Από τον λοιμό στην Αθήνα του Περικλή έως το AIDS τον H1N1 και τον Εμπολα

Μπορεί ο όρος «πανδημία» που μπήκε για τα καλά στη ζωή μας λόγω της παγκόσμιας εξάπλωσης του κορονοϊού τις τελευταίες ημέρες να είναι πρωτάκουστος για μας, δεν είναι όμως η πρώτη φορά που η ανθρωπότητα καλείται να αντιμετωπίσει παρόμοια κατάσταση.

Από τη στιγμή που οι άνθρωποι κοινωνικοποιήθηκαν, έχτισαν πόλεις και διαμόρφωσαν εμπορικές σχέσεις οι πανδημίες δεν ήταν σπάνιες. Πολλές φορές τα θύματα από μία και μόνο πανδημία ανέρχονταν σε εκατομμύρια, γεγονός που σχετιζόταν κατά πολύ και με τις τραγικές συνθήκες ζωής σε αρκετές περιοχές του κόσμου. Οι πανδημίες αποτέλεσαν ιδιαίτερα σημαντικό κεφάλαιο της ανθρώπινης ιστορίας. Εξαιτίας τους άλλαξε η έκβαση πολέμων, η ζωή πληθυσμών, εντάθηκαν οι κοινωνικές ανισότητες και άλλαξε ο ρους της Ιστορίας.

Ο ΛΟΙΜΟΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Η πρώτη καταγεγραμμένη πανδημία συνέβη την περίοδο του Πελοποννησιακού Πολέμου. Το 430 π.Χ. εμφανίστηκε μια ασθένεια -οι ιστορικοί εκτιμούν ότι επρόκειτο για τυφοειδή πυρετό- η οποία έφτασε και στην αρχαία Ελλάδα αφού πρώτα πέρασε από τη Λιβύη, την Αιθιοπία και την Αίγυπτο. Θεωρείται πως η επιδημία πρωτοεμφανίστηκε στον κύριο λιμένα της Αθήνας, τον Πειραιά, βασική είσοδο προμηθειών της πόλης.

Εμφανίστηκε και σε άλλες περιοχές της ανατολικής Μεσογείου, επέστρεψε δύο φορές, το 429 π.Χ. και τον χειμώνα του 427/426 π.Χ., ενώ η
καταστροφή που προκάλεσε ο μεγάλος λοιμός στον πληθυσμό της Αθήνας ήταν ανυπολόγιστη. Ως αποτέλεσμα, οι Αθηναίοι που πολιορκούνταν τότε από τους Σπαρτιάτες έχασαν τον πόλεμο.

Η νόσος στην κοινωνία της αρχαίας Ελλάδας ήταν τόσο θανατηφόρα που εκτιμάται ότι χάθηκε περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού, ο οποίος ανερχόταν σε 300.000. Από την επιδημία έχασαν τη ζωή τους ο Περικλής και μέλη της οικογένειάς του. Αξιοσημείωτες για την καταγραφή της επιδημίας ήταν οι μαρτυρίες του Θουκυδίδη, ο οποίος επίσης μολύνθηκε αλλά κατόρθωσε να επιζήσει.

Η ΠΑΝΩΔΗ ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΙΝΟΥ

Η επόμενη πανδημία έμεινε γνωστή ως πανώλη του Αντωνίνου. Εικάζεται ότι ήταν μια πρώιμη εμφάνιση της ευλογιάς και, όπως υποστηρίζουν αρκετοί ιστορικοί, συνέβαλε στην παρακμή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Χρονικά τοποθετείται στο 165-180 μ.Χ. Ο ασθενής εμφάνιζε τα συμπτώματα του πυρετού, της διάρροιας και -εφόσον ζούσε αρκετά- πληγές κάλυπταν το σώμα του. Η επιδημία ξεκίνησε σύμφωνα με τους ιστορικούς από τους θύννους οι οποίοι κόλλησαν τους Ρωμαίους, ενώ στη συνέχεια τα ρωμαϊκά στρατεύματα -εκείνη την περίοδο βρίσκονταν σε πόλεμο μαζί τους- διέδωσαν την ασθένεια στην αυτοκρατορία. Μάλιστα και μετέπειτα ο στρατός με τις μετακινήσεις του μετέφερε ιούς και μολύνσεις σε άλλα εδάφη.

Η ΠΑΝΟΥΚΛΑ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΑΝΟΥ

Η συγκεκριμένη επιδημία πανούκλας, η οποία εμφανίστηκε το 250 μ.Χ., πήρε το όνομά της από το πρώτο γνωστό θύμα, τον Κυπριανό, χριστιανό επίσκοπο της Καρχηδόνας. Τα κύρια συμπτώματα ήταν διάρροια, εμετός, πληγές στον λαιμό και γάγγραινα στα χέρια και τα πόδια. Εξαιτίας του φόβου που προκλήθηκε από την ταχεία εξάπλωση της ασθένειας οι κάτοικοι άρχισαν να εγκαταλείπουν τη χώρα, γεγονός όμως που είχε αποτέλεσμα -όπως και σήμερα- την εξάπλωσή της σε άλλες χώρες. Οι ιστορικοί εκτιμούν ότι η επιδημία ξέσπασε πρώτα στην Αιθιοπία και μετέπειτα έφτασε στη βόρεια Αφρική, τη Ρώμη και σε βορειότερες χώρες. Τους επόμενους τρεις αιώνες υπήρξαν επαναλαμβανόμενα ξεσπάσματά της.

