Με το παρόν άρθρο επιχειρούμε μια επισκόπηση της κατάστασης στο Προσφυγικό με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα για τους Πρόσφυγες στις 20 Ιουνίου.

Δυ­στυ­χώς, τα κρο­κο­δεί­λια δά­κρυα των ελ­λη­νι­κών και ευ­ρω­παϊ­κών αρχών για την Ημέρα των Προ­σφύ­γων έρ­χο­νται σε αντί­θε­ση με τη ζο­φε­ρή κα­τά­στα­ση που αντι­με­τω­πί­ζουν οι πρό­σφυ­γες εξαι­τί­ας των ευ­ρω­παϊ­κών και των ελ­λη­νι­κών πο­λι­τι­κών. Ας δούμε τις ση­μα­ντι­κό­τε­ρες εξε­λί­ξεις μέχρι σή­με­ρα, κά­νο­ντας ταυ­τό­χρο­να και αξιο­λό­γη­σή τους.

Η εφαρ­μο­γή της συμ­φω­νί­ας (Κοι­νής Δή­λω­σης) Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης -  Τουρ­κί­ας για την απο­τρο­πή των προ­σφυ­γι­κών ροών πα­ρου­σιά­ζει την ακό­λου­θη ει­κό­να:

α) Από τις αρχές του έτους μέχρι τις 8 Ιου­νί­ου 2016 είχαν ει­σέλ­θει πα­ρά­τυ­πα στην Ελ­λά­δα πάνω από 157.400 αλ­λο­δα­ποί (και συ­νο­λι­κά στην Ευ­ρώ­πη, μέσω Ιτα­λί­ας και Ελ­λά­δας, πάνω από 220.000), εκ των οποί­ων οι πε­ρισ­σό­τε­ροι έφυ­γαν για την Ευ­ρώ­πη μέχρι το κλεί­σι­μο των συ­νό­ρων στην Ει­δο­μέ­νη στις 20 Φε­βρουα­ρί­ου. Από αυ­τούς, περί τους 9.750 είχαν ει­σέλ­θει πα­ρά­τυ­πα στην Ελ­λά­δα μετά την ισχύ της πα­ρα­πά­νω συμ­φω­νί­ας από τις 20 Μαρ­τί­ου 2016, παρά τις πε­ρι­πο­λί­ες του ΝΑΤΟ και της Frontex. Από τους τε­λευ­ταί­ους έχουν επι­στρα­φεί στην Τουρ­κία 449 αλ­λο­δα­ποί δια­φό­ρων εθνι­κο­τή­των μέχρι τις 7 Ιου­νί­ου 2016 με βάση την Κοινή Δή­λω­ση Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης -Τουρ­κί­ας, 1.053 αλ­λο­δα­ποί τρί­των χωρών με βάση το δι­με­ρές Πρω­τό­κολ­λο Επα­νεισ­δο­χής Ελ­λά­δας – Τουρ­κί­ας, και 36 πο­λί­τες Τουρ­κί­ας με βάση τη Συμ­φω­νία Επα­νεισ­δο­χής ΕΕ - Τουρ­κί­ας. Οι δύο τε­λευ­ταί­ες συμ­φω­νί­ες προ­ϋ­πήρ­χαν της συμ­φω­νί­ας ΕΕ - Τουρ­κί­ας του Μαρ­τί­ου 2016 και εφαρ­μό­ζο­νταν για τους με­τα­νά­στες που δεν υπέ­βαλ­λαν καν αι­τή­σεις διε­θνούς προ­στα­σί­ας. Οι ελά­χι­στες επι­στρο­φές των προ­σφύ­γων στην Τουρ­κία οφεί­λο­νται στις με­γά­λες ελ­λεί­ψεις του συ­στή­μα­τος ασύ­λου στα νησιά του ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου σε συν­δυα­σμό με τις χι­λιά­δες αι­τή­σεις ασύ­λου που υπο­βλή­θη­καν και υπο­βάλ­λο­νται στις υπη­ρε­σί­ες ασύ­λου προ­κει­μέ­νου οι αλ­λο­δα­ποί να απο­φεύ­γουν τις απε­λά­σεις προς την Τουρ­κία μετά τις 20 Μαρ­τί­ου 2016, όπως προ­βλέ­πει η συμ­φω­νία, καθώς και τις αρ­χι­κές θε­τι­κές τε­λε­σί­δι­κες απο­φά­σεις των Επι­τρο­πών Προ­σφυ­γών ως προς τα αι­τή­μα­τα διε­θνούς προ­στα­σί­ας. Η απο­τυ­χία της συμ­φω­νί­ας είναι εμ­φα­νής ως προς τις «επι­στρο­φές όλων των πα­ρά­τυ­πων με­τα­να­στών», όπως κα­τα­χρη­στι­κά ανέ­φε­ρε.

