Ότι η Κούβα έχει αναπτύξει εμβόλια για τέσσερις διαφορετικούς τύπους καρκίνου είναι σίγουρα μεγάλη είδηση για την Ανθρωπότητα (1), αν λάβουμε υπόψη ότι, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, κάθε χρόνο στον κόσμο, από την ασθένεια αυτή, πεθαίνουν περίπου 8 εκατομμύρια άνθρωποι (2).
Ωστόσο, τα διεθνή μέσα ενημέρωσης έχουν σχεδόν αγνοήσει την είδηση αυτή παντελώς.
Το 2012 η Κούβα κατοχύρωσε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το πρώτο θεραπευτικό εμβόλιο κατά του καρκίνου του πνεύμονα προηγμένο σε παγκόσμιο επίπεδο, το CIMAVAX-EGF (3). Και τον Ιανουάριο του 2013 ανακοίνωσε το δεύτερο, Racotumomab (4). Κλινικές Μελέτες σε 86 χώρες δείχνουν ότι αυτά τα εμβόλια, δεν θεραπεύουν πλήρως την ασθένεια, αλλά επιτυγχάνουν τη μείωση των όγκων και προσφέρουν μια σταθερή φάση της νόσου, αυξάνοντας το προσδόκιμο και την ποιότητα ζωής του ασθενούς.
Το Κέντρο Μοριακής Ανοσολογίας στην Αβάνα, στη Κούβα, είναι ο δημιουργός όλων αυτών των εμβολίων. Ήδη από το 1985 το κέντρο αυτό ανέπτυξε το εμβόλιο για τη μηνιγγίτιδα Β (5), μοναδικό στον κόσμο, και αργότερα και πολλά άλλα, όπως αυτό κατά της ηπατίτιδας Β ή του δάγκειου (6). Επιπλέον, συνεχίζει την έρευνα του για χρόνια για να αναπτύξει εμβόλιο κατά του HIV-AIDS (7). Ένα άλλο κέντρο ιατρικών ερευνών στην Κούβα, τα εργαστήρια LABIOFAM, ανέπτυξε επίσης ένα ομοιοπαθητικό φάρμακο κατά του καρκίνου: το Vidatox, από το μπλε δηλητήριο του σκορπιού (8).
Η Κούβα εξάγει αυτά τα φάρμακα σε 26 χώρες, και συμμετέχει σε κοινοπραξίες στην Κίνα, τον Καναδά και την Ισπανία (9). Όλα αυτά σπάνε εντελώς ένα στερεότυπο διαδεδομένο, ενισχυμένο από τη σιωπή των μέσων ενημέρωσης σχετικά με την πρόοδο της Κούβας και άλλων χωρών του Νότου: η ιατρική-φαρμακευτική έρευνα στο προσκήνιο εμφανίζεται μόνο στις χώρες που ονομάζονται «αναπτυγμένες».
Αναμφίβολα, οι κουβανικές οικονομικές επιδόσεις αυξήθηκαν μέσω της επίτευξης των διεθνών πωλήσεων αυτών των φαρμάκων (10). Ωστόσο, η έρευνα μάρκετινγκ και η φιλοσοφία είναι τελείως αντίθετη με την επιχειρηματική πρακτική των μεγάλων φαρμακευτικών εταιρειών παγκοσμίως.
Ο βραβευμένος με Νόμπελ Ιατρικής, Richard J. Roberts, κατήγγειλε πρόσφατα τις φαρμακευτικές εταιρείες ότι προσανατολίσουν την έρευνά τους σε αντίθετη κατεύθυνση από την θεραπεία της ασθένειας του καρκίνου, με σκοπό την ανάπτυξη φαρμάκων για άλλες χρόνιες παθήσεις, πράγμα πιο οικονομικά αποδοτικό για τις εταιρείες αυτές (11). Έτσι, το 90% του προϋπολογισμού για έρευνα διατίθεται σε ασθένειες που πλήττουν μόνο το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού.
Η ιατρο-φαρμακευτική βιομηχανία της Κούβας, εξακολουθεί να παραμένει μια σημαντική πηγή ξένου συναλλάγματος για τη χώρα, που διέπεται από αρχές ριζικά αντίθετες με τα παραπάνω.
Πρώτον, οι έρευνες τους αποσκοπούν, σε μεγάλο μέρος, για την ανάπτυξη εμβολίων που σκοπό έχουν τη πρόληψη ασθενειών και ως εκ τούτου έτσι τη μείωση δαπανών για αγορά φαρμάκων του πληθυσμού. Σε ένα άρθρο στο έγκυρο περιοδικό Science, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ (Καλιφόρνια), ισχυρίστηκαν ότι η Κούβα κατέχει υψηλότερους δείκτες στον τομέα καλύτερης υγείας από τις ΗΠΑ (12). Ο λόγος: η απουσία, στο κουβανικό μοντέλο, εμπορικών πιέσεων και κινήτρων από φαρμακευτικές εταιρείες, και μια επιτυχημένη στρατηγική εκπαίδευση των ανθρώπων σχετικά με την πρόληψη της υγείας.
Επιπλέον, οι φυσικές και παραδοσιακές θεραπείες, όπως η φυτική ιατρική, ο βελονισμός, η ύπνωση και πολλές άλλες-μη κερδοφόρες πρακτικές για τους κατασκευαστές φαρμάκων, έχουν χτιστεί εδώ και χρόνια στο δημόσιο δωρεάν σύστημα υγείας του νησιού (13) .
Εν τω μεταξύ, στην Κούβα τα φάρμακα που διανέμονται, πρώτον, στο εθνικό δίκτυο δημόσιων νοσοκομείων, είναι δωρεάν ή επιδοτούμενα τα πολύ-ακριβά, χάρη στα κέρδη από τις εξαγωγές τους (14).
Η φαρμακευτική βιομηχανία της Κούβας , επίσης, προορίζεται μόνο για διαφήμιση του προϋπολογισμού των δαπανών που, στην περίπτωση των πολυεθνικών, το κόστος της διαφήμισης είναι ανώτερο ακόμα και από το κόστος που επενδύουν στη ίδια την έρευνα για το εκάστοτε φάρμακο (15).