Η ΠΑΝΟΥΚΛΑ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ

Υπολογίζεται πως η επιδημία που έμεινε γνωστή ως πανούκλα του Ιουστινιανού πρωτοεμφανίστηκε στην Αίγυπτο το 541. Εξαπλώθηκε στην Παλαιστίνη και πολύ σύντομα έφτασε και στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία -έπληξε σφοδρότατα την Κωνσταντινούπολη- μέσω των εμπορικών δρόμων της Μεσογείου. Ορισμένοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι η συγκεκριμένη πανδημία ήταν από τις πιο θανατηφόρες, καθώς πέθαναν 25-50 εκατομμύρια άνθρωποι στη διάρκεια δύο αιώνων. Ο αριθμός αντιστοιχεί σε ποσοστό 13-26% του τότε παγκόσμιου πληθυσμού. Το 2013 ερευνητές επιβεβαίωσαν ότι αιτία της πανούκλας του Ιουστινιανού -ξέσπασε όταν αυτοκράτορας ήταν ο Ιουστινιανός A’, ο οποίος μάλιστα νόσησε αλλά δεν πέθανε- ήταν το βα-
κτήριο Yersinia pestis που ευθύνεται και για την πανδημία της βουβωνικής πανώλης, η οποία είναι γνωστή και ως «μαύρος θάνατος» (1347-51).

ΛΕΠΡΑ

Μπορεί να ήταν γνωστή επί πολλούς αιώνες, εντούτοις εξελίχθηκε σε πανδημία κατά τον 11ο αιώνα. Η διασπο-ρά της ήταν πολύ μεγάλη στην Ευρώπη και έτσι οδήγησε στην ανέγερση πολυάριθμων νοσοκομείων που είχαν μοναδικό αντικείμενο την περίθαλψη των λεπρών.

Η λέπρα, που πλέον είναι γνωστή ως ασθένεια του Χάνσεν, είναι μια βακτηριδιακή νόσος με αργή εξέλιξη, προ-καλεί πληγές και παραμορφώσεις που οδηγούν σε βαριάς μορφής αναπηρία και τελικά στον θάνατο. Λόγω των πρωτοφανών για την εποχή συμπτωμάτων και της ραγδαίας εξάπλωσής της θεωρούνταν τιμωρία από τον Θεό για τις αμαρτίες της ανθρωπότητας. Αυτή η πεποίθηση οδήγησε στην ηθική καταδίκη των ασθενών και αρκετά συχνά στον εξοστρακισμό τους. Η ασθένεια εξακολουθεί να πλήττει δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους κάθε χρόνο και μπορεί να αποβεί θανατηφόρα αν δεν αντιμετωπιστεί με χορήγηση αντιβιοτικών.

Ο «ΜΑΥΡΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ»

Μια από τις πλέον καταστροφικές πανδημίες που έχει γνωρίσει η ανθρωπότητα ήταν και η περιβόητη βουβωνική πανώλη ή μεγάλη πανούκλα. Στην περιοχή της Ευρασίας υπολογίζεται ότι κόστισε τη ζωή σε 75-200 εκατομμύρια ανθρώπους, ενώ στην Ευρώπη το αποκορύφωμα της έξαρσής της υπολογίζεται στο 1347-51. Αιτία της συγκεκριμένης ασθένειας, σύμφωνα με ερευνητές, ήταν και πάλι το βακτήριο Yersinia pestis.
Εξαιτίας του «μαύρου θανάτου» προκλήθηκαν πολυάριθμες θρησκευτικές, κοινωνικές και οικονομικές αναταραχές, οι οποίες επέδρασαν καταλυτικά στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ιστορίας.

Εκτιμάται ότι εμφανίστηκε στην Ασία και μεταφέρθηκε στην Ευρώπη μέσω των εμπορικών διαύλων, των καραβανιών που ήρθαν από τον «δρόμο του μεταξιού». Η κατάσταση έγινε γρήγορα ανεξέλεγκτη, με αποτέλεσμα πολλά από τα πτώματα να παραμένουν άταφα στους δρόμους. Χαρακτηριστική είναι μια αναφορά στο βιβλίο του Ντέιβιντ Νίκολας «Η εξέλιξη του μεσαιωνικού κόσμου»: «Αυτός που τον έβλεπες γερό τη μια μέρα ήταν πεθαμένος την επόμενη».

Η Αγγλία και η Γαλλία επλήγησαν τόσο πολύ ώστε κήρυξαν προσωρινή ανακωχή στον μεταξύ τους Εκατονταετή Πόλεμο. Ο «μαύρος θάνατος» ευθύνεται για την κατάρρευση του φεουδαρχικού συστήματος στη Βρετανία εξαιτίας της ραγδαίας μεταβολής των οικονομικών (ερημώθηκαν περιοχές καθώς πόλεις ολόκληρες είχαν ξεκληριστεί, αγροί έμειναν χωρίς καλλιέργεια και έσπευδαν να τους αγοράσουν όσοι είχαν αποκτήσει πλεόνασμα από το εμπόριο, αγρότες λόγω ανέχειας κατευθύνθηκαν στις πόλεις ως φτηνό, ανειδίκευτο δυναμικό για τις υφαντουργίες) και δημογραφικών συνθηκών (τα παιδιά πέθαιναν από την επόμενη επιδημία προτού προλάβουν να μεγαλώσουν και να γίνουν γονείς).

