να επηρεάζουν αρνητικά τη γνωσιακή, μυοσκελετική και σωματική τους ανάπτυξη. Και, βεβαίως, τα παιδιά που είναι παχύσαρκα έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να γίνουν και παχύσαρκοι ενήλικες.

Η αύξηση του λίπους επιπλέον πυροδοτεί και μια σειρά από άλλες βιοχημικές διεργασίες, από την αύξηση του επιπέδου κάποιων ορμονών μέχρι τη διαταραχή της μεταφοράς της χοληστερόλης από το συκώτι στο έντερο (μια διαταραχή που μπορεί να δημιουργεί πέτρες στη χολή) καθώς και μια σειρά από άλλες διαταραχές, από τη συσσώρευση λίπους στο φάρυγγα που μπορεί να προκαλεί προβλήματα στην αναπνευστική λειτουργία κατά τη διάρκεια του ύπνου, μέχρι την πίεση στο μυοσκελετικό σύστημα και στις αρθρώσεις. Τα λιποκύτταρα, δε, δεσμεύουν τη βιταμίνη D, η οποία είναι λιποδιαλυτή. Τα παχύσαρκα άτομα, καθώς έχουν αυξημένο σωματικό λίπος, συχνά έχουν χαμηλότερη συγκέντρωση βιταμίνης D στο αίμα. Μεταξύ άλλων συνεπειών αυτού του φαινομένου, έρευνες έχουν δείξει ότι άτομα με έλλειψη βιταμίνης D εμφανίζουν μεγαλύτερες πιθανότητες βαριάς νόσησης ή θανάτου αν νοσήσουν με Covid-19.

Στα παιδιά, δε, τονίζεται στη μελέτη της διαΝΕΟσις, πέρα από τις πιθανές επιπτώσεις της παχυσαρκίας στην υγεία τους πριν από την ενηλικίωση (από αυξημένες πιθανότητες αναπνευστικών ή ορθοπεδικών προβλημάτων, μέχρι διαταραχές στην έμμηνο ρύση), αλλά και την αυξημένη πιθανότητα να εμφανίσουν από την παιδική ή την εφηβική ηλικία παθολογικές καταστάσεις που κατά κανόνα εμφανίζονται στην ενήλικη ζωή (σακχαρώδη διαβήτη, υπέρταση -περίπου τα μισά παιδιά σχολικής ηλικίας με παχυσαρκία εμφανίζουν ιδιαίτερα αυξημένα επίπεδα αρτηριακής πίεσης) υπάρχουν και άλλες: τα υπέρβαρα παιδιά φαίνεται ότι έχουν χαμηλότερες επιδόσεις στο σχολείο και απουσιάζουν συχνότερα και για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα από τα μαθήματα. Και, βεβαίως, το 70-80% των παχύσαρκων εφήβων παραμένουν παχύσαρκοι και ως ενήλικες.

Δεν μπορούν να αγνοηθούν και οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της παχυσαρκίας. Οι προκαταλήψεις στις κοινωνίες συχνά οδηγούν σε κοινωνικό στιγματισμό και διακρίσεις κατά των παχύσαρκων ατόμων που, όπως έχει φανεί σε μελέτες, συμβάλουν στην εμφάνιση άγχους και κατάθλιψης. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ από το 2019, δε, στην παχυσαρκία οφείλεται το 9% των ετήσιων δαπανών υγείας στην Ελλάδα. Σύμφωνα με την ίδια μελέτη, το ετήσιο ΑΕΠ στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2020-2050 θα είναι 3% μικρότερο από ό,τι θα ήταν αν δεν υπήρχαν οι οικονομικές συνέπειες της παχυσαρκίας.

Πόσο μεγάλο είναι το πρόβλημα στην Ελλάδα

Περισσότεροι από τους μισούς ενήλικες στην Ελλάδα είναι παχύσαρκοι ή υπέρβαροι. Σύμφωνα με δεδομένα του ΠΟΥ από το 2019, το 37,9% των Ελλήνων ενηλίκων είναι υπέρβαροι και το 24,9% είναι παχύσαρκοι. Το 44% των Ελλήνων και το 30,8% των Ελληνίδων είναι υπέρβαροι/ες, ενώ τα δύο φύλα εμφανίζουν τα ίδια ποσοστά παχυσαρκίας: ένας στους τέσσερις Έλληνες και μία στις τέσσερις Ελληνίδες ανήκουν σε αυτή την κατηγορία.

