του Βασίλη Λιόση

Πρόσφατα διαβάσαμε ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών του καταξιωμένου συγγραφέα Διονύση Χαριτόπουλου. Το εν λόγω κείμενο φέρει τον τίτλο «Μόνο οι προλετάριοι έχουν πατρίδα», πραγματεύεται την έννοια του πατριωτισμού και ανάμεσα στα άλλα στο πώς την αντιμετώπισε το κομμουνιστικό κίνημα. Ο Χαριτόπουλος αντιμετωπίζει ορισμένες πλευρές του ζητήματος εύστοχα, ενώ για άλλες έχουμε τις ενστάσεις μας. Θα επιχειρήσουμε, λοιπόν, μία καταγραφή των συμφωνιών και των αντιρρήσεών μας.

Γράφει ο Χαριτόπουλος: «[…] Η πραγματικότητα διέψευσε το Μαρξ και τη Ρόζα, ότι οι προλετάριοι δεν έχουν πατρίδα. Οι εξελίξεις απέδειξαν πως οι προλετάριοι και πατρίδα έχουν και την υπερασπίζονται μέχρι θανάτου».

Κατ΄ αρχάς στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο, όντως αναφέρεται πως οι προλετάριοι δεν έχουν πατρίδα, αλλά οι Μαρξ-Ένγκελς διαφοροποιούνται από την έννοια της πατρίδας όπως αυτή την χειριζότανε το κεφάλαιο. Απόδειξη είναι ότι στο ίδιο το Κομμουνιστικό Μανιφέστο αναφέρεται πως η εργατική τάξη πρέπει να εξυψωθεί σε εθνική δύναμη απελευθέρωσης.

Κατά δεύτερο, η Ρόζα, αν και μεγάλη επαναστάτρια δεν απέφυγε τα λάθη στο εθνικό ζήτημα. Στην προσπάθειά της να αντιπαρατεθεί με τη σοσιαλδημοκρατία που είχε υιοθετήσει αστικά ιδεολογήματα, έπεσε σε μία ιδεολογική παγίδα. Είναι χαρακτηριστική η θέση της για την Πολωνία και η απάντηση που της έδωσε ο Λένιν. Η Ρόζα έθετε άμεσα ζήτημα κοινωνικής επανάστασης στην Πολωνία, παραβλέποντας το εθνικοανεξαρτησιακό ζήτημα που ταλάνιζε τον πολωνικό λαό, αφού η Πολωνία ήταν αποικία της Ρωσίας. Ο Λένιν από την πλευρά του δεν αρνιόταν το καθήκον της αυτοδιάθεσης. Επομένως, στους κόλπους των Μαρξιστών υπήρχαν σοβαρές διαφοροποιήσεις που δε μας επιτρέπουν τη διατύπωση ενός γενικευμένου συμπεράσματος με βάση το οποίο οι επαναστάτες εν γένει έπεσαν σε κάποιο βαρύ λάθος σχετικά με την έννοια του πατριωτισμού.

Μένοντας στο Λένιν, πρέπει να πούμε πως σωστά διαφοροποιήθηκε στο ζήτημα της υπεράσπισης της πατρίδας κατά τον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο. Αυτό γιατί επρόκειτο για μία πολεμική σύρραξη που προκάλεσε ο ιμπεριαλισμός κι έσυρε τις υπόλοιπες χώρες στο σφαγείο του πολέμου. Πάντως, ο Λένιν φροντίζει να δει και διαφοροποιήσεις, σημειώνοντας πως στην περίπτωση της Σερβίας, τίθεται ζήτημα υπεράσπισης της πατρίδας. Επιπλέον, δεν απαρνιόταν το ζήτημα του πατριωτισμού, αφού έλεγε χαρακτηριστικά ότι «σε εμάς τους Ρώσους δεν είναι ξένη η έννοια της εθνικής υπερηφάνειας».

Ωστόσο, ο Β΄ παγκόσμιος πόλεμος δεν ήταν μία απλή επανάληψη του Α΄. Υπήρχαν δυο βασικά στοιχεία που διαφοροποιούσαν την κατάσταση: η ύπαρξη της Σοβιετικής Ένωσης και η ύπαρξη του ναζιστικού τέρατος που απειλούσε την ανθρωπότητα με μία επιστροφή στο Μεσαίωνα. Τότε, το κομμουνιστικό κίνημα πολύ σωστά έθεσε το ζήτημα της υπεράσπισης της σοσιαλιστικής πατρίδας αλλά και κάθε πατρίδας που κινδύνευε από το φασισμό. Αυτή ακριβώς η τακτική ήταν που γιγάντωσε τα κομμουνιστικά κόμματα, συγκροτήθηκαν μεγάλα αντιστασιακά ρεύματα και η εξουσία κερδήθηκε σε σειρά χωρών.