Αξιοσημείωτο είναι το απόσπασμα από το βιβλίο του Χένρι Κάμεν «Πρώιμη νεότερη ευρωπαϊκή ιστορία» σχετικά με τις κοινωνικές συνέπειες της πανώλης, η οποία «έπληττε πρώτα και κυρίως τις κατώτερες τάξεις. Στο Λονδίνο οι κατάλογοι θανόντων δείχνουν πως οι επιδημίες ξεσπούσαν στα φτωχότερα προάστια. Οταν ξέσπασε μια επιδημία στη Λιόν το 1628 κάποιος προσπαθούσε να παρηγορηθεί με τη σκέψη ότι “μόνο επτά ή οκτώ πρόσωπα περιωπής πέθαναν και πεντακόσια ή εξακόσια άτομα από τις κατώτερες τάξεις”. Ενας αστός της Τουλούζης σημειώνει στο ημερολόγιό του το 1561: “Η ασθένεια χτυπά μόνο τους φτωχούς […] Είναι θέλημα Κυρίου. Οι πλούσιοι προστατεύουν τον εαυτό τους”. Η πιο αποτελεσματική προστασία ήταν η φυγή.

Οταν η πανώλη έπληξε το Μπιλμπάο σας αρχές του φθινοπώρου του 1598 “μόνο οι άποροι παρέμειναν στην πόλη”. Οι αστοί μετακινήθηκαν σε άλλες πόλεις, η αριστοκρατία στα κτήματά της στην ύπαιθρο… Οι κοινωνικές τριβές ενισχύονταν. Με ορατές τις ενδείξεις γι’ αυτό, οι ανώτερες τάξεις θεωρούσαν τους φτωχούς υπεύθυνους για την εξάπλωση της πανώλης. Οι φτωχοί με τη σειρά τους έφεραν βαρέως το γεγονός ότι αυτοί που διέθεταν πλούτο εξαιρούνταν και από τις συνέπειες της μάστιγας».

Η ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥ ΚΟΛΟΜΒΟΥ

Η άφιξη των Ισπανών στην Καραϊβική το 1492 είχε τρομακτικό αντίκτυπο για τους αυτόχθονες κατοίκους, αφού οι Ευρωπαίοι κατακτητές μετέφεραν ασθένειες όπως η ευλογιά, η ιλαρά και η βουβωνική πανώλη. Καθώς δεν είχαν εκτεθεί ποτέ σε αυτές και δεν είχαν αντισώματα για να τις αντιμετωπίσουν, οι κάτοικοι της Καραϊβικής αποδεκατίστηκαν.

Υπολογίζεται πως το 80-95% του πληθυσμού της Βόρειας και της Νότιας Αμερικής πέθανε από αυτές τις ασθένειες. Αυτό έμεινε γνωστό ως η ανταλλαγή του Κολόμβου -από τον εξερευνητή που ανακάλυψε την Αμερική- και συμβολίζει εκτός από τη διάδοση των επίμαχων ασθενειών, τη μεταφορά φυτών, ζώων, κουλτούρας, ανθρώπινων πληθυσμών, τεχνολογίας και ιδεών.

Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΝΟΥΚΛΑ ΤΟΥ ΛΟΝΔΙΝΟΥ

Η βουβωνική πανώλη έπληξε πάλι την Ευρώπη το 1665 και κυρίως την πρωτεύουσα της Αγγλίας, όπου και υπολογίζεται ότι το 20% του πληθυσμού έχασε τη ζωή του. Χιλιάδες σκύλοι και γάτες σφαγιάστηκαν επειδή θεωρήθηκαν πιθανή αιτία διάδοσης της ασθένειας. Η έξαρση της πανούκλας σημειώθηκε το 1666, όταν ξέσπασε και η μεγάλη φωτιά του Λονδίνου που προκάλεσε αναρίθμητους θανάτους.

Η ΠΡΩΤΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΧΟΛΕΡΑΣ

Το 1817 σημειώθηκε η πρώτη από τις επτά πανδημίες χολέρας που θα ακολουθούσαν τα επόμενα 150 χρόνια. Ξεκίνησε από τη Ρωσία προκαλώντας τον θάνατο ενός εκατομμυρίου ανθρώπων. Το βακτήριο που προκαλεί τη χολέρα σύντομα μεταδόθηκε και σε Βρετανούς στρατιώτες, οι οποίοι με τη σειρά τους το μετέφεραν στην Ινδία οδηγώντας στον θάνατο εκατομμύρια ανθρώπους.

Μέσω της τεράστιας ναυτικής δύναμης που διέθετε η Βρετανική Αυτοκρατορία η χολέρα διαδόθηκε επίσης σε Ισπανία, Αφρική, Ινδονησία, Κίνα, Ιαπωνία, Ιταλία, Γερμανία και Αμερική, όπου επίσης οι νεκροί ήταν αναρίθμητοι. Μολονότι το 1885 παρασκευάστηκε εμβόλιο για
τη χολέρα, οι πανδημίες συνεχίστηκαν, κυρίως λόγω του χαμηλού βιοτικού επιπέδου, και είχε εκτιμηθεί ως ενεργή ασθένεια έως και το 1960.

Η ΤΡΙΤΗ ΠΑΝΔΗΜΙΑ ΠΑΝΟΥΚΛΑΣ

Το 1855 σημειώθηκε η τρίτη πανδημία πανούκλας, που ξέσπασε αρχικά στην Κίνα και διαδόθηκε σε Ινδία και Χονγκ Κονγκ. Ηταν τόσο μεγάλη η έκτασή της που τα θύματα υπολογίζονται σε 15 εκατομμύρια. Τις περισσότερες απώλειες μέτρησε η Ινδία, οι αρχές της οποίας βρήκαν την πανδημία ως αφορμή για να επιβάλουν κατασταλτικά μέτρα, τα οποία σύντομα οδήγησαν σε εξέγερση εναντίον των Βρετανών.

