Ο Κάρολος γίνεται σήμερα και επίσημα βασιλιάς της Μεγάλης Βρετανίας, με την περιουσία του να αυξάνεται θεαματικά με όσα του κληροδότησε η μητέρα του.

Νίκη Μπάκουλη

Με μια μεγάλη -ομολογουμένως- καθυστέρηση ο Κάρολος θα κάνει σήμερα το παιδικό του όνειρο πραγματικότητα: θα φορέσει -για πρώτη και τελευταία φορά στη ζωή του- το St. Edward’s Crown που χρησιμοποιείται από το 1661 μόνο για την στέψη (παρεμπιπτόντως, αξίζει κάτι παραπάνω από 50 εκατομμύρια ευρώ) και θα καθίσει στο θρόνο του βασιλιά της Μεγάλης Βρετανίας.

Η μεγάλη στιγμή του 74χρονου μονάρχη θα κοστίσει στους φορολογούμενους της χώρας του μεταξύ 56 και 113.4 εκατομμυρίων ευρώ.

Τι; Νόμισες πως θα πληρώσει ο πρωταγωνιστής της ιστορίας;

Δεν είναι κάτι που συνηθίζει.

Δεδομένου ότι το Magazine σε έχει ενημερώσει ήδη για τους κανόνες της διαδικασίας που προβλέπει το πρωτόκολλο, όσους κράτησε ο Κάρολος και όσους διέγραψε, σήμερα θα ασχοληθούμε με την περιουσία του. Ή μάλλον με ό,τι του ανήκε όταν ήταν πρίγκιπας και πώς ααυξάνει αυτή τη λίστα η ιδιότητα του βασιλιά.

Για αρχή, κράτα πως η προσωπική περιουσία του εκτιμήθηκε στο ποσό των 2.041.750.000 ευρώ (1.8 δισεκατομμύρια λίρες).

H μισή προέρχεται από δυο ‘αμφιλεγόμενα’ δουκάτα: του Λάνκαστερ -αξίας 740.000.000 ευρώ- και της Κορνουάλης -αξίας μεγαλύτερης του 1.000.000.000 ευρώ.

Λειτουργούν ως επαγγελματικές αυτοκρατορίες ακινήτων, καθώς διαχειρίζονται εκτεταμένες αγροτικές εκτάσεις, ξενοδοχεία, μεσαιωνικά κάστρα, γραφεία, καταστήματα και μερικά από τα κορυφαία πολυτελή ακίνητα του Λονδίνου, ενώ έχουν και σημαντικά επενδυτικά χαρτοφυλάκια.

Δεν πληρώνουν όμως, φόρους (εταιρικούς ή κεφαλαιουχικών κερδών).

Άρα θα έλεγες πως τα κέρδη θα έπρεπε να δίνονται στο λαό της Βρετανίας.

Το Παλάτι δεν θα συμφωνούσε -κάτι που κάνει εδώ και αιώνες, στις σχετικές συζητήσεις.

Θα τα εξηγήσουμε όλα, αφότου διευκρινίσουμε πως ακριβή στοιχεία για την περιουσία του νέου βασιλιά δεν υπάρχουν διαθέσιμα, καθώς τα υπάρχοντα του δεν υπόκεινται σε δημόσιο έλεγχο.

Τι έχει λαμβάνειν ο Κάρολος

Οι 12 άνθρωποι (ο καθένας ειδικός στον τομέα για τον οποίον μίλησε) που έκαναν τις εκτιμήσεις για λογαριασμό της Guardian, έλαβαν υπ’ όψιν τους τα κτηματομεσιτικά του, τις επενδύσεις μετοχές τα κοσμήματα, τα έργα τέχνης, τα πολυτελή αυτοκίνητα, τα άλογα κούρσας και τα σπάνια γραμματόσημα που του ανήκουν.

Πέραν αυτών, παίρνει ετήσιο μισθό από τους πολίτες του βασιλείου του.

Κατά το BBC η βρετανική μοναρχία κοστίζει επτά φορές περισσότερο στο μέσο Βρετανό, από την κυβερνητική επιχορήγηση (Sovereign Grant) που εγκρίνει κάθε χρόνο η κυβέρνηση και τη δίνει στον βασιλιά. Αν αναρωτιέσαι για το ποσό, φτάνει στα 1.630.000 ευρώ το χρόνο.

Προκύπτει από τον πολλαπλασιασμό του πληθυσμού της Μεγάλης Βρετανίας επί 1.50 ευρώ (1.29 λίρες).

To deal περιλαμβάνει την παράδοση των κερδών του Crown Estate (συλλογή γης και ιδιοκτησιών της βασιλικής οικογένειας, αξίας 1.59 δισεκατομμυρίων ευρώ), για το 25% τους.

Διατίθεται σε όλα τα μέλη της βασιλικής οικογένειας, για τις πληρωμές των βασιλικών υποχρεώσεων (μισθούς υπαλλήλων -μόνο το Μπάκιγχαμ έχει πάνω από 1000-, ταξίδια, συντήρηση παλατιών που κατοικούνται κλπ).

Πιο συγκεκριμένα, το 50% του ετήσιου εισοδήματος του Καρόλου και της Καμίλα ξοδεύεται σε ταξίδια και επίσημες εμφανίσεις, ενώ το ¼ πηγαίνει σε φόρους. Τα υπόλοιπα 8 εκατομμύρια ευρώ πηγαίνουν στα παιδιά του Καρόλου με την αείμνηστη Νταϊάνα, σε κινήσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα και στον τραπεζικό τους λογαριασμό.

Κάθε μονάρχης παίρνει και το Privy Purse (εισόδημα που απολαμβάνουν μόνο οι βασιλείς και προέρχεται από ιδιωτική περιουσία -κυρίως του Δουκάτου του Λάνκαστερ). Η Ελισάβετ λάμβανε από αυτήν την πηγή πάνω από 25 εκατομμύρια ευρώ το χρόνο.

Εν τω μεταξύ, ο μονάρχης γενικά δεν υποχρεούται να αποδίδει φόρους, κάτι που κέρδισε η Ελισάβετ το 1993.

Δίνει “εθελοντικά” για το ιδιωτικό εισόδημα. Ως ‘σύστημα’ κρίθηκε πως ευνοεί το πέρασμα των περιουσιακών στοιχείων βάσει της γραμμής διαδοχής -και καίει τα αδέλφια κάθε μονάρχη που μένουν χωρίς κληροδοτήματα.

Oι μονάρχες δεν δίνουν και φόρο κληρονομιάς.

Δηλαδή, ο Κάρολος δεν έδωσε σεντ για τα 453.000.000 ευρώ που πιστεύεται πως κληρονόμησε από τη μητέρα του.

Ο Κάρολος δεν είναι big spender -αλλά έχει τα θέματα του

Η National News ανέφερε σε πρόσφατο κείμενο πως ο νέος βασιλιάς “έχει τη φήμη του εξαιρετικά οικονόμου”.

Είναι πολλοί αυτοί που υποστηρίζουν πως ανέπτυξε την -ας πούμε- λιτότητα του, μετά το διαζύγιο του με την Νταϊάνα, διαδικασία που του είχε κοστίσει 31.721.827 σημερινά ευρώ.

Δεν συνηθίζει να πετάει τα λεφτά του, αλλά έχει κάποιες συνήθειες που δεν αποχωρίζεται. Όπως το να ταξιδεύει παντού με το δικό του κάθισμα λεκάνης και το δικό του χαρτί υγείας (συγκεκριμένης μάρκας). Ζητά το κρεβάτι του να έχει ορθοπεδικό στρώμα και ο χώρος δυο πίνακες με τοπία από τη φύση της Σκωτίας.

Όπου μπορεί, παίρνει μαζί του το κρεβάτι του, τα έπιπλα του δωματίου του, ακόμα και τις φωτογραφίες και τους πίνακες που έχει στο δικό του χώρο. Ένα φορτηγό τα παραδίδει παραμονή της άφιξης του.

Περιμένει από τους οικοδεσπότες να του παρέχουν κάποιον να σιδερώνει τις πιτζάμες του κάθε πρωί και να περνά με το σίδερο τα κορδόνια των παπουτσιών του.