Βεβαίως, για να είμαστε δίκαιοι, ο Χαριτόπουλος διευκρινίζει πως «Άλλωστε οι μαρξιστές δεν ήταν ποτέ εναντίον των εθνών, αλλά εναντίον των κρατών. Δεν ήταν αφελείς. Τα έθνη δεν μπορούν να καταργηθούν. Ακόμη και για τα κράτη δεν προέβλεπαν άμεση κατεδάφιση, αλλά σταδιακή, αργή απονέκρωση των μηχανισμών τους σε βάθος χρόνου, για να σβήσουν από μόνα τους όταν πια δεν θα είναι απαραίτητα».

Παρακάτω ο Χαριτόπουλος επισημαίνει: «Αυτό που συνέβη είναι ότι, αντί να διεθνοποιηθεί το κίνημα, διεθνοποιήθηκε το κεφάλαιο. Κι αφού πλέον “το κεφάλαιο δεν έχει πατρίδα”, πατρίδα έχουν μόνο οι προλετάριοι. […]».

Το κεφάλαιο πράγματι δεν έχει πατρίδα, με την έννοια ότι τοποθετείται όπου θεωρεί ότι διευκολύνεται η μεγιστοποίηση των κερδών του. Βεβαίως έχει εθνική βάση με την έννοια της έδρας και του κράτους που λειτουργεί υπέρ του. Σίγουρα, όμως, η έννοια της πατρίδας νοηματοδοτείται (ή πρέπει να νοηματοδοτείται) εντελώς διαφορετικά για το κεφάλαιο και την εργατική τάξη και το λαό. Για το κεφάλαιο η πατρίδα είναι μια υποτιθέμενη ιστορική συνέχεια του αίματος και συχνά καταλήγει στην ανωτερότητα της φυλής, ενώ η πραγματικότητα αντιστρέφεται πλήρως όταν η υπεράσπιση της πατρίδας ταυτίζεται με τα συμφέροντα της ολιγαρχίας. Οι «πατριώτες» εφοπλιστές, για παράδειγμα, ναυπηγούν τα πλοία τους εκτός Ελλάδας. Για την εργατική τάξη πατριωτισμός σημαίνει υπεράσπιση της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας της, των πλουτοπαραγωγικών πηγών της χώρας, της παιδείας, της υγείας, των εργασιακών σχέσεων, του βιοτικού επιπέδου του λαού. Εν τέλει, συμφωνούμε με την παραπάνω διαπίστωση του Χαριτόπουλου.

Εκεί, όμως, που συμφωνούμε εμφατικά με το Χαριτόπουλο, είναι όταν γράφει: «Την αμφισβήτηση πατρίδας και έθνους λογικά την αναμένει κανείς μόνο από κάποιον ένθερμο οπαδό της παγκοσμιοποίησης. Κάποιον εκπρόσωπο του διεθνούς κεφαλαίου που τα θεωρεί εμπόδιο στις μπίζνες του. Το απογοητευτικό είναι ότι μερίδα της Αριστεράς συντάσσεται με τις θέσεις τους. Ο πατριωτισμός του ανθρώπου διαβάλλεται ως απεχθής εθνικισμός.

»Η λέξη “πατριώτης” κατέληξε ύποπτη. Σημαίνει ρίζα, μνήμη, ιστορία. Όλα ανώφελα στην παγκόσμια αγορά. Όπως μας εξηγούν αλαζονικά, δεν υπάρχει πατρίδα, είναι απλώς στο φαντασιακό μας. […]».

Δεν ξέρουμε ποιες πολιτικές δυνάμεις εντάσσει ο Χαριτόπουλος στο τόξο της Αριστεράς και δεν είναι άλλωστε αυτό το θέμα μας. Εντελώς κωδικοποιημένα θα αναφερθούμε σε κάποιες ελληνικές πολιτικές δυνάμεις που δεν εντάσσονται όλες στην Αριστερά, για να δούμε το πώς αντιμετωπίζουν την έννοια του πατριωτισμού.

Το ΠΑΣΟΚ και ιδιαίτερα το ΠΑΣΟΚ του Σημίτη, υπήρξε εκείνη η πολιτική δύναμη που προώθησε τον κοσμοπολιτισμό του κεφαλαίου στο έπακρο και χλεύασε την έννοια του πατριωτισμού μέσω των ταλιμπάν-εκσυγχρονιστών.

Η ΝΔ, η κλασική αστική πολιτική δύναμη, παρουσιάζει τον πατριωτισμό ως μία υπερταξική έννοια που καλύπτει όλο το έθνος και κάνει συχνά ανιστόρητες αφηγήσεις.

Το ΚΚΕ μέσα από τα ντοκουμέντα του υπογραμμίζει πως η υπεράσπιση της πατρίδας έχει νόημα μόνο σε σοσιαλιστικές συνθήκες, ενώ το πρώτο γράμμα του Ζαχαριάδη με το οποίο καλείται ο ελληνικός λαός να υπερασπίσει την πατρίδα του, θεωρείται οπορτουνισμός.

Το ΝΑΡ αναφέρεται σε πατριωτισμό με εργατικό περιεχόμενο, στενεύοντας την έννοια του πατριωτισμού, αφού ο πατριωτισμός αφορά στα λαϊκά στρώματα κι όχι μόνο στο προλεταριάτο.