Τέλος, η Κούβα έχει προωθήσει την παραγωγή γενόσημων φαρμάκων που διατίθενται για φτωχές χώρες και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, σε τιμή πολύ χαμηλότερη από εκείνη της μεγάλης παγκόσμιας βιομηχανίας (16).
Αλλά αυτές οι συμφωνίες, που δεν συμφέρουν τους κανόνες της αγοράς, δημιουργούν ισχυρές πιέσεις από τις λοιπές φαρμακευτικές βιομηχανίες. Πρόσφατα, η κυβέρνηση του Ισημερινού στην Κούβα ανακοίνωσε την αγορά ενός αριθμού των φαρμάκων με αντάλλαγμα υποτροφίες για παιδιά από το Εκουαδόρ να φοιτήσουν στις Κουβανικές σχολές (17 ). Ο Σύνδεσμος Φαρμακευτικών Εργαστηρίων όμως του Εκουαδόρ άρχισε διαμαρτυρίες και έκανε αμέσως εκστρατεία στα μέσα ενημέρωσης, διαδίδοντας το μήνυμα της υποτιθέμενης κακής ποιότητας των κουβανικών φαρμάκων (18).
Επιπλέον, πολλοί αναλυτές βλέπουν πίσω από το πραξικόπημα στην Ονδούρα, το 2009, την μεγάλη διεθνής φαρμακευτική βιομηχανία, καθώς η κυβέρνηση του ανατραπέντος Μανουέλ Σελάγια, στο πλαίσιο της συμφωνίας ALBA, προόριζε να αντικαταστήσει την εισαγωγή των φαρμάκων από τις πολυεθνικές με της Κούβας (19).
Επιπρόσθετα, ο αποκλεισμός των ΗΠΑ ενάντια στην Κούβα επιβάλλει μεγάλα εμπόδια στο διεθνές μάρκετινγκ των φαρμακευτικών κουβανικών προϊόντων, αλλά και άμεσα βλάπτει αμερικανούς υπηκόους Για παράδειγμα, 80.000 άτομα με διαβήτη που υποφέρουν στις ΗΠΑ κάθε χρόνο από ακρωτηριασμό των ποδιών τους, δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση στο κουβανικό εμβόλιο Heperprot-Ρ Κούβας που εμποδίζει μια τέτοια εξέλιξη (20).
Ο βραβευμένος με Νόμπελ στη Χημεία, Peter Agre, δήλωσε πρόσφατα ότι «η Κούβα είναι ένα μεγάλο παράδειγμα για το πώς ενσωματώνεται επιστημονική γνώση και έρευνα» (21). Η Ιρίνα Μπόκοβα, Γενική Διευθύντρια της UNESCO, είπε ότι ήταν «πολύ εντυπωσιασμένη» με τα επιστημονικά επιτεύγματα της Κούβας και έδειξε τη βούληση της οργάνωσης των Ηνωμένων Εθνών για την προώθησή τους σε όλο τον κόσμο (22). Το ερώτημα είναι αναπόφευκτο: με την επιτακτική ανάγκη για συνεργασία με τα διεθνή μέσα ενημέρωσης για τη διάδοση;
Σύμφωνα με το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) των ΗΠΑ, το 92% των καρκίνων που οφείλονται στον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) θεωρείται ότι θα μπορούσε να αποφευχθεί μέσω του εμβολιασμού.
Πρόκειται για έναν ιό που μπορεί να προκαλέσει καρκίνο τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες, προσβάλλοντας τον τράχηλο, το αιδοίο, τον κόλπο, το πέος, τον πρωκτό και τον στοματοφάρυγγα.
Το CDC συνιστά τον εμβολιασμό των παιδιών προεφηβικής ηλικίας, δηλαδή στην ηλικία των 11 με 12 ετών, με στόχο να προστατευθούν πριν προλάβουν να εκτεθούν στον ιό.
Ο εμβολιασμός κατά του HPV είναι σημείο-κλειδί στην πρόληψη του καρκίνου της μήτρας, με το τεστ ΠΑΠ σε συνδυασμό με το τεστ για HPV να ενδείκνυται κάθε τρία χρόνια για τις γυναίκες από 21 έως 29 ετών.
Μέσα από τριγωνικές ενδο-ομιλικές συναλλαγές οι έξι κολοσσοί που εξετάστηκαν μεταφέρουν τα κέρδη τους από τις χώρες παραγωγής σε φορολογικούς παραδείσους της υφηλίου, πληρώνοντας πολύ χαμηλότερους φόρους ακόμη και από τις ίδιες τις προβλέψεις τους.
Πάνω από 100 δισ. δολάρια ήταν η φοροαποφυγή των 6 μεγαλύτερων εταιρειών υψηλής τεχνολογίας των ΗΠΑ (Facebook, Apple, Amazon, Netflix, Google και Microsoft) τα τελευταία δέκα χρόνια, σύμφωνα με μια νέα ανάλυση που είδε χθες το φως της δημοσιότητας.
Η Fair Tax Mark, μια βρετανική οργάνωση που πιστοποιεί τις επιχειρήσεις για την καλή φορολογική τους συμπεριφορά, έβαλε στο μικροσκόπιο τους φόρους που κατέβαλαν οι 6 μεγαλύτερες εταιρείες της Σίλικον Βάλεϊ («Silicon Six») μεταξύ 2010 και 2019.
Οι εν λόγω εταιρείες έχουν σήμερα συνολική χρηματιστηριακή αξία 4,5 τρισ. δολάρια, δηλαδή μεγαλύτερη από όση όλες μαζί οι 1.000 και πλέον εισηγμένες επιχειρήσεις στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου.
