Συγγραφείς της έρευνας είναι: Λεωνίδας Βατικιώτης, Πιέτζε Βέρβεστ, Τζέννυ Γκιουγκή, Σύλβια Κέη, Χαράλαμπος Κωνσταντινίδης, Έμιλυ Μαθάισεν, Στέφαν Μπακς, Χριστίνα Σακαλή, Ειρήνη-Εριφύλη Τζέκου.

Ακολουθεί η περίληψη της έρευνας:

Αυτή η έκθεση εξετάζει τις επιπτώσεις της λιτότητας στην Ελλάδα στο δικαίωμα στην τροφή. Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το ελληνικό κράτος και τα κράτη μέλη της Ευρωζώνης παραβίασαν το δικαίωμα του ελληνικού λαού στην τροφή ως αποτέλεσμα των μέτρων λιτότητας που απαιτήθηκαν από τα τρία Μνημόνια Κατανόησης (2010, 2012 and 2015). Με άλλα λόγια, τα πακέτα λιτότητας που επιβλήθηκαν στην Ελλάδα αντιέβαιναν στο διεθνές δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Τον Αύγουστο του 2018, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο γιόρτασε το τέλος του τρίτου Μνημονίου Κατανόησης, επαινώντας τις προσπάθειες των Ελλήνων και την Ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Ωστόσο, όπως δείχνει αυτή η έκθεση, ελάχιστα είναι αυτά που μπορεί κανείς να γιορτάσει. Τα μέτρα λιτότητας, όχι μόνο αύξησαν τη φτώχεια και την επισιτιστική ανασφάλεια, αλλά ακόμη, ενίσχυσαν ένα αγροτροφικό επιχειρηματικό καθεστώς που παρατείνει τις ανισότητες στην πρόσβαση και στον έλεγχο της τροφής.

Η Έκθεση εξετάζει τις επιπτώσεις της λιτότητας στους παραγωγούς τροφίμων και τις καταναλωτικές/συνεταιριστικές πρωτοβουλίες όσο και τις κοινωνικές συνέπειες στον ελληνικό πληθυσμό γενικά. Εστιάζοντας στο ανθρώπινο δικαίωμα στην τροφή, η Έκθεση τονίζει τον αντίκτυπο της ελληνικής οικονομικής κρίσης που άγγιξε κάθε πτυχή στη ζωή των ανθρώπων. Η έμφαση στους παραγωγούς τροφίμων και τις αγροτικές περιοχές εφιστά επίσης την προσοχή σε μια πτυχή της ελληνικής κρίσης που συχνά παραβλέπεται, καθώς αυτοί οι τομείς και αυτές οι περιοχές συχνά δεν έχουν φωνή και αναγνώριση στην εθνική πολιτική και τη λήψη αποφάσεων.

Τα ευρήματα είναι βασισμένα σε ποιοτικές συνεντεύξεις και πρωτογενή έρευνα πεδίου που συμπληρώνονται από πρόσθετες συνεντεύξεις (συμπεριλαμβανομένων υψηλόβαθμων κρατικών αξιωματούχων) καθώς και μακροοικονομική ανάλυση δεδομένων και βιβλιογραφική επισκόπηση κρίσιμων κειμένων.

Τα ευρήματα της έρευνας είναι εντυπωσιακά.

1. Τα μέτρα λιτότητας αύξησαν την φτώχεια στην ύπαιθρο και την επισιτιστική ανασφάλεια.

·     Εκτιμάται ότι το 38,9 % των πολιτών της υπαίθρου στην Ελλάδα το 2017 βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας.

·     Η ανεργία στην ύπαιθρο εκτοξεύθηκε από το 7% το 2008 στο 25% το 2013 ενώ το κατά κεφαλήν εισόδημα στην ύπαιθρο μειώθηκε κατά 23,5% κατά τη διάρκεια της κρίσης (2008–2013).

·     Η επισιτιστική ανασφάλεια σε όλη την ελληνική επικράτεια επίσης αυξήθηκε – με τις τιμές των τροφίμων να αυξάνονται με ταχύτερους ρυθμούς από τις τιμές στην Ευρωζώνη την περίοδο της κρίσης, παρά την απότομη πτώση στα εγχώρια εισοδήματα και τα εργατικά κόστη. Αυτό οδήγησε σε μία μείωση της συνολικής δαπάνης για τρόφιμα σε απόλυτους όρους, αλλά σε μία αύξησή της ως ποσοστού στη συνολική μηνιαία δαπάνη, από 16,4% το 2008 σε 20,7% το 2016.

·     Το ποσοστό των νοικοκυριών που δεν μπορεί να αποκτήσει ένα γεύμα με κρέας, κοτόπουλο ή ψάρι (ή χορτοφαγικό ισοδύναμο) κάθε δεύτερη μέρα, για παράδειγμα, διπλασιάστηκε την περίοδο της κρίσης από 7% περίπου το 2008 σε περισσότερο από 14% το 2016.

·     Το μερίδιο των νοικοκυριών με παιδιά που αδυνατεί να αποκτήσει ένα πρωτεϊνούχο γεύμα σε καθημερινή βάση διπλασιάστηκε από 4,7% το 2009 σε 8,9% το 2014. Τα στατιστικά της ΕΕ εκτιμούν ότι 40,5% των παιδιών το 2016 αντιμετώπισαν υλική και κοινωνική στέρηση.

·     Σε γενικές γραμμές, η κρίση επέφερε μια αξιοσημείωτη αλλαγή στα πρότυπα κατανάλωσης, με την υποκατάσταση τροφίμων υψηλότερου κόστους από περισσότερα φθηνά τρόφιμα.

2. Τα μέτρα λιτότητας επηρέασαν ιδιαίτερα σοβαρά τους μικρούς παραγωγούς και εμπόρους τροφίμων.

Τα δυσμενή μέτρα για τους αγρότες περιελάμβαναν:

·     Υψηλότερους φόρους και αυξημένα κόστη παραγωγής, λόγω της αντικατάστασης ενός ξεχωριστού καθεστώτος φορολογίας εισοδήματος των αγροτών με ένα τυποποιημένο σύστημα φορολογίας εισοδήματος , υψηλότερους συντελεστές ΦΠΑ στις αγροτικές εισροές συμπεριλαμβανομένων των λιπασμάτων, των εντομοκτόνων, των ζωοτροφών και του πετρελαίου ντίζελ∙ και την εισαγωγή ενός νέου φόρου στις καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Οι φόροι ως ποσοστό της καθαρής γεωργικής προστιθέμενης αξίας εκτοξεύθηκαν από το 4% μεταξύ 1993 και 2010 στο 15,4% το 2016.

·     Η κατάργηση του εξειδικευμένου Οργανισμού Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΟΓΑ) και η συγχώνευσή του με ένα γενικευμένο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης έχει οδηγήσει σε υψηλότερες εισφορές για πολλούς αγρότες.

Εκτός από τις άμεσες επιπτώσεις, μια πληθώρα διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων διατάραξαν καθοριστικά την ισορροπία προς όφελος των μεγάλων λιανεμπόρων και των ιδιωτών εμπόρων τροφίμων και εις βάρος των παραγωγών μικρής κλίμακας. Αυτές οι μεταρρυθμίσεις περιελάμβαναν:

·     Φιλελευθεροποίηση του λιανικού εμπορίου, όπως η άρση των περιορισμών σε συγκεκριμένα αγαθά που πωλούνται στα σούπερ μάρκετ, ελαστικοποίηση της εργατικής νομοθεσίας, και μέτρα προς την κατάργηση της Κυριακάτικης αργίας.

·     Φιλελευθεροποίηση του χονδρικού εμπορίου, συγκεκριμένα την ιδιωτικοποίηση του μέχρι πρότινος κρατικά διαχειριζόμενου και κερδοφόρου Οργανισμού Κεντρικών Αγορών και Αλιείας, τον βασικό διαχειριστή της χονδρικής αγοράς τροφίμων της χώρας, υπεύθυνο για τις 2 κεντρικότερες αγορές νωπών τροφίμων της χώρας και 11 ιχθυαγορές

·     Ιδιωτικοποιήσεις, συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτικοποιήσεων της Αγροτικής Τράπεζας της Ελλάδας (ΑΤΕ) και του μεγάλου γαλακτοπαραγωγικού συνεταιρισμού ΑΓΝΟ. Τα αποτελέσματα ήταν αυξημένα κόστη για τους αγρότες, μικρότερη πρόσβαση σε αγροτικές πιστώσεις, εξειδικευμένες χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και αγροτική συμβουλευτική.

3. Τα μέτρα λιτότητας έπληξαν έναν ήδη αποδυναμωμένο γεωργικό τομέα τροφίμων που είχε καταστεί ευάλωτος από μακροχρόνιες τάσεις.