Η τάπα του μπάνιου πρέπει να είναι σε μια συγκεκριμένη θέση, η θερμοκρασία του νερού χλιαρή και η μπανιέρα μισογεμάτη.

Χρησιμοποιεί 2.54 εκατοστά οδοντόκρεμας κάθε πρωί.

Παίρνει μαζί του και τα προϊόντα του πρωινού του γεύματος που περιλαμβάνει έξι διαφορετικούς τύπους μελιού, ιδιαίτερα μούσλι, αποξηραμένα φρούτα και ό,τι άλλο δεν ανήκει στα τυπικά πρωινά και δεν μπορεί να το αποχωριστεί. Γενικά, είναι λίγο περίεργος με τα φαγητά.

Το αγαπημένο του είναι το βραστό αυγό. Το ιδανικό ριζότο με άγρια μανιτάρια και βιολογικό αρνί.

Συνήθως δεν τρώει το μεσημέρι, αλλά μοιράζεται ένα ποτήρι τσάι (σάντουϊτς και κέικ) με την Καμίλα νωρίς το απόγευμα. Το βραδινό το τρώει στις 20.30. Στο μεσοδιάστημα δουλεύει.

Όταν θέλει να χαλαρώσει, συνήθως ζωγραφίζει.

Μέσα στην ημέρα, αλλάζει ρούχα έως πέντε φορές.

Οι αναλυτές που εξέτασαν την περιουσία του Καρόλου τόνισαν πως το βασικό πρόβλημα που αντιμετώπισαν, ήταν να διαχωρίσουν το δημόσιο από τον ιδιωτικό πλούτο σε ό,τι του ανήκει. Έκαναν ωστόσο, μια φιλότιμη προσπάθεια βάσει αναφορών που ‘χουν γίνει διαχρονικά.

Έτσι κατέληξαν σε ό,τι ακολουθεί.

Τα αυτοκίνητα του βασιλιά

Το Royal Mews βρίσκεται στο Μπάκιγχαμ και είναι το πάρκινγκ όλων των οδικών μεταφορικών μέσων του βασιλιά και των υπόλοιπων μελών της βασιλικής οικογένειας.

Εκεί θα βρεις άλογα, άμαξες έως υπερπολυτελή αυτοκίνητα. Αυτοκίνητα υπάρχουν και στο Σάντρινγκχαμ, το ιδιωτικό κτήμα του βασιλιά στο Νόρφολκ. Συνολικά, είναι 23 Rolls-Royces, Bentleys και Jaguars.

Κάποια είναι ιδιόκτητα, άλλα τα έχουν ‘δανείσει’ εταιρίες στους Ουίνδσορ, ενώ υπάρχουν και αυτά που ανήκουν στο μονάρχη “ως δικαίωμα του στέμματος”. Δεν είναι δηλαδή, ιδιωτική ιδιοκτησία, αλλά τα χρησιμοποιεί ο μονάρχης “για λογαριασμό του έθνους”.

Όσα οχήματα ανήκουν στην κατηγορία των “κρατικών αυτοκινήτων” χρησιμοποιούνται κάποιες φορές και ιδιωτικά.

Επανειλημμένα ο Κάρολος έχει κληθεί να διευκρινίσει ποια αυτοκίνητα του ανήκουν και ποια είναι κρατικά, αλλά δεν το έχει κάνει. Ένας συντηρητικός υπολογισμός δείχνει πως όσα είναι ιδιωτικά αξίζουν 7.145.660 ευρώ.

Οι εκτάσεις του βασιλιά

Η ακίνητη περιουσία του Καρόλου γεμίζει άνετα τρεις σελίδες Ε9. Θα αρχίσουμε από τα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ και τα Ανάκτορα του Κένσινγκτον, που πάνε ‘πακέτο’ με τον εκάστοτε μονάρχη. Κληρονόμησε και δυο εκτάσεις. Δεν έδωσε ούτε μια λίρα σε φόρο κληρονομιάς.

Κατ’ αρχάς, τα αγροτικά κτήματα του Μπάλμοραλ, που αγοράστηκε από τον σύζυγο της βασίλισσας Βικτώριας, Αλβέρτο, το 1852. Εκεί πέθανε η Ελισάβετ τον περασμένο Σεπτέμβριο.

Αυτό το περιουσιακό στοιχείο περιλαμβάνει το Κάστρο Μπάλμοραλ, αλλά και 53.684 στρέμματα γης, με δυνατότητα για δασοκομία, γεωργία, σκοποβολή αγριόπετεινων, κυνήγι ελαφιών και παραγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Το κτήμα αποτιμήθηκε στα 90.738.000 εκατομμύρια ευρώ.

Η Ελισάβετ πέρασε στον Κάρολο και το κτήμα Σάντρινγκχαμ, στο Νόρφολκ. Το αγόρασε η Βικτώρια το 1862 για τον γιο της. Περιγραφόταν εκείνη την εποχή ως “πολύ άσχημο” και περιτριγυρισμένο από “6.000 στρέμματα άμμου”. Για δεκαετίες πρόσφερε οικογενειακή αιμορραγία στους βασιλείς, κάτι που άλλαξε ο Φίλιππος με ανελέητες περικοπές και τρόπους δημιουργίας εσόδων.

Επιτρέπεται η είσοδος, με εισιτήριο αξίας 26 ευρώ, ενώ υπάρχουν εκατοντάδες ακίνητα προς ενοικίαση και 64 χιλιόμετρα καλλιεργήσιμης γης, συν εμπορικές μισθώσεις.

Μια συντηρητική εκτίμηση αναφέρει πως η αξία ξεπερνάει τα 283.550.000 ευρώ.

Τα άλογα του βασιλιά

Μεταξύ όσων άφησε η Ελισάβετ στον πρωτότοκο -για να αποφύγουν τα άλλα της παιδιά τους φόρους κληρονομιάς- ήταν τα άλογά της. Η αείμνηστη υπήρξε ενθουσιώδης ιδιοκτήτρια και εκτροφέας αλόγων ιπποδρομιών, στα οποία επένδυσε δικά της χρήματα. Aυτό που ήθελε ήταν να έχει άλογο που να είναι πιο γρήγορο "από αυτά των άλλων".

Η κληρονομιά αυτής της δια βίου δραστηριότητας είναι περί τα 70 καθαρόαιμα, που ανήκουν σε διάφορα στάδια της καριέρας των αγώνων και της αναπαραγωγής. Μερικά από τα οποία φυλάσσονται στο Royal Stud στο Σάντρινγκχαμ.

Η συνολική εκτιμώμενη αξία τους είναι τουλάχιστον 30.620.000 ευρώ, με τον Κάρολο να έχει ήδη αρχίσει να ρευστοποιεί. Από τον θάνατο της μητέρας του μέχρι σήμερα έχει ‘βγάλει’ περισσότερα από 2.6 εκατομμύρια ευρώ από πωλήσεις σε δημοπρασία. Μεταξύ τους ήταν άλογο που είχε δοθεί ως “προσωπικό δώρο” από τον Εμίρη του Ντουμπάι.

Τα γραμματόσημα του βασιλιά

Η φιλοτελική συλλογή της βασιλικής οικογένειας της Μεγάλης Βρετανίας θεωρείται η καλύτερη συλλογή γραμματοσήμων στον κόσμο. Περιέχει εκατοντάδες χιλιάδες γραμματόσημα, μερικά από τα οποία συγκομίστηκαν από τον προπάππου του Καρόλου, Γεώργιο Ε', από τα βρετανικά ταχυδρομεία και τις αποικίες.

Η εξαιρετικά περιορισμένη πρόσβαση που έχει το κοινό στη συλλογή προσθέτει στην πολυπλοκότητα στην προσπάθεια να την αποτιμήσει. Εξπέρ συμφώνησαν ότι αξίζει τουλάχιστον 113.420.000 ευρώ.

Τα έργα τέχνης του βασιλιά

Ό,τι ισχύει για τη συλλογή με τα γραμματόσημα, ισχύει και για τα έργα τέχνης του μονάρχη του Ηνωμένου Βασιλείου: είναι από τις πιο σημαντικές του πλανήτη.