Στην έρευνά της η Fair Tax Mark εστίασε μεταξύ άλλων στις οικονομικές καταστάσεις (10-Κ), που οι «Silicon Six» υπέβαλαν στην αμερικανική Επιτροπή Kεφαλαιαγοράς κατά τη διάρκεια της δεκαετίας, και δη στις προβλέψεις τους για τους φόρους, δηλαδή τα ποσά που οι επιχειρήσεις περιελάμβαναν στις οικονομικές τους ανακοινώσεις για πληρωμές φόρων. Συνέκριναν αυτά με τα πραγματικά ποσά που τελικά κατέβαλαν στο αμερικανικό κράτος και διαπίστωσαν ότι το χάσμα μεταξύ των προβλέψεων και των καταβληθέντων φόρων στο σύνολο της δεκαετίας άγγιξε τα 100,2 δισ. δολάρια.
Παράλληλα συνέκριναν τους φόρους που οι «6» κατέβαλαν με τα ποσά που θα πλήρωναν βάσει του μέσου συντελεστή φορολόγησης των αμερικανικών επιχειρήσεων στη διάρκεια της δεκαετίας (35% ώς το 2017, 21% το 2018). Το χάσμα που προέκυψε ήταν ακόμη μεγαλύτερο - 155,3 δισ. δολάρια.
Η ανάλυση διαπίστωσε ακόμη ότι το μεγαλύτερο μέρος του παραπάνω ελλείμματος προέκυψε εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών, όπου ο συντελεστής φορολόγησης των κερδών των «6» κατά τη διάρκεια της δεκαετίας ήταν μόλις 8,4%.
Σε αυτήν την εξέλιξη άμοιρες δεν είναι βέβαια οι γνωστές τριγωνικές ενδο-ομιλικές συναλλαγές με τις οποίες οι έξι κολοσσοί μεταφέρουν τα κέρδη τους από τις χώρες παραγωγής τους σε φορολογικούς παραδείσους της υφηλίου. Και ιδίως, όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει η έκθεση, σε Βερμούδες, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο και Ολλανδία.
Η Fair Tax Mark καταλήγει ότι καμία από τις 6 εταιρείες δεν αποτελεί παράδειγμα υπεύθυνης φορολογικής συμπεριφοράς. Βέβαια ο βαθμός ανευθυνότητας και η σχετική φορολογική συνεισφορά ποικίλλουν:
Μεταξύ 2010 και 2019 κατέβαλε φόρους μόλις 3,4 δισ. δολαρίων και είναι μακράν η πιο φορολογικά ανεύθυνη από τις «Silicon 6». Οι φόροι που πλήρωσε ισοδυναμούν με συντελεστή φορολόγησης των κερδών της 12,7% σε μια περίοδο που ο βασικός φορολογικός συντελεστής των επιχειρήσεων στις ΗΠΑ ήταν στο μεγαλύτερο μέρος 35%.
Ο πολυεθνικός κολοσσός μεγεθύνει διαρκώς την κυρίαρχη θέση του στην παγκόσμια αγορά χάρη στις πρακτικές φοροαποφυγής που ακολουθεί, ανταγωνιζόμενος αθέμιτα τοπικές επιχειρήσεις που εφαρμόζουν μια πιο υπεύθυνη προσέγγιση. Το αφεντικό της, ο Τζεφ Μπέζος, είναι σήμερα ο πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο.
Πλήρωσε φόρους μόλις 7,7 δισ. δολαρίων τη δεκαετία παρ’ ότι είχε κέρδη 75,7 δισ. δολάρια και έσοδα 173,1 δισ. δολάρια Ο πραγματικός συντελεστής φορολόγησης των κερδών της στη δεκαετία ήταν μόλις 10,2%, ο χαμηλότερος μεταξύ των «6». Παράλληλα έχει και τον χαμηλότερο συντελεστή φορολόγησης των κερδών της στο εξωτερικό, μόλις στο 5%. Ο ιδρυτής της και μεγαλομέτοχός της Μαρκ Ζούκεμπεργκ έχει σήμερα περιουσία 77 δισ. δολάρια.
Τον περασμένο Ιούνιο ισχυρίστηκε ότι ο συνολικός φορολογικός συντελεστής παγκοσμίως ήταν πάνω από το 23% την τελευταία δεκαετία, περίπου δηλαδή όσο ο αντίστοιχος μέσος όρος του βασικού φόρου των επιχειρήσεων στις χώρες του ΟΟΣΑ (23,7%). Στην πραγματικότητα, ο συντελεστής που ισοδυναμεί στους φόρους που κατέβαλε ήταν μόλις 15,8%.
Οι φόροι που πλήρωσε στη δεκαετία αντιστοιχούσαν μόλις στο 15,8% των κερδών της, όπως και της Google. Λειτουργεί με μικρά ακόμη περιθώρια κέρδους (μόλις 5,3%) και ως εκ τούτου οι φόροι που καταβάλλει αποτελούν πολύ μικρό ποσοστό των εσόδων της, μόλις 0,8% -που είναι μικρότερο του 1/5 του αντίστοιχου των Microsoft, Apple και Google. Το περιθώριο κέρδους που αναφέρει η ίδια στο εξωτερικό είναι ακόμα πιο αδύναμο, στο 4,3%.
Εμφανίζει εαυτόν ως τον «μεγαλύτερο φορολογούμενο του κόσμου». Με καταβληθέντες φόρους 93,8 δισ. δολαρίων (αλλά επί κερδών 549 δισ. δολαρίων και εσόδων… 1,9 τρισ. δολαρίων) έχει πληρώσει τα περισσότερα από τις «6» στη δεκαετία. Ωστόσο, οι καταβληθέντες φόροι της αντιστοιχούν μόλις στο 17,1% των κερδών της.
Η ανάλυση διαπιστώνει ότι έχει τη λιγότερο επιθετική προσέγγιση στη φοροαποφυγή από τις «6». Είναι η δεύτερη μεταξύ αυτών σε καταβληθέντες φόρους - 46,9 δισ. δολάρια αυτήν τη δεκαετία (σε συνολικά κέρδη 278,5 δισ. δολ’αρια και έσοδα 882,5 δισ. δολάρια). Ως ποσοστό επί των κερδών της, όμως, οι φόροι αυτοί αντιστοιχούν μόλις στο 16,8%.