Η γεωργία στην Ελλάδα παραμένει ένα σημαντικό μέρος της οικονομίας, αποτελώντας σχεδόν το 4% του ΑΕΠ της χώρας (υπερδιπλάσιο του μέσου όρου της ΕΕ) και παρέχοντας 12% της εγχώριας απασχόλησης το 2016. Ωστόσο βρίσκεται σε κατάσταση υποχώρησης από τις αρχές του 1980. Η είσοδος της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα το 1981 και αργότερα στην ΕΕ – και την Κοινή Αγροτική Πολιτική – εξέθεσε τους Έλληνες μικροπαραγωγούς σε μεγαλύτερο ανταγωνισμό. Έτσι, το ελληνικό αγροδιατροφικό σύστημα πριν από την κρίση κατέστη ευάλωτο στις ακόλουθες αλλαγές :

·     Μια σταθερή πτώση της εγχώριας γεωργικής παραγωγής και μια αυξανόμενη εξάρτηση από τις εισαγωγές τροφίμων που οδήγησαν σε αρνητικό εμπορικό ισοζύγιο τροφίμων. Από το τέλος του 1980 μέχρι τις αρχές της κρίσης το 2008, το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου τροφίμων συχνά υπερέβαινε το 1% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) ενώ την περίοδο 2005–2011, οι εισαγωγές αντιστοιχούσαν στο 40% περίπου της εγχώριας κατανάλωσης.

·     Αυξανόμενη εξάρτηση από επιδοτήσεις, οι οποίες αυξήθηκαν ως ποσοστό της καθαρής προστιθέμενης αξίας στη γεωργία, από το 23% το 1993 στο 81% το 2008.

·     Έναν αναπτυσσόμενο κλάδο σούπερ μάρκετ, ο οποίος ενέτεινε τις μονοπωλιακές συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί και οι καταναλωτές αντίστοιχα.

Αυτές οι τάσεις υπονόμευσαν την διατροφική κυριαρχία στην Ελλάδα, μετατρέποντας την χώρα από καθαρό εξαγωγέα σε καθαρό εισαγωγέα τροφίμων. Επιπροσθέτως, τα τρία Μνημόνια (2010, 2012 και 2015), αντί να επανορθώσουν τις αδυναμίες που υπήρχαν, επιτάχυναν τις παραπάνω τάσεις. Η εξέταση των διαρθρωτικών απαιτήσεων των τριών μνημονίων καταδεικνύει ένα σκόπιμο ιδεολογικό σχέδιο μετασχηματισμού του Κράτους και αναδιάρθρωσης της ελληνικής οικονομίας προς όφελος συγκεκριμένων τομέων του κεφαλαίου, όπως μεγάλες (πολυ)εθνικές αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Η κρίση προσέφερε τα μέσα για την επίτευξη αυτού.

4. Το κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας της ελληνικής κυβέρνησης ήταν ανεπαρκές στο να αποτρέψει την επισιτιστική ανασφάλεια και φτώχεια.

Η ελληνική κυβέρνηση ενεργοποίησε πληθώρα κοινωνικών προγραμμάτων προσπαθώντας να παρέχει ένα δίχτυ ασφαλείας απέναντι στις συνέπειες της λιτότητας και να ανταποκριθεί στις επείγουσες ανησυχίες επισιτιστικής ανασφάλειας. Αυτά περιελάμβαναν την ψήφιση ενός νόμου ανθρωπιστικής βοήθειας που παρείχε επιδόματα για τροφή, ενοίκιο και ηλεκτρισμό σε άτομα και οικογένειες χαμηλού εισοδήματος. Αυτό αργότερα αντικαταστάθηκε από το Εθνικό Σύστημα Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΕΣΚΑ) που παρέχει ένα μηνιαίο επίδομα σε νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος.

Το Εθνικό Σύστημα Κοινωνικής Αλληλεγγύης κλήθηκε να διαχειριστεί τις πιο βασικές ανάγκες και η στήριξη που παρείχε ήταν περιορισμένη σε εύρος, παρέχοντας μόνο €30 έως €200 ανά νοικοκυριό μηνιαίως, με επιπλέον €100 για κάθε ενήλικα και €50 για κάθε παιδί. Τα αυστηρά κριτήρια επιλεξιμότητας περιορίζουν τη στήριξη στις πιο σοβαρές περιπτώσεις υλικής στέρησης, ενώ οι όροι που σχετίζονται με το εισόδημα και την περιουσία αποκλείουν πολλούς που θα το δικαιούνταν, λόγω περιοριστικών και γραφειοκρατικών προϋποθέσεων. Η κάλυψη σε αγροτικές περιοχές υπήρξε εξίσου περιορισμένη.

Ως αποτέλεσμα, ιδιωτικά ιδρύματα, φιλανθρωπικές οργανώσεις, ΜΚΟ, και η ελληνική Εκκλησία έπρεπε να καλύψουν κάποια από αυτά τα κενά – προσφέροντας μεταξύ άλλων δωρεάν σχολικά γεύματα, πακέτα τροφίμων και συσσίτια, καθώς και «κοινωνικά παντοπωλεία» τα οποία παρείχαν τρόφιμα, ρουχισμό, υλικά καθαρισμού, και άλλα βασικά αγαθά σε άτομα και οικογένειες χαμηλού εισοδήματος.

Ενώ κάποια από αυτά τα προγράμματα λαμβάνουν τη στήριξη των δημοτικών αρχών, και στην περίπτωση του προγράμματος σχολικών γευμάτων έχουν κεντρική στήριξη και από την κυβέρνηση, προσφέρουν ελάχιστα παραπάνω από το να καλύπτουν μπαλώματα. Αντίθετα, απαντήσεις που βασίζονται σε ανθρώπινα δικαιώματα, όπως η στήριξη θέσεων εργασίας και οι δίκαιοι μισθοί, και που μπορούν να αναμετρηθούν με τις πραγματικές αιτίες της πείνας και της επισιτιστικής ανασφάλειας είναι αυτές που πρέπει να μπουν σε πρώτο πλάνο.

5. Απαντήσεις πολιτών σε επίπεδο κοινότητας δίνουν πραγματικές λύσεις και στοχεύουν στην ανάδυση μιας νέας πολιτικής για τα τρόφιμα

Απέναντι στις κυβερνητικές πολιτικές που επιβλήθηκαν από την Τρόικα υπονομεύοντας την διατροφική κυριαρχία – και την αποτυχία να αμβλυνθούν επαρκώς οι συνέπειες αυτών- ανέκυψε ένα φάσμα κοινοτικών πρωτοβουλιών από τα κάτω με σκοπό να βοηθήσουν την πρόσβαση του κόσμου στην τροφή.

6. Στην Ελλάδα παραβιάστηκε το δικαίωμα στην τροφή.

Το δικαίωμα σε κατάλληλη τροφή έχει ισχυρή θεμελίωση στο διεθνές δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων και το κανονιστικό του πλαίσιο επισημαίνει συγκεκριμένα στοιχεία (διαθεσιμότητα, προσβασιμότητα, καταλληλότητα, βιωσιμότητα) που πρέπει να διασφαλιστούν. Το δικαίωμα σε κατάλληλη τροφή σχετίζεται στενά επίσης με άλλα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα (ΟΚΠΔ), που σημαίνει ότι η παραβίαση ενός δικαιώματος συνήθως οδηγεί στην παραβίαση άλλων δικαιωμάτων. Τα δικαιώματα σε υγεία, ζωή, νερό και κατάλληλη στέγαση είναι υποκείμενοι προσδιοριστικοί παράγοντες του δικαιώματος στην τροφή.

Κάποια μέτρα λιτότητας – συμπεριλαμβανομένων αλλαγών στους αγροτικούς φόρους και τα καθεστώτα κοινωνικής ασφάλισης και την πορεία προς ιδιωτικοποίηση και φιλελευθεροποίηση του εμπορίου – συνέβαλαν ευθέως στην υπονόμευση του δικαιώματος στην τροφή στην Ελλάδα. Άλλα μέτρα, όπως οι μειώσεις στον κατώτατο μισθό και οι περικοπές των συντάξεων επηρέασαν επίσης αυτό το θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και ήρθαν σε αντίθεση με άλλα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα, όπως το δικαίωμα σε εργασία, στέγαση και υγεία.