Ο Φίλιππος, αλλά και η γιαγιά του Καρόλου ήταν μανιώδεις συλλέκτες. Αγόραζαν πολλά κομμάτια σε τιμές ευκαιρίες που σήμερα αξίζουν εκατομμύρια.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα ενός Μονέ που αγόρασε η βασιλομήτωρ στο Παρίσι, λίγο μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Είχε δώσει 2.270 ευρώ. Σήμερα η τιμή έχει τρία επιπλέον μηδενικά.

Εκτιμητές έργων τέχνης πιστεύουν πως τα 60 πιο σημαντικά κομμάτια από τα 400 έργα τέχνης πουν έχουν δημοσιοποιηθεί (και ανήκουν σε ‘ιδιωτικές’ ή ‘προσωπικές’ βασιλικές συλλογές), αξίζουν 27.220.000 ευρώ.

Οι καθ’ ύλην αρμόδιοι διευκρίνισαν ότι το ποσό αυτό είναι πιθανό να είναι μια σημαντική υποεκτίμηση, δεδομένου ότι βασίζεται σε μια αποτίμηση μόνο ενός δείγματος βασιλικών έργων τέχνης, τα οποία είναι χιλιάδες.

Τα δώρα του βασιλιά

Κάποια από τα γραμματόσημα του Καρόλου αναφέρονται ως ‘προσωπικά δώρα’ που έλαβε από άτομα ‘γνωστά προσωπικά στα μέλη της βασιλικής οικογένειας’.

Υπάρχουν και τα ‘επίσημα δώρα’ που λαμβάνουν κατά τη κατά τη διάρκεια των επίσημων καθηκόντων τους.

Βάσει πρωτοκόλλου, η δυναστεία των Ουίνδσορ δεν έχει το δικαίωμα να αντιμετωπίζει τα επίσημα δώρα ως ιδιωτική τους ιδιοκτησία.

Η πολιτική των δώρων αναφέρει και ότι “σε όλες τις περιπτώσεις, και ιδιαίτερα στα επίσημα ταξίδια στο εξωτερικό, οι οργανισμοί και τα άτομα θα πρέπει να αποθαρρύνονται από το να προσφέρουν υπερβολικά δώρα, δηλαδή δώρα υψηλής χρηματικής αξίας”.

Δεν αναφέρει λέξη για το τι πρέπει να γίνει με τα επίσημα δώρα που ελήφθησαν πριν από την εμφάνιση αυτής της πολιτικής, το 1995.

Τα κοσμήματα του βασιλιά

H ομίχλη που καλύπτει την αξία της συλλογής έργων τέχνης που ανήκει στη μοναρχία της Μεγάλης Βρετανίας, καλύπτει και αυτήν των κοσμημάτων.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για αυτήν την εκτίμηση αποτελεί η ιδιωτική συλλογή πολύτιμων λίθων των Ουίνσδορ.

Τα κοσμήματα γοήτευαν τη βασίλισσα Μαίρη, γιαγιά της Ελισάβετ Β', στο βαθμό που απέκτησε το μεγαλύτερο μέρος της σημερινής ιδιωτικής συλλογής της βασιλικής οικογένειας.

Το 2006, σε δημοπρασία κοσμημάτων που ανήκαν στην πριγκίπισσα Μαργαρίτα η αξία κάποιων κομματιών ήταν 18 φορές μεγαλύτερη, από εκτίμηση που είχε γίνει από ειδικό στο πλαίσιο σχετικού βιβλίου. Μέρος των εσόδων ωστόσο, διατέθηκε σε φιλανθρωπικούς σκοπούς, αφού προέκυψε ότι ορισμένα από τα αντικείμενα ήταν “επίσημα δώρα”. Άρα δεν ανήκαν στη βασιλική οικογένεια.

Η δημοπρασία αποκάλυψε ακριβώς πόσα θα πλήρωναν ορισμένοι αγοραστές για περιδέραια και καρφίτσες που κάποτε φορούσαν ή ανήκαν στους Ουίνσδορ.

Πενήντα τέσσερα (54) μόλις ιδιόκτητα κοσμήματα, αξίζουν 605 εκατομμύρια ευρώ.

Οι επενδύσεις του βασιλιά

Αν υπήρχε ένα ‘σκοτάδι’ σε απτά περιουσιακά στοιχεία των Ουίνσδορ, οι μετοχές και οι επενδύσεις έχουν κρυφτεί στον Άδη. Εδώ και δεκαετίες υπάρχει εταιρία που δημιουργήθηκε για να προστατεύει τον ‘ντροπιαστικό ιδιωτικό πλούτο’ της βασίλισσας, από το δημόσιο έλεγχο.

Κάποιες ενδείξεις που ‘χουν προκύψει για τις μετοχές και τις επενδύσεις επιτρέπουν την εκτίμηση πως 48.73 εκατομμύρια που επένδυσε ο Κάρολος το 1993, σήμερα είναι 134.000.000 ευρώ.

Ο μονάρχης και ο διάδοχος του θρόνου λαμβάνουν και εκατομμύρια ως ετήσιο ‘ιδιωτικό εισόδημα’ από κληρονομημένες περιουσίες. Σε περίπτωση που η Ελισάβετ και ο Κάρολος αποταμίευσαν αυτά τα χρήματα και τα επένδυσαν σε εταιρίες του FTSE 100 (οι 100 εταιρίες που είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο του Λονδίνου και έχουν την υψηλότερη κεφαλαιοποίηση της αγοράς), σήμερα θα είχαν συν 65.7 εκατομμύρια ευρώ.

Η συνολική περιουσία της οικογένειας από αυτόν τον τομέα εκτιμάται (πολύ μετρημένα) στα 160.000.000 ευρώ.

Σύμβουλος που ειδικεύεται στο χειρισμό των οικονομικών υποθέσεων των υπερπλούσιων, είπε ότι θα περίμενε μια οικογένεια με τα οικονομικά των Ουίνσδορ να επενδύει το 50% του εισοδήματός τους.

Το Δουκάτο του Λάνκαστερ του βασιλιά

Το Δουκάτο του Λάνκαστερ είναι ιδιωτική περιουσία του μονάρχη από το 1461, όταν ο βασιλιάς Εδουάρδος ο Δ’ επιβεβαίωσε πως θα κληρονομούνταν από βασιλιά σε βασιλιά. Δεν μπήκε όμως, στη λίστα της Crown Estate -δηλαδή των άλλων περιουσιακών στοιχείων όποιου φορά το στέμμα.

Η γη και ό,τι έχει πάνω της λειτουργεί ως κερδοφόρα επιχείρηση. Δίνει σε αυτόν που κάθεται στο χρόνο περί τα 22.67 εκατομμύρια ευρώ ετησίως.

Εκτείνεται σε 45.550 στρέμματα εκμεταλλεύσιμης γης, συμπεριλαμβανομένων αγροτικών κτημάτων και γεωργικών εκτάσεων, αστικών αναπτύξεων, ιστορικών κτιρίων και εμπορικών ακινήτων σε όλη την Αγγλία και την Ουαλία.

Το κτήμα δημιουργήθηκε από βασιλικό καταστατικό πριν από εκατοντάδες χρόνια. Για αιώνες αποτελεί αντικείμενο έντονων συζητήσεων συζήτηση για το εάν τα κέρδη της πρέπει να καταβληθούν στο Δημόσιο.

Αυτό που συμβαίνει, είναι να μεταβιβάζεται από μονάρχη σε μονάρχη. Ουδείς έχει το δικαίωμα να πουλήσει τα περιουσιακά στοιχεία έναντι μετρητών.

Για όλες τις προθέσεις και τους σκοπούς, το δουκάτο λειτουργεί ως ιδιωτικό περιουσιακό στοιχείο του μονάρχη: την τελευταία πενταετία έδωσε στην Ελισάβετ 740.035.000 ευρώ.

πηγη: news247.gr

Σαν σήμερα (1986) έφυγε από την ζωή χτυπημένος από την επάρατο ασθένεια σε ηλικία μόλις 41 ετών ο Γ. Δεστούνης, πρώην πρόεδρος της ΠΕΝΕΝ.

Επρόκειτο για έναν αγωνιστή κομμουνιστή Ναυτεργάτη ο οποίος μαζί με μία ομάδα Ναυτών - Λοστρόμων έπαιξε πρωτοπόρο ρόλο στην πάλη εκείνης της περιόδου από τις γραμμές του ταξικού ναυτεργατικού σ.κ για την αποχουντοποίηση των Σωματείων, τον εκδημοκρατισμό της ΠΝΟ, την πάλη για ΣΣΕ, για τα εργασιακά και κοινωνικοασφαλιστικά προβλήματα του κλάδου και όλων των Ναυτεργατών.