Ενδιαφέρον έχει επίσης, όπως επισημαίνεται στη μελέτη της διαΝΕΟσις, το ότι στα τρία τέταρτα των ελληνικών οικογενειών τουλάχιστον ένας από τους δύο γονείς είναι υπέρβαρος ή παχύσαρκος.

Παράλληλα, τα παιδιά στην Ελλάδα εμφανίζουν τα μεγαλύτερα ποσοστά παχυσαρκίας στην Ευρώπη. Το ποσοστό των παιδιών ηλικίας 4-6 ετών που είναι παχύσαρκα ή υπέρβαρα είναι 20,6%. Στα παιδιά ηλικίας 6-10 ανεβαίνει στο 38,5% και στα παιδιά ηλικίας 10-12 ετών φτάνει το 41,2%.

Τα ποσοστά υπέρβαρου και παχυσαρκίας στα παιδιά φαίνεται πως είναι μεγαλύτερα σε επαρχιακές και αγροτικές περιοχές από ό,τι στις πόλεις. Αλλά και εντός των πόλεων εμφανίζονται ανισότητες: μόνο το 2,7% των παιδιών στο Χαλάνδρι είναι παχύσαρκα -στο Κερατσίνι το ποσοστό είναι 20,3%. Ωστόσο, τα ποσοστά των υπέρβαρων παιδιών είναι παρόμοια σχεδόν παντού -περίπου ένα στα τρία παιδιά στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας είναι υπέρβαρο. Στις πολύ μικρές ηλικίες τα κορίτσια είναι πιο συχνά υπέρβαρα ή παχύσαρκα από τα αγόρια, αλλά στη συνέχεια τα ποσοστά εξισώνονται μέχρι την εφηβεία, όταν και τα αγόρια γίνεται πιο πιθανό να είναι παχύσαρκα.

Πού οφείλεται το φαινόμενο της παχυσαρκίας στην κοινωνία μας

Η μελέτη της διαΝΕΟσις επισημαίνει στη συνέχεια ότι η παχυσαρκία οφείλεται στο θετικό ενεργειακό ισοζύγιο του σώματος -το ότι δηλαδή εισάγουμε περισσότερη ενέργεια στο σώμα με τις τροφές από όση καταναλώνουμε, με αποτέλεσμα αυτή να συσσωρεύεται ως λίπος. Υπάρχουν, όμως, διάφοροι κοινωνικοί, περιβαλλοντικοί αλλά και γενετικοί παράγοντες που κάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης αυτής της ανισορροπίας μεγαλύτερο. Κάποιοι από αυτούς εμφανίζονται ακόμα και από τα πολύ πρώιμα στάδια της ζωής -ακόμα και πριν από τη γέννηση. Πριν δούμε αυτούς τους παράγοντες αναλυτικά, αξίζει να τονίσουμε ότι η επίδρασή τους στο φαινόμενο είναι συνδυαστική. Το θέμα της παχυσαρκίας είναι πολύπλοκο και ευαίσθητο κοινωνικά και συχνά η απόδοση ευθυνών για την εμφάνισή του στο επίπεδο των προσωπικών επιλογών ή και στο επίπεδο της οικογένειας είναι απλουστευτικές και άδικες. Παρακάτω θα διαβάσετε, για παράδειγμα, ότι οι πιθανότητες ένα παιδί να είναι παχύσαρκο αυξάνονται αν η μητέρα του κάπνιζε κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ή αν παίρνει βάρος πάρα πολύ γρήγορα μετά τη γέννηση. Ή, ακόμα, ότι τα παιδιά που τα φροντίζουν κυρίως οι γιαγιάδες ή η παππούδες τους έχουν περισσότερες πιθανότητες να γίνουν υπέρβαρα ή παχύσαρκα από ό,τι αυτά που τα φροντίζουν κυρίως οι γονείς. Ή ότι 3 στους 4 Έλληνες ενήλικες τρώνε λιγότερα φρούτα και λαχανικά από τις ενδεδειγμένες ποσότητες. Κανένας από αυτούς του παράγοντες δεν είναι μοναδικός και δεν προσφέρεται για την απόδοση εύκολων ευθυνών. Αντίθετα, λειτουργούν μόνο σε συνδυασμό μεταξύ τους και με τις άλλες συνθήκες που ορίζουν τη ζωή και το περιβάλλον του σύγχρονου ανθρώπου. Μάλιστα, μερικοί από τους πιο κρίσιμους είναι ελάχιστα γνωστοί και σπάνια αναφέρονται στο δημόσιο διάλογο σχετιζόμενοι με την παχυσαρκία, όπως η ασφάλεια της γειτονιάς, το πόσα σπίτια έχουν αυλή, η ποιότητα των πεζοδρομίων, η εύκολη πρόσβαση σε χώρους άθλησης ή η οικονομική άνεση μιας οικογένειας. Εδώ παραθέτουμε μερικούς από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν το φαινόμενο, οι οποίοι αναλύονται στη μελέτη.