Τα κράτη έχουν την υποχρέωση να υλοποιούν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αυτή η υποχρέωση περιλαμβάνει την προοδευτική υλοποίηση κοινωνικο-οικονομικών δικαιωμάτων με τους μέγιστους διαθέσιμους πόρους, το οποίο εκ πρώτης όψεως απαγορεύει οπισθοδρομικά μέτρα που θα περιόριζαν ή μείωναν τα υπάρχοντα επίπεδα ικανοποίησης των κατοχυρωμένων δικαιωμάτων. Οπισθοδρομικά μέτρα μπορούν να ληφθούν μόνο υπό πολύ περιορισμένες περιστάσεις και βασιζόμενα σε κρίσιμες προϋποθέσεις– όπως προσεκτική επίβλεψη και αξιολόγηση, μελέτη όλων των δικαιωμάτων, διασφάλιση πως δε θα υπάρξει δυσανάλογη επίπτωση στους πιο ευάλωτους – καμία από τις οποίες δεν εφαρμόστηκε από την ελληνική κυβέρνηση. Το ευρύ φάσμα των οπισθοδρομικών μέτρων που ελήφθησαν, σε συνδυασμό με το αυξανόμενο κόστος ζωής, είναι επαρκείς αποδείξεις πως το δικαίωμα στην τροφή παραβιάστηκε στην Ελλάδα.

7. Η λογοδοσία για τις παραβιάσεις του δικαιώματος στην τροφή εναπόκειται τόσο στην ελληνική κυβέρνηση όσο και στα κράτη μέλη της Ευρωζώνης, με τα δεύτερα ομολογουμένως να κατέχουν μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης.

Όταν ένα ανθρώπινο δικαίωμα παραβιάζεται, σημαίνει πως υπήρξε μια παράβαση στην υποχρέωση για σεβασμό, προστασία και εκπλήρωση αυτού του δικαιώματος. Πολλοί φορείς ενεπλάκησαν στις διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στα τρία μνημόνια. Οι υποχρεώσεις σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα υπάρχουν σε εδαφική και, υπό ορισμένες συνθήκες, εξωεδαφική βάση.

Ως αποτέλεσμα των μέτρων λιτότητας, η Ελλάδα παραβίασε το ανθρώπινο δικαίωμα στην τροφή των πολιτών που διαμένουν στην Ελλάδα. Ακόμα, τα Κράτη-Μέλη της Ευρωζώνης, ως άμεσοι δανειστές είναι εξίσου υπεύθυνα καθώς υπέγραψαν τα μνημόνια και πιθανά πίεσαν την ελληνική κυβέρνηση να το κάνει. Τα κράτη- μέλη της Ευρωζώνης –ως συμβαλλόμενα κράτη στο Διεθνές Σύμφωνο περί Οικονομικών, Κοινωνικών και Πολιτιστικών Δικαιωμάτων και άλλων διεθνών θεσμών για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου– έχουν επομένως παραβιάσει τις εξωεδαφικές τους υποχρεώσεις για σεβασμό του ανθρώπινου δικαιώματος στην τροφή, στην Ελλάδα. Τα κράτη της Ευρωζώνης, όχι μόνο θα έπρεπε να αποφύγουν να απαιτήσουν μέτρα που επηρεάζουν το δικαίωμα στην τροφή, αλλά θα έπρεπε επίσης να διεξάγουν αξιολογήσεις των επιπτώσεων των μνημονίων στα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι αξιολογήσεις αυτές οφείλουν να διεξάγονται πριν, κατά τη διάρκεια και μετά το πέρας των μνημονίων, αλλά δεν πραγματοποιήθηκαν ποτέ.

Επιπλέον, όλα τα ευρωπαϊκά κράτη απέτυχαν να συμμορφωθούν με τις υποχρεώσεις τους για τα ανθρώπινα δικαιώματα κατά τη δράση και λήψη αποφάσεων σε Διακυβερνητικούς Οργανισμούς και Διεθνή Χρηματοπιστωτικά Ιδρύματα, όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Ως μέρος του συστήματος του ΟΗΕ, το ΔΝΤ είναι υποχρεωμένο να συμμορφώνεται με το Χάρτη του ΟΗΕ, που περιλαμβάνει τη δέσμευση για την προοδευτική υλοποίηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δε θα έπρεπε σίγουρα να λάβει καμία δράση που θα αποτελούσε παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Τα μέλη της Τρόικας ισχυρίζονται πως τη μοναδική ευθύνη για τις επιπτώσεις των Μνημονίων φέρει το ελληνικό Κράτος. Αυτό το επιχείρημα είναι λάθος, καθώς από κοινού υπέγραψαν με την Ελλάδα τα τρία Μνημόνια. Επομένως, η ευθύνη για τις παραβιάσεις του δικαιώματος στην τροφή είναι εξίσου μοιρασμένη. Στην πραγματικότητα, θα μπορούσε να υποστηριχθεί πως η ευθύνη των Κρατών Μελών της Ευρωζώνης είναι πολύ μεγαλύτερη, δεδομένων των αποδείξεων για άμεση ανάμειξη ή ακόμη και εξαναγκασμό εκ μέρους των κρατών μελών της Τρόικα προς την Ελλάδα να υπογράψει τα Μνημόνια.

Αυτή η έκθεση εστιάζει στην Ελλάδα αλλά τα ευρήματά της έχουν διεθνή σημασία. Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση. Πολλές άλλες χώρες, εντός και εκτός Ευρώπης, βρίσκονται σε παρόμοιες καταστάσεις, εξαναγκασμένες να εφαρμόσουν τεχνοκρατικές πολιτικές λιτότητας, που επισύρουν παραβιάσεις των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένου του θεμελιώδους δικαιώματος στην τροφή. Η εμπειρία της Ελλάδας καταδεικνύει επίσης πως οι παραβιάσεις αυτών των θεμελιωδών δικαιωμάτων δεν είναι ζήτημα αποκλειστικά του παγκόσμιου Νότου. Συμβαίνει και στον παγκόσμιο «Βορρά». Η πείνα, η επισιτιστική ανασφάλεια, η φτώχεια και η στέρηση υλικών αγαθών είναι και ευρωπαϊκά ζητήματα. Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι παγκόσμια, που σημαίνει πως όλες οι κυβερνήσεις έχουν υποχρέωση να τα εφαρμόζουν. Είναι καιρός πια για την ΕΕ να δράσει σε συμφωνία με αυτές τις υποχρεώσεις και να βάλει τα ανθρώπινα δικαιώματα πάνω από τις ανάγκες των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Σχετικά με τη συλλογική έρευνα: Αυτή η έκθεση είναι αποτέλεσμα μιας συλλογικής ερευνητικής διαδικασίας που διεξήχθη από τους προαναφερθέντες συγγραφείς μεταξύ Οκτωβρίου 2017 και Σεπτεμβρίου 2018. Η έρευνα στηρίζεται σε πρωτογενή έρευνα πεδίου και συνεντεύξεις με ανθρώπους σε όλη την Ελλάδα, μακροοικονομική στατιστική ανάλυση, και βιβλιογραφική επισκόπηση κρίσιμων κειμένων. Για πιο λεπτομερή περιγραφή των τόπων έρευνας και των συνεντευξιαζόμενων ανθρώπων, απευθυνθείτε στο μεθοδολογικό σημείωμα στο Παράρτημα.

Ευχαριστίες: Οι συγγραφείς θα ήθελαν να ευχαριστήσουν τα ακόλουθα άτομα (με αλφαβητική σειρά) για τις συνεισφορές τους στην παραγωγή αυτής της έκθεσης: Γιώργος Βασσάλος, Ρενώ Βιβιέν, Ρολφ Κούνεμαν, Έμμα Λούτσε Σκάλι, Ηλίας Μπαντέκας, Νικ Μπάξτον, Φελίπε Μπλέυ-Φόλλυ, Αντρέα Νουίλα, Γίφανγκ Σλοτ-Τανκ, Άννα Μαρία Σουάρεζ Φράνκο.

Επιμελήτρια: Ντέμπορα Έιντ

Μεταφράστρια ελληνικής έκδοσης: Φούλα Φαρμακίδη

Σχεδιασμός: Μπριζίτ Βος www.vosviscom.nl

Amsterdam, Heidelberg, Αθήνα/Θεσσαλονίκη, Νοέμβριος 2018.

Εκδόθηκε από τους οργανισμούς Transnational Institute, FIAN International και Αγροοικόπολις.

Ολόκληρη η έκθεση διαθέσιμη:

https://www.tni.org/en/democracy-not-for-sale-greek-version και www.agroecopolis.org

ΠΗΓΗ: kommon.gr

Γράφει ο Βασίλης Καλαματιανός.

Το καλοκαίρι του 1942 τα χιτλεροφασιστικά στρατεύματα είχαν καταλάβει ολόκληρη σχεδόν την Ηπειρωτική Ευρώπη, πρόβλεπαν και σχεδίαζαν την καταστροφή των Σοβιετικών στρατευμάτων.

Στόχοι τους ήταν οι κεντρικές συγκοινωνίες της ΕΣΣΔ ώστε να σταματήσει η επικοινωνία του Κέντρου με την Καύκασο, οι πετρελαιοφόρες περιοχές καθώς και οι αγροτικές του Ντον και του Κουμπάν.