Ήταν αδιάλλακτος πολέμιος του εφοπλιστικού κατεστημένου, των κυβερνητικών πολιτικών στη Ναυτιλία που υπηρετούσαν την γραμμή της ανταγωνιστικότητας και της κερδοφορίας,

Είχε σταθερό μέτωπο ενάντια στον εργοδοτικό και κυβερνητικό συνδικαλισμό και την ξεπουλημένη πλειοψηφία και ηγεσία στην ΠΝΟ,

Γρήγορα ανέδειξε τις ηγετικές του ικανότητες και είχε τεράστια συμβολή στην οργάνωση, στην συσπείρωση, και στην πάλη που αναπτύχθηκε στα χρόνια μετά την μεταπολίτευση για τα ναυτεργατικά προβλήματα και δικαιώματα!

Συνέβαλε τα μέγιστα στην ανατροπή της χουντοθρεμμένης διοίκησης στην ΠΕΝΕΝ, στον εκδημοκρατισμό, στην μαζικοποίηση και την ταξική πορεία του ιστορικού μας σωματείου.

Είχε πρωταγωνιστικό ρόλο σε όλους τους αγώνες που ξετυλίχθηκαν εκείνη τη σημαντική περίοδο.

Διακρίθηκε για το ήθος, την συνέπεια, την ανιδιοτέλεια αλλά και την πίστη στις κομμουνιστικές και επαναστατικές αρχές, θέσεις και αξίες, για το χτίσιμο μιας νέας κοινωνίας χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο!!  

Στα 2,5 χρόνια της θητείας του Χρήστου Βιτουλαδίτη ως γραμματέα στην ΠΕΝΕΝ μόνο αρνητικές εμπειρίες είχα από αυτόν. Όλα αυτά τα χρόνια εκτός του ότι διαπίστωσα ότι ήταν επαγγελματίας ψεύτης, παράλληλα καθημερινά ερχόμουν αντιμέτωπος με την ανικανότητά του σε διάφορα θέματα:

• Ανίκανος να συγκρατήσει ονόματα μελών και ομιλίες τοποθετήσεις (π.χ στην Εκτελεστική της ΠΝΟ).
• Ανίκανος να εισπράξει συνδρομές μελών.
• Πήγαινε ταξίδι χωρίς λίστα μελών ή μπλοκ εισπράξεων (μέχρι που συνέβη να του στείλω την τσάντα του στην Κέρκυρα με λεωφορείο).
• Ανίκανος να συγκροτήσει Δ.Σ. Έλεγε δεν έχουμε απαρτία και ασχολούμουν εγώ. Επίσης αδιαφορούσε και δεν έβγαζε αντιπροσώπους για το ΕΚΠ.
• Ανίκανος να οργανώσει μία δράση – διαμαρτυρία – πορεία ή απεργία. Το μόνο που τον ένοιαζε ήταν ο εαυτός του.

Όσον αφορά με τις εισπράξεις συνδρομών από τα μέλη μας ή παραβόλων από υποψηφίους του συνδυασμού μας συνέβαιναν διάφορα. Κάποια παραδείγματα είναι τα ακόλουθα:

• Το 2022 εισέπραξε μερικές συνδρομές από μέλη μας και για μεγάλο χρονικό διάστημα 4 και 6 μηνών τα χρήματα δεν τα παρέδωσε στο Σωματείο ως όφειλε. Μετά από επιμονή μας να μας παρουσιάσει το μπλοκ εισπράξεων συνδρομών που είχε στην κατοχή του μας τα παρέδωσε.
• Κάποια παράβολα των εκλογών που είχε εισπράξει από υποψήφιους του συνδυασμού μας δεν τα παρέδωσε για μεγάλο χρονικό διάστημα και τελικά τα παρέδωσε μετά από έλεγχο που κάναμε.
• Κάποια μέλη μας υποψήφιοι στον Συνδυασμό του έδωσαν 100 +100 ευρώ για τα οποία χρήματα δεν έκοψε απόδειξη και τα χρωστάει ακόμη (ένας μάλιστα εξ αυτών τα χρήματα τα κατέθεσε στον προσωπικό του λογαριασμό, κάτι το οποίο είναι απαγορευτικό για το Σωματείο μας). Για αυτό το ατόπημα έπεται συνέχεια στα δικαστήρια….

Παράλληλα όταν πήγαινε κλιμάκιο, φόρτωνε στον εαυτό του 800-900 ευρώ για έξοδα και όταν τολμούσα να τον ελέγξω χτυπούσε τραπέζια ο «δημοκράτης».

Η ασυνέπεια που βιώσαμε εκ μέρους του όλο αυτό το διάστημα ήταν παροιμιώδης, ειδικά στα πρωϊνά, π.χ τα πλοία BLUE STAR DELOS και BLUE STAR PAROS τα οποία αναχωρούν 7.25 και 7.35 το πρωΐ αντίστοιχα και δεν τα είδε ποτέ εκτός από 2 φορές μέσα στα 2,5 αυτά χρόνια.

Δεν πίστευε στην γραμμή του Σωματείου και το χειρότερο πρώτη φορά από το 1983 που είμαι μέλος στο Σωματείο είδα Γραμματέα να μη μιλά σε Γενική Συνέλευση.

Το κυριότερο: Καταχράστηκε την εμπιστοσύνη την δική μου, του Ν. Κροκίδη και άλλων συναδέλφων οι οποίοι τον στήριξαν στην ανάδειξή του στο πόστο του Γ.Γ της ΠΕΝΕΝ.

Και τέλος διέπραττε το αισχρότερο όλων: Μαγνητοφωνούσε συζητήσεις του Προέδρου και τις έδινε στην ΠΝΟ. Το ομολόγησε μόνος του.

Υ.Γ.1: Κατά τα άλλα αποκαλούσε τους ΠΝΟτες κοπρίτες και  λαμόγια, ότι βουτάνε ταξίδια ανύπαρκτα τα Σωματεία σφραγίδες (έτσι τα αποκαλούσε).

Υ.Γ. 2: Οι Γερμανοί αποχωρώντας από την Ελλάδα εκτελούσαν τους καταδότες, εσένα ο Νταλακογεώργος σε προσωπικό θέμα σε αντάμειψε γενναιόδωρα, ξέρεις τι εννοώ….. Θα επανέλθω σχετικά με τα ταξίδια απεργίας και ελέγχους πλοίων με την ΠΝΟ…..

Μπανάσιος Απόστολος

Ταμίας ΠΕΝΕΝ 

Ποια ήταν τα άμεσα αίτια της πρόσφατης σειράς τραπεζικών χρεοκοπιών;

Η άμεση αιτία των πρόσφατων τραπεζικών χρεοκοπιών ήταν -όπως πάντα- η απώλεια ρευστότητας. Τι εννοούμε με αυτό; Οι καταθέτες της Silicon Valley Bank (SVB) και της First Republic, καθώς και της τράπεζας κρυπτονομισμάτων Signature, άρχισαν να αποσύρουν τα μετρητά τους σε μεγάλες ποσότητες και οι τράπεζες αυτές δεν είχαν ρευστό για να ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις των καταθετών.

Γιατί έγινε αυτό; Κυρίως για δύο λόγους. Πρώτον, μεγάλο μέρος των μετρητών που είχαν κατατεθεί σε αυτές τις τράπεζες είχε επανεπενδυθεί σε περιουσιακά στοιχεία που έχουν χάσει σημαντικά την αξία τους μέσα στον τελευταίο χρόνο. Δεύτερον, πολλοί από τους καταθέτες σε αυτές τις τράπεζες, κυρίως μικρές εταιρείες, είχαν διαπιστώσει ότι δεν έβγαζαν πλέον κέρδη ούτε έβρισκαν επιπλέον χρηματοδότηση από τους επενδυτές, αλλά εξακολουθούσαν να πρέπει να πληρώνουν τους λογαριασμούς και το προσωπικό τους. Έτσι, άρχισαν να αποσύρουν μετρητά από τις τράπεζες αντί να τα συσσωρεύουν.