Οι τροτσκιστικές ομάδες βάλλουν μετά μανίας σε όποιον αναφερθεί στην ανάγκη ενός αντιιμπεριαλιστικού, αντιμονοπωλιακού πατριωτικού μετώπου και σε ζητήματα εθνικής ανεξαρτησίας. Παντού και πάντα αντικαπιταλισμός.

Η ΛΑΕ διαπράττει το λάθος «ανάποδα». Υπερτονίζει το πατριωτικό σε βάρος του ταξικού, αλλά ακόμη κι αυτό το πατριωτικό στοιχείο που προβάλλει είναι ανολοκλήρωτο, αφού διστάζει να θέσει θέμα εξόδου από την ΕΕ.

Οι αναρχικοί ή τουλάχιστον ένα μέρος τους έχουν γεμίσει τους τοίχους της Αθήνας με συνθήματα κατά της πατρίδας και του πατριωτισμού.

Ο ΣΥΡΙΖΑ με το τρίτο μνημόνιο δέσμευσε την Ελλάδα και το λαό της για τα επόμενα 99 χρόνια, ενώ η βουλευτής του Άννα Βαγενά με απύθμενο θράσος αναρωτήθηκε «τι είναι τα 99 χρόνια μπροστά στα 400 χρόνια τουρκοκρατίας»;

Απέναντι από όλους αυτούς η Χρυσή Αυγή που αξιοποιεί το κενό (και θα το αξιοποιήσει κι άλλο), παραπλανεί σημαντικά τμήματα του ελληνικού λαού και δημιουργεί αυταπάτες ότι είναι η μόνη πατριωτική δύναμη. Ασφαλώς, η Χρυσή Αυγή ουδεμία σχέση έχει με τον πατριωτισμό, αφού πρόκειται για υποστηρικτές των ναζί και των συνεργατών τους, δηλαδή των δολοφόνων του ελληνικού λαού κατά την περίοδο της κατοχής, και αφού πρόκειται για σφουγγοκωλάριους του εφοπλιστικού κεφαλαίου.

Οι ευθύνες της Αριστεράς (ΚΚΕ, ΑΝΤΑΡΣΥΑ, ΛΑΕ) μπορεί να αποδειχτούν ιστορικές. Ειδικά στο ζήτημα του πατριωτισμού παρουσιάζουν ιδεολογικοπολιτικές αγκυλώσεις. Ο Χαριτόπουλος έχει δίκιο, όταν λέει πως ο πατριωτισμός δεν είναι μία λαϊκή συλλογική φαντασίωση. Ο πατριωτισμός, μπορεί και πρέπει να αποτελέσει ένα σκαλοπάτι για να ανέβει ψηλότερα η πολιτική και ταξική συνείδηση των λαϊκών στρωμάτων. Όποιος δεν το καταλαβαίνει αυτό, τότε έστω και άθελά του δουλεύει υπέρ των πιο συντηρητικών και οπισθοδρομικών δυνάμεων.

πηγη: kordatos.org

Αυτές είναι οι πραγματικές μάχες που δίνουν ναυτικοί με τα κύματα, εν μέσω θυελλωδών ανέμων, σε ωκεανούς προκειμένου να φέρουν εις πέρας το έργο τους και με ασφάλεια να φτάσουν στο επόμενο λιμάνι...