Σύμφωνα με νέα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα η BIMCO, ο στόλος των VLCCs αυξήθηκε εντός του 2019 κατά 8%. Τα 65 υπερδεξαμενόπλοια που παραδόθηκαν έως τον Νοέμβριο αποτελούν τον μεγαλύτερο αριθμό παραδόσεων από το 1976.
Σε όρους χωρητικότητας προστέθηκαν 19 εκατ. DWT στο παγκόσμιο τονάζ, ενώ οι διαλύσεις περιορίζονται σε μόλις 1 εκατ. DWT. Το γεγονός αυτό δημιουργεί ανησυχία στους ναυτιλιακούς κύκλους για πιθανή ανισορροπία προσφοράς και ζήτησης.
Σημειωτέον ότι η ναυλαγορά για τα υπερδεξαμενόπλοια έφτασε ακόμα και τα 307.888 USD την ημέρα, κυρίως λόγω των κυρώσεων που είχαν επιβληθεί, ενώ την περασμένη εβδομάδα έκλεισε στα 102.142 USD την ημέρα. Η BIMCO αναμένει χαμηλή αύξηση του στόλου το 2020 κατά 1,6%, η οποία, αν συνδυαστεί με την αυξημένη ζήτηση αργού πετρελαίου για το ίδιο έτος, ίσως επιφέρει θετικά αποτελέσματα στην κύμανση της ναυλαγοράς.
Το προηγούμενο ρεκόρ μέσα στο ίδιο διάστημα ήταν τα 62 VLCCs, που παραδόθηκαν το 2011, με αξεπέραστο φυσικά το ρεκόρ του 1974 με 116 νεότευκτα υπερδεξαμενόπλοια να εισέρχονται στο παγκόσμιο τονάζ.
Αν και τα τελευταία χρόνια έχει γίνει μεγάλη πρόοδος στην αντιμετώπιση της υπέρτασης, το πρόβλημα παραμένει σοβαρό επειδή στα περισσότερα υπερτασικά άτομα δεν επιτυγχάνεται καλή ρύθμιση της πίεσης - Ποια είναι αλήθεια και πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το ζήτημα;
Η υπέρταση είναι ένας από τους σημαντικότερους και συχνότερους παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο τόσο για εγκεφαλικό επεισόδιο όσο και για έμφραγμα. Αν και τα τελευταία χρόνια έχει γίνει μεγάλη πρόοδος στην αντιμετώπισή της, το πρόβλημα παραμένει σοβαρό επειδή στα περισσότερα υπερτασικά άτομα δεν επιτυγχάνεται καλή ρύθμιση της πίεσης. Οι αντιϋπερτασικές παρεμβάσεις σε επίπεδο πληθυσμού συναντούν ως εμπόδιο τις λανθασμένες αντιλήψεις που έχουν από χρόνια επικρατήσει στο κοινό. Τους «μύθους » αυτούς επιχειρεί να διαλύσει το κείμενο που ακολουθεί.
ΜΥΘΟΣ 1. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος από την υπέρταση είναι να πάθει ο άρρωστος εγκεφαλική αιμορραγία από απότομη αύξηση της πίεσης
ΑΛΗΘΕΙΑ: Ο κίνδυνος αυτός είναι αμελητέος. Η υπέρταση δρα μακροχρόνια βλάπτοντας το τοίχωμα των αρτηριών. Τις πιο πολλές φορές, το εγκεφαλικό επεισόδιο δεν προκαλείται από αιμορραγία, αλλά από απόφραξη εγκεφαλικής αρτηρίας, δηλαδή με τον ίδιο μηχανισμό με τον οποίο προκαλείται το έμφραγμα. Στην πραγματικότητα, ο κίνδυνος άμεσης πρόκλησης αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου είναι πολύ μεγαλύτερος όταν ελαττώνεται απότομα απ’ όσο όταν αυξάνεται απότομα η αρτηριακή πίεση σε ένα υπερτασικό άτομο.
ΜΥΘΟΣ 2. Επικίνδυνη είναι η αύξηση της διαστολικής («μικρής») κυρίως και όχι τόσο της συστολικής («μεγάλης») πίεσης
ΑΛΗΘΕΙΑ: Πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι η αύξηση της συστολικής πίεσης αποτελεί παράγοντα κινδύνου για νόσο της καρδιάς και των αγγείων εξίσου σημαντικό, αν όχι σημαντικότερο, με την αύξηση της διαστολικής πίεσης, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις (π.χ. στους ηλικιωμένους ασθενείς) η ρύθμισή της είναι σαφώς δυσκολότερη από τη ρύθμιση της διαστολικής.
ΜΥΘΟΣ 3. Η υπέρταση προκαλεί ρινορραγία, η οποία απαιτεί επείγουσα αντιμετώπιση
ΑΛΗΘΕΙΑ: Στην πλειονότητα των περιπτώσεων η ρινορραγία προέρχεται από κάποια φλέβα. Δεν έχει, επομένως, σχέση με την πίεση μέσα στις αρτηρίες ούτε αποτελεί μηχανισμό προστασίας (δεν «ανοίγει» δηλαδή η μύτη για να φύγει το περισσευούμενο αίμα), αλλά οφείλεται σε τοπικούς λόγους. Η αύξηση της αρτηριακής πίεσης είναι το αποτέλεσμα της ανησυχίας που προκαλεί στον άρρωστο η ρινορραγία και όχι το αίτιο της τελευταίας. Η μόνη περίπτωση που δικαιολογεί επείγουσα αντιμετώπιση της αρτηριακής πίεσης είναι η εξαιρετικά σπάνια αιμορραγία από αρτηρία, κατά την οποία το αίμα τινάζεται σαν πίδακας κατά ώσεις.
