του Αλέκου Αναγνωστάκη

Τα αποτελέσματα των εκλογών σε συνθήκες σαθρής και αντιδραστικής εξόδου από την οικονομική κρίση αποτυπώνουν (με μεγάλη, ωστόσο, σχετικότητα) τις «κρίσιμες» αντιφάσεις των γενικότερων πολιτικών συσχετισμών στη χώρα μας.

Η βασική πλευρά αυτών των συσχετισμών αξίζει να αναδειχτεί και να διερευνηθεί ξανά και ξανά.

Η αστική πολιτική-πολιτιστική υπεροχή σε βάρος του εργατικού κινήματος, παρ' όλα τα (εύθραυστα) ρήγματα που έχει υποστεί, σφραγίζει, όχι όμως αδιατάρακτα, την ιστορική περίοδο της τελευταίας δεκαπενταετίας και συνδέεται με την σαρωτική επέλαση του σύγχρονου καπιταλισμού, τις κρίσεις του και τις αντιδραστικές εξόδους από αυτές καθώς και τις πολλαπλές καταρρεύσεις του «αντίπαλου δέους».

Πρόκειται για μια τάση συντηρητικότερης επιστροφής στην αστική πολιτική έτσι όπως αυτή συγκροτήθηκε στην περίοδο των μνημονίων και των «θεσμών» με νωπά όμως και ορατά τα τραύματα στον παλιό δικομματισμό, τις φθορές αστικών κομμάτων, τις λαϊκές εξεγέρσεις και τα αγωνιστικά ξεσπάσματα.

Η συντριβή του παλιού δικομματισμού

Ως το 2004 το κλασικό δικομματικό σύστημα εμφανίζεται με μια μεγάλη και σταθερή συσπείρωση κοινωνικών δυνάμεων.

Ψηφίζουν περίπου 7.500.000.

ΠΑΣΟΚ και ΝΔ εμφανίζουν ένα ποσοστό που κινείται γύρω από το 86%.

Από τις εκλογές του 2009 και μετά εμφανίζεται μια διαφορετική εικόνα. Γίνεται ορατή η πορεία φθοράς του παλιού δικομματισμού, η αποχή δυναμώνει σταθερά.

Οι εκλογές του 2009 σηματοδοτούν το πέρασμα σε μια νέα περίοδο πολιτικής αποσταθεροποίησης και φθοράς του δικομματισμού η οποία κορυφώνεται το 2012.

Ψηφίζουν 7.044.606, 1.500.00 λιγότεροι από το 2007 και 500.000 λιγότεροι από το 2004.

Στις εκλογές του Μάη του 2012 το προηγούμενο δικομματικό πολιτικό σύστημα συντρίφτηκε με εντυπωσιακό τρόπο.

Η Νέα Δημοκρατία πήρε 18,85% (!) και το ΠΑΣΟΚ μόλις 13,1%!

Ψηφίζουν 850.000 λιγότεροι από το 2009 (6.300.000).

Στο δε τέλος των δύο αλλεπάλληλων εκλογικών αναμετρήσεων του 2015 ψηφίζουν 5.566.295 ή 1.380.000(!) λιγότεροι από το 2009.

Το 2019 ψήφισε ίδιος αριθμός περίπου με το Σεπτέμβρη του 2015.

Ενώ το 2023 αυξήθηκε κάπως η συμμετοχή σε σχέση με το 2019, ψήφισαν 6.061.000, 983.000 όμως λιγότεροι από το 2009.

Από το 2009 λοιπόν και μετά και ως το 2023 ψηφίζουν 800 - 900.000 λιγότεροι σε σχέση με όσους ψήφισαν πραγματικά τον Οκτώβριο του 2009.

Δηλαδή ένα κράτος ολόκληρο απέχει, δεν ψηφίζει.