β) Η επα­νε­γκα­τά­στα­ση Σύρων απευ­θεί­ας από την Τουρ­κία σε ευ­ρω­παϊ­κές χώρες είναι απο­γοη­τευ­τι­κά χα­μη­λή. Από τις 4 Απρι­λί­ου 2016 μέχρι τις 15 Ιου­νί­ου 2016 μόνο 511 Σύροι έχουν επα­νε­γκα­τα­στα­θεί σε κράτη μέλη της ΕΕ επί δυ­νη­τι­κά δια­θέ­σι­μων 72.000 θέ­σε­ων.

γ) Ανά­λο­γα απο­γοη­τευ­τι­κή, παρά τους μι­κρούς αυ­ξη­τι­κούς ρυθ­μούς, είναι η με­τε­γκα­τά­στα­ση προ­σφύ­γων από την Ελ­λά­δα και την Ιτα­λία σε ευ­ρω­παϊ­κές χώρες. Ο συ­νο­λι­κός αριθ­μός των ατό­μων που με­τε­γκα­τα­στά­θη­καν έφθα­σε στις 14 Ιου­νί­ου 2016 τους 2.280 (1.503 από την Ελ­λά­δα και 777 από την Ιτα­λία) επί δυ­νη­τι­κά δια­θέ­σι­μων 160.000 θέ­σε­ων (εκ των οποί­ων οι 66.400 από την Ελ­λά­δα) για πρό­σφυ­γες μέχρι το Σε­πτέμ­βριο του 2017 με βάση τη συμ­φω­νία. Το αυ­θαί­ρε­το και πα­ρά­νο­μο κλεί­σι­μο των συ­νό­ρων των βαλ­κα­νι­κών και των ευ­ρω­παϊ­κών χωρών για τις ροές προ­σφύ­γων από την Ελ­λά­δα έχει οδη­γή­σει σε μια πολύ χα­μη­λή υπο­δο­χή προ­σφύ­γων και από την Ελ­λά­δα.

δ) Οι ροές προ­σφύ­γων προς την Ελ­λά­δα μειώ­θη­καν εντυ­πω­σια­κά μετά τη συμ­φω­νία ΕΕ - Τουρ­κί­ας. Από τις 145 πε­ρί­που χι­λιά­δες πρό­σφυ­γες που ει­σήλ­θαν πα­ρά­τυ­πα στην Ελ­λά­δα μέχρι τις 20 Μαρ­τί­ου 2016, οι πα­ρά­τυ­πες εί­σο­δοι αλ­λο­δα­πών μειώ­θη­καν στις 9.750 πε­ρί­που το διά­στη­μα 21 Μαρ­τί­ου έως 9 Ιου­νί­ου 2016. Οι πε­ρι­πο­λί­ες του ΝΑΤΟ και της Frontex σε συν­δυα­σμό με την κα­τα­σταλ­τι­κή πο­λι­τι­κή των τουρ­κι­κών αρχών έχουν εμπο­δί­σει τους πρό­σφυ­γες να επι­τύ­χουν πρό­σβα­ση στην ελ­λη­νι­κή επι­κρά­τεια για να ζη­τή­σουν διε­θνή προ­στα­σία. Τόσο οι ευ­ρω­παϊ­κές ελίτ όσο και η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση δια­φη­μί­ζουν ως με­γά­λη «επι­τυ­χία» τη δρα­στι­κή μεί­ω­ση των ροών προ­σφύ­γων προς την Ελ­λά­δα. Ωστό­σο απο­κρύ­πτουν επι­με­λώς ότι πρό­κει­ται για ξε­κά­θα­ρη και αδιαμ­φι­σβή­τη­τη κα­τα­στρα­τή­γη­ση της Σύμ­βα­σης της Γε­νεύ­ης, αφού οι πρό­σφυ­γες στε­ρού­νται τη στοι­χειώ­δη προ­ϋ­πό­θε­ση της πρό­σβα­σης σε χώρα που μπο­ρεί να προ­σφέ­ρει διε­θνή προ­στα­σία σύμ­φω­να με τη Σύμ­βα­ση της Γε­νεύ­ης, καθώς η Τουρ­κία δεν προ­σφέ­ρει τέ­τοια προ­στα­σία. Τέλος οι Ευ­ρω­παί­οι με την πλήρη συ­ναί­νε­ση της ελ­λη­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης ανα­βαθ­μί­ζουν τη Frontex σε ευ­ρω­παϊ­κή συ­νο­ριο­φυ­λα­κή και ακτο­φυ­λα­κή, με μο­νά­δες τα­χεί­ας επέμ­βα­σης στα εξω­τε­ρι­κά σύ­νο­ρα της ΕΕ. Από την άλλη, σο­κά­ρουν τα στοι­χεία για τους νε­κρούς πρό­σφυ­γες και με­τα­νά­στες στα νερά της Με­σο­γεί­ου, του­λά­χι­στον 3.500 το 2014, 3.771 το 2015 και 2.816 το 2016 μέχρι τις 7 Ιου­νί­ου!