Γιατί έχασαν την αξία τους τα περιουσιακά στοιχεία των τραπεζών; Οφείλεται στη γενικευμένη αύξηση των επιτοκίων σε όλον το χρηματοπιστωτικό τομέα, η οποία προκλήθηκε από τις ενέργειες της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ  (Fed) να αυξήσει απότομα και άμεσα την βασική πολιτική επιτοκίων της, υποτίθεται για να ελέγξει τον πληθωρισμό. Πώς λειτουργεί αυτό;

Λοιπόν, ας υποθέσουμε ότι οι τράπεζες, για να συγκεντρώσουν καταθέσεις, προσφέρουν  επιτόκιο 2%  ετησίως επί των καταθέσεων. Αυτό το επιτόκιο πρέπει να το καλύψουν, είτε χορηγώντας δάνεια με υψηλότερο επιτόκιο σε πελάτες, είτε επενδύοντας τα μετρητά των καταθετών σε περιουσιακά στοιχεία που αποφέρουν υψηλότερο επιτόκιο. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω της αγοράς στοιχείων που αποδίδουν παραπάνω ή που μπορούν να μεταπωληθούν με κέρδος (αλλά μπορεί να έχουν και μεγαλύτερο ρίσκο), όπως εταιρικά ή ενυπόθηκα ομόλογα ή μετοχές.

Οι τράπεζες μπορούν να αγοράσουν ομόλογα, τα οποία είναι ασφαλέστερα επειδή θα πάρουν τα λεφτά τους πίσω με την ωρίμανση του ομολόγου –ας πούμε σε 5 χρόνια. (ΣτΜ: ένα ομόλογο αποτελεί επί της ουσίας μια μορφή δανείου με προκαθορισμένο χρόνο επιστροφής των χρημάτων –την ωρίμανση/λήξη– και τα οποία προσφέρουν αποδόσεις στους αγοραστές, είτε ανά τακτά χρονικά διαστήματα, είτε ως τόκο στη λήξη). Και κάθε χρόνο η τράπεζα λαμβάνει υψηλότερο σταθερό επιτόκιο από το 2% που λαμβάνουν οι καταθέτες της. Παίρνει υψηλότερο επιτόκιο επειδή δεν μπορεί να πάρει τα χρήματά της πίσω αμέσως, αλλά πρέπει να περιμένει, ακόμη και για χρόνια.

Τα ασφαλέστερα ομόλογα που μπορεί κανείς να αγοράσει είναι τα κρατικά (ΣτΜ: αμερικανικά) ομόλογα, επειδή ο Θείος Σαμ δεν πρόκειται (πιθανότατα) να μην προχωρήσει σε επαναγορά του ομολόγου (αποπληρωμή του δανείου) μετά από πέντε χρόνια. Έτσι, οι μάνατζερ της SVB θεώρησαν ότι ήταν πολύ συνετοί αγοράζοντας κρατικά ομόλογα. Αλλά εδώ είναι το πρόβλημα: Αν αγοράσετε για 1.000 δολάρια ένα κρατικό ομόλογο που «λήγει» σε πέντε χρόνια (δηλαδή, θα πάρετε πίσω την επένδυσή σας στο ακέραιο σε πέντε χρόνια), το οποίο -ας πούμε- πληρώνει τόκο 4% ετησίως, ενώ οι πελάτες σας που έχουν καταθέσεις παίρνουν μόνο 2% ετησίως,  τότε βγάζετε χρήματα.

Αλλά αν η Fed αυξήσει το επιτόκιό της κατά 1%, οι τράπεζες πρέπει επίσης να αυξήσουν ανάλογα τα επιτόκια των καταθέσεών τους ή να χάσουν πελάτες. Το κέρδος της τράπεζας μειώνεται. Αλλά ακόμη χειρότερα, η τιμή του υπάρχοντος ομολόγου σας των 1.000 δολαρίων, στη δευτερογενή αγορά ομολόγων (η οποία είναι σαν την αγορά μεταχειρισμένων αυτοκινήτων) πέφτει. Γιατί; Επειδή, παρόλο που το κρατικό σας ομόλογο εξακολουθεί να πληρώνει 4% κάθε χρόνο, η διαφορά μεταξύ του επιτοκίου του ομολόγου σας και του τρέχοντος επιτοκίου για μετρητά ή άλλα βραχυπρόθεσμα περιουσιακά στοιχεία έχει μειωθεί.

Εάν χρειαστεί να πουλήσετε το ομόλογό σας στη δευτερογενή αγορά, κάθε πιθανός αγοραστής του ομολόγου σας δεν θα είναι διατεθειμένος να πληρώσει 1.000 δολάρια γι' αυτό, αλλά π.χ. μόνο 900 δολάρια. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο αγοραστής, πληρώνοντας μόνο 900 δολάρια και λαμβάνοντας το επιτόκιο του 4%, μπορεί τώρα να έχει απόδοση επιτοκίου 4/900 ή 4,4%, καθιστώντας την αγορά του πιο συμφέρουσα. Η SVB είχε ένα φορτίο ομολόγων που αγόρασε στην «ονομαστική τους αξία» ( τα 1.000 δολάρια) αλλά άξιζαν λιγότερο στη δευτερογενή αγορά (900 δολάρια). Είχε «μη πραγματοποιημένες ζημίες» στα βιβλία της. (ΣτΜ: οι μη πραγματοποιημένες ζημιές είναι οι ζημιές που προκύπτουν από την πτώση της αξίας ενός περιουσιακού στοιχείου που παραμένει στην κατοχή των εταιρειών, σε σχέση το κόστος στο οποίο αποκτήθηκε).

Αλλά γιατί να έχει σημασία αυτό, αν δεν χρειάζεται να τα πουλήσει; Η SVB θα μπορούσε να περιμένει μέχρι να λήξουν τα ομόλογα και τότε θα έπαιρνε πίσω όλα τα χρήματα της επένδυσής της συν τους τόκους των πέντε χρόνων. Αλλά εδώ είναι το δεύτερο μέρος του προβλήματος για την SVB. Με την αύξηση των επιτοκίων από τη Fed και καθώς οι ρυθμοί ανάπτυξης έπεφταν και πλησίαζαν προς την ύφεση, ιδιαίτερα στον τομέα των τεχνολογικών startup στον οποίο ειδικεύεται η SVB, οι πελάτες της έχαναν κέρδη και έτσι αναγκάστηκαν να εξαντλήσουν τη ρευστότητα τους και να αποσύρουν τις καταθέσεις τους από την SVB.

Τελικά, η SVB δεν διέθετε αρκετά μετρητά για να καλύψει τις αναλήψεις. Αντίθετα, είχε πολλά ομόλογα που δεν είχαν λήξει. Όταν αυτό έγινε αντιληπτό από τους καταθέτες, όσοι δεν καλύπτονταν από την κρατική ασφάλιση καταθέσεων (οτιδήποτε πάνω από 250.000 δολάρια) πανικοβλήθηκαν και υπήρξε μαζικό κύμα αναλήψεων από την τράπεζα. Αυτό έγινε φανερό όταν η SVB ανακοίνωσε ότι θα έπρεπε να πουλήσει -με ζημιά- μεγάλο μέρος των ομολόγων που κατείχε για να ανταποκριθεί στις αναλήψεις. Οι απώλειες φάνηκε να είναι τόσο μεγάλες που κανείς δεν θα έβαζε νέα χρήματα στην τράπεζα και η SVB κήρυξε πτώχευση.

Έτσι, η έλλειψη ρευστότητας μετατράπηκε σε πτώχευση -όπως συμβαίνει πάντα. Πόσες μικρές επιχειρήσεις διαπιστώνουν ότι αν είχαν πάρει λίγο περισσότερα από την τράπεζά τους ή από κάποιον επενδυτή, θα μπορούσαν να ξεπεράσουν την έλλειψη ρευστότητας και να παραμείνουν σε λειτουργία; Αντίθετα, αν δεν λάβουν περαιτέρω βοήθεια, πρέπει να κλείσουν. Αυτό είναι ουσιαστικά αυτό που συνέβη στην SVB, και στην Signature, την τράπεζα καταθέσεων κρυπτονομισμάτων, και τώρα στην First Republic, μια τράπεζα για μεσαίες επιχειρήσεις και πλούσιους ανθρώπους στη Νέα Υόρκη.