Αποχή: Σύνθετο και υψηλό πολιτικό πρόβλημα

Αλλά τι είναι όσοι απέχουν;

Η πράξη τους συναθροίζεται στη «συντηρητική στροφή»;

Είναι πιο «πίσω» πολιτικά από εμάς που ψηφίζουμε ή μήπως ένα σεβαστό μέρος τους έχει σοβαρούς προβληματισμούς και απαιτήσεις που δεν απαντώνται από τους υπάρχοντες πολιτικούς σχηματισμούς;

Κι αν ισχύει το τελευταίο, εν όλο ή εν μέρει, τότε πόσες και κυρίως ποιας ποιότητας αναπροσαρμογές οφείλουμε να κάνουμε στην πολιτική μας;

Η σταθερή και εδώ και πάνω από δέκα χρόνια επιμένουσα αποχή συνιστά σοβαρότατο και σύνθετο πολιτικό πρόβλημα.

Αποκαλύπτει τις διαρκείς δυσκολίες και τα όρια της αστικής πολιτικής στο να μετατρέψει την εργατική τάξη και τα αυτοαπασχολούμενα στρώματα (τη μεγάλη πλειοψηφία τους) σε ενεργό υποστηρικτή της πολιτικής της.

Ταυτόχρονα συγκροτεί τον καθρέφτη στον οποίο απεικονίζεται η συνολική ποιότητα της πολιτικής της αριστεράς σε όλες της εκδοχές, είναι το μέτρο της ελκτικής πολιτικής της δύναμης.

Και ακριβώς επειδή η ελκτική πολιτική δύναμη της μαχόμενης Αριστεράς εξακολουθεί να είναι ασθενική γι’ αυτό και στις ερχόμενες εκλογές της 25^ης Ιούνη του 2023 όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοιχτά. Με κύριο πως δεν θα υπάρξει ποιοτική – θεαματική διαφοροποίηση.

Το κύριο και στις ερχόμενες εκλογές της 25^ης Ιούνη του 2023 δεν είναι τι θα ψηφίσουμε (ΚΚΕ, ΑΝΤΑΡΣΥΑ, ΜΕΡΑ, άκυρο, αυτό φυσικά έχει τη σημασία του) αλλά για πιο σκοπό θα ψηφίσουμε.

Ψηφίζουμε λοιπόν με γνώμονα την πολιτική μας στόχευση, τη πολιτική αναγέννηση της μαχόμενης Αριστεράς και του κινήματος.

Η περίπτωση ΣΥΡΙΖΑ

Ο ΣΥΡΙΖΑ αποτελεί από μόνος του ειδικό ζήτημα σοβαρής μελέτης.

Στις εκλογές του 2009 πήρε 315.665 ψήφους ή 4,60%. Έξι μόλις χρόνια μετά, τον Γενάρη του 2015 εκτινάσσεται. Παίρνει 36,34% και 2.245.978 ψήφους, οκτώ φορές πάνω! (Είχε προηγηθεί η κατάρρευση του δικομματισμού).

Εννιά μήνες μετά, τον Σεπτέμβρη του 2015, και παρά την ανατροπή του 60% υπέρ του ΟΧΙ στο δημοψήφισμα του καλοκαιριού, διατηρεί επί της ουσίας τις δυνάμεις του: Παίρνει 1.925.904 ψήφους ή ποσοστό 35,46%.

Η λαϊκή εμπιστοσύνη δεν είχε ακόμη χαθεί παρόλη την πολιτική του μετάλλαξη και την αποχώρηση χιλιάδων αγωνιστών.

Τώρα, Μάιος 2023, οκτώ μόλις χρόνια μετά κατέρρευσε. Έχασε ένα εκατομμύριο εξήντα ένα χιλιάδες ψήφους (1.061.357) η δεκαπέντε ποσοστιαίες μονάδες (20,7%) σε σχέση με το Σεπτέμβρη του 2015. Σε σχέση με τις εκλογές του 2019 ειδικότερα – μετά από τέσσερα χρόνια διακυβέρνησης από τη ΝΔ του Κ. Μητσοτάκη - έχασε 600.000 ψήφους. Πρόκειται για μείζον πολιτικό γεγονός.