ΜΥΘΟΣ 4. Σε ελαφρές περιπτώσεις υπέρτασης αρκεί η χορήγηση ορισμένων αντιϋπερτασικών φαρμάκων (π.χ. διουρητικών) δύο ή τρεις φορές την εβδομάδα
ΑΛΗΘΕΙΑ: Ένα άτομο ή είναι υπερτασικό ή δεν είναι. Αν είναι υπερτασικό, πρέπει να παίρνει ένα φάρμακο τόσο συχνά όσο χρειάζεται ώστε να εξασφαλίζεται καθημερινή δράση σε 24ωρη βάση, άρα τουλάχιστον μια φορά την ημέρα. Αν δεν είναι υπερτασικό, τότε δεν χρειάζεται να παίρνει καθόλου αντιϋπερτασικά φάρμακα.
ΜΥΘΟΣ 5. Η φαρμακευτική θεραπεία πρέπει να εφαρμόζεται αμέσως μετά τη διαπίστωση της υπέρτασης, για να προλαμβάνονται οι κίνδυνοι που συνεπάγεται η αύξηση της αρτηριακής πίεσης
ΑΛΗΘΕΙΑ: Η πρόκληση βλάβης από την υπέρταση είναι μια μακροχρόνια διαδικασία. Όχι σπάνια, άτομα με τιμές διαστολικής («μικρής») πίεσης 90-95 mmHg ή τιμές συστολικής («μεγάλης») πίεσης 140-150 mmHg, παρουσιάζουν υποχώρηση των τιμών της αρτηριακής τους πίεσης σε κανονικά επίπεδα χωρίς φαρμακευτική θεραπεία, αλλά με τροποποίηση των διατροφικών τους συνηθειών, απώλεια βάρους, και αερόβια άσκηση. Για το λόγο αυτό, δεν είναι σκόπιμο να σπεύδει κανείς να τους χορηγήσει φάρμακα, πριν βεβαιωθεί ότι η αύξηση είναι μόνιμη και όχι παροδική.
ΜΥΘΟΣ 6. Η απότομη αύξηση της αρτηριακής πίεσης σε υψηλά επίπεδα (π.χ.220/110 mmHg) είναι «υπερτασική κρίση» και πρέπει να αντιμετωπίζεται αμέσως με λήψη υπογλώσσιων χαπιών, γιατί αποτελεί «επείγον περιστατικό» που θέτει σε κίνδυνο τη ζωή
ΑΛΗΘΕΙΑ: Αυτή καθεαυτή η τιμή της αρτηριακής πίεσης ή η ταχύτητα ανόδου της δεν αποτελούν κριτήρια για να χαρακτηριστεί μια κατάσταση επείγουσα. Τέτοιες αυξήσεις μπορούν να συμβούν και σε φυσιολογικά άτομα κάτω από συνθήκες στρες. Σημασία έχει η μακροχρόνια και όχι η περιστασιακή ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης. Στις περισσότερες περιπτώσεις «αιχμών» υψηλής πίεσης, η αύξηση της τελευταίας είναι δευτεροπαθής, δηλαδή αποτέλεσμα ψυχικής αναστάτωσης (π.χ. άγχους, στενοχώριας, φόβου, συγκίνησης ή θυμού) ή σωματικών ενοχλημάτων (π.χ. ημικρανίας, οσφυαλγίας, ιλίγγου ή δύσπνοιας). Επιπλέον, εντυπωσιακή αύξηση της πίεσης μπορεί να προκληθεί από ορισμένα φάρμακα (π.χ. μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, κορτικοειδή, ή αποσυμφορητικά).
Η χρησιμοποίηση υπογλώσσιων χαπιών για την ταχεία μείωση της πίεσης όχι μόνο δεν ωφελεί, αλλά λόγω της απότομης και μεγάλης πτώσης της πίεσης που προκαλεί μπορεί να ελαττώσει την παροχή αίματος από τις στενωμένες αρτηρίες με αποτέλεσμα έμφραγμα ή εγκεφαλικό επεισόδιο, ιδίως σε ηλικιωμένους ή αρρώστους με αρτηριοσκλήρυνση. Γενικά, υπογλώσσια φάρμακα δεν χρησιμοποιούνται στην υπέρταση, αλλά μόνο στη στηθάγχη (πόνος στο στήθος από ισχαιμία της καρδιάς). Ο όρος «υπερτασική κρίση» είναι λανθασμένος και παραπλανητικός και πανικοβάλλει τα υπερτασικά άτομα, επειδή υποδηλώνει την ανάγκη άμεσης αντιμετώπισης μιας «επείγουσας κατάστασης», που, εκτός από λίγες ειδικές περιπτώσεις (π.χ. οξύ έμφραγμα μυοκαρδίου, πνευμονικό οίδημα, εκλαμψία, διαχωριστικό ανεύρυσμα αορτής, οξεία νεφρική ανεπάρκεια, υπερτασική εγκεφαλοπάθεια) είναι ανύπαρκτη.
ΜΥΘΟΣ 7. Ο υπερτασικός είναι σε θέση να καταλαβαίνει πότε ανεβαίνει η πίεσή του με βάση τα συμπτώματα που του προκαλεί
ΑΛΗΘΕΙΑ: Με εξαίρεση την εξαιρετικά σπάνια υπερτασική εγκεφαλοπάθεια, δεν έχει αποδειχθεί συσχέτιση του ύψους της πίεσης με την εμφάνιση συμπτωμάτων όπως ο πονοκέφαλος, η ζάλη, τα βουητά στα αυτιά, ή οι εξάψεις, που συχνά αναφέρονται από τους αρρώστους. Τα πιο πάνω ενοχλήματα συνήθως οφείλονται σε κάποια άλλη αιτία και συσχετίζονται από τους ασθενείς με την υπέρταση, γιατί η πίεση στις περιπτώσεις αυτές μπορεί να βρεθεί αυξημένη λόγω του συνοδού ψυχοσωματικού στρες. Το αντίστροφο μπορεί να συμβεί: δηλαδή, η ανησυχία, λόγω της λανθασμένης αντίληψης ότι τα συμπτώματα οφείλονται στην αυξημένη πίεση – η οποία συνεπάγεται άμεσο κίνδυνο για εγκεφαλικό επεισόδιο – μπορεί να ανεβάσει την πίεση. Η λανθασμένη αντίληψη ότι η αύξηση της αρτηριακής πίεσης γίνεται υποκειμενικά αισθητή, οδηγεί σε περιστασιακή λήψη φαρμάκων μόνο όταν υπάρχουν συμπτώματα, ενώ το σωστό είναι να εφαρμόζεται σταθερή θεραπεία όταν διαπιστώνονται αυξημένες τιμές πίεσης σε μετρήσεις ανεξάρτητες από την παρουσία συμπτωμάτων. Η αυξημένη αρτηριακή πίεση κατά κανόνα δεν γίνεται αισθητή και δεν προκαλεί συστηματικά συμπτώματα. Τα ενοχλήματα από την υψηλή πίεση, όταν υπάρχουν, οφείλονται στις επιπλοκές της, που συνήθως εμφανίζονται μετά από χρόνια, γι’ αυτό και η υπέρταση έχει χαρακτηριστεί «βουβός δολοφόνος».
