του Βασίλη Λιόση

Οι θεωρητικές διαμάχες περί ιμπεριαλιστικής ή εξαρτημένης Ελλάδας αναζωπυρώθηκαν με το ξέσπασμα της ελληνικής κρίσης. Η εφαρμογή των μνημονίων εξέφραζε τα συμφέροντα της ελληνικής ολιγαρχίας ή του γερμανικού ιμπεριαλισμού; Και ποια από τις δυο απόψεις επιβεβαιώθηκε; Αυτή που ισχυρίζεται ότι η Ελλάδα ανήκει στην ομάδα των ιμπεριαλιστικών κρατών του πλανήτη ή αυτή που μίλαγε για παρατεταμένη οικονομική και πολιτική εξάρτηση;

Υπάρχουν πολλές θεωρητικές παράμετροι που μπορούν να στηρίξουν (ή να «στηρίξουν») τη μία ή την άλλη άποψη. Δε θα αναλωθούμε στις θεωρητικές προσεγγίσεις του ζητήματος, αλλά στα ίδια τα γεγονότα της τελευταίας περιόδου. Και ως γνωστό τα γεγονότα είναι πολύ πεισματάρικα…

ΤΟ ΧΡΕΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΧΡΕΗ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ

Η Ελλάδα είναι άραγε η πλέον υπερχρεωμένη χώρα της ΕΕ; Αυτό είναι που την καθιστά το μαύρο πρόβατο των δανειστών; Ας δούμε μερικά ενδεικτικά νούμερα. Η Γερμανία σήμερα χρωστά στον ESM 190 δις ευρώ και έχει καταβάλει μόνο 21. Η Γαλλία επίσης οφείλει 145 δις και έχει καταβάλει 16 δις. Κι όμως παρά τις τεράστιες οφειλές και τα πολύ μικρά ποσά που έχουν αποπληρωθεί κανένα ζήτημα δεν έχει προκύψει και ουδείς έχει εγείρει θέμα για τις οφειλές των δυο ισχυρότερων «παικτών» της Ευρώπης. Ακόμη, όμως, κι αν πρόκειται για μικρότερης εμβέλειας «παίκτες», όπως η Ολλανδία και η Δανία και πάλι δε φαίνεται να προκύπτει τουλάχιστον σε αυτή τη φάση κάποιο θέμα. Σύμφωνα με έκθεση του Διεθνούς Ομίλου Συμβούλων Επιχείρησης McKinsey, η πλέον υπερχρεωμένη χώρα του πλανήτη είναι η Ολλανδία, της οποίας το άθροισμα δημόσιου, τραπεζικού και γενικά ιδιωτικού χρέους βρίσκεται στο 687% του ΑΕΠ της! Η Δανία επίσης είναι υπερχρεωμένη με το αντίστοιχο με την Ολλανδία χρέος της να φτάνει στο 538%! Και μόνο τα παραπάνω στοιχεία αρκούν για να κατανοήσει κάποιος ότι το μόρφωμα που λέγεται ΕΕ λειτουργεί με επίπεδα ισχύος στα οποία διαμορφώνονται σχέσεις κυριαρχούμενων και σχέσεις ηγεμόνων, σχέσεις υποτέλειας και σχέσεις επιβολής.

Εκτός των άλλων πρέπει να τονίσουμε πως η προσχώρηση της Ελλάδας στην ΕΟΚ εκτόξευσε το χρέος της από το 25 στο 91% του ΑΕΠ της, μέσα σε διάστημα δέκα ετών (1981-1991), ενώ οι δανειστές φρόντισαν να το απογειώσουν εν μέσω κρίσης και μνημονίων από το 130% στο 177% (2010-2014). Σε απόλυτα νούμερα αυτό μεταφράζεται σε χρέος 318 δις ευρώ.

Η ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΑΠΟΜΥΖΗΣΗΣ ΤΟΥ ΝΟΤΟΥ

Η κρίση που ενέσκηψε το 2008 ήταν παγκόσμια και χτύπησε το σύνολο των καπιταλιστικών χωρών. Ωστόσο, δε χτύπησε όλες τις χώρες με τον ίδιο τρόπο και την ίδια σφοδρότητα. Οι ιμπεριαλιστικές χώρες φρόντισαν μέσω της μεταφοράς της κρίσης από το εσωτερικό τους στο εξωτερικό να έχουν τις ελάχιστες δυνατές απώλειες, εξασφαλίζοντας νέα κέρδη για τους μονοπωλιακούς ομίλους τους αλλά και δημιουργώντας συνθήκες κοινωνικής συναίνεσης. Η Γερμανία έχει πρωτοστατήσει σε αυτή την τακτική: δημιουργεί συνθήκες «ρύθμισης» της δικής της κρίσης, πιέζοντας αφόρητα τους αδύναμους κρίκους. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ο Σόιμπλε απολαμβάνει δημοφιλία μεγαλύτερη της Μέρκελ.