πηγη: dokari.gr

Dave Zirin | μετάφραση Πάνος Πέτρου

αναδημοσίευση από thenation.com

Σε άρθρο που γράφτηκε πριν την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων, ο Dave Zirin αναδεικνύει την «άλλη μεριά» πίσω από την ιστορία της ομάδας προσφύγων στην Ολυμπιάδα του Ρίο, αυτήν της υποκρισίας της ΔΟΕ. Σε μια Ολυ­μπιά­δα όπου υπάρ­χουν ελά­χι­στες «όμορ­φες ιστο­ρί­ες», υπάρ­χει μία από την οποία έχουν αρ­πα­χτεί οι δη­μο­σιο­γρά­φοι και οι λά­τρεις των Ολυ­μπια­κών, λες και είναι σω­σί­βια λέμ­βος στο μο­λυ­σμέ­νο Κόλπο Γκουα­να­μπά­ρα. Πρό­κει­ται για την ιστο­ρία της πρώ­της Ολυ­μπια­κής Ομά­δας Προ­σφύ­γων στην ιστο­ρία, και αναμ­φί­βο­λα οι προ­σω­πι­κές δια­δρο­μές αυτών των αν­θρώ­πων είναι εντυ­πω­σια­κές. Οι 10 αθλη­τές-τριες θα πα­ρε­λά­σουν στην τε­λε­τή έναρ­ξης χωρίς εθνι­κή ση­μαία. Θα ανε­μί­σει μόνο η Ολυ­μπια­κή ση­μαία και οι 10 συμ­με­τέ­χο­ντες -η νε­ό­τε­ρη των οποί­ων είναι 13 ετών- θα εκ­προ­σω­πή­σουν τον εκρη­κτι­κά αυ­ξα­νό­με­νο προ­σφυ­γι­κό πλη­θυ­σμό όλου του πλα­νή­τη, που αυτήν τη στιγ­μή εκτι­μά­ται πως φτά­νει τα 60 εκα­τομ­μύ­ρια άτομα. Κο­λυμ­βη­τές-τριες από τη Συρία, αθλη­τές τζού­ντο από την Λαϊκή Δη­μο­κρα­τία του Κον­γκό και δρο­μείς από το Νότιο Σου­δάν. Πρό­κει­ται για ζω­ντα­νές απο­δεί­ξεις της ικα­νό­τη­τας ενός αν­θρώ­που να αντέ­χει και να ξε­περ­νά δυ­σκο­λί­ες. Θα ακού­σε­τε αρ­κε­τές φορές, για πα­ρά­δειγ­μα, την ιστο­ρία της Γιούσ­ρα Μαρ­ντί­νι από τη Συρία, η οποία κο­λύ­μπη­σε για 3μιση ώρες, κα­θο­δη­γώ­ντας μια μικρή βάρκα με 20 πρό­σφυ­γες. Είναι 18 ετών. «Δεν μι­λά­με την ίδια γλώσ­σα. Εί­μα­στε όλοι από δια­φο­ρε­τι­κές χώρες. Αλλά η Ολυ­μπια­κή ση­μαία μας ένωσε και τώρα εκ­προ­σω­πού­με 60 εκα­τομ­μύ­ρια αν­θρώ­πους από όλο τον κόσμο», είπε στην πρώτη συ­νέ­ντευ­ξη Τύπου στο Ρίο. «Θέ­λου­με να δεί­ξου­με σε όλους ότι μπο­ρού­με να κά­νου­με το οτι­δή­πο­τε. Καλοί αθλη­τές. Καλοί άν­θρω­ποι… οι πρό­σφυ­γες είναι κα­νο­νι­κοί άν­θρω­ποι που έπρε­πε να εγκα­τα­λεί­ψουν τις πα­τρί­δες τους. Όχι επει­δή το ήθε­λαν, όχι γιατί ήθε­λαν να γί­νουν πρό­σφυ­γες ή να δρα­πε­τεύ­σουν ή να απο­κτή­σουν δράμα στις ζωές τους. Έπρε­πε να φύ­γουν». Κατά την άφιξή τους στο Ολυ­μπια­κό χωριό, συ­νά­ντη­σαν ένα «εκ­στα­τι­κό κα­λω­σό­ρι­σμα» και αγκα­λιά­στη­καν από εκα­το­ντά­δες άλ­λους αθλη­τές. Να πε­ρι­μέ­νε­τε αντί­στοι­χες αντι­δρά­σεις τη στιγ­μή που θα μπουν στο Στά­διο Μα­ρα­κα­νά για την τε­λε­τή έναρ­ξης. Κι όμως, υπάρ­χει μια πα­ρα­φω­νία σε αυτήν την ιστο­ρία. Εγώ την εντό­πι­σα πρώτη φορά όταν διά­βα­ζα μια από τις λυ­πη­ρές ιστο­ρί­ες αυτών των γεν­ναί­ων αθλη­τών και ξαφ­νι­κά εμ­φα­νί­στη­κε στην οθόνη μου αυτή η φράση του προ­έ­δρου της Διε­θνούς Ολυ­μπια­κής Επι­τρο­πής, Τόμας Μπαχ: «Αυτοί οι πρό­σφυ­γες δεν έχουν σπίτι, δεν έχουν ομάδα, δεν έχουν ση­μαία, δεν έχουν εθνι­κό ύμνο. Θα τους προ­σφέ­ρου­με ένα σπίτι στο Ολυ­μπια­κό Χωριό μαζί με όλους τους άλ­λους αθλη­τές του πλα­νή­τη. Ο Ολυ­μπια­κός ύμνος θα παί­ξει προς τιμήν τους και η Ολυ­μπια­κή ση­μαία θα τους οδη­γή­σει στο Ολυ­μπια­κό Στά­διο. Θα είναι ένα σύμ­βο­λο ελ­πί­δας για όλους τους πρό­σφυ­γες του πλα­νή­τη, και θα κάνει τον κόσμο πιο συ­νει­δη­το­ποι­η­μέ­νο για το μέ­γε­θος της κρί­σης. Θα είναι επί­σης ένα σήμα στην διε­θνή κοι­νό­τη­τα ότι οι πρό­σφυ­γες είναι συ­νάν­θρω­ποί μας και πλού­τος για την κοι­νω­νία. Αυτοί οι πρό­σφυ­γες αθλη­τές θα δεί­ξουν στον κόσμο ότι παρά