Ο καταποντισμός του ΣΥΡΙΖΑ είναι εντονότερος στα εργατικά και ευρύτερα λαϊκά στρώματα, στη Δυτική Αττική (-18,0%), στη Β’ Πειραιά (-17,5%), στο Δυτικό Τομέα Αθηνών (Β2) (-15,9%) καθώς και σε θεωρούμενα «προπύργια της Δημοκρατίας» (Ηράκλειο -20,3%, Λασίθι -16,8%, Χανιά -16,7%, Ρέθυμνο -16,0%).

Η εντυπωσιακή μείωση της εκλογικής δύναμης του ΣΥΡΙΖΑ συντελείται προς όλες τις κατευθύνσεις, κυρίως όμως προς το ΠΑΣΟΚ (315.600 ή το 17,7%), δευτερευόντως στη ΝΔ (187.500 ψήφοι ή το 10,5%) και τριτευόντως προς το ΚΚΕ 69.300 ψήφους και στο άκυρο λευκό(49.000 ψήφοι). (Γιάννης Μαυρής: Που κατευθύνθηκαν οι απώλειες του ΣΥΡΙΖΑ - Η εκλογική κατάρρευση)

Όλα τα παραπάνω καθιστούν αδύνατη τη μερική έστω ανάκαμψη του ΣΥΡΙΖΑ και κονιορτοποιούν το κοντόφθαλμο επιχείρημα πως η μείωση αυτή οφείλεται στο μονομέτωπο – δήθεν – του ΚΚΕ σε βάρος του.

Αλλά το εξίσου σοβαρό είναι πως δεν φαίνεται να ανακάμπτει στις επόμενες εκλογές παρά τη μετεκλογική του αντιπολιτευτική μεταμόρφωση επί το φιλολαϊκότερο.

Κι αυτό γιατί – σε αντίθεση με το Σεπτέμβρη του 2015 – έχει χάσει την αξιοπιστία του στη συνείδηση του λαού.

• Και πώς να μη γινόταν αφού ο Α. Τσίπρας παρουσίαζε μεθοδικά και συνεχώς δυο πρόσωπα, ένα φιλολαϊκό και ένα συστημικό, θετικό στις προσαρμογές στις συστημικές απαιτήσεις;
  • Πώς δηλαδή να μη γινόταν αυτό όταν τη μια μέρα ο Τσίπρας υμνεί τον Τραμπ και την άλλη μέρα καταθέτει στεφάνι στο σκοπευτήριο της Καισαριανής;
  • Τον ένα μήνα δηλώνει «υπερήφανα» πως δεν κόβει συντάξεις και σε λίγους μήνες (από το Μάη του 2016 και εντεύθεν), όσοι πλέον συνταξιοδοτούνται παίρνουν συντάξεις μειωμένες κατά το διπλάσιο(!) από τις μειώσεις όλων των μνημονιακών κυβερνήσεων;
  • Πώς να μη γινόταν αυτό όταν τη μια στιγμή εναντιώνεται στον επαίσχυντο φράχτη του Έβρου και την άλλη στιγμή δηλώνει πως θα τον διατηρήσει;
  • Πως να μη γινόταν αυτό όταν τη μια στιγμή μιλά για αντιδραστική κυβέρνηση και την επομένη ζητά κοινό υπουργό υγείας(!), δηλαδή μερική έστω συγκυβέρνηση με τη ΝΔ και μάλιστα στον ευαίσθητο τομέα της υγείας;
  • Πώς να μη γινόταν αυτό όταν θεσμοθετεί το χρηματιστήριο ενέργειας – αυτό τον κολοφώνα του νεοφιλελευθερισμού - και την άλλη στιγμή δεν δεσμεύεται όχι για την κατάργηση του αλλά ούτε για την έξοδο της ΔΕΗ από αυτό οπότε η κρατικοποίηση της είναι δώρο άδωρο;

Όλα αυτά είναι συσσωρεύσεις που στο τέλος συγκροτούν μια συνολική πολιτική εικόνα. Αυτή του κλασσικού αρχηγικού αστικού κόμματος το οποίο όμως είναι imitation, είναι «αντίγραφο» με ορατές τις αντιφάσεις στο εσωτερικό του.

