του Βασίλη Λιόση

Τι στα αλήθεια ήταν αυτό που οδήγησε την κυβέρνηση στην πλήρη υποταγή στους δανειστές και την υιοθέτηση ενός ακόμη σκληρότατου αντιλαϊκού πακέτου μέτρων; Στέκουν οι αιτιάσεις για το «πραξικόπημα» των ξένων, για το δίλημμα που τέθηκε ανάμεσα στην αποδοχή του τρίτου μνημονίου και της ολικής καταστροφής; Γιατί το Πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης ή ακόμη περισσότερο οι προγραμματικές διακηρύξεις του ΣΥΡΙΖΑ, πετάχτηκαν στα σκουπίδια εν μία νυκτί;

Θεωρούμε πως η πορεία που ακολούθησε η κυβέρνηση και ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν απολύτως προδιαγραμμένη και ότι δε θα μπορούσε να υπάρξει καμία άλλη εναλλακτική. Ας δούμε έναν έναν τους λόγους αυτής της διαπίστωσης.

ΤΑ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΑ ΔΟΓΜΑΤΑ

Σε αντίθεση με τη συνηθισμένη ρητορεία της λεγόμενης ανανεωτικής αριστεράς, τα ρεύματα αναθεώρησης της επαναστατικής κοσμοθεωρίας διέπονταν από την αρχή μέχρι το τέλος από δογματικό τρόπο σκέψης και αντιδιαλεκτική θεώρηση της πραγματικότητας. Ο δογματισμός εν προκειμένω παρήγαγε το στερεότυπο της «Ευρώπης των εργαζομένων», προϊόν της παλιάς θέσης του ΚΚΕ Εσωτερικού για την «ΕΟΚ των εργαζομένων». Μέσω του σχήματος αυτού οι πρεσβευτές του αρνούνταν πεισματικά να δουν την ταξική φύση της ΕΟΚ/ΕΕ και ενισχύανε επίμονα τα φληναφήματα για τους οραματιστές τύπου Ζαν Μονέ που συγκρότησαν το ευρωπαϊκό όραμα στη βάση ενός φιλειρηνικού προτάγματος. Η ίδια η πραγματικότητα δεν τους δίδαξε απολύτως τίποτα (και δε θα μπορούσε άλλωστε για λόγους που θα παραθέσουμε παρακάτω). Ψήφισαν στο παρελθόν τη συνθήκη του Μάαστριχτ, δεν έκαναν ποτέ μια γενναία και δημόσια αυτοκριτική, ενώ κάποιοι πίστεψαν ότι θα πάνε να πείσουνε με μια δομημένη επιχειρηματολογία αυτούς των οποίων οι πολιτικοί πρόγονοι πριν από μερικά χρόνια κομμάτιαζαν το λαό της Γιουγκοσλαβίας. Πίστεψαν ακόμη πως θα οξύνουν τις ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις –κάτι απολύτως θεμιτό– ακολουθώντας μία ανόητη τακτική και μην έχοντας καμία συναίσθηση του συσχετισμού δυνάμεων στην παρούσα φάση. Με απλά λόγια: το πρόβατο (αν υποθέσουμε ότι είναι πρόβατο) όσο πειστική και καλή επιχειρηματολογία κι αν έχει, είναι αδύνατο να πείσει το λύκο να μην το φάει, πόσω μάλλον όταν η επιχειρηματολογία του είναι έωλη.

Ένα δεύτερο ιδεολογικό δόγμα του ΣΥΡΙΖΑ σχετίζεται με την ερμηνεία της κρίσης. Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν έκανε τίποτα άλλο από το να αναπαράγει τα ερμηνευτικά εργαλεία της σύγχρονης σοσιαλδημοκρατίας περί καζινοκαπιταλισμού. Παρέβλεψε τη μαρξιστική ανάλυση, δεν έκανε καμία αναφορά στην πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους και ουσιαστικά η ανάλυσή του οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι με κατάλληλες διορθωτικές κινήσεις ο απορρυθμισμένος καπιταλισμός μπορεί να ρυθμιστεί και να μπει σε ένα ορθολογικό μοντέλο ανάπτυξης.