Τον Αύγουστο η 6η στρατιά του Πάουλους είχε φτάσει στο Σταλινγκράντ, βιομηχανική πόλη, στη δυτική όχθη του Βόλγα. Επιδίωξη των Γερμανών ήταν η κατάκτηση της πόλης και η μετατροπή της σε βάση ευρύτερων εξορμήσεων. Συμμετείχαν ακόμη στρατεύματα από Ιταλούς, Ούγγρους και Ρουμάνους.

Το Σοβιετικό επιτελείο εξετάζοντας την κατάσταση που διαμορφωνόταν αναγκάσθηκε να πάρει επείγοντα μέτρα άμυνας στην περιοχή και την πόλη του Σταλινγκράντ. Στις 12 Ιουλίου ιδρύεται το μέτωπο του Σταλινγκράντ, με διοικητή το στρατάρχη Τιμονέσκο, το Ν. Χρουτσώφ μέλος του πολεμικού συμβουλίου και επιτελάρχη τον αντιστράτηγο Π. Μπόντιν.

Το Σεπτέμβρη οι Γερμανοί αρχίζουν την πολιορκία της πόλης, μάχες για κάθε δρόμο, για κάθε μέτρο και σπιθαμή εδάφους, το αίμα ρέει ποτάμι. Η μάχη είναι τόσο κρίσιμη που ο Βασιλέφσκι αρχηγός του επιτελείου βρίσκεται εκεί δυο φορές, επιτόπου εξετάζει την κατάσταση και ο στρατηγός Γ. Ζούκωφ αναπληρωτής του ανώτατου διοικητή Στάλιν. Ο ίδιος ο Στάλιν κάνει ραδιοφωνικό Διάγγελμα «ούτε βήμα πίσω».

Το Νοέμβριο τα Γερμανικά στρατεύματα και ο σύμμαχοί τους κατέχουν το μεγαλύτερο μέρος της πόλης και φαίνεται να γίνεται πλήρης κατάληψη και κατοχή.

Η Γερμανική φασιστική διοίκηση είχε αποφασίσει, να ενισχύσει τα στρατεύματά της ως την άνοιξη και να ξαναρχίσουν με μεγαλύτερη δύναμη ανδρών και πυρών εκτεταμένη επίθεση, να καταλάβουν ολοκληρωτικά την πόλη και να περάσουν το Βόλγα, κόβοντας και τη συγκοινωνία μέσω του ποταμού.

Στις 13 Νοέμβρη εγκρίθηκε από το γενικό πολεμικό συμβούλιο της Σοβιετικής Ένωσης, σχέδιο αντεπίθεσης με την ονομασία «Ουράν». Πρόβλεπε επιθέσεις από στρατεύματα τριών μετώπων, την κύκλωση και εξόντωση του εχθρού.

Στις 19 Νοέμβρη η μεγάλη αντεπίθεση ξεκινάει, σοβιετικά άρματα ξεπηδάνε από τη στέπα, σπέρνουν θύελλες και ανοίγουν δρόμους. Σε τέσσερις μέρες ο κλοιός κλείνει. Ο Χίτλερ δεν επιτρέπει να γίνει προσπάθεια διαφυγής και οπισθοχώρησης. Τώρα 250-300 χιλιάδες φασιστικά στρατεύματα είναι περικυκλωμένα. Η 6η στρατιά καταδικάζεται. Στις 2 Φεβρουαρίου του 1943 ο Πάουλους συνθηκολογεί . Επιζούν και αιχμαλωτίζονται 90.000 άντρες.

Η νίκη του κόκκινου στρατού στο Σταλινγκράντ και η συντριβή των Γερμανών, άλλαξε την πορεία του πολέμου. Καταρρίφθηκε το αήττητο του Γερμανικού στρατού. Τα παρτιζάνικο κίνημα στη Σ.Ε. και σ΄ όλη την κατεχόμενη Ευρώπη δυναμώνει.

-Σταλινγκράντ και ηρωισμός έχουν την ίδια έννοια. Εκατοντάδες χιλιάδες σοβιετικοί στρατιώτες υπαξιωματικοί και αξιωματικοί αποτέλεσαν ένα σύνολο ηρωισμού και πολεμικών ικανοτήτων. 55μονάδες στρατού παρασημοφορήθηκαν, όπως και εκατοντάδες στρατιωτικοί για ατομική δράση και συμβολή. Σε 707 χιλιάδες απονεμήθηκε το μετάλλιο της ‘Άμυνας του Σταλινγκράντ’. Η πόλη τιμήθηκε με τον τίτλο της «πόλης ηρωίδας» και προς τιμήν των ηρώων της μάχης στήθηκε αναμνηστικό σύμπλεγμα στον τύμβο του Μαμάγεφ.

Σήμερα 75 χρόνια μετά τη νίκη του κόκκινου στρατού πάλεψαν στο Σταλινγκράντ, η κατάσταση δεν είναι καλή, ούτε οι συσχετισμοί για τους λαούς. Έχει εξαπολυθεί μια φοβερή ιμπεριαλιστική επίθεση, οικονομική, πολιτική, στρατιωτική και ιδεολογική ενάντια στους λαούς και σε κράτη. Στην εμπροσθοφυλακή της επίθεσης είναι το Ευρωατλαντικό μπλόκ, ΗΠΑ-ΝΑΤΟ-ΕΕ και οι πιο αντιδραστικές δυνάμεις σ’ αυτές.

-Ιστορικά έχει αποδειχθεί ότι καμία αυτοκρατορία δεν είναι αιώνια και ακατανίκητη. Τα επιμέρους ή πρόσκαιρα πισωγυρίσματα δεν αναιρούν την πορεία της ανθρωπότητας, μέσα από την πάλη των λαών προς τα μπρος και την πρόοδο.

Ένα κίνημα ενάντια στον ιμπεριαλισμό και τον πόλεμο, υπεράσπιση του βιοτικού επιπέδου και των οικονομικών, κοινωνικών, δημοκρατικών και πολιτικών κατακτήσεων της εργατικής τάξης και του λαού της εθνικής ακεραιότητας και ανεξαρτησίας κάθε χώρας είναι επίκαιρο και αναγκαίο. Η ενότητα δράσης των ευρύτερων δυνάμεων της κομμουνιστικής Αριστεράς, είναι προϋπόθεση και όρος.

 ΠΗΓΗ:  ergatikosagwnas.gr

Μεγάλα τα κυβερνητικά πανηγύρια σήμερα για την κατάθεση του «πρώτου μεταμνημονιακού προϋπολογισμού». Αυτό που κυριαρχεί στην προβολή του είναι η μη περικοπή των συντάξεων (αυτή τη φορά) και και η υπέρβαση του στόχου για το πρωτογενές πλεόνασμα το 2019. Όσον αφορά τα στοιχεία ο προϋπολογισμός του 2019 θα προβλέπει πρωτογενές πλεόνασμα 3,6% ΑΕΠ (6,9 δισ. ευρώ) και ρυθμό ανάπτυξης 2,5%. Σύμφωνα με την εισηγητική έκθεση του Προϋπολογισμού 2019 το πρωτογενές πλεόνασμα θα διαμορφωθεί φέτος στο 3,98% του ΑΕΠ (7,38 δισ. ευρώ). 

Ας ξεκινήσουμε από τη «σημαία» της κυβέρνησης: Δεν θα περικοπούν οι συντάξεις! Εύγε! Για την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ, λοιπόν, είναι «μεταμνημονιακή εποχή» η μη περικοπή των συντάξεων,που ακόμα και οι ίδιοι (μαζί με τους προηγούμενους ΝΔ – ΠΑΣΟΚ) έχουν χάσει τον λογαριασμό πόσες φορές τις έχουν κόψει! Δεν επιστρέφουν ούτε ευρώ από τα «κλεμμένα», έστω με μια αύξηση για να καλυφθούν ελάχιστα οι τραγικές απώλειες στην οικονομική κατάσταση της πλειοψηφίας των συνταξιούχων, και είναι περήφανοι. 

Πάμε τώρα στο πρωτογενές πλεόνασμα, το «ματωμένο» και  το «σεσημασμένο» πλεόνασμα που έλεγε κάποτε ο ίδιος ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, τον Μάρτιο του 2014:

«Γιατί το πλεόνασμα τους είναι σεσημασμένο για τους Έλληνες και τις Ελληνίδες. Σ’ αυτό κρύβονται όλες οι αμαρτίες, όλες οι πληγές, όλη η σήψη, όλη η απάτη, της σημερινής πολιτικής. Σ’ αυτό κρύβεται το δράμα εκατομμυρίων ανθρώπων, η καταστροφή νοικοκυριών και επιχειρήσεων, οι λιποθυμίες παιδιών από ασιτία στα σχολεία, τα εκατομμύρια των ανέργων, η ζωή εν τάφω στα νοσοκομεία, στα ψυχιατρεία και στα άσυλα ανιάτων, οι παγωμένες νύχτες και οι πεινασμένες μέρες χιλιάδων και χιλιάδων συνταξιούχων. Πρόκειται για πλεόνασμα δυστυχίας. Τραγωδίας. Ακόμα και αίματος. Πρόκειται όμως και για πλεόνασμα θράσους και απάτης. Ναι, καλά ακούσατε, απάτης»

«Εγώ δεν έχω κανένα πλεόνασμα να σας μοιράσω (…) Δεν έχω κανένα πλεόνασμα σε ψεύτικες υποσχέσεις (…) Και δεν έχω βέβαια κανένα πλεόνασμα σε υποκλίσεις μπροστά στην κυρία Μέρκελ και στους δανειστές».