Οι πιο γνωστοί παράγοντες έχουν, βεβαίως, να κάνουν με τον τρόπο ζωής παιδιών και ενηλίκων. Το πόσες και τι είδους τροφές καταναλώνουμε, το αν αθλούμαστε ή ασκούμαστε σωματικά και το πόση ώρα αφιερώνουμε σε «καθιστικές» δραστηριότητες επηρεάζουν δραματικά την πιθανότητα αύξησης του σωματικού βάρους, ανεξαρτήτως άλλων παραγόντων. Πρόκειται για πράγματα που για κάποιους θεωρούνται αυτονόητα αλλά, από ό,τι αποδεικνύεται, για πολλούς δεν είναι. Σύμφωνα με μία από τις έρευνες που συγκέντρωσαν πολλά από τα στοιχεία που παρουσιάζονται στη μελέτη, μόνο το 8% των Ελλήνων γνωρίζουν τις συστάσεις για τη σωστή διατροφή, και μόνο το 35,2% τις συστάσεις για τη σωματική δραστηριότητα (νούμερα αρκετά χαμηλότερα από άλλων ευρωπαϊκών χωρών).

Όπως αναφέρεται στη μελέτη της διαΝΕΟσις, στην Ελλάδα μόνο το 25% των ενηλίκων καταναλώνουν φρούτα και λαχανικά στις ποσότητες που προτείνονται. Αυτό το ποσοστό μπορεί να είναι μικρό, αλλά από διάφορες έρευνες τεκμηριώνεται ότι οι διατροφικές συνήθειες των Ελλήνων δεν είναι πολύ χειρότερες από τις συνήθειες άλλων λαών με πολύ μικρότερα ποσοστά παχυσαρκίας. Ή κρίσιμη διαφορά ίσως να είναι το εξής: το 68% των Ελλήνων ενηλίκων δεν γυμνάζονται καθόλου και δεν ασχολούνται με κανένα άθλημα -το μεγαλύτερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι Έλληνες, δε, καταναλώνουν πάνω από τρεις ώρες καθημερινά μπροστά σε οθόνες εκτός εργασίας -περισσότερο από τους κατοίκους 15 άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Και, βεβαίως, υπάρχουν και άλλοι σημαντικοί επιβαρυντικοί παράγοντες, από το κοινωνικό περιβάλλον και τη γειτονιά στην οποία ζει κανείς, μέχρι την οικονομική κατάσταση, τον διαθέσιμο ελεύθερο χρόνο και τη διάρκεια του ύπνου. Κάποιοι από αυτούς μπορεί να εξηγούν και το γιατί οι Έλληνες δεν ασκούνται αρκετά σωματικά: σε σχετικές ερωτήσεις πρόσφατης έρευνας το ποσοστό των Ελλήνων που δήλωναν ότι δεν ασκούνται επειδή η γειτονιά τους «δεν έχει τις κατάλληλες υποδομές», «δεν έχει καλή αισθητική» ή «δεν είναι ασφαλής» ήταν διπλάσιο από το ποσοστό των ερωτηθέντων άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Ένα σοβαρό αλλά ελάχιστα γνωστό πρόβλημα είναι η υποεκτίμηση του βάρους των παιδιών από τους γονείς τους. Το 88% των γονέων με παιδιά προσχολικής ηλικίας που είναι υπέρβαρα και το 55,8% των γονέων με παιδιά που είναι παχύσαρκα θεωρούν ότι το παιδί τους έχει φυσιολογικό σωματικό βάρος. Κάτι που βεβαίως δεν είναι μόνο ελληνικό χαρακτηριστικό -εμφανίζεται συχνά και σε άλλες χώρες σημειώνεται στη μελέτη της διαΝΕΟσις.