Η ΤΑΞΙΚΗ ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΣΥΡΙΖΑ

Ο ΣΥΡΙΖΑ υπήρξε ανέκαθεν ένα κόμμα που πρέσβευε μικροαστικά στρώματα, κυρίως διανοούμενων. Έτσι καθοριζόταν η πολιτική και ιδεολογική του φυσιογνωμία, ενώ παράλληλα τον κρατούσε μακριά από τις εργατικές ανάγκες και αγωνίες. Αυτό, όχι μόνο δεν άλλαξε, αλλά ενισχύθηκε και παραμορφώθηκε με την ενσωμάτωση μέρους του παλιού ΠΑΣΟΚ (δεν αναφερόμαστε στους ψηφοφόρους αλλά στον κομματικό και κυβερνητικό μηχανισμό). Όπως είναι γνωστό, όμως, τα μικροαστικά στρώματα δεν μπορούν να αναπτύξουν μια αυτοτελή πολιτική φυσιογνωμία. Παραπαίουν ανάμεσα στις δυο βασικές τάξεις. Ο ΣΥΡΙΖΑ κατάφερε, με αριστοτεχνικό τρόπο είναι η αλήθεια, να πείσει ευρύτατες λαϊκές μάζες ότι μπορεί να «τα έχει καλά και με τον αστυφύλαξ και με το χωροφύλαξ». Όποιος, όμως, πατάει σε δυο βάρκες, αργά ή γρήγορα κάνει ένα μεγαλοπρεπές σπαγκάτο και βρίσκεται εντός θαλάσσης. Τα ταξικά συμφέροντα είναι ασυμφιλίωτα, οι αντιθέσεις μεταξύ των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων δεν μπορούν να εξαλειφτούν κι έτσι να οδηγηθούμε στο μοντέλο του Κάουτσκι (ούλτραιμπεριαλισμός). Θα φτάσει η ώρα που οι αντιθέσεις θα οξυνθούν και δε θα είναι εφικτό να καλυφθούν με κανένα ιδεολογικό σχήμα, όσο έξυπνα στημένο κι αν είναι αυτό. 

Βεβαίως, η πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι διφορούμενη, δεν ταλαντώνεται ανάμεσα στα συμφέροντα των δυο βασικών τάξεων, αλλά πλέον έχει ξεκάθαρα αστικό «πρόσημο».

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ

Πριν ακόμη την αναρρίχηση του ΣΥΡΙΖΑ στην κυβερνητική εξουσία είχε προδιαγραφεί η πορεία του. Το ταξίδι του Αλέξη Τσίπρα στις ΗΠΑ και το τι είπε εκεί, ήταν απολύτως ενδεικτικά. Εκθείασε το αμερικανικό μοντέλο ανάπτυξης σε αντιδιαστολή με το ευρωπαϊκό και μίλησε για την αναγκαιότητα να σβηστούν οι γκρίζες σκιές ανάμεσα στους δυο λαούς (βλέπε αντιαμερικανισμό του ελληνικού λαού). Στα καθ’ ημάς εκθειάστηκε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, δίχως καμία κριτική αναφορά ειδικά στο ρόλο που έπαιξε στην ελληνική πολιτική σκηνή, πριν τη μεταπολίτευση αλλά και μετά από αυτήν.

Ο ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές του 2015 οπότε κέρδισε την πρώτη θέση, αρνήθηκε να πάει σε ένα δεύτερο γύρο εκλογών, όπου είναι δεδομένο ότι θα είχε την αυτοδυναμία στα χέρια του, συρρικνώνοντας μάλιστα τις πολιτικές δυνάμεις τόσο από τα αριστερά όσο και από τα δεξιά του. Αντ’ αυτού με συνοπτικές διαδικασίες δημιούργησε ένα συμμαχικό κυβερνητικό σχήμα με τους ΑΝΕΛΛ. Αυτό του έλυνε δυο ζητήματα: την εξασφάλιση μιας κοινωνικής συναίνεσης και την εξασφάλιση καλύτερων σχέσεων με την πέρα του ατλαντικού δύναμη.

Κρίσιμης σημασίας ήταν και οι επιλογές του ΣΥΡΙΖΑ στα ζητήματα της οικονομίας «με το καλημέρα». Μερικά από τα πιο συντηρητικά του στελέχη (Δραγασάκης, Σταθάκης, Βαρουφάκης) επιλέχτηκαν στους τομείς της οικονομίας, ενώ η επιλογή Πανούση στο υπουργείο της λεγόμενης προστασίας του πολίτη, έδωσε το στίγμα για το ότι τίποτα δε θα αλλάξει στον τομέα της καταστολής και των δημοκρατικών δικαιωμάτων. Ας μην ξεχνάμε, επίσης, την επιλογή του Προκόπη Παυλόπουλου για τη θέση του προέδρου της δημοκρατίας, μιας θέσης που αν και είναι πολιτικά υποβαθμισμένη, ωστόσο εμπεριέχει έναν ισχυρότατο πολιτικό συμβολισμό.

Ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είχε μια ειλικρινή διάθεση να κατακτήσει μια φιλολαϊκή συμφωνία με τους «εταίρους», οι δηλώσεις για συμφωνία με το μνημόνιο κατά 70%, οι αλλεπάλληλες διακηρύξεις για παραμονή στο ευρώ πάση θυσία και  η υπογραφή στη συμφωνία της 20^ης Φλεβάρη, είχαν πλέον αμετάκλητα χαράξει το δρόμο. Οι Βρυξέλλες είχαν λάβει το μήνυμα. Η κυβέρνηση θα δεχόταν στο τέλος ό,τι αυτοί επιθυμούσαν, όπως κι έγινε.

Όσον αφορά στην επιλογή του δημοψηφίσματος είναι ενδεικτικές οι περιγραφές Βαρουφάκη για το πώς δέχτηκε η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ το αποτέλεσμα, η οποία περίμενε το ΝΑΙ για να της λύσει τα χέρια. Βέβαια όπως έδειξε η πράξη ούτε το ΟΧΙ δεν την σταμάτησε για να ολοκληρώσει το «θεάρεστο» έργο της.

* * * *

Ο ΣΥΡΙΖΑ, ίσως δεν ήταν η πρώτη επιλογή της ελληνικής αστικής τάξης και της γραφειοκρατίας των Βρυξελλών πριν τις εκλογές του 2015. Ωστόσο, όπως έχουν εξελιχθεί τα πράγματα, το αστικό μπλοκ φαίνεται να τον θεωρεί όχι απλώς ως μία συμπαθητική επιλογή αλλά πιθανώς ως την καλύτερη. Είναι χαρακτηριστικές οι δηλώσεις των πλέον συστημικών δημοσιογράφων και πολιτικών. Ο γνωστός Άδωνις Γεωργιάδης έγραψε πως «ο Α. Τσίπρας παρά τα λάθη και τη ζημιά που προκάλεσε, στο τέλος μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και Ελλάδος επέλεξε Ελλάδα. Η ιστορία αυτό θα του το πιστώσει». Σε ανάλογες δηλώσεις προέβησαν ο Πορτοσάλτε, ο Πάγκαλος και ο Πρετεντέρης.

Άλλωστε, δεν είναι λίγο πράγμα ότι το 3^ο μνημόνιο πέρασε με τέτοια πλειοψηφία στο κοινοβούλιο που ανάλογή της δεν υπήρξε στο 1^ο και 2^ο. Τι καλύτερο για όλους εκείνους που εντός Ελλάδας είδαν κι άλλη συγκέντρωση πλούτου τα τελευταία πέντε χρόνια και για το γερμανικό κεφάλαιο που θέλει να ενδυναμώσει περαιτέρω τους νεοαποικιοκρατικούς δεσμούς της Ελλάδας; Εν κατακλείδι η δουλειά έγινε μια χαρά…

ΠΗΓΗ: kordatos.org

του Βασίλη Λιόση

Οι θεωρητικές διαμάχες περί ιμπεριαλιστικής ή εξαρτημένης Ελλάδας αναζωπυρώθηκαν με το ξέσπασμα της ελληνικής κρίσης. Η εφαρμογή των μνημονίων εξέφραζε τα συμφέροντα της ελληνικής ολιγαρχίας ή του γερμανικού ιμπεριαλισμού; Και ποια από τις δυο απόψεις επιβεβαιώθηκε; Αυτή που ισχυρίζεται ότι η Ελλάδα ανήκει στην ομάδα των ιμπεριαλιστικών κρατών του πλανήτη ή αυτή που μίλαγε για παρατεταμένη οικονομική και πολιτική εξάρτηση;

Υπάρχουν πολλές θεωρητικές παράμετροι που μπορούν να στηρίξουν (ή να «στηρίξουν») τη μία ή την άλλη άποψη. Δε θα αναλωθούμε στις θεωρητικές προσεγγίσεις του ζητήματος, αλλά στα ίδια τα γεγονότα της τελευταίας περιόδου. Και ως γνωστό τα γεγονότα είναι πολύ πεισματάρικα…