(…) Και θεωρούμε πράξη ντροπής, πράξη καταισχύνης, πράξη ταπείνωσης του κάθε πολίτη αυτής της χώρας: Από τη μια να αρπάζουν το ψωμί από το τραπέζι εκατομμυρίων ανθρώπων. Και από την άλλη να τους πετούν κάποια ψίχουλα,  για να τον εξαγοράσουν. Όπως φαντάζονται ότι θα κάνουν, να εξαγοράσουν τη στήριξή στην ίδια πολιτική που έκλεψε το ψωμί από το τραπέζι κι έχει σκοπό, αν τους αφήσουμε, όχι μόνο το ψωμί, αλλά και το ίδιο το τραπέζι και τις καρέκλες και το σπίτι να αρπάξει.

Αν αυτό δεν είναι ο απόλυτος πολιτικός ξεπεσμός τότε νομίζω ότι οι λέξεις έχουν χάσει το νόημά τους. Πρόκειται για μια πράξη βαθιά ταπεινωτική, ανήθικη, που δεν μαρτυρά τίποτα άλλο, παρά μονάχα φόβο, μπροστά στην κάλπη που έρχεται. Αλλά και για μια πράξη που δείχνει όχι μόνο πόσο, στην πραγματικότητα, περιφρονούν τον λαό, αλλά και πόσο υποτιμούν την αξιοπρέπεια και την οργή του (…). 

Πώς πετάει αυτό το ξεροκόμματο της άγνοιας και της περιφρόνησης στα μούτρα των Ελλήνων, επιχειρώντας με αυτόν τον τρόπο να τους αφαιρέσει το τελευταίο που τους έχει απομείνει -την αξιοπρέπειά τους;».

   Πραγματικά, ήταν εξαιρετική η ομιλία, τότε του κυρίου Τσίπρα. Είχε απόλυτο δίκιο.

   Υπό αυτό το πρίσμα, λοιπόν, να ξαναπούμε ότι προϋπολογισμός προβλέπει πρωτογενές πλεόνασμα 3,6% (6,9 δισ. ευρώ) για το 2019 και παράλληλα μοιράζει ελάχιστα από τα αμέτρητα που τόσα χρόνια έχουν κλαπεί από τον ελληνικό λαό. Είναι τα «ξεροκόμματα» που έλεγε ο ίδιος ο κύριος Τσίπρας, που τώρα εμφανίζονται σαν «μνημονιακή» κοινωνική πολιτική (ο  λεγόμενος διαθέσιμος «δημοσιονομικός χώρος» με τον οποίο θα …επιστρέφουν ελάχιστα και θα παίρνουν πολλά). 

   Ακόμα κι αυτά, όμως, απ’ όσο φαίνεται δεν είναι όσα υποσχέθηκαν (τα θυμάστε εκείνα τα «αντίμετρα»;), αφού φαίνεται πως θυσιάζονται ορισμένα «αντίμετρα» όπως η δημιουργία νέων παιδικών σταθμών, η επιδότηση συμμετοχής των ασφαλισμένων στα φάρμακα, κ.ά. Το «πακέτο» της κυβέρνησης, με έντονο προεκλογικό χαρακτήρα, θα φτάσει τα 910 εκατομμύρια ευρώ και μεταξύ αυτών προβλέπονται περιορισμένα μέτρα όπως πρόγραμμα επιδότησης στέγης με εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια,  επιδότηση στις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης των νέων εργαζομένων (όλοι γνωρίζουμε πόσα «πολλά» παίρνουν όσοι νέοι εργαζόμενοι δουλεύουν). 

   Πάντως, αξίζει να δούμε τι γίνεται τον ΦΠΑ (γνωρίζουμε ποιοι κυρίως πληρώνουν αυτόν τον εξαιρετικό φόρο), απ’ τον οποίο η κυβέρνηση προβλέπει αύξηση εσόδων σε σχέση με όσα προβλέπονταν στο Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα. Τα έσοδα από ΦΠΑ αναμένεται να ανέλθουν στα 17.210 εκατ. ευρώ, αυξημένα κατά 565 εκατ. ευρώ έναντι του στόχου του ΜΠΔΣ 2019-2022.

  Επιπλέον, σύμφωνα με όσα προβλέπονται στον προϋπολογισμό τα συνολικά φορολογικά έσοδα πρόκειται να διαμορφωθούν το 2019 σε 51,115 δισ. ευρώ (στο μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα προβλεπόταν σε 50,192 δισ. ευρώ).

   Όσον αφορά τη μείωση του ΕΝΦΙΑ κατά 10% μεσοσταθμικά και κατά 30% για τους μικροιδιοκτήτες δεν καλύπτει ούτε για αστείο το άγριο χαράτσι για τους μικροϊδιοκτήτες (μετά την αναπροσαρμογή των αντικειμενικών αξιών).  Υπενθυμίζουμε ότι η κυβέρνηση αυτή ήταν που θα καταργούσε τον ΕΝΦΙΑ… 

   Κάποιοι, πάντως, δεν χάνουν κι από αυτό τον προϋπολογισμό, αφού υπάρχει μείωση του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων σταδιακά, από 29% σε 25% σε ορίζοντα τετραετίας (μία μονάδα ανά έτος), μείωση του φορολογικού συντελεστή επί των διανεμόμενων μερισμάτων κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες.

  Κατά τα άλλα οι 700 μνημονιακοί νόμοι του «πρώτου μεταμνημονιακού προϋπολογισμού» παραμένουν ισχυροί, όπως παραμένει και η δέσμευση για τα «ματωμένα» πλεονάσματα έως το 2060, αλλά και η εποπτεία της ΕΕ.

  Μιας που αναφερθήκαμε στην αγαπημένη τους ΕΕ να σημειώσουμε ότι η Κομισιόν ενέκρινε (αλίμονο!) τον προϋπολογισμό για το νέο έτος και ζητάει επιπλέον «μεταρρυθμίσεις» (από τις συμφωνημένες). Όπου βλέπετε τη λέξη «μεταρρυθμίσεις» να καταλαβαίνεται ιδιωτικοποιήσεις (ξεπουλήματα) και λοιπά όμορφα φιλολαϊκά μέτρα.

ΠΗΓΗ: imerodromos.gr

Άρθρο του Προέδρου της ΠΕΝΕΝ Αντώνη Νταλακογεώργου

Πριν λίγες μέρες ανακοινώθηκε από την ελληνική Βουλή ότι συγκροτήθηκε η ομάδα από 46 βουλευτές που θα μετέχουν στην ειδική Επιτροπή για την αναθεώρηση του Συντάγματος.

Ως γνωστό η κυβέρνηση είχε συστήσει για τον σκοπό αυτό την «Επιτροπή διαλόγου για την συνταγματική αναθεώρηση».

Η ΠΕΝΕΝ ήταν το μοναδικό Ναυτεργατικό Σωματείο που απέστειλε στην Επιτροπή αυτή την πρότασή της. Στο έγγραφο της ΠΕΝΕΝ σύμφωνα με το εισαγωγικό της σημείωμα τόνιζε: «Το σύνταγμα του 1952 για πρώτη φορά περιέλαβε την διάταξη του άρθρου 112 που όριζε ότι Νόμος εφάπαξ εκδιδόμενος θέλει ρυθμίσει την προστασία των εκ της αλλοδαπής εισαγομένων προς τοποθέτηση στη χώρα κεφαλαίων».

Σε εκτέλεση της συνταγματικής αυτής επιταγής εκδόθηκε το με σαφώς υποτελή προς τους ξένους επενδυτές χαρακτήρα Ν.Δ 2685/53 «περί επενδύσεως και προστασίας κεφαλαίων εξωτερικού», οι ρυθμίσεις του οποίου περί εξασφάλισης των ξένων κεφαλαίων, μέσω σειράς προκλητικών προνομίων στο ξένο κεφάλαιο που επενδύει στην Ελλάδα, σημειωτέον ότι σε κανένα άλλο σύνταγμα του κόσμου δεν συναντάται.