 Ο ΣΥΡΙΖΑ λοιπόν χάνει όχι γιατί έκανε κάποια «λάθη» αλλά γιατί αποκαλύπτεται ως είναι συνολικά, χάνει γιατί προτιμήθηκε το πρωτότυπο του νεοφιλελευθερισμού από το ασαφές, πρόχειρο και ερασιτεχνικό αντίγραφο.

ΝΔ: Η πολιτική εξαργύρωση και τα δύσκολα που έπονται

Η ΝΔ κέρδισε την εκλογική μάχη αξιοποιώντας την εξελισσόμενη αναξιοπιστία του ΣΥΡΙΖΑ και εξαργυρώνοντας ταυτόχρονα πολιτικά κυρίως τις επιδοτήσεις μισθών, ημερομισθίων και μικρομεσαίων επιχειρήσεων στη διάρκεια τις υγειονομικής κρίσης.

Όταν χτύπησε ο COVID-19, έγινε πεντακάθαρο ότι ο σύγχρονος καπιταλισμός εξαρτάται πλήρως από τη μαζική κρατική παρέμβαση. Και σ’ αυτό έπαιξε εν ου παικτοίς ο Μητσοτάκης.

Όταν το πανδημικό σοκ απείλησε τα θεμέλια της ταξικής κυριαρχίας, μπόρεσε να δράσει με μια μεσαίας κλίμακας παρέμβαση. Διέθεσε χρήμα αναγκαστικής κυκλοφορίας για να στηρίξει την πρόσκαιρη χαλάρωση της λιτότητας συμμετέχοντας έτσι στην σιωπηρή κρατικοποίηση της μισθοδοσίας και των ροών αξίας χιλιάδων επιχειρήσεων.

Οι νεοφιλελεύθεροι ιδεολόγοι σύμβουλοι του προσαρμόστηκαν γρήγορα στη νέα πραγματικότητα με τέτοιο τρόπο ώστε να μην υπάρξει μια θεσμική στροφή προς όφελος των εργατικών συμφερόντων που θα περιόριζε την ελευθερία του κεφαλαίου.

Απαντούσε αποκλειστικά στις άμεσες, στις τρέχουσες καθημερινές ανάγκες της συγκυρίας αφήνοντας τα άγια των αγίων της αγοράς ανέπαφα. Υπό αυτή την έννοια «το παλιό αρνείται να πεθάνει», προσαρμοζόμενο ευέλικτα.

Ωστόσο τα δύσκολα για το Μητσοτάκη έπονται.

Η αδυναμία της μαχόμενης Αριστεράς σε συνθήκες κοσμογονίας

Η μαχόμενη Αριστερά, δίχως πυξίδα, δίχως σαφή άμεσο στόχο και με ακυρωμένο τον στρατηγικό στόχο, αδυνατεί να παίξει ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις.

Το μεν ΚΚΕ, σε αυτήν ακριβώς την κοσμοχαλασιά, που σε ορισμένες στιγμές θύμιζε προεπαναστατική κατάσταση, πάλλεται εκλογικά γύρω από το 6%

Το αποτέλεσμα είναι η εκτίναξη του ΣΥΡΙΖΑ τότε, η εκτίναξη της ΝΔ τώρα και η διαρκής απειλή της ακροδεξιάς. Και μάλιστα αυτής της ακροδεξιάς που είναι για γέλια και για κλάματα, ντροπή και για τον ίδιο το Χίτλερ. Με αποτέλεσμα το Γενάρη του 2015 η βρυξελιώτικη νεοναζί οργάνωση της Χρυσής Αυγής να αναδειχτεί τρίτο κόμμα με 6,99% και 18 έδρες δυο θέσεις πάνω από το ΚΚΕ. Και τώρα να σκάνε μύτη διάφορα νεοαφασιστικά και φονταμενταλιστικά πολιτικά σχήματα και όλα να διεκδικούν την είσοδο στη Βουλή.

