Tον περασμένο Αύγουστο, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έγινε θέμα στα διεθνή πρωτοσέλιδα, όταν εξέφρασε ενδιαφέρον για την αγορά της Γροιλανδίας, του μεγαλύτερου νησιού του κόσμου, στην άκρη του παγωμένου Αρκτικού Ωκεανού.

Οπως αποδείχθηκε, η Γροιλανδία δεν είναι προς πώληση και ο Τραμπ γελοιοποιήθηκε για τις διπλωματικές του αδεξιότητες. Ωστόσο, πολλοί αναρωτήθηκαν για το τι θα μπορούσε να βρίσκεται πίσω από αυτή την άνευ προηγουμένου κίνηση -και αν συνδέεται με το αυξανόμενο ενδιαφέρον των ΗΠΑ για την κατοχή ενός μεριδίου της Αρκτικής.

Οι ΗΠΑ είναι μία από τις οκτώ χώρες που περιβάλλουν την Αρκτική -μαζί με τον Καναδά, τη Δανία, τη Φινλανδία, την Ισλανδία, τη Νορβηγία, τη Ρωσία και τη Σουηδία. Σήμερα, όλες τους συνωστίζονται για την κυριότητα της περιοχής των παγωμένων θαλασσών. Αρκετές από τις χώρες έχουν ήδη υποβάλει επίσημα έγγραφα στον οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών, διεκδικώντας τμήματα του απέραντου βυθού της Αρκτικής.

Η αλλαγή του κλίματος ανοίγει, επίσης, τα άλλοτε κλειδωμένα από πάγους νερά της Αρκτικής, καθιστώντας την περιοχή πιο προσιτή από ποτέ. Με βάση τις τρέχουσες τάσεις, οι προβλέψεις για μια Αρκτική εντελώς απαλλαγμένη από πάγους αναφέρουν ότι αυτό θα συμβεί περίπου το 2040 ή το 2050.

Αυτή η απότομη αύξηση του ενδιαφέροντος στην περιοχή έχει ονομαστεί το «σκραμπλ για την Αρκτική» ή «ο νέος Ψυχρός Πόλεμος», επειδή η Ρωσία και οι ΗΠΑ είναι μεγάλοι παίκτες. Ομως, παρά τις ευκαιρίες που παρουσιάζει η περιοχή, μπορεί ο Αρκτικός Ωκεανός να ανήκει πραγματικά σε κάποιον; Και γιατί τόσο πολλές χώρες θέλουν ένα μερίδιο σε αυτό το τοπίο των παρασυρόμενων παγόβουνων και των πολικών αρκούδων;

Στο δεύτερο ερώτημα υπάρχει μια απλή απάντηση. Η Αρκτική διαθέτει τεράστια αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ο βυθός κάτω από τον Αρκτικό Ωκεανό εκτιμάται ότι φιλοξενεί περίπου 90 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου -περίπου το 13% των ανεξερεύνητων πετρελαϊκών αποθεμάτων του κόσμου- και το 30% του ανεκμετάλλευτου φυσικού αερίου του πλανήτη, σύμφωνα με την Αμερικανική Υπηρεσία Ενέργειας.

Πριν από έναν αιώνα, αυτός ο τεράστιος ορυκτός πλούτος θα ήταν απρόσιτος, γιατί δεν υπήρχε η τεχνολογία για να τον εκμεταλλευτεί. Τότε, οι χώρες είχαν περιοριστεί στη διερεύνηση μόνο μιας μικρής θαλάσσιας περιοχής κατά μήκος των ακτών τους, ενώ οι περιοχές του απομακρυσμένου ωκεανού, στα βαθιά της Αρκτικής, ορίστηκαν ως ανοικτές θάλασσες που δεν ανήκαν σε καμία χώρα. Αλλά, με τις μεγάλες τεχνολογικές εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών, τα απομακρυσμένα τμήματα του ωκεανού γίνονται όλο και πιο προσιτά.

Επί του παρόντος, σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), τα κράτη έχουν τη δυνατότητα να εκμεταλλεύονται τους πόρους από τον βυθό της θάλασσας σε απόσταση 370 χιλιόμετρων μακριά από τις ακτές τους. Αλλά αν μια χώρα μπορεί να αποδείξει ότι συγκεκριμένα γεωλογικά χαρακτηριστικά στον πυθμένα, που βρίσκονται μακρύτερα από αυτό το όριο των 200 μιλίων, συνδέονται με τα εδάφη της, τότε η δικαιοδοσία τής χώρας μπορεί να επεκταθεί βαθύτερα μέσα στη θάλασσα.

Στην Αρκτική, αυτή η προσέγγιση θέτει μεγάλα περιθώρια για την αρπαγή του απρόσβλητου ωκεανού από τα γύρω έθνη, γνωστά ως «Arctic 8». Για να τεκμηριώσουν τις διεκδικήσεις τους, επικεντρώνονται πλέον στην υποβρύχια κορυφογραμμή Lomonosov, που αποτελείται από μια αλυσίδα υποθαλάσσιων βουνών που διασχίζουν τον Αρκτικό Ωκεανό σε μήκος 1.800 χιλιομέτρων και εκτείνεται μεταξύ του Καναδά και της Σιβηρίας. Αρκετά κράτη ισχυρίζονται ότι αυτή η κορυφογραμμή είναι μια επέκταση της ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας τους. Πρόκειται για έναν ισχυρισμό που θα τους επέτρεπε να έχουν πρόσβαση σε μεγαλύτερες περιοχές του βυθού της Αρκτικής και, έτσι, στον τεράστιο ορυκτό της πλούτο.

Ωστόσο, το μοίρασμα της Αρκτικής δεν είναι πιθανό να συμβεί πολύ σύντομα. Αρχικά, η συγκέντρωση των πειστηρίων σχετικά με τον θαλάσσιο πυθμένα, η επεξεργασία λεπτομερών εκθέσεων - αναφορών και των περίπλοκων επιστημονικών ισχυρισμών, θα είναι μια μακρά διαδικασία που μόλις ξεκίνησε και κάποιοι προβλέπουν ότι θα απαιτήσει δύο δεκαετίες. Αλλά, ακόμη κι αν αυτές οι χώρες πάρουν το «πράσινο φως», τότε θα πρέπει να επωμισθούν το τεράστιο κόστος να στείλουν πλοία στην Αρκτική, να κατασκευάσουν υποδομές βαθέων υδάτων και να εξαγάγουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο πολλά μίλια κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Σε αυτό το στάδιο, λοιπόν, οι αξιώσεις των χωρών για την Αρκτική είναι ως επί το πλείστον προκαταβολικές. Πολλές από αυτές δεν έχουν καμία σχέση με τις άμεσες ανάγκες τους, αλλά προσπαθούν να πάρουν ό,τι μπορούν στο πλαίσιο της UNCLOS, έτσι ώστε να έχουν πρόσβαση σε όλη αυτή την περιοχή στο μέλλον. Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν διαφαίνεται ότι θα έχουμε έναν πόλεμο πολύ σύντομα για την κατάκτηση της Αρκτικής. Ωστόσο, αυτό δεν αποτρέπει μια θεμελιώδη αναστάτωση στο οικοσύστημά της. Κάτι που δεν είναι διόλου αμελητέο, αν αναλογιστεί κανείς ότι τα ψυχρά ύδατα της Αρκτικής, που ήδη απειλούνται από την κλιματική αλλαγή, υποστηρίζουν τις αλυσίδες τροφίμων που ωφελούν ολόκληρο τον πλανήτη.

ΠΗΓΗ: efsyn.gr