Το Ν.Δ 2687/53 «περί επενδύσεως και προστασίας κεφαλαίων εξωτερικού καθώς και ο νεότερος ν. 27/75 «περί φορολογίας πλοίων επιβολής εισφοράς προς ανάπτυξη της Εμπορικής Ναυτιλίας εγκαταστάσεως αλλοδαπών Ναυτιλιακών επιχειρήσεων και ρυθμίσεως συναφών θεμάτων (κεφάλαιο Α έως και Δ του τμήματος Α΄ του νόμου) με τον οποίο καθορίζεται η φορολόγηση του εφοπλιστικού κεφαλαίου, είναι νόμος αυξημένης τυπικής ισχύος (υπερισχύουν κάθε νόμου και/ή υπουργικής απόφασης έχουν την ίδια ισχύ με το σύνταγμα και συνεπώς δεν μπορούν να καταργηθούν από κανέναν άλλο νόμο παρά μόνο από συντακτική Βουλή που θα τροποποιεί το σύνταγμα), σύμφωνα με την πρόβλεψη του άρθρου 107 του συντάγματος.

Στο σημείο αυτό πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι στις προγραμματικές διακηρύξεις του κυβερνώντος ΣΥΡΙΖΑ περιλαμβάνεται η θέση για κατάργηση της συνταγματικής κατοχύρωσης της φοροασυλίας των εφοπλιστών (57 φοροαπαλλαγές).

Θεωρούμε αδιανόητο η συγκροτημένη πολιτεία και η ελληνική Βουλή να αφήσει άθικτη και αλώβητη την εφοπλιστική ασυδοσία εν όψει της νέας συνταγματικής μεταρρύθμισης..

Η επιχειρηματική και φορολογική ασυδοσία των εφοπλιστών

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Γενικού Λογιστηρίου του κράτους, η προβλεπόμενη και μοναδική φορολογία των εφοπλιστών η οποία υπολογίζεται και καταβάλλεται επί της χωρητικότητας των πλοίων (κόροι ολικής χωρητικότητας) για το έτος 2016 το ύψος της ήταν 27 εκατομμύρια ευρώ, αντίστοιχα τον ίδιο χρόνο η συνεισφορά των Ναυτεργατών ανήλθε στο ποσόν των 56 εκατομμυρίων ευρώ….

Θεωρούμε τεράστιο κοινωνικό – οικονομικό και πολιτικό σκάνδαλο το γεγονός ότι μεσούσης της οικονομικής κρίσης και υποτίθεται εν μέσω προσπαθειών της κυβέρνησης να ενισχύσει τα φορολογικά έσοδα του κράτους, την στιγμή κατά την οποία οι έλληνες εργαζόμενοι αλλά και τα μικρομεσαία κοινωνικά – λαϊκά στρώματα δεινοπαθούν από την σκληρή και ανάλγητη κυβερνητική πολιτική της λιτότητας και της φοροεπιδρομής και καθημερινά γίνονται θύματα αρπαγής των καταθέσεων και της ακίνητης περιουσίας ακόμη και της πρώτης κατοικίας καταβάλλοντας φόρο ακόμη και για τον «εισπνεόμενο αέρα», να διατηρείται η πρωτοφανής φορολογική ασυδοσία των εφοπλιστών που με έναν αποικιοκρατικό νόμο, εδώ και δεκαετίες αποτελεί το «ιερό ευαγγέλιο» όλων των κυβερνήσεων, διασφαλίζεται η φοροασυλία των ελλήνων εφοπλιστών.

Πρόκειται για τον νόμο 27/75 «περί φορολογίας πλοίων κ.λπ» που στα 30 άρθρα περιλαμβάνει περισσότερες από 57 σκανδαλώδεις φοροαπαλλαγές, μεταξύ των οποίων οι κυριότερες είναι οι παρακάτω:

• Απαλλάσσονται από οποιοδήποτε φόρο εισοδήματος τα κέρδη που προκύπτουν από την εκμετάλλευση των πλοίων.
• Απαλλάσσεται από κάθε φορολογία η υπεραξία που μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε από την πώληση κάποιου πλοίου είτε από την είσπραξη ασφαλιστικής αποζημίωσης είτε από άλλη αιτία.
• Απαλλάσσεται από φόρο εισοδήματος το ποσό των καθαρών κερδών ή μερισμάτων κάθε ημεδαπής ή αλλοδαπής εταιρείας και μεταξύ των άλλων στα ακαθάριστα έσοδα του πλοίου και των συνολικών ακαθάριστων εσόδων της εταιρείας.
• Απαλλάσσονται από την φορολογία πλοία Α΄ κατηγορίας ναυπηγημένα στην Ελλάδα.
• Απαλλάσσονται από τον φόρο πλοία Α΄ κατηγορίας που υφίστανται επισκευές και οι δαπάνες για αυτές καλύπτονται με εισαγωγή συναλλάγματος. Η απαλλαγή δεν μπορεί να υπερβεί το 50% της δαπάνης.
• Μείωση του φόρου κατά 50% σε πλοία Β΄ κατηγορίας.
• Μείωση του φόρου κατά 60% σε Ε/Γ πλοία ανεξαρτήτως ηλικίας αυτών.
• Απαλλάσσονται από τον φόρο πλοία Β΄ κατηγορίας καθώς και φορτηγά ηλικίας μικρότερης των 10 ετών.
• Απαλλάσσονται από τον φόρο φορτηγά πλοία της παραπάνω κατηγορίας εφόσον έχουν ηλικία μικρότερη των 30 ετών.
• Απαλλάσσεται από κάθε φόρο, τέλος ή εισφορά ή κρατήσεις υπέρ του Δημοσίου ή κάποιου τρίτου το εισόδημα που αποκτάται από γραφεία ή υποκαταστήματα αλλοδαπών ναυτιλιακών επιχειρήσεων που εγκαθίστανται στην Ελλάδα. Επίσης απαλλάσσεται από το φόρο κύκλου εργασιών και τελών χαρτοσήμου και κάθε κράτησης ή τέλους υπέρ τρίτου, πλην των ανταποδοτικών, των συμβάσεων, των εισπράξεων και πληρωμών και γενικά οποιωνδήποτε πράξεων που διενεργούνται από τα γραφεία ή υποκαταστήματα ή για λογαριασμό των αντιπροσωπευόμενων επιχειρήσεων κατά την άσκηση των εργασιών ή την παροχή υπηρεσιών.
• Απαλλάσσεται από κάθε φόρο, τέλος, εισφορά ή κράτηση το εισόδημα που δημιουργείται από την εκμετάλλευση πλοίου στο εξωτερικό. Την απαλλαγή αυτή απολαμβάνουν οι μέτοχοι ή οι εταίροι των εταιρειών.
• Απαλλάσσονται από κάθε τέλος, τα έγγραφα που συντάσσονται για την εφαρμογή του Ν. 27/1975.
• Απαλλάσσεται από κάθε φόρο, τέλος ή εισφορά το εισόδημα που αποκτάται από εταιρείες χαρτοφυλακίου που κατέχουν αποκλειστικά μετοχές εταιρειών πλοιοκτητριών που βρίσκονται υπό ελληνική σημαία.
• Απαλλάσσονται από κάθε τέλος ή άλλη επιβάρυνση υπέρ του Δημοσίου ή τρίτων η διανομή κερδών και το καθαρό προϊόν της εκκαθαρίσεως αυτής, η ανάληψη κεφαλαίου και οι σχετικές εξοφλητικές αποδείξεις, οι εγγραφές στα βιβλία της εταιρείας και τα δικαιολογητικά καθώς και άλλα έγγραφα που αφορούν πράξεις που ενεργεί η εταιρεία στο εξωτερικό και έρχονται στην Ελλάδα, οι καταθέσεις και τα δάνεια των μετόχων, η κεφαλαιοποίηση των κερδών και η μη ανάληψη των κερδών από τους μετόχους.
• Απαλλάσσονται από το φόρο κληρονομιάς πλοία χωρητικότητας άνω των 1.500 κόρων, μερίδια πλοίων, μετοχές ημεδαπών ή αλλοδαπών εταιρειών που είναι πλοιοκτήτριες τέτοιων πλοίων.
• Απαλλάσσεται από το φόρο μεταβίβασης η εκποίηση: α) των επιβατηγών πλοίων, β) των πλοίων που είναι άνω των 500 και μέχρι 3.000 κόρων και τα οποία προχωρούν σε εκποίηση ολόκληρου του πλοίου ή μεριδίων του.
• Απαλλάσσονται από το φόρο μεταβίβασης τα πάσης φύσεως τέλη, πλην τελών χαρτοσήμου ή δικαιώματα υπέρ τρίτων, η εκποίηση ολόκληρου του πλοίου ή μεριδίων του.
• Απαλλάσσονται από τον ειδικό φόρο κατανάλωσης τα ενεργειακά προϊόντα τα οποία παραλαμβάνονται για να χρησιμοποιηθούν ως καύσιμα για τη ναυσιπλοΐα στα ύδατα της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμπεριλαμβανομένης και της επαγγελματικής αλιείας.
• Απαλλάσσονται από φόρο, τέλη χαρτοσήμου και από κάθε άλλη επιβάρυνση οι τόκοι, οι προμήθειες και οι εργασίες σε συνάλλαγμα ναυτιλιακών τραπεζών. Επίσης, από τους παραπάνω φόρους απαλλάσσονται τα ναυτιλιακά ομολογιακά δάνεια.
• Απαλλάσσονται από το φόρο κληρονομιάς τα πλοία χωρητικότητας άνω των 1.500 κόρων, μερίδια πλοίων, μετοχές ημεδαπών ή αλλοδαπών εταιρειών που είναι πλοιοκτήτριες τέτοιων πλοίων.
• Απαλλάσσονται από τα τέλη χαρτοσήμου και από κάθε τέλος, κράτηση και εισφορά, δικαίωμα ή παράβολο ή άλλη επιβάρυνση υπέρ του Δημοσίου ή τρίτου όλες οι δικαιοπραξίες και διενεργούμενες πράξεις, που αφορούν τη χρηματοδότηση ναυτιλιακών και ναυπηγικών επιχειρήσεων. Την παραπάνω απαλλαγή έχουν και η εγγραφή, η εξάλειψη υποθήκης πλοίων ή ακινήτων κ.λπ. των παραπάνω επιχειρήσεων.
• Απαλλάσσονται από το ΦΠΑ οι παραδόσεις και εισαγωγές πλοίων ή άλλων πλωτών μέσων για εμπορική ή άλλη εκμετάλλευση με εξαίρεση τα σκάφη ιδιωτικής χρήσης που προορίζονται για αναψυχή ή αθλητισμό, καθώς και οι παραδόσεις και εισαγωγές υλικών και εφοδίων καθώς και των σχετικών υπηρεσιών για την εξυπηρέτηση των ανωτέρω πλοίων. Kαι επιπλέον οι εφοπλιστές απαλλάσσονται του ΦΠΑ των αγορών στην Ελλάδα, προϊόντων που προορίζονται για τις τροφοδοσίες των πλοίων τους. Είναι γνωστό στην Ακτή Μιαούλη ότι ακόμη και τα πάγια έξοδα για γραφικά, χαρτικά φορτώνονται στα έξοδα των πλοίων. Απαλλάσσονται ακόμη και από τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στα ποτά και τα καπνικά είδη.