Αλλά αυτοί δεν είναι οι μόνοι παράγοντες που επηρεάζουν το αν ένα παιδί θα γίνει υπέρβαρο ή παχύσαρκο. Υπάρχουν και άλλοι, που δρουν από πολύ, πολύ νωρίτερα. Από ό,τι έχει τεκμηριωθεί από πολλές έρευνες, παράγοντες όπως το υπερβάλλον σωματικό βάρος της μητέρας πριν από την εγκυμοσύνη, η υπέρμετρη αύξηση βάρους της μητέρας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και το κάπνισμα της μητέρας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης (ενεργητικό ή παθητικό) παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στη μετέπειτα εξέλιξη του παιδιού. Ένα παιδί είναι 2,6 φορές πιθανότερο να γίνει παχύσαρκο όταν η μητέρα του είναι παχύσαρκη πριν από την εγκυμοσύνη. Το 35% των Ελληνίδων μητερων αυξάνουν το βάρος τους υπέρμετρα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης -τα παιδιά τους έχουν διπλάσια πιθανότητα να εμφανίσουν παχυσαρκία από τα υπόλοιπα.

Το 11,5% των Ελληνίδων μητέρων δηλώνουν ότι κάπνιζαν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης τους. Σύμφωνα με την έρευνα Feel4Diabetes, τα παιδιά που γεννιούνται από μητέρες που κάπνιζαν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης έχουν 2,6 μεγαλύτερες πιθανότητες να γίνουν παχύσαρκα. Η συσχέτιση αυτή τεκμηριώνεται ακόμα και για το παθητικό κάπνισμα.

Μετά τη γέννηση, δε, υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν το αν ένα παιδί θα γίνει υπέρβαρο ή παχύσαρκο. Βρέφη που γεννήθηκαν με βάρος υψηλότερο του φυσιολογικού έχουν 1,8 φορές μεγαλύτερες πιθανότητες να γίνουν παχύσαρκα ως παιδιά. Περίπου 10% των Ελληνίδων μητέρων θηλάζουν αποκλειστικά τους πρώτους έξι μήνες -τα παιδιά που τρέφονται έτσι σε αυτό το διάστημα έχουν 2 φορές μικρότερη πιθανότητα να γίνουν παχύσαρκα σε σχέση με τα υπόλοιπα. Επιπλέον, τα παιδιά που αυξάνουν το σωματικό τους βάρος υπερβολικά γρήγορα στα δύο πρώτα χρόνια της ζωής τους -πάνω από 1 στα 3 παιδιά στην Ελλάδα ανήκουν σε αυτή την κατηγορία- έχουν τετραπλάσια πιθανότητα εμφάνισης παχυσαρκίας σε επόμενα στάδια.

Όλοι αυτοί οι «περιγεννητικοί» παράγοντες λειτουργούν συνδυαστικά. Κανένας από μόνος του δεν καθορίζει αποφασιστικά το τι θα συμβεί στο μέλλον ενός παιδιού, αλλά όλοι μαζί διαμορφώνουν ένα περιβάλλον στο οποίο οι πιθανότητες ένα παιδί να γίνει παχύσαρκο αυξάνονται ή μειώνονται ανάλογα με ό,τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και τους πρώτους μήνες ζωής του.

Όπως ισχύει και για τους υπόλοιπους παράγοντες, αν και ο ρόλος των περιγεννητικών παραγόντων είναι σημαντικός, δεν είναι ο μόνος, και γι' αυτό η απόδοση ευθυνών σε μητέρες ή σε γονείς (ή σε γιαγιάδες, ή παππούδες) απομονώνοντας κάθε έναν από αυτούς τους παράγοντες ξεχωριστά είναι αναποτελεσματική και άδικη. Όλα τα επόμενα στάδια της ζωής του ανθρώπου, με κρισιμότερη την εφηβεία και το διάστημα μετά την ενηλικίωση, επηρεάζουν επίσης το φαινόμενο με πολύπλοκους και αλληλοσυμπληρώμενους τρόπους, σημειώνεται στη μελέτη της διαΝΕΟσις.

Αξίζει, δε, να κρατάμε και αυτά τα στοιχεία στο μυαλό μας:

* Τα παχύσαρκα παιδιά έχουν πέντε φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να γίνουν παχύσαρκοι ενήλικες απ' ό,τι τα παιδιά με φυσιολογικό σωματικό βάρος.