ΤΟ ΧΡΕΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΧΡΕΗ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ

Η Ελλάδα είναι άραγε η πλέον υπερχρεωμένη χώρα της ΕΕ; Αυτό είναι που την καθιστά το μαύρο πρόβατο των δανειστών; Ας δούμε μερικά ενδεικτικά νούμερα. Η Γερμανία σήμερα χρωστά στον ESM 190 δις ευρώ και έχει καταβάλει μόνο 21. Η Γαλλία επίσης οφείλει 145 δις και έχει καταβάλει 16 δις. Κι όμως παρά τις τεράστιες οφειλές και τα πολύ μικρά ποσά που έχουν αποπληρωθεί κανένα ζήτημα δεν έχει προκύψει και ουδείς έχει εγείρει θέμα για τις οφειλές των δυο ισχυρότερων «παικτών» της Ευρώπης. Ακόμη, όμως, κι αν πρόκειται για μικρότερης εμβέλειας «παίκτες», όπως η Ολλανδία και η Δανία και πάλι δε φαίνεται να προκύπτει τουλάχιστον σε αυτή τη φάση κάποιο θέμα. Σύμφωνα με έκθεση του Διεθνούς Ομίλου Συμβούλων Επιχείρησης McKinsey, η πλέον υπερχρεωμένη χώρα του πλανήτη είναι η Ολλανδία, της οποίας το άθροισμα δημόσιου, τραπεζικού και γενικά ιδιωτικού χρέους βρίσκεται στο 687% του ΑΕΠ της! Η Δανία επίσης είναι υπερχρεωμένη με το αντίστοιχο με την Ολλανδία χρέος της να φτάνει στο 538%! Και μόνο τα παραπάνω στοιχεία αρκούν για να κατανοήσει κάποιος ότι το μόρφωμα που λέγεται ΕΕ λειτουργεί με επίπεδα ισχύος στα οποία διαμορφώνονται σχέσεις κυριαρχούμενων και σχέσεις ηγεμόνων, σχέσεις υποτέλειας και σχέσεις επιβολής.

Εκτός των άλλων πρέπει να τονίσουμε πως η προσχώρηση της Ελλάδας στην ΕΟΚ εκτόξευσε το χρέος της από το 25 στο 91% του ΑΕΠ της, μέσα σε διάστημα δέκα ετών (1981-1991), ενώ οι δανειστές φρόντισαν να το απογειώσουν εν μέσω κρίσης και μνημονίων από το 130% στο 177% (2010-2014). Σε απόλυτα νούμερα αυτό μεταφράζεται σε χρέος 318 δις ευρώ.

Η ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΑΠΟΜΥΖΗΣΗΣ ΤΟΥ ΝΟΤΟΥ

Η κρίση που ενέσκηψε το 2008 ήταν παγκόσμια και χτύπησε το σύνολο των καπιταλιστικών χωρών. Ωστόσο, δε χτύπησε όλες τις χώρες με τον ίδιο τρόπο και την ίδια σφοδρότητα. Οι ιμπεριαλιστικές χώρες φρόντισαν μέσω της μεταφοράς της κρίσης από το εσωτερικό τους στο εξωτερικό να έχουν τις ελάχιστες δυνατές απώλειες, εξασφαλίζοντας νέα κέρδη για τους μονοπωλιακούς ομίλους τους αλλά και δημιουργώντας συνθήκες κοινωνικής συναίνεσης. Η Γερμανία έχει πρωτοστατήσει σε αυτή την τακτική: δημιουργεί συνθήκες «ρύθμισης» της δικής της κρίσης, πιέζοντας αφόρητα τους αδύναμους κρίκους. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ο Σόιμπλε απολαμβάνει δημοφιλία μεγαλύτερη της Μέρκελ.