Τέλος οι εφοπλιστές απολαμβάνουν ένα ακόμα σκανδαλώδες προνόμιο. Το αφορόλογητο ναυτιλιακό πετρέλαιο, το οποίο σε μεγάλο βαθμό καταλήγει στο λαθρεμπόριο καυσίμων που λυμαίνονται διάφορα παράνομα κυκλώματα, με αποτέλεσμα το ελληνικό δημόσιο να έχει κάθε χρόνο απώλεια εσόδων γύρω στο 1 δις ευρώ.

Στην πράξη οι εφοπλιστές έχουν πλήρη φορολογική ασυλία, με εξαίρεση ένα συμβολικό παράβολο, ύψους 1 δολάριο τον κόρο (ο λεγόμενος tonnage tax), ανεξάρτητα από τα κέρδη εκμετάλλευσης του πλοίου. Η εθελοντική αποδοχή πληρωμής, ενός πρόσθετου φόρου που θεσπίστηκε το 2014, έχει προσωρινό χαρακτήρα. Παρ’ ότι ξεκίνησε ως υποχρεωτικός (Ν.4223/13), η κυβέρνηση Σαμαρά τον μετέτρεψε σε οικειοθελή εισφορά των εφοπλιστών.

Στον κάλαθο τω αχρήστων η εφοπλιστική εθελοντική εισφορά

Όπως προκύπτει από επίσημα στοιχεία, η πολυδιαφημισμένη εθελοντική φορολογική εισφορά κινείται σε θολά και βρώμικα νερά…..

Όπως εξηγούμε πιο πάνω οι Ναυτιλιακές εταιρίες ελληνικές ή ξένες με ελληνική ή ξένη σημαία με βάση τις διατάξεις του νόμου 27/75 δεν πληρώνουν τα όσα διαδοχικά συμφωνήθηκαν τόσο με την συγκυβέρνηση Ν.Δ – ΠΑΣΟΚ όσο και με την σημερινή ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ. Αυτό αφορά την μεγάλη πλειοψηφία των Ναυτιλιακών εταιριών.

Σύμφωνα με εξακριβωμένα στοιχεία των ελληνικών φορολογικών αρχών και του αρμόδιου Υπουργείου Οικονομικών για την περίοδο 2014-2017 το ελληνικό δημόσιο έχει εισπράξει μόνο το 1/5 της εθελοντικής εισφοράς που συμφωνήθηκε να πληρώσουν οι εφοπλιστές, δηλαδή 85 εκατομμύρια ευρώ ενώ η συμφωνία αφορούσε το ποσό των 420 εκατομμυρίων ευρώ την τετραετία 2014-2017.

Σημειώνουμε ότι η έκτακτη εισφορά των εφοπλιστών αρχικά επιβλήθηκε ως υποχρεωτική επί κυβέρνησης Σαμαρά (άρθρο 14 του νόμου 4223/2013) ενώ στην συνέχεια η πίεση και ο εκβιασμός που άσκησαν οι εφοπλιστές (ΕΕΕ) αποτυπώθηκε ως συμφωνία εθελοντικής εισφοράς μεταξύ Σαμαρά και ΕΕΕ (Άρθρο 42, νόμος 4301/2014) προκειμένου να μην αμφισβητηθεί το σκανδαλώδες προνομιακό φορολογικό καθεστώς των εφοπλιστών.

Ταυτόχρονα σε επίπεδο κουαρτέτου των δανειστών το παράνομο φορολογικό καθεστώς των εφοπλιστών στην χώρα μας παραμένει ανοιχτό, στην τελευταία έκθεση συμμόρφωσης Ιούλης 2018 αναφέρεται ότι έχει συμφωνηθεί η χρονική επέκταση της εθελοντικής εισφοράς και το 2018 και ότι στην συνέχεια θα καθιερωθεί ως φόρος για τον επαναπατρισμό κερδών από την Ναυτιλία. Ταυτόχρονα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανταγωνισμού δεν έχει κλείσει τυπικά την υπόθεση σχετικά με την άνιση φορολογική μεταχείριση των ελλήνων εφοπλιστών εντός της ΕΕ.

Η συγκυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου διαδραμάτισε ένα άθλιο ρόλο μέσα σε πλαίσια συναλλαγής και διαπλοκής με το ελληνικό εφοπλιστικό κατεστημένο και στην ουσία προώθησε απόλυτα τις θέσεις των εφοπλιστών οι οποίοι ζητούσαν μετ’ επιτάσεως να μην γίνει η παραμικρή αλλαγή στο θεσμοθετημένο καθεστώς της φοροασυλίας. Έτσι αποφασίστηκε να μην θιγεί τίποτα από την δομή της εφοπλιστικής φορολόγησης επικαλούμενοι την συνταγματική παράδοση που αυτά τα προνόμια είναι κατοχυρωμένα για το εφοπλιστικό κεφάλαιο. Μάλιστα Υπουργός της συγκυβέρνησης Ν.Δ – ΠΑΣΟΚ δήλωνε ότι «αν καταφέρουμε να παρουσιάσουμε ότι εισπράττουμε 500 εκατομμύρια ευρώ σε μια τριετία από τους εφοπλιστές , ίσως αυτό κατεύναζε την κομισιόν».

Η Ένωση Ελλήνων Εφοπλιστών και η τότε κυβέρνηση από κοινού ήθελαν να αποκρούσουν την απόπειρα των Βρυξελλών «για φορολόγηση μερισμάτων από τις ναυτιλιακές εταιρίες».

Την πολιτική της κυβέρνησης Σαμαρά – Βενιζέλου την συνεχίζει στην ίδια ρότα η συγκυβέρνηση Τσίπρα – Καμμένου και οι Υπουργοί Δρίτσας, Κουρουμπλής, Κουβέλης συνεχίζουν να δίνουν μάχη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανταγωνισμού να μην «πειραχθεί» το απεχθές και βαθύτατα αντικοινωνικό καθεστώς της φοροασυλίας των εφοπλιστών το οποίο παραμένει ανέπαφο από το 1953 και μάλιστα σε αυτή την διαδρομή ενισχύθηκε για να αυγατίσει και μεγεθύνει την εφοπλιστική ανταγωνιστικότητα και κερδοφορία.