Η ΡΩΣΙΚΗ ΓΡΙΠΗ

Στα τέλη του 19ου αιώνα, συγκεκριμένα το 1889, χρονολογείται η πρώτη σημαντική πανδημία γρίπης η οποία ξεκίνησε από τη Σιβηρία και το Καζακστάν και γρήγορα εξαπλώθηκε και στη Μόσχα. Η διάδοση της όμως ήταν τόσο ταχεία ώστε σύντομα έφτασε στη Φινλανδία και την Πολωνία και από εκεί μεταφέρθηκε στην υπόλοιπη Ευρώπη και μετέπειτα στη Βόρεια Αμερική και την Αφρική. Μέχρι το τέλος του 1890 τα θύματα από την πανδημία γρίπης ανέρχονταν σε 360 χιλιάδες.

ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΡΙΠΗ

Εξαιτίας της πανδημίας της ισπανικής γρίπης, η οποία εκδηλώθηκε το 1918 και μεταδόθηκε στους ανθρώπους από πτηνά, υπολογίζεται ότι έχασαν τη ζωή τους περίπου 50 εκατομμύρια παγκοσμίως. Συνολικά νόσησαν περίπου 500 εκατομμύρια άνθρωποι, δηλαδή το 27% του τότε παγκόσμιου πληθυσμού.

ΑΣΙΑΤΙΚΗ ΓΡΙΠΗ

Μια άλλη πανδημία γρίπης είναι η επονομαζόμενη ασιατική. Εμφανίστηκε στο Χονγκ Κονγκ το 1957 και μέσω της Κίνας έφτασε στις ΗΠΑ. Σύντομα διαδόθηκε στην Ευρώπη και κυρίως στη Βρετανία, όπου μέσα σε περίπου έξι μήνες πέθαναν 143.000 άτομα. Ακολούθησε και δεύτερο κύμα της γρίπης στις αρχές του 1958, πιο θανατηφόρο αυτήν τη φορά, αφού στοίχισε τη ζωή σε 1,1 εκατομμύριο ανθρώπους παγκοσμίως.

HIV/AIDS

To AIDS που καταστρέφει το ανοσοποιητικό σύστημα του ανθρώπου, ο οποίος τελικά καταλήγει λόγω ασθενειών που σε άλλες συνθήκες ο οργανισμός θα μπορούσε να αντιμετωπίσει, αναγνωρίστηκε πρώτη φορά το 1981. Η συγκεκριμένη ασθένεια προκαλείται από τον ιό HIV.

To AIDS παρατηρήθηκε πρώτη φορά σε αμερικανικές κοινότητες ομοφυλοφίλων, αλλά ήδη από το 1960 είχε εκδηλωθεί στην Αϊτή, ενώ την επόμενη δεκαετία εμφανίστηκε στη Νέα Υόρκη και στο Σαν Φρανσίσκο. Μολονότι έχουν αναπτυχθεί φαρμακευτικές αγωγές που καθυστερούν σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη της νόσου, οριστική θεραπεία δεν έχει ανακαλυφθεί ακόμη, με αποτέλεσμα περίπου 35 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο να έχουν χάσει τη ζωή τους από το AIDS.

SARS

Η πρώτη πανδημία του 21ου αιώνα αφορούσε το σοβαρό οξύ αναπνευστικό σύνδρομο, το οποίο έγινε ευρέως γνωστό ως SARS. Πρόκειται για ιογενή νόσο του αναπνευστικού συστήματος η οποία προκαλείται από τον κορονοϊό SARS. Μολονότι καταγράφηκαν 8.098 περιστατικά σε 38 χώρες, η πανδημία έπληξε κυρίως την Κίνα και το Χονγκ Κονγκ. Ο ιός παρατηρήθηκε για πρώτη φορά τον Νοέμβριο του 2002 και η επιδημία στη νότια Κίνα διήρκεσε μέχρι και τον Ιούλιο το 2003.

Η1Ν1

Η πανδημία που προκλήθηκε από τον ιό αυτό ξεκίνησε στις αρχές του 2009 και διήρκεσε έως και τα τέλη του 2010. Δεν ήταν η πρώτη φορά που έκανε την εμφάνισή του ο ιός Η1Ν1, αφού το ίδιο είχε συμβεί και στην ισπανική γρίπη. Στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως το στέλεχος του Η1Ν1 ήταν διαφορετικό, γεγονός που οφείλεται στην αναδιάταξή του από ιούς πτηνών, ανθρώπων και χοίρων. Εκτιμάται ότι νόσησε περίπου το 11-21% του παγκόσμιου πληθυσμού, δηλαδή περίπου 700 εκατομμύρια με 1,4 δισεκατομμύριο άνθρωποι, εκ των οποίων περίπου 150.000 έως 575.000 έχασαν τη ζωή τους. Παρά τις αρχικές εκτιμήσεις των επιστημόνων, νεότερες έρευνες έδειξαν ότι ο ιός Η1Ν1 δεν ήταν περισσότερο δριμύς από την εποχική γρίπη.