τις αδια­νό­η­τες τρα­γω­δί­ες τις οποί­ες αντι­με­τώ­πι­σαν, ο κα­θέ­νας μπο­ρεί να συμ­βά­λει στην κοι­νω­νία με το τα­λέ­ντο του, τις ικα­νό­τη­τες του και την δύ­να­μη του αν­θρω­πί­νου πνεύ­μα­τος». Ο Τόμας Μπαχ είναι ένας άν­θρω­πος που ξέρει πολύ καλά ότι η Ολυ­μπιά­δα περ­νά­ει ζόρια: Οι κά­τοι­κοι πολ­λών υπο­ψή­φιων να φι­λο­ξε­νή­σουν επό­με­νους αγώ­νες πό­λε­ων έχουν δη­λώ­σει φω­να­χτά ότι δεν θέ­λουν να έχουν καμία σχέση με την τε­ρά­στια κοι­νω­νι­κή ανα­στά­τω­ση που φέρ­νουν οι Ολυ­μπια­κοί Αγώ­νες. Ένας από τους λό­γους που ανα­φέ­ρουν οι δια­δη­λω­τές από τη Βο­στώ­νη ως την Κρα­κο­βία είναι ότι η άφιξη των Αγώ­νων ση­μαί­νει εκτο­πι­σμό των φτω­χών και ευά­λω­των πο­λι­τών. Αυτός ο εκτο­πι­σμός προ­κα­λεί αυτό που ο ΟΗΕ απο­κα­λεί «εσω­τε­ρι­κά εκτο­πι­σμέ­νο πρό­σω­πο». Κάθε Ολυ­μπιά­δα προ­κα­λεί τέ­τοιους «εσω­τε­ρι­κούς πρό­σφυ­γες», με απο­κο­ρύ­φω­μα το 1,5 εκα­τομ­μύ­ριο στο Πε­κί­νο το 2008. Είτε στην Ατλά­ντα είτε στη Σεούλ, η Ολυ­μπιά­δα είναι κάτι που προ­κα­λεί αστέ­γους εξαι­τί­ας των απαι­τή­σε­ων της ΔΟΕ. Το Ρίο απέ­κτη­σε 77.000 εσω­τε­ρι­κούς πρό­σφυ­γες από την στιγ­μή που ανέ­λα­βε τους Ολυ­μπια­κούς Αγώ­νες το 2009. Οι πιο διά­ση­μες εξώ­σεις έγι­ναν ελά­χι­στα μέτρα από το χώρο των Αγώ­νων, στην κοι­νό­τη­τα Vila Autódromo, όπου μόλις αυτήν την εβδο­μά­δα ολο­κλη­ρώ­θη­κε ο εκτο­πι­σμός και των τε­λευ­ταί­ων κα­τοί­κων που επέ­με­ναν να μεί­νουν στις εστί­ες τους. Καθώς γνώ­ρι­σα πολ­λές από τις οι­κο­γέ­νειες της Vila Autódromo που αντι­με­τώ­πι­σαν βία και άκου­σα τις ιστο­ρί­ες τους, βρί­σκω την πρώτη φράση του Μπαχ ορια­κά πα­ρα­νοϊ­κή. Δια­βά­στε την ξανά: «Αυτοί οι πρό­σφυ­γες δεν έχουν σπίτι, δεν έχουν ομάδα, δεν έχουν ση­μαία, δεν έχουν εθνι­κό ύμνο. Θα τους προ­σφέ­ρου­με ένα σπίτι στο Ολυ­μπια­κό Χωριό». Προ­σφέ­ρε­ται ένα προ­σω­ρι­νό σπίτι σε 10 αν­θρώ­πους, ενώ εκα­το­ντά­δες οι­κο­γέ­νειες εκ­διώ­κο­νται από τα πραγ­μα­τι­κά τους σπί­τια. Οι ιστο­ρί­ες από την Vila Autódromo μπο­ρεί να μην προ­κα­λέ­σουν την ίδια έμπνευ­ση στους δη­μο­σιο­γρά­φους, αλλά δεν είναι λι­γό­τε­ρο τρο­μα­κτι­κές: Μαρ­τυ­ρί­ες ηλι­κιω­μέ­νων αν­θρώ­πων να δέ­χο­νται απει­λές, πόρ­τες να σπάνε από την αστυ­νο­μία που ει­σβά­λει ένο­πλη, γεί­το­νες να απο­μα­κρύ­νο­νται με τη βία ο ένας από τον άλλο. Δεν είναι μια «όμορ­φη ιστο­ρία», αλλά η γεν­ναιό­τη­τα των κα­τοί­κων της κοι­νό­τη­τας είναι εξί­σου ζω­ντα­νή από­δει­ξη της δύ­να­μης του αν­θρω­πί­νου πνεύ­μα­τος και καλά θα κά­νε­τε να πι­στέ­ψε­τε ότι είναι κι αυτή μια ιστο­ρία των Ολυ­μπια­κών Αγώ­νων. Δεν ξε­χά­σω ποτέ τη γνω­ρι­μία μου με την Σά­ντρα το Μάη. Μια από τις λίγες που αρ­νή­θη­κε είτε να εκ­φο­βι­στεί είτε να εξα­γο­ρα­στεί, η Σά­ντρα μου είπε πως κρα­τού­σε τη θέση της γιατί «είναι ση­μα­ντι­κό να υπάρ­χει ένας χώρος όπου να μπο­ρούν να ζουν οι ερ­γα­ζό­με­νοι άν­θρω­ποι στο Ρίο». Συ­μπλή­ρω­σε, «θα έπρε­πε να δί­νουν Ολυ­μπια­κά με­τάλ­λια για το πέ­ταγ­μα αν­θρώ­πων έξω από τα σπί­τια τους». Όλοι έχου­με ακού­σει τη φράση «greenwashing» (ΣτΜ: «πρά­σι­νο ξέ­πλυ­μα» σε ελεύ­θε­ρη από­δο­ση), όταν μια εται­ρία ή κυ­βέρ­νη­ση που είναι εχθρι­κή απέ­να­ντι στα πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κά ζη­τή­μα­τα στή­νει μια ψεύ­τι­κη «βι­τρί­να» για να κερ­δί­σει δη­μό­σια συ­μπά­θεια που κα­νο­νι­κά δεν αξί­ζει. Δεν ξέρω αν υπάρ­χει λέξη «refugee-washing», αλλά ίσως θα έπρε­πε να υπάρ­χει.