ΜΥΘΟΣ 8. Στους ηλικιωμένους υπερτασικούς η πίεση δεν πρέπει να ελαττώνεται επειδή τα διάφορα όργανα, όπως ο εγκέφαλος και τα νεφρά, έχουν συνηθίσει να λειτουργούν με αυτή την πίεση
ΑΛΗΘΕΙΑ: Η σταδιακή μείωση της αρτηριακής πίεσης όταν είναι αυξημένη, έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του κινδύνου νόσησης και θανάτου από καρδιαγγειακά νοσήματα στους ηλικιωμένους, όπως ακριβώς και στους νέους. Το όφελος μάλιστα των ηλικιωμένων από τη θεραπεία είναι ακόμα μεγαλύτερo, ακριβώς επειδή – λόγω ηλικίας και συνοδών διαταραχών – κινδυνεύουν περισσότερο. Αυτό αφορά και τους πολύ ηλικιωμένους υπερτασικούς (> 80 ετών) με την προϋπόθεση ότι η πίεση δεν ελαττώνεται σταθερά κάτω από 120/60 mmHg.
ΜΥΘΟΣ 9. Υπάρχει μια μορφή αύξησης της πίεσης, η καλούμενη «νευροπίεση», που είναι λιγότερο επικίνδυνη από την πραγματική υπέρταση και που – έτσι και αλλιώς – δεν μπορεί να ελεγχθεί, επειδή εξαρτάται από εξωτερικές συγκινησιακές επιδράσεις
ΑΛΗΘΕΙΑ: Η συγκινησιακή επίδραση στην αρτηριακή πίεση ισχύει για όλα τα άτομα, υπερτασικά και μη. Έτσι σε ένα φυσιολογικό άτομο που οδηγεί και πατάει φρένο για να μη σκοτώσει έναν πεζό, η συστολική πίεση μπορεί να φθάσει στα 220 mmHg, αλλά ο κίνδυνος από την υπέρταση εξαρτάται αποκλειστικά από το ύψος της πίεσης σε συνθήκες ηρεμίας. Αθώα υπέρταση του τύπου της «νευροπίεσης» δεν υπάρχει.
ΜΥΘΟΣ 10. Αν δεν επιτευχθεί ο στόχος της θεραπείας (αρτηριακή πίεση μικρότερη από 140/90 mmHg) μέσα σε μια εβδομάδα ή δέκα το πολύ ημέρες, το θεραπευτικό σχήμα πρέπει να τροποποιείται
ΑΛΗΘΕΙΑ: Τα περισσότερα αντιϋπερτασικά φάρμακα χρειάζονται τουλάχιστο μια βδομάδα για να εκδηλώσουν τη δράση τους και περίπου ένα μήνα για να δείξουν τη μέγιστη αποτελεσματικότητά τους. Δεν πρέπει, λοιπόν, να αυξάνεται η δόση του πρώτου φαρμάκου, να αντικαθίσταται αυτό από κάποιο άλλο ή να προστίθεται δεύτερο φάρμακο πριν περάσει ένας τουλάχιστο μήνας από την έναρξη του αρχικού θεραπευτικού σχήματος, ιδίως σε περιπτώσεις ήπιας υπέρτασης που αποτελούν και την πλειονότητα των περιπτώσεων.
ΜΥΘΟΣ 11. Τα υπερτασικά άτομα πρέπει να έχουν μαζί τους ένα πιεσόμετρο καρπού ώστε να μετρούν την πίεσή τους όταν δεν νιώθουν καλά και να παίρνουν επιπλέον φάρμακο αν τη βρουν υψηλή
ΑΛΗΘΕΙΑ: Οι μετρήσεις της πίεσης εκτός του ιατρείου είναι χρήσιμες για την αξιολόγηση της πίεσης και τη διάγνωση της υπέρτασης, αλλά κυρίως για τη μακροχρόνια παρακολούθηση της ρύθμισης της πίεσης. Αξιόπιστες μετρήσεις της πίεσης στο σπίτι μπορούν να γίνουν με υδραργυρικό ή μεταλλικό πιεσόμετρο (σαν ρολόι με περιστρεφόμενη βελόνα) και ακουστικά, ή – πιο εύκολα – με αυτόματο ηλεκτρονικό πιεσόμετρο. Αν και τα υδραργυρικά πιεσόμετρα είναι τα εργαλεία αναφοράς, τα τελευταία χρόνια βρίσκονται διεθνώς σε διαδικασία απόσυρσης για λόγους ασφαλείας. Έτσι, για την παρακολούθηση της πίεσης στο σπίτι, η χρησιμοποίηση ενός απλού μεταλλικού ή ενός ηλεκτρονικού πιεσόμετρου είναι αποδεκτή, με την προϋπόθεση ότι έχει ελεγχθεί η αξιοπιστία τους.