Έχει επίσης ενδιαφέρον να υπογραμμίσουμε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ στις προγραμματικές του διακηρύξεις διατυπώνει την θέση ότι θα επανεξέταζε «από μηδενική βάση την σχέση ανάμεσα στο ελληνικό κράτος, την Ναυτιλία και τον εφοπλιστικό κόσμο με στόχο την δημιουργία ενός δίκαιου φορολογικού καθεστώτος που θα ανταποκρίνεται στην συνταγματική επιταγή για την συμβολή όλων ανάλογα με την φοροδοτική ικανότητα στα δημόσια βάρη.

Ενδιαφέρον επίσης έχει ότι την εθελοντική εισφορά στην Βουλή δεν την ψήφισε ο τότε ΣΥΡΙΖΑ….  

Ακολούθως ο Τσίπρας ως κυβέρνηση, με διαδοχικές δηλώσεις του στα Ποσειδώνια, στο Ίδρυμα Νιάρχος, στην επέτειο των 100 χρόνων από την ίδρυση της ΕΕΕ, και άλλοι πρωτοκλασάτοι Υπουργοί του έκαναν εντυπωσιακή στροφή και με δηλώσεις τους έπλεξαν το εγκώμιο της εφοπλιστικής επιχειρηματικότητας και ταυτόχρονα με την πολιτική τους επισφράγισαν την αδιατάρακτη συμμαχία και σύμπλευση με το εφοπλιστικό κατεστημένο το οποίο με κάθε ευκαιρία εξυμνούν και αγιοποιούν σε όλους τους τόνους ανακαλύπτοντας «ότι είναι στην πρωτοπορία της επιχειρηματικής δράσης», διαπίστωσαν «το επιχειρηματικό τους δαιμόνιο», την οξυδέρκεια, την εξωστρέφειά τους και την πρότυπη επιχειρηματικότητά τους και ταυτόχρονα ανακάλυψαν τον «μεγάλο πατριωτικό τους ρόλο»!!!    

Το ελληνικό εφοπλιστικό κατεστημένο στην διάρκεια των χρόνων 2013-2018σε αγαστή συνεργασία με όλες τις κυβερνήσεις συνέχισε τις προσπάθειές του να ξεγλιστρήσει από την πίεση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανταγωνισμού, ταυτόχρονα στο ΣτΕ οι εφοπλιστές έχασαν μια μάχη όταν Ναυτιλιακή εταιρεία με σημαία Λιβερίας ελληνικής πλοιοκτησίας έπειτα από απόφαση του ΣτΕ σε παρεμφερή φορολογική υπόθεση (έκτακτη εισφορά κοινωνικής ευθύνης του νόμου 3845/2010) αποφάσισε ότι η Λιβεριανή εταιρεία όφειλε να πληρώσει τον έκτακτο φόρο…..

Σχετικά με την έκτακτη οικονομική εισφορά το κατάντημα πολλών εφοπλιστών είναι τέτοιο που ζητούν προκειμένου να την καταβάλουν να πληρώσουν με 6 ή 12 δόσεις!!!

Απ’ όλα τα παραπάνω προκύπτει ότι η εθελοντική εισφορά την οποία όλες οι κυβερνήσεις 2012-2018 διαφήμισαν και επικοινωνιακά αξιοποίησαν στο έπακρο οι εφοπλιστές απέτυχε και κατέρρευσε με πάταγο αποδεικνύοντας ότι το μεγάλο κεφάλαιο και κυρίως οι εφοπλιστές ήταν και παραμένουν κράτος εν κράτει!!

Ελάχιστα όμως φαίνεται απασχολεί το αστικό πολιτικό σύστημα και την «πρώτη φορά αριστερά» το γεγονός ότι δεν έχουν καταβληθεί εισφορές που αγγίζουν τα 335 εκατομμύρια ευρώ από τους μεγαλοσχήμονες εφοπλιστές οι οποίοι την ίδια περίοδο συνέχισαν την ανοδική τους πορεία όσο αφορά την αύξηση στον αριθμό των πλοίων, την κερδοφορία τους και συνεχίζουν να έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην διεθνή Ναυτιλία!!!

Την ίδια στιγμή που το εφοπλιστικό κεφάλαιο απολαμβάνει μια ιδιότυπη φορολογική ασυλία και μια ασύδοτη επιχειρηματική δραστηριότητα που χαρακτηρίζεται από πλήθος προνομίων και στα ελληνικά και ελληνόκτητα πλοία κυριαρχεί το μοντέλο της μαύρης ανασφάλιστης και χαμηλόμισθης εργασίας, την στιγμή που το ελληνικό ναυτεργατικό δυναμικό εξοβελίζεται με βίαιο τρόπο, την στιγμή που ο ελληνικός εφοπλισμός έχει συγκριτικά με οποιονδήποτε άλλο κλάδο τις χαμηλότερες δαπάνες για την κοινωνική ασφάλιση των Ναυτεργατών και οι εκάστοτε κυβερνήσεις στηρίζουν τα συμφέροντά τους στα διεθνή φόρα (όπως γίνεται αυτή την περίοδο όπου στον IMO οι έλληνες εφοπλιστές είναι θλιβεροί πρωταγωνιστές για την διατήρηση των «βρώμικων καυσίμων» και στην αποτροπή ή παράταση του χρόνου για την έναρξη χρήσης στα πλοία των νέων καυσίμων, δίνουν μάχη με σύμμαχο την κυβέρνηση να μην περάσει η σχετική ρύθμιση η οποία συμβάλει στην παραπέρα προστασία του περιβάλλοντος).

Τα έργα και οι μέρες της συμμαχίας κυβέρνησης – εφοπλιστών αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα που δείχνει ότι η «αριστερά» του Τσίπρα είναι αλυσοδεμένη με τα επιχειρηματικά συμφέροντα και τις επιδιώξεις του εφοπλιστικού κατεστημένου.

ΝΑ ΚΑΤΑΡΓΗΘΕΙ Η ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΤΩΝ ΕΦΟΠΛΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΝΟΜΙΩΝ

Ο επόμενος επίκαιρος σταθμός αυτής της σχέσης είναι η συνταγματική μεταρρύθμιση για την οποία ο ΣΥΡΙΖΑ πριν την άνοδό του στην κυβέρνηση είχε επανειλημμένα καταγγείλει μετά βδελυγμίας σημειώνοντας την ανάγκη ότι η συνταγματική κατοχύρωση των εφοπλιστικών προνομίων πρέπει να καταργηθεί….

Όμως όπως προκύπτει από το έγγραφο της ΠΕΝΕΝ προς την Επιτροπή συνταγματικής αναθεώρησης αλλά και από τις προτάσεις ΣΥΡΙΖΑ – Τσίπρα που δόθηκαν στην δημοσιότητα με αφορμή την συγκρότηση της κοινοβουλευτικής επιτροπής των κομμάτων για τον σκοπό αυτό, ο ΣΥΡΙΖΑ «εξαφάνισε» την θέση του για κατάργηση της θεσμοθετημένης και συνταγματικά κατοχυρωμένης εφοπλιστικής ασυδοσίας.

Αυτό με την σειρά του επιβεβαιώνει πλήρως τις θέσεις – εκτιμήσεις και αξιολογήσεις της ΠΕΝΕΝ σχετικά με το άθλιο αλισβερίσι του εφοπλιστικού κατεστημένου με τον ΣΥΡΙΖΑ ο οποίος έχει γίνει άξιος διάδοχος των αστικών πολιτικών και με όρους διαπλοκής στηρίζει το καθεστώς των προνομίων τους.

Η Διοίκηση της ΠΕΝΕΝ θεωρεί μέγιστο κοινωνικο-οικονομικό και πολιτικό σκάνδαλο το καθεστώς των εφοπλιστικών προνομίων και έχει δώσει αγωνιστικές μάχες όλα τα τελευταία χρόνια αυτό να καταργηθεί.

Αυτή την συνεπή παρέμβαση θα την συνεχίσουμε και θα την εντείνουμε ακόμη πιο πολύ, θα αποκαλύψουμε τα φτιασιδώματα που επιχειρεί η κυβέρνηση για την ενίσχυση και αναπαλαίωση του αστικού συτήματος μέσα από τις συνταγματικές αλλαγές και θα βρεθούμε στην πρώτη γραμμή του αγώνα ενάντια στην αντιλαϊκή πολιτική της ανταγωνιστικότητας και της κερδοφορίας του κεφαλαίου.

Στο πλαίσιο αυτό θα επαναφέρουμε την πρόταση στα πολιτικά κόμματα και στους Βουλευτές που συμμετέχουν στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή για την συνταγματική αναθεώρηση, πλην της νεοναζιστικής Χρυσής Αυγής.

Αντώνης Νταλακογεώργος

Πρόεδρος της ΠΕΝΕΝ