ΕΜΠΟΛΑ

Η επιδημία του ιού Εμπολα στη δυτική Αφρική την περίοδο 2013-16 ήταν η πιο εκτεταμένη διάδοση της συγκεκριμένης ασθένειας στα χρονικά. Προκάλεσε απώλεια πολλών ανθρώπινων ζωών και κοινωνικοοικονομική κατάρρευση σε χώρες όπως η Γουινέα, η Λιβερία και η Σιέρα Λεόνε. Τον Μάιο του 2016 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανακοίνωσε ότι καταγράφηκαν 28.646 ασθενείς που προσβλήθηκαν από τον εν λόγω ιό, εκ των οποίων 11.323 πέθαναν, ενώ παράλληλα πρόσθεσε ότι αυτοί οι αριθμοί υποτιμούν την έξαρση του ιού καθώς εκτιμάται ότι οι απώλειες είναι πολύ περισσότερες. Η θνητότητα της νόσου υπολογίζεται σε 50-90%.

Ο ιός μπορεί να μεταδοθεί μέσω της επαφής με το αίμα ή με τα υγρά του σώματος κάποιου μολυσμένου ζώου (κυρίως πιθήκων ή φρουτοφάγων χειρόπτερων). Μόλις μολυνθεί ο ανθρώπινος οργανισμός η νόσος μπορεί να εξαπλωθεί και μεταξύ των ανθρώπων. Πλέον φαίνεται ότι είμαστε κοντά στην καταπολέμηση του Εμπολα μέσω των φαρμάκων REGN-EB3 της εταιρείας Regeneron Pharmaceuticals και mAbll4 της Ridgeback Biotherapeuti, τα οποία επιτίθενται στον ιό μέσω μονοκλωνικών αντισωμάτων και βάσει των μελετών φαίνεται πως οδηγούν σε σημαντική μείωμείωση της θνησιμότητας

Πηγή: Βασίλη Ανδριανόπουλου – Hot Report

ΠΗΓΗ:  vathikokkino.gr

Γράφει ο Αλέκος Χατζηκώστας //

(Με αφορμή τα γραφόμενα στο βιβλίο του DAVID BREWER «Ελλάδα 1940-1949»)

Κυκλοφόρησε το 2018 (εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗ) το βιβλίου του David Brewer «Ελλάδα 1940-1949». Από τα πολλά σημεία του βιβλίου που αποτελούν ουσιαστική παραχάραξη-αναθεώρηση της ιστορικής πραγματικότητας, πάντα σε βάρος του λαϊκού κινήματος και των κομμουνιστών, (βγάζοντας παράλληλα «λάδι» την ιμπεριαλιστική πολιτική της Μ. Βρετανίας) παρουσιάζουμε ένα κομμάτι που αφορά την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου.

vivlioΑναφέρει χαρακτηριστικά το βιβλίο ως συμπέρασμα: «…Αργότερα διαδόθηκαν δύο μύθοι, σε μια προσπάθεια δυσφήμισης των Βρετανών. Ο πρώτος είναι πως ο Αρης ήταν αυτός που σχεδίασε και διηύθυνε την επιχείρηση πράγμα απολύτως αναληθές-ο Μαγερς τα έκανε και τα δύο. Ο δεύτερος είναι πως το BBC, μεταδίδοντας τα νέα της επιτυχούς επιχείρησης ανέφερε τον ΕΔΕΣ αλλά όχι τον ΕΛΑΣ. Αν και δεν υπάρχει ηχογράφηση της μετάδοσης είναι σχεδόν βέβαιο ότι το BBC θα αναφέρθηκε απροσδιορίστως σε «εθνικές ομάδες» καθώς είχε οδηγία να μην αναφέρει ποτέ τα ονόματα των αντιστασιακών ηγετών και των ομάδων τους. Οι μύθοι αυτοί αποτέλεσαν μέρος του λεκτικού πολέμου των κομμουνιστών έναντι στους Βρετανούς, ο οποίος αργότερα εξελίχθηκε σε πραγματικό πόλεμο…»

Τι λένε τα ντοκουμέντα

Η προσπάθεια παραχάραξης του σημαντικού αυτού γεγονότος Γοργοπόταμου δεν …περίμενε τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, όπως συνέβη συνολικά με την Εθνική Αντίσταση, ξεκίνησε τις επόμενες ώρες μετά την ανατίναξη και φυσικά συνεχίζεται μέχρι σήμερα, όπως γίνεται και με το συγκεκριμένο βιβλίο. Να σημειώσουμε ακόμη ότι κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου και αργότερα, ΕΛΑΣίτες αντάρτες που πήραν μέρος στην ανατίναξη της γέφυρας σύρθηκαν στα δικαστήρια από τους εθνικόφρονες με την κατηγορία της «φθοράς ξένης περιουσίας»…

Ας γίνουμε συγκεκριμένοι:

1. Χαρακτηριστική του ρόλου των Εγγλέζων (από την πρώτη στιγμή)  ήταν ανακοίνωση που μεταδόθηκε από το ραδιόφωνο του Λονδίνου και δημοσιεύτηκε στις αγγλικές εφημερίδες, στην οποία αποσιωπόταν ο ρόλος του ΕΛΑΣ και αναφερόταν ότι τη γέφυρα ανατίναξαν “τμήμα Βρετανών σαμποτέρ σε συνεργασία με αντάρτικο τμήμα του ΕΔΕΣ”.

Χρόνια μετά, ο Γουντχάουζ παραδέχτηκε: «Άρης για εμάς δεν έπρεπε να υπάρχει πουθενά. Το BBC είχε εντολές να αναφέρει μόνο τον Ζέρβα». Βέβαια ο ίδιος δεν μπορούσε να κρύψει την ιστορική αλήθεια και παραδέχθηκε αργότερα: «Ο Γοργοπόταμος χωρίς τον Ζέρβα δεν θα γινόταν και χωρίς τον Άρη δεν θα πετύχαινε».