Στην προσπάθεια της αυτή, η Γερμανία βρήκε ασφαλώς ένα πρόθυμο πολιτικό προσωπικό σε χώρες όπως η Ελλάδα, προκειμένου το πολιτικοοικονομικό της σχέδιο να πάρει σάρκα και οστά. Ο πρώτος και πιο πρόθυμος πολιτικός εκπρόσωπος του ελληνικού και όχι μόνο κεφαλαίου (πάντα αναφερόμαστε στην περίοδο της κρίσης) υπήρξε ο Γιώργος Παπανδρέου. Είναι πέρα από κάθε αμφιβολία το γεγονός ότι τα στοιχεία του δημοσιονομικού ελλείμματος και του δημόσιου χρέους διογκώθηκαν τεχνηέντως από την ΕΛΣΤΑΤ, παρά τις αντιδράσεις των εργαζομένων της. Οι αντιδράσεις αυτές αντιμετωπίσθηκαν με πραξικόπημα στην ΕΛΣΤΑΤ, διαλύθηκε το Διοικητικό της Συμβούλιο και η Διοίκησή της έγινε μονοπρόσωπη. Τα «μαγειρέματα» έγιναν στον τομέα της υποχρέωσης των νοσοκομείων, των δημοσίων επιχειρήσεων, των συμφωνιών ανταλλαγής (swaps) της GoldmanSachs. Βεβαίως, πρέπει να διευκρινίσουμε ότι η προθυμία του ελληνικού πολιτικού προσωπικού συνεχίζεται αμείωτη. Ο Δραγασάκης ως άλλος Σημίτης ευχαρίστησε δημόσια τις ΗΠΑ, κλείνοντας πονηρά το μάτι στην πέρα του Ατλαντικού ιμπεριαλιστική δύναμη, κάτι που είχε φροντίσει ποικιλοτρόπως να πράξει και ο Α. Τσίπρας.

Η Ελλάδα, με λίγα λόγια, κατόπιν εντολής των δανειστών και με τη συνεπικουρία της ελληνικής ολιγαρχίας και των πολιτικών εκφραστών της, μπήκε μεθοδευμένα σε αυτή την περιπέτεια των μνημονίων. Μια περιπέτεια που απέφερε κέρδη για τους δανειστές, ειδικά για τη Γερμανία, υποθήκευσε τη χώρα για τις επόμενες δεκαετίες, μετέφερε και μεταφέρει αξίες και την παραγόμενη υπεραξία από την Ελλάδα κυρίως στις ιμπεριαλιστικές χώρες της Ευρώπης και το ΔΝΤ. Το μοντέλο αυτό επαναλήφθηκε με διάφορες μορφές και με λιγότερη αγριότητα, αλλά οπωσδήποτε με αγριότητα, στην Κύπρο, την Πορτογαλία, την Ιρλανδία κ.α. Αυτή είναι ακριβώς η λειτουργία του ιμπεριαλισμού ίσως στην πιο ανάγλυφη μορφή του.

Σήμερα, η ύπαρξη του ΤΑΙΠΕΔ, ο ρόλος του Φούχτελ και του Ράιεχνμπαχ, οι επισκέψεις της τρόικας στα ελληνικά υπουργεία, όλη αυτή η επιτροπεία παίρνει νέες διαστάσεις μέσω της δημιουργίας του «ανεξάρτητου» ταμείου για το τελικό ξεπούλημα της ελληνικής δημόσιας περιουσίας. Το γεγονός ότι αυτό το υπέρταμείο δε θα είναι τελικά στο Λουξεμβούργο, αλλά στην Ελλάδα δεν έχει και μεγάλη σημασία. Αν και ο συμβολισμός θα ήταν πιο ισχυρός αν βρισκόταν εκτός χώρας, το ξεπούλημα είναι ξεπούλημα όπου κι αν γίνει. Μέσω της σύστασης του εν λόγω ταμείου πρόκειται να προκύψουν έσοδα 50 δις για τα επόμενα 30-35 χρόνια προκειμένου να αποπληρωθούν τα χρέη της Ελλάδας.

ΑΜΕΣΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΜΑ

Το 3^ο και ίσως σκληρότερο μνημόνιο δεν έφερε μόνο νέο οικονομικό στραγγαλισμό του ελληνικού λαού, αλλά και άμεσες παρεμβάσεις στη λειτουργία του ελληνικού κοινοβουλίου, συρρικνώνοντας περαιτέρω τις αρμοδιότητές του. Όπως αναφέρει η απόφαση της Συνόδου Κορυφής της Ευρωζώνης «Η κυβέρνηση οφείλει να διαβουλεύεται και να συμφωνεί με τους θεσμούς όσον αφορά όλα τα νομοσχέδια στους σχετικούς τομείς με επαρκή χρόνο πριν υποβληθούν σε δημόσια διαβούλευση ή στη Βουλή». Ουσιαστικά αυτό σημαίνει σχεδόν την κατάργηση της αυτοτέλειας του ελληνικού κοινοβουλίου σε σχέση με εξωτερικούς παράγοντες. Το ελληνικό κοινοβούλιο απλώς θα κάνει τη γραφειοκρατική δουλειά κι έπειτα οι δανειστές θα εγκρίνουν ή θα απορρίπτουν. Επί της ουσίας η νομοθεσία θα γίνεται από τους ιμπεριαλιστές και τη γραφειοκρατία τους.