Ποιες ενέργειες έχουν κάνει οι ΗΠΑ αλλά και άλλα κράτη για να σταματήσουν τη χρηματοοικονομική κρίση; Θα είναι αρκετές για να αποτρέψουν άλλες καταρρεύσεις και να καθησυχάσουν τα χρηματιστήρια;

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα (Fed) και οι μεγάλες τράπεζες έχουν κάνει βασικά δύο πράγματα. Πρώτον, παρείχαν κεφάλαια προκειμένου να καλυφθεί η ζήτηση των καταθετών για μετρητά. Παρά το γεγονός ότι στις ΗΠΑ δεν προβλέπεται κρατική κάλυψη για τις καταθέσεις που ξεπερνούν τις 250.000 δολάρια, η κυβέρνηση κατάργησε αυτό το όριο και δήλωσε ότι θα καλύψει το σύνολο των καταθέσεων ως έκτακτο μέτρο. Δεύτερον, η Fed διαμόρφωσε ένα νέο χρηματοδοτικό μηχανισμό (Bank Term Funding Program) από τον οποίο οι τράπεζες μπορούν να δανείζονται για ένα έτος, χρησιμοποιώντας ως εγγύηση ομόλογα στην ονομαστική τους αξία για να πάρουν χρήματα και να καλύψουν τις αναλήψεις των καταθετών. Οπότε, δεν χρειάζεται να πουλήσουν τα ομόλογα που κατέχουν στις τρέχουσες, χαμηλότερες της ονομαστικής, τιμές τους. Αυτά τα μέτρα στοχεύουν στο να ανακόψουν τον τραπεζικό «πανικό» των μαζικών αναλήψεων. Φυσικά όμως, δεν επιλύουν τα υποκείμενα προβλήματα που οι τράπεζες αντιμετωπίζουν, λόγω της αύξησης των επιτοκίων και της μείωσης των κερδών των εταιρειών που χρησιμοποιούν τις τράπεζες.

Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι η Silicon Valley Bank (SVB) και οι άλλες τράπεζες είναι μικρά ψάρια και πολύ εξειδικευμένης δραστηριότητας, και, ως εκ τούτου, δεν αντανακλούν ευρύτερα συστημικά προβλήματα. Αυτό όμως είναι αμφισβητήσιμο. Πρώτα απ’ όλα, η SVB δεν ήταν μικρή τράπεζα, ακόμα κι αν ήταν εξειδικευμένη στον τομέα των εταιριών  τεχνολογίας. Ήταν η 16η σε μέγεθος τράπεζα στις ΗΠΑ και η κατάρρευση της ήταν η δεύτερη μεγαλύτερη στην ιστορία του χρηματοπιστωτικού τομέα των ΗΠΑ. Επιπλέον, μια πρόσφατη έκθεση του Ομοσπονδιακού Οργανισμού Ασφάλισης Καταθέσεων (Federal Deposit Insurance Corporation –FDIC) δείχνει ότι η SVB δεν είναι η μόνη που έχει υποστεί σημαντικές «μη πραγματοποιημένες ζημιές» στα βιβλία της. Το σύνολό τους ανέρχεται σήμερα σε 620 δισ. δολάρια, ή αλλιώς στο 2,7% του αμερικανικού ΑΕΠ. Αυτός είναι ο δυνητικός όγκος των απωλειών που οι τράπεζες θα υποστούν εφόσον πραγματοποιηθούν οι ζημιές. (ΣτΜ: δηλαδή, εφόσον πωληθούν τα περιουσιακά στοιχεία που έχουν χάσει την αξία τους)

Πράγματι, το 10% των τραπεζών έχουν μεγαλύτερες μη αναγνωρισμένες ζημίες από αυτές της SVB. Επίσης, η SVB δεν ήταν η χειρότερα κεφαλαιοποιημένη τράπεζα, καθώς το 10% των τραπεζών είχε χαμηλότερη κεφαλαιοποίηση από την SVB. Μια πρόσφατη μελέτη διαπίστωσε ότι η αγοραστική αξία των περιουσιακών στοιχείων του τραπεζικού συστήματος είναι κατά 2 τρισεκατομμύρια δολάρια χαμηλότερη από ό,τι υποδηλώνει η λογιστική αξία των περιουσιακών στοιχείων τους, λαμβάνοντας υπόψη τα χαρτοφυλάκια δανείων που διακρατούνται μέχρι την καθορισμένη ημερομηνία λήξης τους.

Υπολογιζόμενα στις τρέχουσες αξίες τους, τα περιουσιακά στοιχεία των τραπεζών έχουν χάσει συνολικά κατά μέσο όρο το 10% της αξίας τους, με το χαμηλότερο 5% να μετρά απώλειες της τάξης του 20%. Χειρότερα δε, αν η Fed συνεχίσει να αυξάνει τα επιτόκια, οι τιμές των ομολόγων θα μειωθούν περαιτέρω, οι μη πραγματοποιημένες ζημίες θα αυξηθούν και ακόμα περισσότερες τράπεζες θα αντιμετωπίσουν έλλειψη ρευστότητας.

Έτσι, τα μέτρα έκτακτης ανάγκης μπορούν να αποδειχτούν ανεπαρκή. Ο ισχυρισμός επί του παρόντος είναι ότι η πρόσθετη ρευστότητα που απαιτείται μπορεί να προκύψει μέσα από τις εξαγορές των αδύναμων τραπεζών από τις μεγαλύτερες και ισχυρότερες, αποκαθιστώντας την χρηματοπιστωτική σταθερότητα χωρίς να υποστούν πλήγμα οι εργαζόμενοι.  Αυτή είναι η λύση της αγοράς, όπου τα μεγάλα όρνεα κανιβαλίζουν τα ψοφίμια –όπως πχ, το βρετανικό παράρτημα της SVB που αγοράστηκε από την HSBC για 1 λίρα. Στην περίπτωση της Credit Suisse, οι ελβετικές αρχές προσπαθούν να επιβάλουν την εξαγορά της από τη μεγαλύτερη τράπεζα UBS σε τιμή ενός πέμπτου της τρέχουσας αγοραίας αξίας της CS.

Ωστόσο, αν η παρούσα κρίση γίνει συστημική, όπως συνέβη το 2008, όλα αυτά δεν θα είναι αρκετά. Αντιθέτως, θα υπάρξει «κοινωνικοποίηση» των ζημιών που υπέστη η τραπεζική ελίτ μέσω κρατικών διασώσεων, οι οποίες θα αυξήσουν τα χρέη του δημόσιου τομέα (που ήδη βρίσκονται σε επίπεδα ρεκόρ) και τα οποία θα μας φορτωθούν, μέσω της αύξησης της φορολογίας και της ακόμη μεγαλύτερης λιτότητας στις δημόσιες κοινωνικές δαπάνες και υπηρεσίες.

Θα συνεχίσουν η Fed και οι άλλες κεντρικές τράπεζες να ανεβάζουν τα επιτόκια προκειμένου να αντιμετωπιστεί ο πληθωρισμός ή θα κάνουν πίσω για να αποφύγουν νέες κρίσεις στις τράπεζες;

Το πιο πιθανό είναι πως οι κεντρικές τράπεζες θα συνεχίσουν να αυξάνουν τα επιτόκια στην μάταιη προσπάθειά τους να ελέγξουν τον πληθωρισμό. Θα σταματήσουν μόνο εφόσον υπάρξουν και περαιτέρω σειρές τραπεζικών καταρρεύσεων. Σε αυτή την περίπτωση ίσως και να αναγκαστούν να αντιστρέψουν τις συσταλτικές νομισματικές πολιτικές τους, προκειμένου να σώσουν τον τραπεζικό τομέα.

Αλλά για την ώρα παριστάνουν τις γενναίες και ισχυρίζονται ότι το τραπεζικό σύστημα είναι πολύ «ανθεκτικό» και σε πολύ καλύτερη κατάσταση απ’ ότι ήταν το 2008. Το να αντιστραφεί η νομισματική σύσφιξη θα ήταν καταστροφικό για την αξιοπιστία των κεντρικών τραπεζών, καθώς θα αποδεικνυόταν πως οι κεντρικές τράπεζες δεν ελέγχουν την ποσότητα του χρήματος ή το ύψος των επιτοκίων ή την τραπεζική δραστηριότητα – το αντίθετο μάλιστα.