Ο έτερος βρετανός αξιωματικός Μάγερς στο βιβλίο του «Report on SOE activities in Greece αναφέρει: «Ο ΕΛΑΣ πολέμησε πολύ καλύτερα από τους άνδρες του Ζέρβα. Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης ο Άρης ήταν κατά πολύ ψυχραιμότερος».

2. Τον καίριο ρόλο που διαδραμάτισε ο ΕΛΑΣ θα παραδεχθεί ανοιχτά και ο ιδρυτής του Ε∆ΕΣ. Σε γράµµα του προς τον Βελουχιώτη στις 22 Απριλίου 1943 θα του πει:

«Αγαπητέ µου Αρη, είναι, ας µου επιτραπή η έκφρασις, ψευδέστατον το λεγόµενον ότι κατά την επιστροφήν µου προσεπάθησα να δηµιουργήσω ψευδή εντύπωση ότι η ανατίναξις εγένετο µε τας ιδικάς µου δυνάµεις και µόνον. Παντού έπλεξα το εγκώµιό σας, όπως και των ανδρών σας και παντού εζητωκραύγασα υπέρ του Αρη και υπέρ του ΕΑΜ. Εις τας Αθήνας µια µόνον εφηµερίς εκδίδεται υπευθύνως από ηµάς. Και εις την εφηµερίδα αυτήν, όχι µόνον δεν παρεσιωπήσαµεν την ιδικήν σας συµµετοχήν και συµβολήν εις τον Γοργοπόταµον, αλλά τουναντίον εξήραµεν τη συµβολήν ταύτην και αποδώσαµε το αποτέλεσµα εις την αδελφικήν σύµπραξιν των ανδρών των δύο οργανώσεών µας και κυρίως εις υµάς προσωπικώς. Εις τους εκατόν περίπου, νοµίζω, ιδικούς σας άνδρας, είχαµε εξήντα πέντε ιδικούς µας».

3. Τις τελευταίες δεκαετίες έχει γίνει αρκετή συζήτηση αναφορικά µε το εάν το σχέδιο της επιχείρησης Harling καταστρώθηκε από τον αρχικαπετάνιο του ΕΛΑΣ, «ταγµατάρχη πυροβολικού» Άρη Βελουχιώτη, ή από τον ιδρυτή του Ε∆ΕΣ, «στρατηγό» Ναπολέοντα Ζέρβα. Ο Θέµης Μαρίνος, ωστόσο, που µετείχε στην επιχείρηση µε την ιδιότητα του µέλους της Συµµαχικής Στρατιωτικής Αποστολής (µετέπειτα έγραψε και το βιβλίο «Αποστολή Harling 1942 – Η επιχείρηση Γοργοποτάµου») σηµειώνει σχετικά τα εξής:«Το σχέδιο, ο µεν Ε∆ΕΣ λέει ότι το έκανε ο Ζέρβας, ο µεν ΕΛΑΣ λέει ότι το έκανε ο Βελουχιώτης. Η πραγµατικότης δεν είναι αυτή. Όλοι συµβάλανε κάπως, αλλά η πραγµατικότης είναι η εξής: ότι µετά το τελευταίο πολεµικό συµβούλιο που έγινε, ο Ζέρβας επειδή βρισκότανε και στο µέρος του ΕΛΑΣ, φερόµενος ιπποτικά, είπε στον Άρη να ανακοινώσει εκείνος το σχέδιο στους αντάρτες. Είχε προηγηθεί η ιπποτική κίνηση του Αρη που όταν συναντήθηκαν είχε πει ότι αρχηγός θα είναι ο Ζέρβας, ως στρατηγός που ήταν. Ο δε Ζέρβας είχε πει τότε: και οι δύο µαζί. Και λέει ο Mayers (σ.σ. επικεφαλής της αποστολής), δεν µπορεί να είναι δύο οι αρχηγοί…».

4. Φυσικά η προσπάθεια διαστρέβλωσης της πραγματικότητας ξεκίνησε όπως γράψαμε νωρίτερα από την πρώτη στιγμή. Στις 2 ∆εκεµβρίου του 1942, ο Ελληνας πρωθυπουργός της εξόριστης κυβέρνησης του Καΐρου, Εµµανουήλ Τσουδερός, λαµβάνει στα χέρια του µια ολιγόλογη αναφορά από τις αγγλικές υπηρεσίες για τα όσα συνέβησαν στον Γοργοπόταµο µια βδοµάδα νωρίτερα. Το κείµενο φέρει την υπογραφή του J. S. Pearson, αρµόδιου της Βρετανικής Υπηρεσίας Ειδικών Επιχειρήσεων (SOE), και αναµφισβήτητα αποτελεί ιστορικό ντοκουµέντο. Παρουσιάζει βέβαια την αγγλική οπτική των γεγονότων, κάνει µια απλή και µόνο αναφορά στον Ναπολέοντα Ζέρβα, ενώ δεν υπάρχει καµία µνεία προς  το πρόσωπο του Άρη Βελουχιώτη. Αναφέρει χαρακτηριστικά: «Μία ομάς Βρεττανών … και μια ανταρτών των οποίων ηγείτο ο συνταγματάρχης Ζέρβας… επιτυχώς κατέστρεψε το μήκους ενενήκοντα ποδών κεντρικόν τόξον της επιστήλου γέφυρας του Γοργοποτάμου. Επίσης επέτυχον να εκτροχιάσουν εν ιταλικόν τραίνον μεταφέρον καύσιμα. Υπολογίζεται ότι αυτή θα αποκόψη όλας τας σιδηροδρομικάς μεταφοράς προς Νότιον Ελλάδα μίαν περίοδον τεσσάρων ή εξ μηνών …»