Πηγή: rproject.gr

Τη δύσκολη κατάσταση που έχει δημιουργηθεί για την πλειοψηφία των εργαζομένων και συνταξιούχων της χώρας θα επιδεινώσουν τα μέτρα που θα αποφασιστούν στη διαπραγμάτευση κυβέρνησης και θεσμών το φθινόπωρο. Μετά τις ανατροπές στο ασφαλιστικό και τα φορολογικά, τον επόμενο μήνα μπαίνουν στη διαπραγμάτευση πλην των εργασιακών και μέτρα που αφορούν σοβαρές αντιλαϊκές ανατροπές στην πρόνοια, δηλαδή αλλαγές που θα επιβαρύνουν τους εργαζόμενους με τις μεγαλύτερες ανάγκες.

Όπως κάθε φορά η κυβέρνηση ισχυρίζεται και θα ισχυριστεί ότι δεν πρόκειται να παρθούν αποφάσεις που θα επιβαρύνουν το λαό, τουλάχιστον το φτωχότερο τμήμα του, υπάρχει όμως η διαπραγμάτευση, στην οποία πέρα από το τι θέλει και τι δηλώνει η κυβέρνηση θα παίξουν ρόλο οι δεσμεύσεις που ήδη έχει αναλάβει και οι απαιτήσεις των δανειστών, οι οποίες θα μπουν στο τραπέζι.

Για την καλύτερη ενημέρωση των αναγνωστών του Εργατικού Αγώνα δημοσιεύουμε σήμερα δύο άρθρα της εφημερίδας «Καθημερινή». Το πρώτο αφορά στις υποδείξεις της παγκόσμιας τράπεζας για τις περικοπές στην πρόνοια με τίτλο «Μαχαίρι στις δαπάνες της κοινωνικής πρόνοιας». Το δεύτερο αφορά στις απαιτήσεις των δανειστών για τη γενικότερη αναδιάρθρωση των κοινωνικών παροχών στην κατεύθυνση της ουσιαστικής μείωση τους, με τίτλο «Τρύπα ως 900 εκατ. βλέπει η τρόικα το ’17».

Το πρώτο:

Παγκόσμια Τράπεζα: Κόψτε φοροαπαλλαγές και επιδόματα

Έστειλε λίστα στην Αθήνα και προτείνει κατάργηση άνω των 100 παροχών

της Ρούλας Σαλούρου.

Νέο «ψαλίδι» σε όλο το φάσμα των φοροαπαλλαγών και κυρίως σε αυτές που ισχύουν για ιατροφαρμακευτικές δαπάνες, κατάργηση του επιδόματος θέρμανσης και «μαχαίρι» σε παροχές ανταποδοτικού τύπου, για τις οποίες έχουν καταβληθεί εισφορές, προβλέπει η λίστα που έχει ήδη παραδώσει στην ηγεσία του υπουργείου Εργασίας η Παγκόσμια Τράπεζα.

Ως γνωστόν, η τελευταία, μέσω του 2ου μνημονίου, έχει αναλάβει κεντρικό ρόλο στην αναδιάρθρωση του προνοιακού συστήματος στη χώρα μας. Συνεπώς, οι προτάσεις της έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα. Η λίστα περιλαμβάνει στα υπό «αναδιάρθρωση επιδόματα», μεταξύ άλλων, περισσότερες από 100 παροχές που δίνονται σε είδος ή σε χρήμα σε ασφαλισμένους ή ανέργους.

Όπως προαναφέρθηκε, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις εκπτώσεις φόρων (φοροαπαλλαγές) από τις ιατροφαρμακευτικές δαπάνες, με στόχο την εξοικονόμηση περίπου 100-120 εκατ. ευρώ. Επίσης, στο επίδομα θέρμανσης, καθώς διαπιστώθηκε ότι, βάσει των κριτηρίων που εφαρμόζονται, ενδέχεται οι δικαιούχοι να μην είναι πάντα αυτοί που πραγματικά έχουν ανάγκη ένα τέτοιο μέτρο. Το καλό είναι ότι η Τράπεζα δεν επιμένει σε περικοπές στα οικογενειακά επιδόματα.