* Το 70% των παχύσαρκων εφήβων εξακολουθούν να είναι παχύσαρκοι και μετά τα 30.

Αλλά, παράλληλα,

* Το 70% των παχύσαρκων ενηλίκων δεν ήταν παχύσαρκοι ως παιδιά.

Τι προτείνει η μελέτη

Δεδομένου ότι το πρόβλημα της παχυσαρκίας οφείλεται σε τόσο πολλούς, συμπληρωματικούς παράγοντες, πολλοί από τους οποίους συνδέονται με τον τρόπο ζωής και τις προσωπικές επιλογές οικογενειών που αντιμετωπίζουν διαφορετικές και ενίοτε πολύ δύσκολες καταστάσεις και προκλήσεις, μια γενική και οριζόντια λύση για το θέμα θα ήταν πολύ δύσκολη υπόθεση.

Πάντως προσπάθειες έχουν γίνει, τονίζει η μελέτη της διαΝΕΟσις. Από τη δεκαετία του 1970 κιόλας έχουν εφαρμοστεί διάφορα προγράμματα ενημέρωσης και πρόληψης της παχυσαρκίας σε διάφορες χώρες του κόσμου, τα οποία περιλάμβαναν δράσεις ενημέρωσης παιδιών και γονέων και διάφορες μορφές παρεμβάσεων σε σχολεία και οικογένειες, κάποια από τα οποία είχαν μετρήσιμα και σημαντικά αποτελέσματα.

Οι ερευνητές, λαμβάνοντας υπ' όψιν όλα όσα έχουν προηγηθεί (με έμφαση στα προγράμματα ToyBox και Feel4Diabetes που είχαν σχεδιαστεί και υλοποιηθεί από την ίδια ερευνητική ομάδα), καταλήγουν στην πρόταση υλοποίησης ενός προτεινόμενου σχεδίου δράσης με δύο άξονες: αφενός τον σχεδιασμό και την εφαρμογή προγραμμάτων παρέμβασης σε σχολεία για την προώθηση της υγιεινής διατροφής και την αύξηση της σωματικής δραστηριότητας για τα παιδιά και τις οικογένειες τους, και αφετέρου τον σχεδιασμό και την υλοποίηση μιας διαδικασίας εύκολου και έγκαιρου εντοπισμού των οικογενειών υψηλού κινδύνου για την παχυσαρκία και τα συνοδά της νοσήματα, με κέντρο της παρέμβασης τις δομές της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας ανά την Ελλάδα.

Το προτεινόμενο σχέδιο δράσης συνίσταται στην καταγραφή των δεικτών ανάπτυξης και υγείας των παιδιών, των εφήβων αλλά και των γονέων τους μέσω της ήδη θεσμοθετημένης ιατρικής εξέτασης των παιδιών για τη συμπλήρωση του Ατομικού Δελτίου Υγείας Μαθητή (ΑΔΥΜ). Το γνωστό ΑΔΥΜ, που συμπληρώνεται υποχρεωτικά από τους παιδιάτρους για τη φοίτηση των παιδιών στο σχολείο, μπορεί να εμπλουτιστεί με στοιχεία για τους γονείς (ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά, συνήθειες διατροφής και άσκησης, άλλων παραγόντων κινδύνου για χρόνια νοσήματα) δημιουργώντας έτσι ένα σύστημα αξιολόγησης των δεικτών υγείας του πληθυσμού. Με αυτό τον τρόπο θα μπορούν να εντοπίζονται οι οικογένειες «υψηλού κινδύνου» (πάντα, όπως τονίζει η έρευνα, μέσα από διαδικασίες αυστηρής προστασίας των προσωπικών δεδομένων). Οι οικογένειες αυτές θα παραπέμπονται στις δομές πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας (ΤΟΜΥ, Δημοτικά Ιατρεία, Κέντρα Υγείας) για ιατρικό έλεγχο και πρόσβαση σε συμβουλευτικές υπηρεσίες από ειδικούς, παρεμβάσεις, προγράμματα, και εργαλεία ενημέρωσης. Το προτεινόμενο σχέδιο δράσης έχει εξ αρχής στον σχεδιασμό του διαδικασίες αξιολόγησης και μέτρησης της αποτελεσματικότητάς του.