Σήμερα προτιμώνται γενικά τα αυτόματα ηλεκτρονικά πιεσόμετρα, γιατί χρειάζεται ελάχιστη εκπαίδευση για τη χρήση τους και οι μετρήσεις γίνονται με αντικειμενικό τρόπο. Ελάχιστα, όμως, από τα ηλεκτρονικά πιεσόμετρα που κυκλοφορούν στην αγορά έχουν τεκμηριωμένη αξιοπιστία. Πληροφορίες για τα αξιόπιστα πιεσόμετρα είναι διαθέσιμες στο διαδίκτυο στη διεύθυνση www.dableducational.org ή www.hypertension.gr. Τα πιεσόμετρα καρπού και δακτύλου δεν θεωρούνται αξιόπιστα και δεν συνιστώνται. Αν χρησιμοποιηθεί πιεσόμετρο με ακουστικά, είναι απαραίτητο να προηγηθεί σχολαστική εκπαίδευση στην τεχνική της μέτρησης της πίεσης. Η λειτουργική κατάσταση του πιεσόμετρου πρέπει να ελέγχεται μια φορά κάθε χρόνο και όχι μόνον όταν παρουσιάζεται βλάβη. Ανεξάρτητα από το είδος του πιεσόμετρου που χρησιμοποιείται, οι διαστάσεις της περιχειρίδας πρέπει να είναι οι κατάλληλες για το χέρι του κάθε υπερτασικού.
Για πολλούς ανθρώπους με παχύ μπράτσο (περίμετρος μπράτσου 30 εκατοστά ή μεγαλύτερη) οι συνηθισμένες περιχειρίδες είναι μικρές, με αποτέλεσμα το πιεσόμετρο να δείχνει πίεση μεγαλύτερη από την πραγματική. Για την αξιολόγηση της πίεσης στο σπίτι πριν από την επίσκεψη στο γιατρό, συνιστάται να γίνονται μετρήσεις μέρα παρά μέρα για 3 μέχρι 6 εργάσιμες μέρες σε διάστημα 1-2 εβδομάδων και να υπολογίζεται ο μέσος όρος τους. Η καθημερινή μέτρηση της πίεσης δεν έχει νόημα παρά μόνο σε ελάχιστες περιπτώσεις και για πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Οποιαδήποτε ώρα της ημέρας είναι κατάλληλη για τη μέτρηση της πίεσης. Προτείνεται, πάντως, να γίνονται μετρήσεις σε συνθήκες ηρεμίας δύο φορές την ημέρα, το πρωί πριν από τα φάρμακα (αν χορηγούνται) και το απόγευμα, περίπου 12 ώρες αργότερα. Κάθε φορά γίνονται διπλές μετρήσεις μετά από 5 λεπτά ανάπαυση σε καθιστή θέση και με μεσοδιάστημα ενός λεπτού μεταξύ των μετρήσεων.
Μετρήσεις μια φορά την εβδομάδα είναι συνήθως αρκετές για τη μακροχρόνια παρακολούθηση της πίεσης στο σπίτι. Οι αλλαγές στη φαρμακευτική θεραπεία (επιπλέον χάπι ή αποφυγή δόσης) με κριτήριο μεμονωμένες μετρήσεις της πίεσης στο σπίτι αποτελούν διαδεδομένη, αλλά λανθασμένη τακτική και πρέπει να αποφεύγονται. Το ίδιο ισχύει και για τις μετρήσεις της πίεσης σε συνθήκες αναστάτωσης, άγχους, στενοχώριας, πανικού, πονοκεφάλου, ζάλης, κ.λπ., οι οποίες είναι σχεδόν πάντα παραπλανητικές. Οι μετρήσεις στο φαρμακείο ή στον εργασιακό χώρο σπάνια συμβάλλουν στην εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων, ενώ η καταλληλότερη μέθοδος για την αξιολόγηση της πίεσης στις συνηθισμένες συνθήκες μιας εργάσιμης μέρας, κατά τη διάρκεια της εργασίας, στο σπίτι και τον ύπνο, είναι η καταγραφή της πίεσης με ένα φορητό ηλεκτρονικό πιεσόμετρο που μετράει αυτόματα την πίεση κάθε 15-30 λεπτά επί 24 ώρες. Η εφαρμογή αυτής της τεχνικής παρέχει τη δυνατότητα πολλαπλών μετρήσεων της πίεσης μακριά από το «στρεσογόνο» περιβάλλον του ιατρείου. Η 24ωρη καταγραφή της πίεσης δεν είναι απαραίτητη σε όλα τα υπερτασικά άτομα, είναι όμως χρήσιμη σε επιλεγμένες περιπτώσεις, κυρίως για τη διάγνωση της «υπέρτασης λευκής μπλούζας» και της «συγκαλυμμένης υπέρτασης».
ΜΥΘΟΣ 12. Το σκόρδο κάνει καλό στην πίεση, ενώ τα πορτοκάλια την αυξάνουν
ΑΛΗΘΕΙΑ: Όταν χορηγείται σε τεράστιες ποσότητες (π.χ. 10-25 σκελίδες την ημέρα), το νωπό σκόρδο μπορεί να προκαλέσει μικρή ελάττωση της αρτηριακής πίεσης, η οποία συνοδεύεται από δυσοσμία του στόματος, που ελαττώνει, δυστυχώς, την κοινωνική ζωή. Τα εμπορικά δισκία σκόρδου, που περιέχουν αλλικίνη (τη δραστική ουσία του σκόρδου) είναι δυνατό να μειώσουν την πίεση κατά 3-5 mmHg. Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις για το ότι οι πλούσιες σε κάλιο τροφές, όπως τα πορτοκάλια, τα μανταρίνια, τα ακτινίδια, οι μπανάνες και οι τομάτες, προστατεύουν από την υπέρταση επειδή ανταγωνίζονται τις δράσεις του νατρίου. Οι υπερτασικοί που παίρνουν διουρητικά – τα οποία προάγουν την αποβολή νατρίου και καλίου – πρέπει να καταναλώνουν τροφές πλούσιες σε κάλιο.