Περικοπές σε όλο το φάσμα των φοροαπαλλαγών, με κυρίαρχες αυτές που ισχύουν για ιατροφαρμακευτικές δαπάνες, κατάργηση του επιδόματος θέρμανσης και «μαχαίρι» σε παροχές ανταποδοτικού τύπου για τις οποίες έχουν καταβληθεί εισφορές, περιλαμβάνει η λίστα που έχει ήδη παραδώσει στην ηγεσία του υπουργείου Εργασίας η Παγκόσμια Τράπεζα. Με στόχο τη μείωση των «ήδη περιορισμένων», όπως και το μνημόνιο αναγνωρίζει, δαπανών για κοινωνική πρόνοια στην Ελλάδα, σε μια περίοδο που οι δικαιούχοι τέτοιων παροχών αυξάνονται με δραματικό ρυθμό, τα συναρμόδια υπουργεία Εργασίας και Οικονομικών αναζητούν κεφάλαια, που ενδεχομένως να αγγίξουν και το 1 δισ. ευρώ, προκειμένου να χρηματοδοτηθεί από τον Ιανουάριο του 2017 η καθολική εφαρμογή του Κοινωνικού Εισοδήματος Αλληλεγγύης (KEA).

Πρόκειται για μια παραλλαγή του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος (EEE), η δεύτερη φάση του οποίου αναμένεται να ξεκινήσει σε 30 δήμους της χώρας εντός του Αυγούστου. Η μεταρρύθμιση της πρόνοιας έρχεται αμέσως μετά την ασφαλιστική μεταρρύθμιση και αναμένεται να βάλει φωτιά στη διαπραγμάτευση του φθινοπώρου, καθώς θα συζητείται με τους εκπροσώπους των δανειστών παράλληλα με τις αλλαγές στα εργασιακά.

100 παροχές

Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες της «Κ», η Παγκόσμια Τράπεζα, που μέσω του 2ου μνημονίου έχει αναλάβει κεντρικό ρόλο στην αναδιάρθρωση του προνοιακού συστήματος στη χώρα μας, περιλαμβάνει στα υπό «αναδιάρθρωση επιδόματα», μεταξύ άλλων, πάνω από 100 παροχές που δίνονται σε είδος ή σε χρήμα σε ασφαλισμένους ή και ανέργους, εκ των οποίων οι περισσότερες είναι ανταποδοτικού χαρακτήρα (π.χ. επιδότηση κατασκηνώσεων για ανέργους), ενώ κάποιες ήδη έχουν κοπεί (δώρα Χριστουγέννων και Πάσχα σε ανέργους).

Στη λίστα με τις υποδείξεις υπάρχουν ακόμη και οι εκπτώσεις φόρων (φοροαπαλλαγές) από τις ιατροφαρμακευτικές δαπάνες, με στόχο την εξοικονόμηση περίπου 100 με 120 εκατ. ευρώ. Ήδη, στο υπουργείο Οικονομικών «μετράνε» τις πιθανές αποδόσεις ενός τέτοιου ενδεχομένου, εξετάζοντας παράλληλα ποιοι από τους δικαιούχους των συγκεκριμένων φοροαπαλλαγών έχουν υψηλά εισοδήματα που δικαιολογούν πιθανή χρήση ιατροφαρμακευτικών υπηρεσιών εκτός εθνικού συστήματος υγείας και ποιοι κάνουν εκτεταμένη χρήση λόγω χρόνιων ή σοβαρών ασθενειών.

Στο στόχαστρο της Παγκόσμιας Τράπεζας έχει μπει και το επίδομα θέρμανσης καθώς διαπιστώθηκε ότι, βάσει των κριτηρίων που εφαρμόζονται, ενδέχεται οι δικαιούχοι να μην είναι πάντα αυτοί που πραγματικά έχουν ανάγκη ενός τέτοιου μέτρου.

Πληροφορίες αναφέρουν ότι η Παγκόσμια Τράπεζα δεν επιμένει σε περικοπές στα οικογενειακά επιδόματα, καθώς διαπιστώνει ότι η συνολική δαπάνη υπολείπεται των πραγματικών αναγκών ενός σύγχρονου και στοχοθετημένου συστήματος στήριξης των παιδιών. Να σημειωθεί ότι η ηγεσία του υπουργείου Εργασίας και η αναπληρώτρια υπουργός Κοινωνικής Αλληλεγγύης Θεανώ Φωτίου έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν σχεδιάζονται μειώσεις σε επιδόματα που λαμβάνουν άτομα με ειδικές ανάγκες καθώς και στα οικογενειακά επιδόματα, παρότι οι εκπρόσωποι των δανειστών και κυρίως το ΔΝΤ έχουν θέσει ανοιχτά το θέμα της περικοπής τους.

Στο συμπληρωματικό μνημόνιο του Ιουνίου γίνεται εκτενής αναφορά, ενώ και κατά τη διάρκεια της πρώτης αξιολόγησης είχε τεθεί από τους δανειστές αίτημα να συμπεριληφθούν στα εισοδηματικά κριτήρια, βάσει των οποίων καταβάλλεται το ΚΕΑ κατά τη β΄ πιλοτική φάση, τα αναπηρικά, μη ανταποδοτικού χαρακτήρα επιδόματα που δίνονται στα άτομα με αναπηρία. Κυβερνητικοί αξιωματούχοι επισημαίνουν πως οι δανειστές έχουν κατά καιρούς υποστηρίξει πως το κόστος για την πληρωμή των αναπηρικών επιδομάτων, περίπου 700 εκατ. ευρώ τον χρόνο, είναι σημαντικά υψηλό και εκτιμούν ότι αναμένεται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο κατά τη δεύτερη αξιολόγηση.