Ποιες είναι οι βαθύτερες αιτίες του πληθωρισμού και της χρηματοοικονομικής αστάθειας σήμερα;

Ας ξεκινήσουμε από την αστάθεια. Ο καπιταλισμός είναι ένα εγχρήματο οικονομικό σύστημα. Η παραγωγή δεν γίνεται για την άμεση κατανάλωση επί τόπου. Η παραγωγή των εμπορευμάτων στοχεύει στην πώληση τους σε κάποια αγορά με χρήματα ως αντάλλαγμα. Και τα χρήματα είναι απαραίτητα για την αγορά εμπορευμάτων. Όμως τα χρήματα και τα εμπορεύματα δεν είναι το ίδιο πράγμα, οπότε η κυκλική κίνηση χρήματος και εμπορευμάτων είναι εγγενώς υποκείμενη σε αναταράξεις. Σε οποιαδήποτε στιγμή, όσοι κατέχουν χρήματα μπορούν να επιλέξουν να μην αγοράσουν εμπορεύματα στις ισχύουσες τιμές και αντιθέτως να τα αποθησαυρίσουν. Οπότε όσοι έχουν στην κατοχή τους εμπορεύματα πρέπει να ρίξουν τις τιμές ή μπορεί και να χρεοκοπήσουν. Πολλά πράγματα μπορούν να προκαλέσουν αυτή την αναταραχή στην ανταλλαγή χρήματος με εμπορεύματα ή χρήματος με χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία όπως ομόλογα και μετοχές – πλασματικό κεφάλαιο, όπως το αποκαλούσε ο Μαρξ.  Και αυτή μπορεί να συμβεί άξαφνα.

Όμως η κύρια υποκείμενη αιτία είναι η υπερσυσσώρευση κεφαλαίου στους παραγωγικούς τομείς της οικονομίας ή, με άλλα λόγια, η πτώσης της κερδοφορίας των επενδύσεων και της παραγωγής. Οι εταιρείες τεχνολογίας που ήταν πελάτες της SVB είχαν αρχίσει να χάνουν κέρδη και υπέστησαν απώλεια χρηματοδότησης από τους λεγόμενους venture capitalists (επενδυτές σε νεοφυείς επιχειρήσεις), επειδή αυτοί οι επενδυτές έβλεπαν τα κέρδη να μειώνονται. Γι' αυτό, λοιπόν, οι τεχνολογικές εταιρείες υποχρεώθηκαν να αντλήσουν μαζικά από τις καταθέσεις τους σε μετρητά. Αυτό κατέστρεψε τη ρευστότητα της SVB και την ανάγκασε να ανακοινώσει το ξεπούλημα των ομολόγων που είχε στην κατοχή της.

Στο χρηματοπιστωτικό κραχ του 2008, η κρίση ρευστότητας προκλήθηκε από την κατάρρευση της αγοράς ακινήτων -όχι της τεχνολογίας, όπως τώρα. Άφησε πολλούς δανειστές με σοβαρές απώλειες σε ενυπόθηκα ομόλογα και τα παράγωγα αυτών των ομολόγων πολλαπλασίασαν τις επιπτώσεις σε ολόκληρο τον χρηματοπιστωτικό τομέα και διεθνώς. Όμως η ίδια η κατάρρευση της αγοράς ακινήτων οφειλόταν σε μια πτώση της κερδοφορίας των παραγωγικών τομέων της οικονομίας από το 2005-6 και μετά, η οποία τελικά προκάλεσε μια απόλυτη πτώση των συνολικών κερδών που περιλάμβανε και τον τομέα των ακινήτων.

Αυτή τη φορά η νομισματική αναστάτωση προκλήθηκε από την εκτίναξη του πληθωρισμού σε παγκόσμιο επίπεδο μετά το τέλος της πανδημίας COVID. Αυτή οφείλεται κυρίως στις τεράστιες αυξήσεις του κόστους της ενέργειας και των τροφίμων λόγω της κατάρρευσης των διεθνών εφοδιαστικών αλυσίδων κατά τη διάρκεια του COVID και της μη αποκατάστασης τους στη συνέχεια.

Οι εταιρείες που ξαναέβαζαν μπρος τη λειτουργία τους διαπίστωσαν ότι δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν στην ανάκαμψη της ζήτησης: Δεν μπορούσαν να επαναφέρουν τα πλοία, τα εμπορευματοκιβώτια, τα λιμάνια, τις πλατφόρμες εξόρυξης πετρελαίου σε κανονικούς ρυθμούς λειτουργίας. Τα αποθέματα τροφίμων και ενέργειας εξαντλήθηκαν και οι τιμές είχαν αυξηθεί, ακόμη και προτού ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας εντείνει την κατάρρευση της αλυσίδας εφοδιασμού σε κρίσιμα εμπορεύματα. Πέρα από τα τρόφιμα και την ενέργεια, ο υποκείμενος πληθωρισμός επιταχύνθηκε λόγω της γενικά χαμηλής αύξησης της παραγωγικότητας στις μεγάλες οικονομίες: οι καπιταλιστικές επιχειρήσεις δεν μπορούσαν να βρουν αρκετό εξειδικευμένο προσωπικό μετά τον COVID και δεν είχαν επενδύσει σε νέες παραγωγικές δυνατότητες, οπότε η αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας δεν ήταν επαρκής για να ανταποκριθεί στην ζήτηση που είχε ανακάμψει.

Αυτό που είναι σαφές είναι ότι ο καλπασμός του πληθωρισμού δεν προκλήθηκε από το υψηλότερο κόστος εργασίας (δηλαδή από την αύξηση των μισθών). Αντιθέτως, οι μισθοί των εργαζομένων ήταν (και είναι) πολύ πίσω από το πληθωριστικό σπιράλ και δεν το αντισταθμίζουν. Αντίθετα, η αύξηση του κόστους των πρώτων υλών και οι ελλείψεις επέτρεψαν στις εταιρείες με τιμολογιακή δύναμη, δηλαδή στις μεγάλες πολυεθνικές, να ανεβάσουν τις τιμές και να αυξήσουν τα περιθώρια κέρδους σε επίπεδα ρεκόρ, ιδίως για τις εταιρείες ενέργειας και τροφίμων. Ήταν ένα σπιράλ κερδών-τιμών.

Παρόλα αυτά, οι νομισματικές Αρχές παντού αγνόησαν ή αρνήθηκαν ότι ο καλπάζων  πληθωρισμός ήταν ένα πρόβλημα που προέκυψε από την πλευρά της προσφοράς (όπως συνήθως συμβαίνει στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής). Αντ' αυτού, ισχυρίστηκαν ότι οφειλόταν στην υπερβολική ζήτηση, η οποία προκαλούσε ένα ανοδικό σπιράλ μισθών -τιμών. Έτσι, η απάντησή τους ήταν να αυξήσουν τα επιτόκια, να αντιστρέψουν τις προηγούμενες πολιτικές ποσοτικής χαλάρωσης (QE) και να στραφούν στην ποσοτική σύσφιξη (QT) και να μειώσουν τη ρευστότητα (φθηνά μετρητά και πιστώσεις). Έτσι, το κόστος δανεισμού για επενδύσεις από την πλευρά των επιχειρήσεων ή αποπληρωμής στεγαστικών δανείων από την πλευρά των νοικοκυριών κ.ο.κ. αυξήθηκε απότομα και έχει πλέον προκαλέσει ρωγμές στο τραπεζικό σύστημα.

Η ειρωνεία είναι ότι η αύξηση των επιτοκίων θα συνεχίσει να έχει ελάχιστη άμεση επίδραση στα επίπεδα του πληθωρισμού. Αντίθετα, η πολιτική αυτή συμπιέζει τα κέρδη και τους μισθούς και έτσι επιταχύνει την επιβράδυνση των οικονομιών προς μια ύφεση -όπως ακριβώς συνέβη στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980 υπό το καθεστώς του τότε προέδρου της Fed Βόλκερ, το οποίο οδήγησε σε πολύ βαθιά ύφεση την περίοδο 1980-2.