ΜΥΘΟΣ 13. Το αλκοόλ και ο καφές αυξάνουν την πίεση
ΑΛΗΘΕΙΑ: Η συστηματική κατανάλωση 14-21 μονάδων αλκοόλ την εβδομάδα (2-3 ποτά την ημέρα) από τους άνδρες και 7-14 μονάδων την εβδομάδα (1-2 ποτά την ημέρα) από τις γυναίκες θεωρείται ασφαλής και μπορεί να αυξήσει την τιμή της «καλής» χοληστερόλης (HDL) κατά 20%, να έχει αντιοξειδωτική δράση και να προκαλέσει αγγειοδιαστολή, ελαττώνοντας την πίεση κατά 3-5 mmHg. Μια μονάδα αλκοόλ ισοδυναμεί με 145 ml κρασί ή 40 ml ουίσκι, βότκα, τζιν, ρούμι, τεκίλα, ούζο, ρακή, ή τσίπουρο ή 300 ml μπύρα. Η μακροχρόνια, όμως, κατάχρηση αλκοόλ είναι αιτία δευτεροπαθούς υπέρτασης και δυσχεραίνει τη ρύθμιση της πίεσης. Ο καφές μπορεί να αυξήσει εντυπωσιακά την πίεση (από 5 ως και 20 mmHg) τόσο στους υπερτασικούς όσο και στα άτομα με φυσιολογική πίεση (πιθανότατα διεγείροντας την έκκριση αδρεναλίνης), η αύξηση όμως αυτή είναι παροδική (διαρκεί 1-3 ώρες) και δεν σχετίζεται αιτιολογικά με την ανάπτυξη υπέρτασης. Επιπλέον, τα άτομα που πίνουν καφέ κάθε μέρα, παρουσιάζουν «ανοχή» σε αυτή τη δράση και τελικά η πίεση τους δεν επηρεάζεται. Έτσι, αν δεν υπάρχει άλλος λόγος (π.χ. ταχυκαρδίες), οι υπερτασικοί μπορούν να πίνουν καφέ ή άλλο ρόφημα με καφεΐνη (σοκολάτα, αναψυκτικό τύπου cola) σε λογική ποσότητα (2-3 μερίδες δηλαδή 200-300 mg την ημέρα), αλλά να αποφεύγουν την κατάχρηση που μπορεί να προκαλέσει «αιχμές» αυξημένης πίεσης και να δημιουργήσει σύγχυση.
ΜΥΘΟΣ 14. Το κάπνισμα αυξάνει την πίεση
ΑΛΗΘΕΙΑ: Το κάπνισμα αυξάνει σε μικρό, σχετικά, βαθμό (7-10 mmHg) την αρτηριακή πίεση και μόνο στην οξεία του φάση, κατά τη διάρκεια, δηλαδή, της εισπνοής της νικοτίνης και για τα επόμενα 15-30 λεπτά. Αυτή η αύξηση της πίεσης ενισχύεται περαιτέρω με την ταυτόχρονη κατανάλωση καφέ. Έτσι, σε καπνιστές με φυσιολογική αρτηριακή πίεση, το κάπνισμα ενός και μόνο τσιγάρου μπορεί να αυξήσει την πίεση κατά 20 mmHg! Έχει βρεθεί ότι οι καπνιστές με ήπια υπέρταση έχουν υψηλότερα επίπεδα πίεσης από ό,τι οι μη καπνιστές με ήπια υπέρταση. Ακόμα, η υπέρταση στους καπνιστές είναι δυσκολότερο να ελεγχθεί από ό,τι στους μη καπνιστές, καθώς ορισμένα αντιυπερτασικά φάρμακα είναι λιγότερο αποτελεσματικά στους καπνιστές. Επιπλέον, οι υπερτασικοί καπνιστές έχουν αυξημένο κίνδυνο να εκδηλώσουν νεφραγγειακή υπέρταση, καθώς και κακοήθη υπέρταση. Για όλους τους πιο πάνω λόγους η πλήρης διακοπή αποτελεί τον πρώτο στόχο στους υπερτασικούς καπνιστές, αφού το κάπνισμα είναι εξίσου σημαντικός και σε μερικές περιπτώσεις σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για θάνατο, έμφραγμα, εγκεφαλικό ή άλλο καρδιαγγειακό επεισόδιο σε σύγκριση με την υπέρταση.
ΜΥΘΟΣ 15. Το αλάτι πρέπει να αποκλείεται εντελώς από τη διατροφή των υπερτασικών ατόμων
ΑΛΗΘΕΙΑ: Οι υπερτασικοί μπορούν ελαττώσουν την πίεσή τους κατά 3-8 mmHg περιορίζοντας την πρόσληψη αλατιού με το φαγητό στα 2.5 γραμμάρια νατρίου (δηλαδή 6 γραμμάρια αλατιού) την ημέρα. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί σε φαγητό μαγειρεμένο με ένα κουταλάκι του γλυκού αλάτι, με την προϋπόθεση ότι δεν προστίθεται επιπλέον επιτραπέζιο αλάτι. Ακόμα πιο σημαντική, όμως, είναι η αποφυγή τροφών που περιέχουν πολύ νάτριο από τη φύση τους ή εξαιτίας της παρασκευής τους (π.χ. αλμυρά τυριά, ζαμπόν, μπέικον, λουκάνικα, ελιές, ρέγγες, σαρδέλες, λιαστές τομάτες, κονσέρβες, τουρσιά, ξηροί καρποί, πατατάκια, ποπκόρν, γεύματα ταχυφαγείων).
The Cleveland Clinic. Myths about high blood pressure. Some of the talk you hear about a «silent» disease may be fatally mistaken. Heart Advisor 2006; 9: 6-7.
Moser M. Myths, misconceptions, and heroics in the management of hypertension. American Journal of Hypertension 2009; 16: A267- A268.
Agatston A. Four myths about blood pressure: Why hypertension is so damaging to your heart – and how to control it. 2010; Rodale Inc: http://www.msnbc.msn.com/id/27460549/