Η δε ΑΝΤΑΡΣΥΑ, ένα στενά εκλογικό σχήμα που έχει φθαρεί ανεπανόρθωτα ως μέτωπο, έχει καθηλωθεί στο 0,5% και δηλώνει υπερήφανο που διατηρεί τις δυνάμεις του!

Ακόμη και η μεταρρυθμιστική ΛΑΕ, αφού τίναξε την …μπάνκα στον αέρα και συνετρίβη το 2019 (15.612 ψήφοι ή 0,28%) προσχωρεί στο ΜΕΡΑ25 χωρίς στην ουσία πυξίδα.

Κι όλα αυτά όταν το ΠΑΣΟΚ μέσα σε οκτώ χρόνια από το 4,68% και τους 290.000 του Γενάρη του 2015 και την έβδομη θέση στην κατάταξη των κομμάτων (κάτω από τη Χρυσή Αυγή που ήρθε τρίτη και κάτω και από το ΚΚΕ), το Μάη του 2023, υπερδιπλασιάζει πλέον τα ποσοστά του (11,46%) και τους ψήφους του (676.165) δίχως ποτέ να φτάνει στην προ κρίσης κατάσταση.

Η δε ΝΔ από την καταβαράθρωση του 18,85% και των 1.192.000 ψήφων του Μάη του 2012, ενισχυόμενη διαρκώς, το 2023 υπερδιπλασιάζει ποσοστά και ψήφους (2.407.000) και επιστρέφει – σε αντίθεση με το ΠΑΣΟΚ στην παλιά της «αίγλη».

ΚΚΕ και ΑΝΤΑΡΣΥΑ ενόψει των δεύτερων εκλογών δεν έκαναν καμιά αναπροσαρμογή στην πολιτική τους. Λες και είναι της μοίρας γραφτό να μένουν εκεί που βρίσκονται.

Είναι φανερό πως κάτι δεν πάει καλά, πως υπάρχει δομικό πρόβλημα.

Ωστόσο, η διατήρηση και ενίσχυση κατά δυο ποσοστιαίες μονάδες του ΚΚΕ και η μικρή ενίσχυση της ΑΝΤΑΡΣΥΑ μπορεί υπό σοβαρές προϋποθέσεις να αποβεί χρήσιμη.

Όλα τα ρήγματα ανισορροπίας είναι ενεργά!

Ο Μητσοτάκης είναι προσεκτικός στις δηλώσεις του μετά την εκλογική νίκη της ΝΔ. Και είναι γιατί τα επιτελεία των αστών έχουν επίγνωση των δυσκολιών, των ορίων και των αντιφάσεων της πολιτικής τους. Επειδή γνωρίζουν πώς δεν εξαρτώνται όλα από την υποκειμενική στόχευση σχεδίων, επιθυμιών, χειρισμών και επιλογών των κυβερνώντων.

Καθοριστικότερη είναι η επίδραση των αντικειμενικά υπαρχουσών αντιθέσεων και αναγκαιοτήτων, αυτών των «ιστορικών καταναγκασμών» των σημερινών κοινωνιών της αγοράς.

Αυτή καθ’ αυτή η πολιτική τους, η πολιτική των κοινωνικών ανισοτήτων, της φτώχειας, της φυματικής δημοκρατίας, των ελαστικών εργασιακών σχέσεων και του διαρκώς διευρυνόμενου χρόνου εργασίας – λάστιχο, στο φόντο μάλιστα των οξυνόμενων πολεμικών ανταγωνισμών, έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις αντικειμενικές υλικές, απελευθερωτικές δυνατότητες της εποχής. 

