Εδώ και μήνες, το Ηνωμένο Βασίλειο βυθίζεται σε ύφεση, με τα προβλήματα να διαδέχονται το ένα το άλλο με εντυπωσιακό ρυθμό.

Ύφεση με το μεγαλύτερο απεργιακό κίνημα από το 1970, αριθμό ρεκόρ ασθενών που περιμένουν για θεραπεία, φτωχοποίηση πλατειών λαϊκών στρωμάτων. Η χώρα μπορεί να παραμένει η πέμπτη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο, αλλά τα προβλήματα είναι υπαρκτά:

Σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, η χώρα θα είναι η μόνη μεγάλη οικονομία που θα υποστεί ύφεση φέτος, με συρρίκνωση του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος κατά 0,6%.

Το φετινό καλοκαίρι σημειώθηκαν οι μεγαλύτερες απεργίες των τελευταίων τριάντα ετών, με απεργιακές κινητοποιήσεις στα τρένα, στους ταχυδρόμους, στους συλλέκτες απορριμμάτων, στους δικηγόρους και τους λιμενεργάτες. Και οι απεργίες συνεχίζονται με αμείωτο ρυθμό συμπεριλαμβάνοντας –τον Φεβρουάριο του 2023–εκτός από τους παραπάνω, τους εκπαιδευτικούς και –από το πρώην περιβόητο Εθνικό Σύστημα Υγείας της Αγγλίας– τους νοσηλευτές και τους οδηγούς των ΕΚΑΒ. Οι απεργοί σε όλους τους τομείς απαιτούν μισθούς που να συμβαδίζουν με τον πληθωρισμό, ο οποίος ξεπερνά το 10% εδώ και μήνες, ωθώντας εκατομμύρια Βρετανούς στη φτώχεια.

Διαδήλωση μπροστά στην Ντάουνινγκ Στρήτ, 1η Φλεβάρη 2023 . KIRSTY WIGGLESWORTH / AP

6,5 εκατομμύρια ασθενείς του NHS περιμένουν για θεραπεία, τρεις φορές περισσότεροι από ότι το 2008.

Οι εταιρείες ύδρευσης πέταξαν εκατομμύρια λίτρα ανεπεξέργαστων λυμάτων απευθείας στη θάλασσα κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Στις 20 Ιουλίου, το Λονδίνο έφτασε κοντά σε ολική διακοπή ρεύματος, και αναγκάστηκε να εισάγει έκτακτη ηλεκτρική ενέργεια από το Βέλγιο με πενήντα φορές υψηλότερη τιμή από την κανονική.

Σε σχέση με το δολάριο, η λίρα (λόγω πληθωρισμού) έπεσε στο χαμηλότερο επίπεδο της ιστορίας της τη Δευτέρα 26 Σεπτεμβρίου

Η χώρα βρίσκεται σε ύφεση από τον Απρίλιο, έστω και με το ζόρι (μείωση του ΑΕΠ κατά 0,1% το δεύτερο και το τρίτο τρίμηνο).

Στις 11 Ιουνίου, οι Τάιμς διερωτήθηκαν : «Γιατί τίποτα δεν λειτουργεί σε αυτό το Ηνωμένο Βασίλειο»;

Στις 5 Σεπτεμβρίου, ο Κέιρ Στάρμερ, ο ηγέτης της αντιπολίτευσης των Εργατικών, έδωσε την απάντηση:

«Σε όλη τη χώρα, οι άνθρωποι δεν μπορούν να πληρώσουν τους λογαριασμούς τους, τα ψώνια της εβδομάδας, να προπληρώσουν τις κάρτες τους για θέρμανση και ζεστό νερό ή να γεμίσουν το αυτοκίνητό τους με βενζίνη».

Η μέθοδος της Θάτσερ

Παρόλα αυτά σε μεγάλα τμήματα του Λονδίνου και της νοτιοανατολικής Αγγλίας φτάνει μόνο ο απόηχος της κρίσης. Το Ηνωμένο Βασίλειο παραμένει η πέμπτη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο. Αλλά…

Αλλά η ανησυχία είναι πραγματική. Ο συνδυασμός δύο φαινομένων την καλλιεργεί:

Το πρώτο είναι παλιό και χρονολογείται από την περίοδο της Θάτσερ: για πάνω από σαράντα χρόνια το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν η πιο άνιση χώρα στη Δυτική Ευρώπη. Εκπροσώπησε τους πρωτεργάτες του νεοφιλελευθερισμού στη γηραιά ήπειρο. Οι πρακτικές τους ακολουθούνται μέχρι σήμερα.

Το δεύτερο είναι πιο πρόσφατο: από το 2008 και μετά, η ανάπτυξή του Η.Β. είναι πολύ χαμηλή, κατά μέσο όρο περίπου 1,2% ετησίως.