Αν στο Κάιρο η στρατιωτική επιχείρηση παρουσιάζεται ως αγγλική, στην κατεχόμενη Αθήνα επιχειρείται να εμφανιστεί ως κατόρθωμα του Ζέρβα προσωπικά και των ανδρών του. Στο πρώτο φύλλο της εφημερίδας του ΕΔΕΣ («Εθνικός Αγών») η ανατίναξη περιγράφεται ως έργο μιας ομάδας 60 ανδρών των «εθνικών ανταρτικών ομάδων»…

5. Όλα τα μυθεύματα κωδικοποιήθηκαν το 1945 σε μια πανηγυρική έκδοση της εφημερίδας του Ζέρβα («Εθνική Φλόγα») και σε πολύχρωμες αφίσες για την τρίτη επέτειο του Γοργοπόταμου. Η γέφυρα ανατιναζόταν στον αέρα από φοβερή έκρηξη. Ψηλότερα πάνω σε βράχο Ζέρβας με σηκωμένη τη γροθιά φαινόταν να κραυγάζει!Τα ίδια επαναλήφθηκαν τον επόμενο χρόνο και ακούστηκαν στη Βουλή. Μάταια ο Κ. Πυρομάγλου, γραμματέας του ΕΔΕΣ, που είχε πάρει μέρος στην ανατίναξη, προσπαθούσε εκείνη την εποχή να θυμίσει πως ο Γοργοπόταμος ήταν κοινό κατόρθωμα. Η «αγία Λαύρα» της αντίστασης όπως τον ονόμαζε…

Και κάτι τελευταίο. Το πρώτο ανεπίσημο ντοκουμέντο του ΕΑΜ –ΕΛΑΣ για τον Γοργοπόταμο χρονολογείται το Νοέμβριο του 1944.Συγγραφέας του ο Κωστούλας (Κώστας Καβρέντζος), υπασπιστής του Άρη. Το συνέταξε από μνήμης και το παρέδωσε στον πρωτοκαπετάνιο στη Λαμία (έδρα του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ). Ο Βελουχιώτης το διόρθωσε και έδωσε την έγκρισή του. Αυτή η πρώτη αφήγηση αποτελεί προφανώς και απάντηση στα όσα θολά διακινούνταν τότε από το Ζέρβα. Η αξιοπιστία του είναι αδιαμφισβήτητη, καθώς γράφτηκε πριν από τα απομνημονεύματα των Βρετανών, του Ζέρβα και άλλων που προστέθηκαν αργότερα. Στα περισσότερα σημεία της συμφωνεί με την κλασική περιγραφή του Δημήτρη Δημητρίου (Νικηφόρου), που θεωρείται από τις πιο πιστές. Μπορεί κανείς να το μελετήσει!

Αλέκος Χατζηκώστας
Δημοσιογράφος και εκδότης της εφημερίδας «Η Άλλη Άποψη της Ημαθίας» και του alli-apopsi.gr. Άρθρα του έχουν δημοσιευτεί σε εφημερίδες, περιοδικά και site εδώ και δεκαετίες, ενώ έχει συμμετάσχει με εισηγήσεις σε μια σειρά ιστορικά συνέδρια και ημερίδες. Έχει εκδώσει 9 βιβλία και συμμετέχει σε συλλογικούς τόμους.

ΠΗΓΗ: atexnos.gr

Στη διάθεση του κοινού είναι από τις οκτώ το πρωί της Πέμπτης η ηλεκτρονική εφαρμογή «Υπεύθυνη δήλωση COVID-19», στον διαδικτυακό τόπο του Ναυτικού Απομαχικού Ταμείου (www.nat.gr) και στο πεδίο «ΥΠΟΒΟΛΗ ΑΠΔΝ» του μενού.

Με τον τρόπο ξεκινούν την εφαρμογή τους τα μέτρα στήριξης των ναυτικών για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημίας του κορωνοϊού με τους δικαιούχους να λαμβάνουν την ειδική αποζημίωση των 800 ευρώ.

Μέσω της ηλεκτρονικής εφαρμογής οι ναυτιλιακές εταιρείες θα έχουν τη δυνατότητα να υποβάλουν τις υπεύθυνες δηλώσεις με συνημμένους τους πίνακες των ναυτικών που έχουν θέσει σε αναστολή σύμβασης ή έχουν λύσει τη σύμβασή τους και δικαιούνται την αποζημίωση ειδικού σκοπού, με βάση το πλαίσιο που ορίζει η Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου που δημοσιεύθηκε στις 30/3/2020 (A75/30/3/2020/Αρ. 63ο), της αντίστοιχης ΚΥΑ και της σχετικής εγκυκλίου του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής (ΔΝΕΡ/Τμήμα 2ο).