Στην προσπάθεια της αυτή, η Γερμανία βρήκε ασφαλώς ένα πρόθυμο πολιτικό προσωπικό σε χώρες όπως η Ελλάδα, προκειμένου το πολιτικοοικονομικό της σχέδιο να πάρει σάρκα και οστά. Ο πρώτος και πιο πρόθυμος πολιτικός εκπρόσωπος του ελληνικού και όχι μόνο κεφαλαίου (πάντα αναφερόμαστε στην περίοδο της κρίσης) υπήρξε ο Γιώργος Παπανδρέου. Είναι πέρα από κάθε αμφιβολία το γεγονός ότι τα στοιχεία του δημοσιονομικού ελλείμματος και του δημόσιου χρέους διογκώθηκαν τεχνηέντως από την ΕΛΣΤΑΤ, παρά τις αντιδράσεις των εργαζομένων της. Οι αντιδράσεις αυτές αντιμετωπίσθηκαν με πραξικόπημα στην ΕΛΣΤΑΤ, διαλύθηκε το Διοικητικό της Συμβούλιο και η Διοίκησή της έγινε μονοπρόσωπη. Τα «μαγειρέματα» έγιναν στον τομέα της υποχρέωσης των νοσοκομείων, των δημοσίων επιχειρήσεων, των συμφωνιών ανταλλαγής (swaps) της GoldmanSachs. Βεβαίως, πρέπει να διευκρινίσουμε ότι η προθυμία του ελληνικού πολιτικού προσωπικού συνεχίζεται αμείωτη. Ο Δραγασάκης ως άλλος Σημίτης ευχαρίστησε δημόσια τις ΗΠΑ, κλείνοντας πονηρά το μάτι στην πέρα του Ατλαντικού ιμπεριαλιστική δύναμη, κάτι που είχε φροντίσει ποικιλοτρόπως να πράξει και ο Α. Τσίπρας.

Η Ελλάδα, με λίγα λόγια, κατόπιν εντολής των δανειστών και με τη συνεπικουρία της ελληνικής ολιγαρχίας και των πολιτικών εκφραστών της, μπήκε μεθοδευμένα σε αυτή την περιπέτεια των μνημονίων. Μια περιπέτεια που απέφερε κέρδη για τους δανειστές, ειδικά για τη Γερμανία, υποθήκευσε τη χώρα για τις επόμενες δεκαετίες, μετέφερε και μεταφέρει αξίες και την παραγόμενη υπεραξία από την Ελλάδα κυρίως στις ιμπεριαλιστικές χώρες της Ευρώπης και το ΔΝΤ. Το μοντέλο αυτό επαναλήφθηκε με διάφορες μορφές και με λιγότερη αγριότητα, αλλά οπωσδήποτε με αγριότητα, στην Κύπρο, την Πορτογαλία, την Ιρλανδία κ.α. Αυτή είναι ακριβώς η λειτουργία του ιμπεριαλισμού ίσως στην πιο ανάγλυφη μορφή του.

Σήμερα, η ύπαρξη του ΤΑΙΠΕΔ, ο ρόλος του Φούχτελ και του Ράιεχνμπαχ, οι επισκέψεις της τρόικας στα ελληνικά υπουργεία, όλη αυτή η επιτροπεία παίρνει νέες διαστάσεις μέσω της δημιουργίας του «ανεξάρτητου» ταμείου για το τελικό ξεπούλημα της ελληνικής δημόσιας περιουσίας. Το γεγονός ότι αυτό το υπέρταμείο δε θα είναι τελικά στο Λουξεμβούργο, αλλά στην Ελλάδα δεν έχει και μεγάλη σημασία. Αν και ο συμβολισμός θα ήταν πιο ισχυρός αν βρισκόταν εκτός χώρας, το ξεπούλημα είναι ξεπούλημα όπου κι αν γίνει. Μέσω της σύστασης του εν λόγω ταμείου πρόκειται να προκύψουν έσοδα 50 δις για τα επόμενα 30-35 χρόνια προκειμένου να αποπληρωθούν τα χρέη της Ελλάδας.

ΑΜΕΣΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΜΑ

Το 3^ο και ίσως σκληρότερο μνημόνιο δεν έφερε μόνο νέο οικονομικό στραγγαλισμό του ελληνικού λαού, αλλά και άμεσες παρεμβάσεις στη λειτουργία του ελληνικού κοινοβουλίου, συρρικνώνοντας περαιτέρω τις αρμοδιότητές του. Όπως αναφέρει η απόφαση της Συνόδου Κορυφής της Ευρωζώνης «Η κυβέρνηση οφείλει να διαβουλεύεται και να συμφωνεί με τους θεσμούς όσον αφορά όλα τα νομοσχέδια στους σχετικούς τομείς με επαρκή χρόνο πριν υποβληθούν σε δημόσια διαβούλευση ή στη Βουλή». Ουσιαστικά αυτό σημαίνει σχεδόν την κατάργηση της αυτοτέλειας του ελληνικού κοινοβουλίου σε σχέση με εξωτερικούς παράγοντες. Το ελληνικό κοινοβούλιο απλώς θα κάνει τη γραφειοκρατική δουλειά κι έπειτα οι δανειστές θα εγκρίνουν ή θα απορρίπτουν. Επί της ουσίας η νομοθεσία θα γίνεται από τους ιμπεριαλιστές και τη γραφειοκρατία τους.

Η παρέμβαση, όμως, του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού δεν τελειώνει εδώ. Οι πιστωτές όχι μόνο θα νομοθετούν αλλά καλούν την ελληνική κυβέρνηση να αναθεωρήσει παλαιότερες αποφάσεις της: «Εξαιρούμενου του νόμου για την ανθρωπιστική κρίση, η ελληνική κυβέρνηση θα επανεξετάσει με στόχο να τροποποιήσει τους νόμους που εισήχθησαν σε αντίθεση με τη συμφωνία της 20^ης Φεβρουαρίου, συνιστώντας υπαναχώρηση σε δεσμεύσεις προηγούμενων προγραμμάτων». Το γεγονός ότι αφήνεται ένα περιθώριο αντισταθμιστικών μέτρων δεν αναιρεί καθόλου την ουσία του ζητήματος.

Ο ΔΟΓΜΑΤΙΣΜΟΣ ΠΑΝΤΑ ΕΡΧΕΤΑΙ ΣΕ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΗ ΖΩΣΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ…

…για αυτό άλλωστε είναι και δογματισμός. Σε επίπεδο πολιτικής γίνεται δεξιός ή αριστερός οπορτουνισμός. Εν προκειμένω η επιμονή των υποστηρικτών της ιμπεριαλιστικής Ελλάδας (ΚΚΕ, τροτσκισμός, Μηλιός, μέρος του ελληνικού αναρχισμού), καταντά ειδικά στις σημερινές συνθήκες εμμονή. Δε λαμβάνει υπόψη τη λενινιστική ανάλυση, τον τρόπο λειτουργίας του ιμπεριαλισμού, τα ίδια τα γεγονότα. Η εμμονή αυτή, όμως, έχει άμεσο πολιτικό αντίκρισμα. Αυτός που αρνείται να δει ότι ο ελληνικός καπιταλισμός τελεί υπό καθεστώς οικονομικής και πολιτικής εξάρτησης, που κινείται σε ένα πλαίσιο τυπικής κι όχι διαλεκτικής λογικής, που θεωρεί ότι η ύπαρξη μονοπωλίων εξασφαλίζει από μόνη της την «ιμπεριαλιστικότητα» μιας χώρας, τελικά καταντά να βλέπει στην πολιτική του ανάλυση τη βασική αντίθεση και μόνον αυτή. Αρνείται να δει τις παραγόμενες αντιθέσεις, να θέσει το ζήτημα ενός σύγχρονου πατριωτισμού, να μιλήσει για εθνική ανεξαρτησία, να αναζητήσει τους βέλτιστους δρόμους για τη σύνδεση της τακτικής με τη στρατηγική, να συγκροτήσει κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες. Έτσι ο λόγος του καταντά να γίνεται θεολογικός, παραπέμποντας τα πάντα στο σοσιαλισμό που τον κάνει να μοιάζει με τη δευτέρα παρουσία.

Η άποψη που υπάρχει στην πλειονότητα του ελληνικού λαού με βάση την οποία οι Γερμανοί και οι Αμερικανοί κάνουν κουμάντο, ακόμη κι αν εκφράζεται συχνά με απλοποιήσεις, δεν είναι μια συλλογική φαντασίωση. Εδράζεται πάνω στην εμπειρία του, ειδικά όπως αυτή διαμορφώθηκε τα τελευταία πέντε χρόνια, που διέλυσε μια και καλή τα φληναφήματα περί ιμπεριαλιστικής Ελλάδας. Γιατί στα αλήθεια, όποιος επιμένει μονότονα ότι η Ελλάδα είναι ιμπεριαλιστική χώρα και τα όσα βιώνουμε ερμηνεύονται με φόντο το σχήμα της αλληλεξάρτησης, ας απαντήσει στο εξής ερώτημα: θα μπορούσε ποτέ η Ελλάδα να επιβάλει στη Γερμανία ή σε οποιαδήποτε άλλη χώρα, τα όσα υφίσταται σήμερα; Είναι προφανές πως όποιος απαντήσει καταφατικά στο παραπάνω ερώτημα, μόνο καταγέλαστος μπορεί να γίνει.