Σε έκθεση που δημοσίευσε τον Ιούλιο το Resolution Foundation στο Λονδίνο, επισήμαινε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο υποχωρεί σταδιακά στην κατάταξη ως προς την ευμάρεια του πληθυσμού: το 2018, το μέσο εισόδημα των βρετανικών νοικοκυριών ήταν 16% κάτω από αυτό των Γερμανών και 9% κάτω από αυτό των Γάλλων, ενώ το 2007 ήταν πάνω από αυτούς.

Χωρίς να το λέει πολύ ανοιχτά, η κυβέρνηση της Λίζας Τρας (Σεπτέμβρης - Οκτώβρης 2022) φαίνεται ότι συμφωνούσε σχετικά με αυτή τη διάγνωση. Η ανάπτυξη ήταν όντως πολύ χαμηλή, και ο τότε υπουργός Οικονομικών Κουάσι Κουάρτεγκ, ήθελε να την αυξήσει στο 2,5% ετησίως. Για να το πετύχει, επανήλθε δυναμικά στη μέθοδο της Μάργκαρετ Θάτσερ: μειώσεις φόρων στα μεγάλα εισοδήματα και, μακροπρόθεσμα, πολλές χορηγήσεις προς τον ιδιωτικό τομέα: μελλοντικές απελευθερώσεις (παράδοση ολόκληρων τομέων του κοινωνικού κράτους και των δημόσιων υπηρεσιών, του χρηματοπιστωτικού τομέα, διαχείρισης των υδάτων, των οικοδομικών αδειών κ.λπ.)

Σε μια χώρα όπου το εκλογικό σώμα ζητούσε περισσότερη προστασία, γίνονταν ακριβώς το αντίθετο. Αλλά και η σημερινή κυβέρνηση δια στόματος πρωθυπουργού Σουνάκ λέει στους απεργούς του Συστήματος Υγείας: «Μακάρι να μπορούσα να κόψω από το δένδρο και να σας τα δώσω»…

Το Ηνωμένο Βασίλειο ένα «έθνος στασιμότητας»

Τον Ιούλιο, το Resolution Foundation, χαρακτήρισε -για όλα αυτά- τη Μεγάλη Βρετανία «Έθνος Στασιμότητας», το οποίο μετά από 30 χρόνια οικονομικής ανόρθωσης μεταξύ 1980 και 2010, έχει εισέλθει σε περίοδο στασιμότητας. Δηλαδή σε φάση χαμηλής ανάπτυξης τα τελευταία 15 χρόνια η οποία συνδυάζεται με την αύξηση της ανισότητας των μισθών τη δεκαετία του 1980, απόρροια της απότομης αύξησης των μεσαίων και υψηλών μισθών.

Εκείνη την εποχή, το ευρύ κοινό δεν έδινε ιδιαίτερη προσοχή στην ανισότητα. Οι περισσότεροι άνθρωποι πίστευαν ότι αν η μεγάλη ανισότητα ήταν το τίμημα που έπρεπε να πληρώσουν για την άνοδο του βιοτικού επιπέδου, έπρεπε να την αποδεχτούν. Και πράγματι, κατά τις δεκαετίες του 1990 και του 2000, το Ηνωμένο Βασίλειο αναπτύχθηκε ταχύτερα από τις δύο ομόλογες χώρες της Ευρώπης τη Γαλλία και τη Γερμανία.

Αυτό όμως άλλαξε τη δεκαετία του 2010, μετά τη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση...

Η τάση είχε μάλλον αντιστραφεί λίγο πριν, αλλά η κρίση του 2008 είναι ακριβώς το θέμα. Ήταν πιο σοβαρή στο Ηνωμένο Βασίλειο, επειδή εκεί ο χρηματοπιστωτικός τομέας ήταν –και είναι– μεγάλος. Αποκάλυψε όμως και τις υποκείμενες διαρθρωτικές προκλήσεις της χώρας. Μεταξύ 1979 και 2019, οι επενδύσεις ήταν 19% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ), τέσσερις μονάδες κάτω από τον μέσο όρο των G7. Στη συνέχεια ήρθε το Brexit και οι επιχειρηματικές επενδύσεις παρέμειναν πολύ χαμηλές λόγω της οικονομικής αβεβαιότητας. Τέλος, η πανδημία και τώρα ο πόλεμος στην Ουκρανία έχουν ενισχύσει αυτή την τάση.