Η συμ­φω­νία ΕΕ - Τουρ­κί­ας πέ­τυ­χε τον βα­σι­κό της στόχο: να μειω­θούν δρα­στι­κά οι ροές προ­σφύ­γων προς την Ευ­ρώ­πη και να κα­τα­στεί η Ελ­λά­δα απο­θή­κη προ­σφύ­γων, οι οποί­οι προ­ω­θού­νται επι­λε­κτι­κά και με πολύ αρ­γούς ρυθ­μούς στην Ευ­ρώ­πη, τρα­γι­κά ανα­ντί­στοι­χους με τις ανά­γκες διε­θνούς προ­στα­σί­ας των προ­σφύ­γων. Τα κλει­στά σύ­νο­ρα, η έντα­ση της στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης της φύ­λα­ξης των εξω­τε­ρι­κών συ­νό­ρων της ΕΕ, η πα­ρο­χή «με το στα­γο­νό­με­τρο» νό­μι­μων και ασφα­λών διό­δων στους πρό­σφυ­γες προς την Ευ­ρώ­πη, κα­τα­δει­κνύ­ουν και στον πλέον αφελή ότι οι Ευ­ρω­παί­οι επι­θυ­μούν να απο­φύ­γουν τις διε­θνείς υπο­χρε­ώ­σεις τους να προ­σφέ­ρουν διε­θνή προ­στα­σία στους πρό­σφυ­γες, αδια­φο­ρώ­ντας προ­κλη­τι­κά για χι­λιά­δες ζωές που χά­νο­νται κάθε χρόνο στη Με­σό­γειο λόγω της σκό­πι­μης έλ­λει­ψης νό­μι­μων και ασφα­λών διό­δων των προ­σφύ­γων προς την Ευ­ρώ­πη. Είναι πλέον απα­ραί­τη­τη μια ευ­ρω­παϊ­κή, αρ­χι­κά, και στη συ­νέ­χεια διε­θνής διά­σκε­ψη για το Προ­σφυ­γι­κό, με στόχο η ΕΕ να δε­χτεί του­λά­χι­στον 2-3 εκα­τομ­μύ­ρια πρό­σφυ­γες τα επό­με­να δύο χρό­νια. Ωστό­σο, κάτι τέ­τοιο είναι απί­θα­νο λόγω του εξα­πλού­με­νου ρα­τσι­σμού και της ξε­νο­φο­βί­ας των ευ­ρω­παϊ­κών ελίτ και της συ­να­κό­λου­θης πο­λι­τι­κής και κοι­νω­νι­κής ανό­δου των ακρο­δε­ξιών δυ­νά­με­ων σε αρ­κε­τές ευ­ρω­παϊ­κές κοι­νω­νί­ες.