*Ολόκληρη η μελέτη στον ιστότοπο https://www.dianeosis.org 

πηγη: onmed.gr

Χωρίς τις αισθήσεις του εντοπίστηκε 50χρονος άνδρας τις πρωινές ώρες σήμερα, στον ανοιχτό χώρο αναμονής επιβατών (σε παγκάκι πλησίον της Πύλης Ε-8 στο λιμάνι του Πειραιά).

Ο άνδρας μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο όχημα του ΕΚΑΒ στο Γενικό Νοσοκομείο Πειραιά «Τζάνειο» όπου διαπιστώθηκε ο θάνατός του.

Από το Α’ Λιμενικό Τμήμα του Κεντρικού Λιμεναρχείου Πειραιά που διενεργεί την προανάκριση, παραγγέλθηκε η διενέργεια νεκροψίας-νεκροτομής στην Ιατροδικαστική Υπηρεσία Πειραιά.

πηγη: enikos.gr

του Νίκου Μετάλλινου

Η πανδημία που ζούμε δεν είναι η πρώτη, ούτε και η τελευταία, που πλήττει την ανθρωπότητα. Αυτές οι μεγάλες υγειονομικές κρίσεις ήταν συχνά αφετηρία ριζικών αλλαγών ή αφορμή κοινωνικών συγκρούσεων,  ταραχών και μεγάλων καταστροφών. Όπως  η πανδημία πανώλης, που έπληξε την Ευρώπη τον 14ο αιώνα, ονομάστηκε Μαύρος Θάνατος και σκότωσε το 40% του πληθυσμού. Η πανδημία αυτή προκάλεσε την παρακμή του καθεστώτος της δουλοπαροικίας, την αμφισβήτηση της θρησκευτικής κυριαρχίας της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και άνοιξε τον δρόμο στην εποχή του Διαφωτισμού. Ακόμη οι επιδημίες ευλογιάς που προκάλεσαν οι Ευρωπαίοι κατά τον αποικισμό της Αμερικανικής Ηπείρου με αποτέλεσμα να αφανίσουν το μεγαλύτερο μέρος των αυτοχθόνων πληθυσμών (Αζτέκοι, Ίνκας, Ινδιάνοι)και τον πολιτισμό τους.

Ένα χαρακτηριστικό της σημερινής πανδημίας είναι η πολύ μικρότερη θνησιμότητα,  σε σχέση με άλλες. Η ισπανική γρίπη για παράδειγμα, η οποία ήταν μία ήπια σχετικά πανδημία, σκότωσε σε τρία διαδοχικά κύματα 50 εκατομμύρια ανθρώπους ή το 2,7% του παγκόσμιου πληθυσμού, ενώ ο κορονοϊός έχει, μέχρι σήμερα, σκοτώσει 5,7 εκατομμύρια δηλαδή λιγότερο από 0,1% του παγκόσμιου πληθυσμού. Όμως πληθαίνουν οι ενδείξεις πως οι ζωονοσογόνες ασθένειες (με τον όρο αυτό χαρακτηρίζονται οι ασθένειες που μεταδίδονται από τα ζώα στους ανθρώπους) γίνονται όλο και συχνότερες σαν αποτέλεσμα της ανθρωπογενούς καταστροφής της βιοποικιλότητας. Αναπόφευκτα όταν αποχωρίζουμε τους ιούς από τους φυσικούς τους ξενιστές, αποδιοργανώνοντας τα οικοσυστήματα, αυτοί θα αναζητήσουν νέο ξενιστή που συχνά είμαστε εμείς. Συνεπώς ο κίνδυνος αλλεπάλληλων διαδοχικών πανδημιών  γίνεται πολύ μεγάλος και πιθανά το καθεστώς έκτακτης ανάγκης δεν θα είναι η εξαίρεση, αλλά το σύνηθες περιβάλλον της νέας πραγματικότητας.

 Επιστήμονες, οργανώσεις ακτιβιστών και φυσικά τα εθνικά και υπερεθνικά  ιμπεριαλιστικά επιτελεία  αντιμετώπιζαν χρόνια πριν σαν πολύ πιθανό το ενδεχόμενο ξεσπάσματος, κάποια στιγμή, ενός πανδημικού κύματος από έναν φονικό ιό. Δεν είναι συνωμοσιολογικό αυτό που λέμε  αλλά μία ανησυχία κατατεθειμένη καιρό στην δημόσια συζήτηση, ακόμη και σαν χολυγουντιανή ταινία ( Το Χόλυγουντ δεν είναι μονάχα χώρος κατασκευής μυθοπλασιών αλλά  ένας πανίσχυρος μηχανισμός προπαγάνδας και προετοιμασίας της κοινής γνώμης για μελλοντικά γεγονότα, που θα μπορούσαν να προκύψουν από την σημερινή σύνθετη πραγματικότητα). Γράφει χαρακτηριστικά ο Γάλλος ακαδημαϊκός Ντανιέλ Κοέν στο βιβλίο του « Homo economicus», το οποίο κυκλοφόρησε το 2012: «Στους νέους κινδύνους για τον πλανήτη συμπεριλαμβάνεται πλέον η απειλή των πανδημιών.

Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η πανδημία της γρίπης Α (είναι η γρίπη των χοίρων) αποτελεί μία από τις σοβαρότερες απειλές για το μέλλον της ανθρωπότητας ……..Οι ειδικοί φαίνεται να συμφωνούν ότι ο κύριος επιδημιολογικός κίνδυνος θα προέλθει από μία νέα μορφή της γρίπης Α, απέναντι στην οποία θα υπάρχει περιορισμένη ή και καθόλου ανοσία,  που θα μεταδίδεται πολύ γρήγορα και εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο. Σε ακραίες καταστάσεις, τα αναγκαία μέτρα για την καταπολέμηση των επιδημιών μπορεί να φθάσουν μέχρι τη χορήγηση αντι-ιικών  φαρμάκων στο 80% του απειλούμενου πληθυσμού. Άλλα μέτρα προβλέπουν κλείσιμο των συνόρων και περιορισμό της κινητικότητας των ανθρώπων από τους οποίους θα ζητηθεί να παραμείνουν στα σπίτια τους». Σχεδόν επακριβώς  περιγραφή της κατάστασης που βιώνει σήμερα η ανθρωπότητα οκτώ χρόνια πριν συμβεί!

Όταν προέκυψε η πανδημία, οι εθνικές και υπερεθνικές πολιτικές ηγεσίες  βρέθηκαν σε δίλημμα για το πώς θα την διαχειριστούν. Η καραντίνα αποτελούσε τον ιστορικό τρόπο αντιμετώπισης τέτοιου είδους γεγονότων. Να αφεθεί ανεξέλεγκτη η πανδημία έως ότου να αποκτηθεί η λεγόμενη ανοσία της αγέλης ήταν ο άλλος τρόπος τον οποίο πρότειναν τα πιο επιθετικά τμήματα του κεφαλαίου και οι πολιτικοί τους εκπρόσωποι. Στην αρχή και  με αδιευκρίνιστο ακόμα για το πόσο φονικός είναι ο νέος ιός  αλλά και υπό τον φόβο σοβαρών   κοινωνικών αντιδράσεων  επικράτησε η γραμμή της γενικευμένης καραντίνας και του παγώματος της παραγωγικής διαδικασίας. Γρήγορα όμως φάνηκε πως απειλητικό  κίνημα διεκδίκησης ενός επαρκούς συστήματος δημόσιας υγείας και πολύ περισσότερο συστημικής  αμφισβήτησης δεν υπήρχε.

Αντί αυτού  αναπτύχτηκε ένα συντηρητικό, φοβικό κοινωνικό ρεύμα με σκοταδιστικά και ανορθολογικά χαρακτηριστικά, που έφθανε μέχρι την άρνηση ύπαρξης του κορονοϊού και της χρησιμότητας των εμβολίων. Αυτού του είδους οι αντιδράσεις μαζί με την κοινωνική ανοχή, που φαίνεται να υπάρχει για τους καθημερινούς θανάτους από κορονοϊό (για τους οποίους ιδίως στην  χώρα μας φταίει κυρίως το εγκαταλειμμένο και διαλυμένο δημόσιο σύστημα υγείας), διευκόλυναν στην αλλαγή του τρόπου διαχείρισης της πανδημίας και τη στροφή των περισσοτέρων χωρών στον κοινωνικό δαρβινισμό, δηλαδή στην ανοσία της αγέλης. Κορυφαία εξαίρεση  αποτελεί η Κίνα με την γραμμή της «μηδενικής ανοχής» προς τον κορονοϊό. Ποιός από τους δύο τρόπους  διαχείρισης της υγειονομικής κρίσης είναι αποτελεσματικότερος θα φανεί. Ωστόσο μέχρι τώρα η Κίνα φαίνεται να δείχνει μεγαλύτερη ευαισθησία και αποτελεσματικότητα στην υπεράσπιση της ζωής των πολιτών της και αυτό της δίνει σοβαρό ιδεολογικό και ηθικό πλεονέκτημα στο γεωπολιτικό Μεγάλο Παιχνίδι που βρίσκεται σε εξέλιξη και έχει για έπαθλο την παγκόσμια ηγεμονία.