Ανάμεσα στη συνολική αντίθεση του καπιταλισμού αυτής της χωρίς προηγούμενο έκρηξης του πλούτου και των υλικών δυνατοτήτων ενός νέου ανθρώπινου τρόπου ζωής και εργασίας και στην σκανδαλώδη ατομική – αντιδραστική τελικά – ιδιοποίηση του και ιδιοκτησία μιας πολύ μικρής μειοψηφίας που σπέρνει φτώχεια και πολέμους ζώντας η ίδια στη χλιδή, περιέχονται οι μικρές και μεγάλες στιγμές και επιλογές της περασμένης και της σημερινής πάλης εκατομμυρίων ανθρώπων.

Η ίδια η επιστημονική και τεχνική έκρηξη συγκροτεί τέτοιες παραγωγικές δυνάμεις που αναταράσσουν την ουσία της εμπορευματικής παραγωγής, ρίχνουν την μέση ποσοστιαία κερδοφορία του καπιταλισμού, θέτουν τις δυνάμεις της καπιταλιστικές αγοράς μπροστά σε πρωτόγνωρα και άλυτα προβλήματα.

Αλλά και αυτό καθ’ αυτό το γεγονός πως το 19% ψήφισε την τελευταία στιγμή, επέλεξε τελικά στην κάλπη και στο παραβάν, πώς μεγάλο μέρος ρίχνει την ψήφο του αλλά «δεν παντρεύεται» το κόμμα το οποίο ψηφίζει, αποκαλύπτει τη ρευστότητα των εξελίξεων.

Όλα τα ρήγματα ανισορροπίας και αστάθειας είναι λοιπόν ενεργά.

Σε εξέλιξη είναι μια αδιέξοδη, εν πολλοίς, αστική επίθεση που φθείρει κυβερνήτες και κυβερνήσεις και ανατροφοδοτεί την επιθετικότητα τους. Εξ ου και οι κατά κύματα κοινωνικές εκρήξεις με τελευταία τις μεγάλες συγκεντρώσεις ενάντια στη δολοφονία των σύγχρονων κολασμένων της Πύλου.

Εξ ου και τα ενθαρρυντικά ευρήματα σε πρόσφατες μελέτες που είδαν το φως της δημοσιότητας για διακριτές αντικαπιταλιστικές διαθέσεις, για τις έννοιες επίσης του κομμουνισμού και του σοσιαλισμού.

Εδώ λοιπόν και η αντικειμενική υλική βάση της αισιοδοξίας μας η οποία μας οδηγεί να συνεχίσουμε την προσπάθεια μας.

Εδώ και καιρό έχουμε εκτιμήσει πως αν τα πράγματα στην Αριστερά μείνουν ως έχουν η κατάσταση θα πηγαίνει ολοένα και χειρότερα. Ας διαψευστούμε θετικά.

Γι’ αυτό προσπαθούμε συλλογικά, ισότιμα, στη βάση της εργατικής δημοκρατίας στο επίπεδο της θεωρίας και της επιστήμης να διεισδύουμε ολοένα και βαθύτερα στην ιστορία του εργατικού κινήματος και της κομμουνιστικής Αριστεράς για να φωτίσουμε με σύγχρονους όρους την πορεία στο παρόν καθώς και τα εν πολλοίς απάτητα μονοπάτια που είμαστε αναγκασμένοι σαν εργατικό κίνημα να περπατήσουμε.

Προσπαθούμε συλλογικά να γνωρίσουμε σε βάθος το σύγχρονο διεθνή και ελληνικό καπιταλισμό και τις αλλαγές που συντελούνται σε αυτόν αφού «αν ο σύγχρονος καπιταλισμός δεν αλλάξει θα καταστραφεί» υπογραμμίζει επιτακτικά ο Κίσινγκερ.

Προσπαθούμε ταυτόχρονα να συγκεντρώσουμε πολιτικές δυνάμεις τόσο στο στρατηγικό ζήτημα όσο και στην άμεση τακτική πολιτική πρόταση ώστε να αντιστραφεί η φορά των πολιτικών εξελίξεων υπέρ της εργατικής πολιτικής

Η κοινή αυτή προσπάθεια έφτασε ως ένα – όχι αμελητέο – όριο προεκλογικά.

Θα συνεχιστεί.

πηγη: kommon.gr