Πα­ράλ­λη­λα στην Ελ­λά­δα φι­λο­ξε­νού­νται περί τις 57-58 χι­λιά­δες πρό­σφυ­γες, αλλά σί­γου­ρα ο αριθ­μός τους είναι σαφώς με­γα­λύ­τε­ρος αφού δεν πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται στις επί­ση­μες κα­τα­γρα­φές όσοι μέ­νουν ιδιω­τι­κά σε δια­με­ρί­σμα­τα ή ξε­νο­δο­χεία, οι πρό­σφυ­γες σε χώ­ρους κα­τα­λή­ψε­ων κτι­ρί­ων (City Plaza, Νο­τα­ρά κ.λπ.) και οι άστε­γοι-πε­ρι­φε­ρό­με­νοι. Ένα μα­ζι­κό και συ­νε­πές εθε­λο­ντι­κό κί­νη­μα υπο­δο­χής, πα­ρο­χής υπη­ρε­σιών αρω­γής και πρό­νοιας των προ­σφύ­γων έχει απο­τρέ­ψει μια πολύ πιο οξεία προ­σφυ­γι­κή κρίση στην Ελ­λά­δα. Ση­μα­ντι­κές μη κυ­βερ­νη­τι­κές ορ­γα­νώ­σεις και η Ύπατη Αρ­μο­στεία του ΟΗΕ προ­σφέ­ρουν ποι­κί­λες και συ­νε­χείς υπη­ρε­σί­ες αρω­γής στους πρό­σφυ­γες, ενώ η τε­λευ­ταία έχει ξε­κι­νή­σει ένα εκτε­τα­μέ­νο πρό­γραμ­μα εξεύ­ρε­σης χώρων στέ­γα­σης σε δια­με­ρί­σμα­τα και ξε­νο­δο­χεία για τους πρό­σφυ­γες. Πα­ράλ­λη­λα, η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση έχει κα­τα­σκευά­σει δε­κά­δες χώ­ρους φι­λο­ξε­νί­ας για τη δια­μο­νή και την πα­ρο­χή υπη­ρε­σιών αρω­γής και πρό­νοιας (σί­τι­ση, ια­τρι­κές υπη­ρε­σί­ες, εκ­παί­δευ­ση κ.λπ.), ωστό­σο υπάρ­χουν ποι­κί­λες σο­βα­ρές ελ­λεί­ψεις σε διά­φο­ρους χώ­ρους που κα­θι­στούν μη αξιο­πρε­πή τη δια­βί­ω­ση των προ­σφύ­γων σε αυ­τούς. Η Υπη­ρε­σία Ασύ­λου σε συ­νερ­γα­σία με άλ­λους φο­ρείς έχει ξε­κι­νή­σει ένα πρό­γραμ­μα προ­κα­τα­γρα­φής των προ­σφύ­γων στους χώ­ρους φι­λο­ξε­νί­ας και αλλού, με σκοπό να κα­λύ­ψει τις ανά­γκες πρό­σβα­σης στη δια­δι­κα­σία διε­θνούς προ­στα­σί­ας για δε­κά­δες χι­λιά­δες πρό­σφυ­γες.