Η στασιμότητα των μισθών

Οι μισθοί παρέμειναν στάσιμοι σε πραγματικούς όρους τα τελευταία 15 χρόνια, ως αποτέλεσμα της αδύναμης αύξησης της παραγωγικότητας. Πριν από τη δεκαετία του 1970 αυξάνονταν κατά ένα τρίτο ανά δεκαετία. Ο νυν πληθωρισμός στο Ηνωμένο Βασίλειο προσεγγίζει περίπου το 10,0% όχι μόνο επειδή η χώρα εξαρτάται τόσο πολύ από το φυσικό αέριο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και θέρμανσης, αλλά γιατί είναι συνέχεια άλλων μικρότερων σοκ:

Ένα μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση (2008), όταν οι τιμές της ενέργειας αυξήθηκαν και η στερλίνα έπεσε, και

ένα άλλο μετά την ψηφοφορία για το Brexit (2016).

Ακόμα: Η πολιτική δημοσιονομικής λιτότητας μεταξύ 2010 και 2016 και του συνόλου των νεοφιλελεύθερων μέτρων έχει επιδεινώσει την ανισότητα. Οι περικοπές των κοινωνικών παροχών τα τελευταία δέκα χρόνια έπληξαν σκληρά τα φτωχότερα νοικοκυριά, ιδίως τις πολύτεκνες οικογένειες, με απόρροια το 1/3 των νοικοκυριών του Ηνωμένου Βασιλείου, έχοντας πάντα μπροστά τους την αδυσώπητη επιλογή φαγητό ή θέρμανση, να καταφεύγει στις Τράπεζες Τροφίμων που οργανώνουν διάφορες φιλανθρωπικές οργανώσεις και η Εκκλησία.

Παρόλο που η υψηλή ανισότητα και η οικονομική ύφεση ξεκίνησε δέκα χρόνια πριν, το Brexit παίζει σαφώς ρόλο στην τρέχουσα οικονομική κατάσταση. Ο πρώτος αντίκτυπος είναι η διακοπή της αύξησης των επιχειρηματικών επενδύσεων μετά το 2016. Το δεύτερο είναι το εμπόριο.

Ακόμα ο Covid-19 διατάραξε σοβαρά τις εμπορικές ροές του Ηνωμένου Βασιλείου με τον ευρύτερο κόσμο, τόσο με την Ιαπωνία και τις ΗΠΑ όσο και με την ΕΕ. Αυτό όμως οφείλεται πιθανώς στο γεγονός ότι οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού των μεγάλων εταιρειών προτιμούν έκτοτε να αποφεύγουν το Ηνωμένο Βασίλειο.

Διεθνής αντίκτυπος

Η χρηματοπιστωτική αναταραχή στο Ηνωμένο Βασίλειο αποκαλύπτει κοινές αδυναμίες για όλες τις ευρωπαϊκές οικονομίες. Η σημαντική μείωση της φορολογίας των κερδών και των εισοδημάτων των πλουσιότερων χρηματοδοτείται στην πραγματικότητα από την αύξηση του δημόσιου χρέους, η οποία έχει θέσει σε κίνηση διαδικασίες που αφορούν πολλές κυβερνήσεις, πολύ πέρα από το Ηνωμένο Βασίλειο.

Οι επενδυτές, για παράδειγμα, που ανησυχούσαν για την αύξηση του δημόσιου χρέους στη Μεγάλη Βρετανία, δεν αγόραζαν πια κρατικούς τίτλους, με επικίνδυνη επίπτωση στα συνταξιοδοτικά ταμεία που είχαν ακολουθήσει την αντιστάθμιση κινδύνου στην αγορά παραγώγων στη φάση των χαμηλών επιτοκίων. Αυτά τα ασαφή προϊόντα μόχλευσης που χρησιμοποιούνται πια από τα συνταξιοδοτικά ταμεία προκάλεσαν τις βίαιες αναταραχές στις χρηματοπιστωτικές αγορές στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Χρειάστηκε η παρέμβαση της Τράπεζας της Αγγλίας (BoE) από τις 28 Σεπτεμβρίου για να αποκατασταθεί η τάξη. Ωστόσο, η BoE τερμάτισε τη στήριξή της την Παρασκευή 14 Οκτωβρίου εν μέσω ευρείας ανησυχίας. Αυξάνοντας τα επιτόκια η ΒοΕ παρέσυρε την αύξηση των επιτοκίων των ενυπόθηκων δανείων για την απόκτηση κατοικίας οδηγώντας στην έξωση και απελπισία πολλούς δανειολήπτες. Η συνέχεια είναι η εκτίναξη των ενοικίων. Ένα αλυσιδωτό φαινόμενο που αποκάλυψε τα ελαττώματα της νέας οργάνωσης των χρηματοπιστωτικών αγορών και τέθηκε σε εφαρμογή μετά την κρίση του 2008. Αμερικάνοι χρηματιστές ομιλούν για «έγκαιρη προειδοποίηση» όλου του χρηματοπιστωτικού κόσμου.

Πηγή: kommon.gr