Υπενθυμίζεται ότι δικαιούχοι της ειδικής αποζημίωσης των 800 ευρώ είναι:

Ναυτολογημένοι ναυτικοί σε επιβατηγά και επιβατηγά – οχηματαγωγά πλοία που εκτελούν θαλάσσιες ενδομεταφορές τα οποία έχουν διακόψει από την 1η Μαρτίου 2020 ή πρόκειται να διακόψουν την εκτέλεση δρομολογιακών πλόων τους ή δεν έχουν εκκινήσει αυτούς στο πλαίσιο δρομολογιακών υποχρεώσεων των πλοίων τους για τους μήνες Μάρτιο και Απρίλιο 2020 και έχουν προβεί στην έκδοση ναυτολογίου. Οι συμβάσεις ναυτολόγησης των ναυτικών εφόσον δεν έχουν ορισθεί ως προσωπικό ασφαλείας (φύλαξης) επί πλοίου, αναστέλλονται.

Ναυτολογημένοι ναυτικοί σε επαγγελματικά αλιευτικά πλοία ολικού μήκους 24 μέτρων και άνω που δεν εκτελούν πλόες και έχουν παύσει αλιευτική δραστηριότητα από την 1η Μαρτίου 2020, των οποίων οι συμβάσεις ναυτολόγησης αναστέλλονται.

Απογεγραμμένοι ναυτικοί επιβατηγών και επιβατηγών-οχηματαγωγών πλοίων που εκτελούν τουριστικούς πλόες, πλόες θαλασσίων ενδομεταφορών καθώς και διεθνείς πλόες, των οποίων η σύμβαση ναυτολόγησης έχει λυθεί από την 01-03-2020, έως και την 30-03-2020, ανεξαρτήτως αιτιολογίας εκτός των περιπτώσεων υπαιτιότητας του ναυτικού ή ασθενείας/τραυματισμού.

Με την δημοσίευση του ΦΕΚ (αριθμ. φύλλου 1128Β - 2 Απριλίου 2020) σχετικά με τον Μηχανισμό εφαρμογής στήριξης της Ναυτικής εργασίας διαπιστώνουμε ότι η κυβέρνηση και το ΥΕΝ αποκλείει ένα μεγάλο μέρος Ναυτεργατών αφού δεν προβλέπει για αυτούς να ενταχθούν στην έκτακτη οικονομική ενίσχυση!!!

Θεωρούμε ότι η λήψη μέτρων για τους μακροχρόνια ανέργους πρέπει να είναι κεντρικό στα μέτρα που επιβάλλεται να ληφθούν.

Για τον σκοπό αυτό χρειάζεται να τροποποιηθούν οι διατάξεις που αφορούν όλες τις προϋποθέσεις για την επιδότηση με τρόπο που θα διασφαλίζεται η συμμετοχή και η ενίσχυσή τους.

Επίσης από την 1η Απριλίου τίθεται σε εφαρμογή η θερινή οργανική σύνθεση όμως οι Υπουργοί Εργασίας και Ναυτιλίας έσπευσαν να παρατείνουν την χειμερινή περίοδο έως τις 30 Απριλίου, στέλνοντας έτσι στην ανεργία ένα μεγάλο μέρος Ναυτεργατών που θα επάνδρωναν τα πλοία, σύμφωνα με την θερινή οργανική σύνθεση, οι οποίοι επιπλέον δεν περιλαμβάνονται στους δικαιούχους της πενιχρής αυτής έκτακτης οικονομικής ενίσχυσης των 800 ευρώ!!!

Δίνει στις ναυτιλιακές εταιρίες το δικαίωμα να αποφασίζουν πόσους Ναυτεργάτες θα εντάξουν σε αυτή την ρύθμιση χωρίς να προβλέπεται αν θα ενταχθούν τα διπλά πληρώματα των ταχύπλοων σκαφών όπως ορίζεται σχετικά με τις διατάξεις της νομοθεσίας περί ωρών εργασίας και ανάπαυσης των πληρωμάτων κατά επιλογή του πλοιοκτήτη.

Ο ορισμός για την εξασφάλιση των διπλών πληρωμάτων στην ρύθμιση θα έπρεπε να ήταν ανάλογα με τα σχετικά δρομολόγια που έχουν δηλωθεί και εγκριθεί από το Συμβούλιο Ακτοπλοϊκών Συγκοινωνιών. Στην πλειοψηφία τους τα ταχύπλοα σκάφη πριν την 1/3/2020 είχαν ξεκινήσει εργασίες συντήρησης με κατάσταση παροπλισμού όπου επίσης δεν καλύπτονται για την ένταξή τους στην οικονομική ενίσχυση!

Γη και Ύδωρ η κυβέρνηση δίνει απλόχερα στο εφοπλιστικό κεφάλαιο με εθνικά κονδύλια για την στήριξή τους όπως και την επέκταση αναθέσεων συμβάσεων δημόσιας υπηρεσίας. Από την άλλη όμως πετάνε ένα ξεροκόμματο στους ανέργους Ναυτεργάτες, όπου για άλλη μια φορά βάζουν πλάτες στην υγειονομική αυτή κρίση, αφού επέλεξαν ακόμη και αυτό το επίδομα να συμπεριλαμβάνει ένα πολλή μικρό μέρος των Ναυτεργατών.

Η ΠΕΝΕΝ, πριν ανακοινωθούν αυτά τα δήθεν μέτρα στήριξης, συναντήθηκε με τον Υπουργό Ναυτιλίας απαιτώντας να μην υπάρξει καμιά απόλυση Ναυτεργάτη και το έκτακτο επίδομα να καλύπτει ως ελάχιστο τον μισθό του νεοεισερχομένου Ναυτεργάτη, να στηριχθούν ουσιαστικά όλες οι κατηγορίες Ναυτεργατών εξ αιτίας της έκτακτης κατάστασης που διαμορφώνεται στον χώρο της Ναυτεργασίας.

Η Διοίκηση της ΠΕΝΕΝ