Τρα­γι­κή, τέλος, είναι η κα­τά­στα­ση των προ­σφύ­γων στα νησιά του ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου: μα­ζι­κές και αδιά­κρι­τες κρα­τή­σεις ακόμα και ευά­λω­των ομά­δων στα λε­γό­με­να κέ­ντρα κα­τα­γρα­φής που με­τα­βλή­θη­καν σε μια νύχτα (στις 20 Μαρ­τί­ου) σε κέ­ντρα μα­ζι­κής κρά­τη­σης, πα­ρα­βί­α­ση των δι­καιω­μά­των των προ­σφύ­γων για άρση της κρά­τη­σής τους, επα­νει­λημ­μέ­νες εξε­γέρ­σεις προ­σφύ­γων που επι­πλέ­ον έχουν προ­κα­λέ­σει σω­ρεία ζη­μιών στα κέ­ντρα κα­τα­γρα­φής, συ­μπλο­κές με­τα­ξύ εθνο­τι­κών ομά­δων προ­σφύ­γων και πολ­λοί τραυ­μα­τι­σμοί, τε­ρά­στιες κα­θυ­στε­ρή­σεις στην πρό­ο­δο των αι­τη­μά­των διε­θνούς προ­στα­σί­ας των προ­σφύ­γων. Μά­λι­στα η κυ­βέρ­νη­ση, δια­πι­στώ­νο­ντας ότι οι τρέ­χου­σες Επι­τρο­πές Προ­σφυ­γών κά­νουν δεκτά τα αι­τή­μα­τα διε­θνούς προ­στα­σί­ας για εξέ­τα­σή τους στην Ελ­λά­δα και με το πρό­σχη­μα της ανε­ξαρ­τη­σί­ας των Επι­τρο­πών Προ­σφυ­γών, αφαί­ρε­σε την αρ­μο­διό­τη­τα από τις τρέ­χου­σες Επι­τρο­πές Προ­σφυ­γών και με εσπευ­σμέ­νη ει­σα­γω­γή στη Βουλή και ψή­φι­ση τρο­πο­λο­γί­ας την ανέ­θε­σε σε νέες, υπό άμεση ίδρυ­ση Επι­τρο­πές Προ­σφυ­γών με δύο διοι­κη­τι­κούς δι­κα­στές και ένα πρό­σω­πο υπο­δει­κνυό­με­νο από την Ύπατη Αρ­μο­στεία του ΟΗΕ για τους Πρό­σφυ­γες. Θε­ω­ρη­τι­κά η ανε­ξαρ­τη­σία των δι­κα­στών και η εγκυ­ρό­τη­τα των προ­σώ­πων από την Ύπατη Αρ­μο­στεία θα μπο­ρού­σαν να είναι ικα­νο­ποι­η­τι­κές. Ωστό­σο, η συ­γκυ­ρία προ­ώ­θη­σης αυτής της ρύθ­μι­σης υπο­δη­λώ­νει τη στάση της κυ­βέρ­νη­σης να εφαρ­μο­στούν οι μα­ζι­κές απε­λά­σεις προ­σφύ­γων ακόμα και αν κα­ταρ­ρα­κω­θεί πλή­ρως η Σύμ­βα­ση της Γε­νεύ­ης. Οι νέες Επι­τρο­πές Προ­σφυ­γών θα πρέ­πει να υπε­ρα­σπι­στούν τη διε­θνή και ενω­σια­κή νο­μι­μό­τη­τα που επι­χει­ρεί πο­νη­ρά να πα­ρα­κάμ­ψει η κυ­βέρ­νη­ση.

Είναι σαφές ότι οι σο­βα­ρές ελ­λεί­ψεις που υπο­κρύ­πτουν απρο­θυ­μία ή/και ανι­κα­νό­τη­τα στην αντι­με­τώ­πι­ση του προ­σφυ­γι­κού ζη­τή­μα­τος από την ΕΕ και την Ελ­λά­δα έχουν ως πρώτα θύ­μα­τα τους πρό­σφυ­γες. Με τη συμ­φω­νία ΕΕ - Τουρ­κί­ας να είναι ου­σια­στι­κά «στον αέρα» λόγω της απο­τυ­χί­ας επί­τευ­ξης των πε­ρισ­σό­τε­ρων στό­χων της και με τους Ευ­ρω­παί­ους απρό­θυ­μους να ανα­λά­βουν τις ευ­θύ­νες από­δο­σης διε­θνούς προ­στα­σί­ας στους πρό­σφυ­γες, οι πρό­σφυ­γες θα συ­νε­χί­σουν, εν­δε­χο­μέ­νως με εντει­νό­με­νους ρυθ­μούς, να απο­τε­λούν τα θύ­μα­τα μιας αέ­ναης άρ­νη­σης της ΕΕ να τους αντι­με­τω­πί­σει ως αν­θρώ­πους με ανά­γκες διε­θνούς προ­στα­σί­ας και όχι ως «πα­ρεί­σα­κτους» ξέ­νους που δήθεν απει­λούν την όποια ευ­η­με­ρία δια­φό­ρων με­ρί­δων των ευ­ρω­παϊ­κών κοι­νω­νιών.

*δι­κη­γό­ρος, ει­δι­κευ­μέ­νος στο προ­σφυ­γι­κό δί­καιο.

πηγη: rproject.gr