Νέα Εποχή

Όσοι πιστεύουν ότι με το τέλος της πανδημίας θα ξαναγυρίσουμε στην ζωή μας, έτσι όπως ήταν πριν, νομίζω πως θα διαψευστούν. Βρισκόμαστε σε μία από τις σπάνιες ιστορικές περιόδους, όπου όλα θα αλλάξουν. Ο κορονοϊός είναι ο καταλύτης αλλαγών που επιβάλουν οι επιστημονικές και τεχνολογικές ανακαλύψεις. Η γενικευμένη εφαρμογή στην παραγωγή  της τεχνητής νοημοσύνης θα αποτελέσει σοκ για τους εργαζόμενους, αφού εκτιμάται ότι θα χαθούν πάρα πολλές θέσεις εργασίας (ορισμένοι μιλούν για απώλεια του 50% των σημερινών θέσεων, κυρίως στον χώρο της χαμηλής ειδίκευσης εργασίας ). Η  βαθιά αλληλεξάρτηση των χωρών  που προκαλεί το επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων, ο οικουμενικός πλέον  καπιταλισμός και η ξέφρενη εκμετάλλευση της φύσης δημιουργούν αξεδιάλυτες αντιθέσεις και προβλήματα πλανητικών διαστάσεων. Το σημερινό παραγωγικό και καταναλωτικό μοντέλο βρίσκεται σε αδιέξοδο, χρειάζεται αντικατάσταση του με άλλο φιλικό στην φύση και τον άνθρωπο, ώστε να αντιμετωπιστούν οι σοβαρότατοι κίνδυνοι που σχετίζονται με την περιβαλλοντική υποβάθμιση και την κλιματική αλλαγή.

Αναπόφευκτες είναι οι αλλαγές στην εργασία. Η επέκταση της τηλε-εργασίας δημιουργεί έναν νέο διαχωρισμό προνομιούχων και μη προνομιούχων εργαζόμενων. Οι εργαζόμενοι μέσω του διαδικτύου και εφόσον είναι ακριβές ότι μπαίνουμε σε εποχή αυξημένης νοσηρότητας, είναι προφανώς ευνοημένοι και ασφαλέστεροι έναντι εργαζομένων «στην πρώτη γραμμή». Την ίδια στιγμή βέβαια όσοι μπορούν να εργάζονται διαδικτυακά θα είναι πιο δύσκολο να αποκτήσουν  ένα βασικό κοινωνικό χαρακτηριστικό των εργαζομένων, την συνείδηση των κοινών τους συμφερόντων και την δυνατότητα φυσικής επικοινωνίας  συνεννόησης  συντονισμού και δράσης, που εξασφάλιζε η συνεύρεση τους  στο ίδιο χώρο εργασίας.

Τμήματα εργαζομένων, όπως οι υγειονομικοί, υποβαθμίζονται εργασιακά αφού επιδεινώνονται οι συνθήκες εργασίας τους με αύξηση του εργασιακού στρες, του χρόνου εργασίας  και των κινδύνων για την υγεία τους.  Η συστηματική μελέτη των  χαρακτηριστικών της σύγχρονης εργατικής τάξης, τουλάχιστον για όσους μιλάνε στο όνομα της, είναι όρος προκειμένου να συμμετάσχει σαν «τάξη δι΄εαυτήν» στις συγκρούσεις που αναπόφευκτα θα προκαλέσουν οι επερχόμενες οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές  αλλαγές. Ξεκινάει μία εποχή πολύ μεγάλης αστάθειας όπου καμία βεβαιότητα του παρελθόντος δεν θεωρείται δεδομένη. Εκείνο που θα καθορίσει  την κατεύθυνση, το περιεχόμενο των αλλαγών που θα γίνουν και το τελικό σημείο ισορροπίας  δεν θα είναι ένα τεχνοκρατικό σχέδιο αλλά οι ταξικοί συσχετισμοί. Σε τελική ανάλυση είναι η ταξική πάλη που θα βάλει τη σφραγίδα της στις εξελίξεις.   

πηγη: kommon.gr