Η παρέμβαση, όμως, του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού δεν τελειώνει εδώ. Οι πιστωτές όχι μόνο θα νομοθετούν αλλά καλούν την ελληνική κυβέρνηση να αναθεωρήσει παλαιότερες αποφάσεις της: «Εξαιρούμενου του νόμου για την ανθρωπιστική κρίση, η ελληνική κυβέρνηση θα επανεξετάσει με στόχο να τροποποιήσει τους νόμους που εισήχθησαν σε αντίθεση με τη συμφωνία της 20^ης Φεβρουαρίου, συνιστώντας υπαναχώρηση σε δεσμεύσεις προηγούμενων προγραμμάτων». Το γεγονός ότι αφήνεται ένα περιθώριο αντισταθμιστικών μέτρων δεν αναιρεί καθόλου την ουσία του ζητήματος.

Ο ΔΟΓΜΑΤΙΣΜΟΣ ΠΑΝΤΑ ΕΡΧΕΤΑΙ ΣΕ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΗ ΖΩΣΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ…

…για αυτό άλλωστε είναι και δογματισμός. Σε επίπεδο πολιτικής γίνεται δεξιός ή αριστερός οπορτουνισμός. Εν προκειμένω η επιμονή των υποστηρικτών της ιμπεριαλιστικής Ελλάδας (ΚΚΕ, τροτσκισμός, Μηλιός, μέρος του ελληνικού αναρχισμού), καταντά ειδικά στις σημερινές συνθήκες εμμονή. Δε λαμβάνει υπόψη τη λενινιστική ανάλυση, τον τρόπο λειτουργίας του ιμπεριαλισμού, τα ίδια τα γεγονότα. Η εμμονή αυτή, όμως, έχει άμεσο πολιτικό αντίκρισμα. Αυτός που αρνείται να δει ότι ο ελληνικός καπιταλισμός τελεί υπό καθεστώς οικονομικής και πολιτικής εξάρτησης, που κινείται σε ένα πλαίσιο τυπικής κι όχι διαλεκτικής λογικής, που θεωρεί ότι η ύπαρξη μονοπωλίων εξασφαλίζει από μόνη της την «ιμπεριαλιστικότητα» μιας χώρας, τελικά καταντά να βλέπει στην πολιτική του ανάλυση τη βασική αντίθεση και μόνον αυτή. Αρνείται να δει τις παραγόμενες αντιθέσεις, να θέσει το ζήτημα ενός σύγχρονου πατριωτισμού, να μιλήσει για εθνική ανεξαρτησία, να αναζητήσει τους βέλτιστους δρόμους για τη σύνδεση της τακτικής με τη στρατηγική, να συγκροτήσει κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες. Έτσι ο λόγος του καταντά να γίνεται θεολογικός, παραπέμποντας τα πάντα στο σοσιαλισμό που τον κάνει να μοιάζει με τη δευτέρα παρουσία.

Η άποψη που υπάρχει στην πλειονότητα του ελληνικού λαού με βάση την οποία οι Γερμανοί και οι Αμερικανοί κάνουν κουμάντο, ακόμη κι αν εκφράζεται συχνά με απλοποιήσεις, δεν είναι μια συλλογική φαντασίωση. Εδράζεται πάνω στην εμπειρία του, ειδικά όπως αυτή διαμορφώθηκε τα τελευταία πέντε χρόνια, που διέλυσε μια και καλή τα φληναφήματα περί ιμπεριαλιστικής Ελλάδας. Γιατί στα αλήθεια, όποιος επιμένει μονότονα ότι η Ελλάδα είναι ιμπεριαλιστική χώρα και τα όσα βιώνουμε ερμηνεύονται με φόντο το σχήμα της αλληλεξάρτησης, ας απαντήσει στο εξής ερώτημα: θα μπορούσε ποτέ η Ελλάδα να επιβάλει στη Γερμανία ή σε οποιαδήποτε άλλη χώρα, τα όσα υφίσταται σήμερα; Είναι προφανές πως όποιος απαντήσει καταφατικά στο παραπάνω ερώτημα, μόνο καταγέλαστος μπορεί να γίνει.