Σε τι διαφέρει αυτή η κρίση από την κρίση του 2008 και τη Μεγάλη Ύφεση; Τι αποκατέστησε την ανάπτυξη τότε; Είναι αυτά τα μέσα διαθέσιμα στους καπιταλιστές και τα κράτη τους σήμερα;

Η καπιταλιστική παραγωγή και οι επενδύσεις υποφέρουν από τακτικές και επαναλαμβανόμενες υφέσεις. Αυτές αποτελούν αναγκαίο διορθωτικό στοιχείο της τάσης της κερδοφορίας να πέφτει με την πάροδο του χρόνου. Οι υφέσεις απομακρύνουν ό,τι είναι «περιττό βάρος» και αφήνουν τους ισχυρότερους να καταλάβουν το χώρο των αδύναμων, μειώνοντας το κόστος εργασίας μέσω της υψηλότερης ανεργίας και θέτοντας έτσι τις βάσεις για υψηλότερη κερδοφορία και οικονομική ανάκαμψη. Αυτή η διαδικασία έχει ονομαστεί «δημιουργική καταστροφή».

Η Μεγάλη Ύφεση του 2008-9 το πέτυχε αυτό σε κάποιο βαθμό -αλλά μόνο σε κάποιο βαθμό. Η κερδοφορία του κεφαλαίου στις μεγάλες οικονομίες παρέμεινε κάτω από τα επίπεδα που παρατηρήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Αυτό κράτησε αδύναμες τις επενδύσεις στους παραγωγικούς τομείς. Οι εταιρείες εξαρτήθηκαν από την φθηνή ή σχεδόν μηδενική πίστωση για να συνεχίσουν να λειτουργούν -το ποσοστό των «εταιρειών-ζόμπι» που επιβιώνουν απλά συσσωρεύοντας περισσότερο χρέος έχει φτάσει τώρα περίπου στο 20%. Η προκαλούμενη από την πανδημία ύφεση του 2020 έδειξε ότι o καπιταλισμός βρίσκεται μεταξύ ύφεσης και στασιμότητας και δεν έχει ανακάμψει -δεν συνέβη ακόμη η δημιουργική καταστροφή.

Ποιες λύσεις έχει να προσφέρει σήμερα ο καπιταλισμός; Θα έχουν αποτέλεσμα;

Η «ορθόδοξη» απάντηση στα τραπεζικά κραχ είναι πάντα η ίδια: καλύτεροι κανόνες ρύθμισης και εποπτείας. Ακόμα και οι πιο ριζοσπάστες συστημικοί οικονομολόγοι όπως ο Τζόζεφ Στίγκλιτς, ή πολιτικοί όπως ο Μπέρνι Σάντερς και η Ελίζαμπεθ Γουόρεν, προωθούν αυτή τη λύση. Και όμως, η ρύθμιση ενός εγγενώς ασταθούς και κερδοσκοπικού χρηματοπιστωτικού τομέα απλώς δεν λειτουργεί.

Η ιστορία της ρύθμισης είναι μια ιστορία άγνοιας, εθελοτυφλίας και ψεύδους. Πάρτε για παράδειγμα την SVB: οι ρυθμιστικές αρχές απέτυχαν να αντιληφθούν τα ρίσκα που αναλάμβανε το διοικητικό συμβούλιο της SVB σε συνθήκες αύξησης των επιτοκίων, αγοράζοντας τόσα πολλά ομόλογα, παρά τις προειδοποιήσεις από διάφορες πηγές. Και ξανά και ξανά, έρχονται στην επιφάνεια τραπεζικά σκάνδαλα, τα οποία διέφυγαν της προσοχής των ρυθμιστικών Αρχών.

Αντί για ρύθμιση, αυτό που χρειάζεται είναι να περιέλθουν σε δημόσια ιδιοκτησία τα μεγάλα τραπεζικά και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τα οποία θα διοικούνται και θα ελέγχονται δημοκρατικά από τους εργαζόμενους σε αυτά τα ιδρύματα και στην ευρύτερη οικονομία. Πρέπει να κλείσουμε κερδοσκοπικές επενδυτικές τράπεζες όπως η Goldman Sachs ή επενδυτικά μεγαθήρια όπως η BlackRock. Πρέπει να τερματίσουμε τους εξωφρενικούς μισθούς και τα μπόνους των τραπεζικών στελεχών και των μεσαζόντων στην επενδυτική τραπεζική.

Οι τράπεζες θα έπρεπε να είναι μια δημόσια υπηρεσία, όπως η εκπαίδευση ή η αποκομιδή των σκουπιδιών, όχι ένα κέντρο τζογαρίσματος των χρημάτων μας στο χρηματοπιστωτικό καζίνο. «Α!» , λένε κάποιοι όμως, «ακόμη και αν οι κρατικές τράπεζες έπαιρναν μόνο καταθέσεις και στη συνέχεια δάνειζαν σε επιχειρήσεις για να επενδύσουν και σε νοικοκυριά για να αγοράσουν ακριβά είδη, θα μπορούσε να υπάρξει και πάλι πανικός και μαζικές αναλήψεις από τους καταθέτες».

Ναι, ίσως. Αλλά αυτό είναι μάλλον απίθανο αν οι καταθέτες γνωρίζουν ότι τα χρήματά τους είναι ασφαλή, επειδή το κράτος βρίσκεται πίσω από την τράπεζα και οι τράπεζες δεν κερδοσκοπούν πλέον και διοικούνται δημοκρατικά και με διαφάνεια. Αν τα επιτόκια αυξάνονταν και αυτό προκαλούσε απώλειες στις κρατικές τράπεζες από τα κρατικά ομόλογα που έχουν στην κατοχή τους, αυτές οι απώλειες θα μοιράζονταν ισότιμα σε όλη την κοινωνία και όχι αποκλειστικά στους εργαζόμενους για να σωθούν οι πλούσιοι καταθέτες και οι εταιρείες εις βάρος των υπολοίπων. Αλλά η δημόσια ιδιοκτησία των τραπεζών είναι ταμπού για όλα τα πολιτικά ρεύματα, ακόμα και για τα σοσιαλιστικά.

Ποια είναι η πιθανή πορεία που θα πάρει ο παγκόσμιος καπιταλισμός;

Οι δύο πρώτες δεκαετίες αυτού του αιώνα έδειξαν ότι ο καπιταλισμός έχει περάσει την ημερομηνία λήξης του. Η οικονομική ανάπτυξη έχει επιβραδυνθεί σε ρυθμούς σταγονόμετρου. Οι οικονομίες έχουν υποστεί δύο μεγάλες υφέσεις (2008-9 και 2020), συμπεριλαμβανομένης της μεγαλύτερης χρηματοπιστωτικής κατάρρευσης στην ιστορία. Οι επενδύσεις σε κλάδους που θα μπορούσαν να αυξήσουν τα εισοδήματα και να μειώσουν τις ώρες εργασίας δεν έχουν πραγματοποιηθεί.

Η υπερθέρμανση του πλανήτη και η κλιματική αλλαγή δεν έχουν αναχαιτιστεί και οδεύουμε προς μια υπαρξιακή καταστροφή. Η φτώχεια στον λεγόμενο Παγκόσμιο Νότο επιδεινώνεται και η ανισότητα των εισοδημάτων και του πλούτου αυξάνεται παντού. Ο καπιταλισμός έχει εγκλωβιστεί σε μια μακρά στασιμότητα ή ύφεση.

Αυτό θα ξεπεραστεί μόνο (και ακόμα και τότε μόνο προσωρινά), αν το κεφάλαιο καταστρέψει το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων σε τέτοιο βαθμό ώστε να αυξήσει την κερδοφορία και να αποκαταστήσει την αύξηση των επενδύσεων. Αλλά κάθε προσπάθεια να γίνει αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει πρωτοφανή ταξική σύγκρουση. Έτσι, όσοι σχεδιάζουν τις στρατηγικές του κεφαλαίου έχουν επιλέξει μέχρι στιγμής να κάνουν πολύ αργά βήματα και να μην αγγίζουν την καυτή πατάτα της εκκαθάρισης και της δημιουργικής καταστροφής. Αλλά υπάρχουν δυνάμεις εκεί έξω που επιθυμούν όλο και περισσότερο να το κάνουν αυτό.

Πηγή: kommon.gr