Η διαπραγμάτευση του Σεπτεμβρίου θεωρείται δύσκολη, καθώς για την εφαρμογή του Κοινωνικού Επιδόματος Αλληλεγγύης στο σύνολο των δικαιούχων ατόμων που διαβιώνουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας, εκτιμάται ότι θα απαιτηθούν κεφάλαια που ξεπερνούν το 1 δισ. ευρώ. Υπάρχουν βέβαια και άλλα δύο σενάρια που εξετάζονται στο οικονομικό επιτελείο, σε συνεργασία με τους δανειστές. Σύμφωνα με το δεύτερο, και εφόσον αποφασιστεί να καλυφθούν οι ανάγκες του 80% των ατόμων που έχουν ανάγκη, θα απαιτηθούν κεφάλαια ύψους 750 εκατ. ευρώ, ενώ βάσει του τρίτου σεναρίου, και υπό την προϋπόθεση ότι θα αποφασιστεί η κάλυψη μικρότερου ποσοστού δικαιούχων, θα χρειαστεί η εξοικονόμηση 550 εκατ. ευρώ.

Τα συναρμόδια υπουργεία, πάντως, αναζητούν περίπου 900 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 270 εκατ. αφορούν κεφάλαια που και σήμερα δαπανώνται για την εφαρμογή του προγράμματος ενάντια στην ανθρωπιστική κρίση.

Ενώ τα υπ. Εργασίας και Οικονομικών αναζητούν κεφάλαια 1 δισ. ευρώ για τη χρηματοδότηση του Κοινωνικού Εισοδήματος Αλληλεγγύης το 2017.

Και το δεύτερο:

«Τρύπα» έως 900 εκατ. βλέπει η τρόικα το ’17

του Σωτήρη Νίκα.

Μπορεί το ζήτημα της αλλαγής των στόχων του πρωτογενούς πλεονάσματος να έχει αναδειχθεί ως η αιτία των συνεχόμενων παρατάσεων στην κατάθεση του μεσοπρόθεσμου προγράμματος, αλλά αυτό δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα. Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες της «Κ», η τρόικα θεωρεί ότι με τις ελληνικές προτάσεις η δράση του Κοινωνικού Εισοδήματος Αλληλεγγύης (ΚΕΑ), που συμπεριλαμβάνεται στο Μεσοπρόθεσμο, δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί για το 2017, κυρίως, αλλά και για τα επόμενα χρόνια. Και στο πλαίσιο αυτό προκύπτει μια «τρύπα» στον προϋπολογισμό του επόμενου έτους που μπορεί να φθάσει έως και τα 900 εκατ. ευρώ.

Όπως αναφέρουν στελέχη με γνώση των συζητήσεων που έχουν γίνει τον τελευταίο μήνα μεταξύ οικονομικού επιτελείου και δανειστών, η ελληνική πλευρά έχει ξεκαθαρίσει ότι το ΚΕΑ θα περιλαμβάνεται στο επικαιροποιημένο Μεσοπρόθεσμο, καθώς αποτελεί κυβερνητική πολιτική στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της κρίσης. Επισημαίνουν δε ότι το υπουργείο Οικονομικών έχει προσδιορίσει ως πηγές χρηματοδότησης του ΚΕΑ τις εξής:

1. Περικοπή δαπανών του υπουργείου Εθνικής Άμυνας κατά 250 εκατ. ευρώ.

2. Εξοικονόμηση δαπανών από τη δράση της επισκόπησης δαπανών (spending review) σε όλο τον δημόσιο τομέα. Πρόκειται για μια δράση που θα ξεκινήσει πιλοτικά από τον Σεπτέμβριο στα υπουργεία Οικονομικών, Οικονομίας και Πολιτισμού, ενώ θα επεκταθεί στα υπόλοιπα υπουργεία και στους φορείς της γενικής κυβέρνησης εντός του 2017. Στόχος είναι να έχει ολοκληρωθεί έως και τον Ιούλιο του επόμενου έτους, ώστε τα όποια οφέλη προκύψουν να εγγραφούν στον προϋπολογισμό του 2018. Οι φορείς του Δημοσίου θα κληθούν να εντοπίσουν έως και 10% των δαπανών τους που θα μπορούσαν να μη γίνουν. Κάτι που εάν συμβεί, μπορεί να οδηγήσει σε εξοικονόμηση της τάξης των 400-500 εκατ. ευρώ.

3. Μεταφορές κονδυλίων από διάφορους κωδικούς, όπου διαπιστώνεται ότι υπάρχει η δυνατότητα και το περιθώριο για να υλοποιηθεί η κοινωνική πολιτική της κυβέρνησης.

Ωστόσο, η τρόικα έχει ήδη αντιδράσει αρνητικά στο σχέδιο αυτό, αμφισβητώντας την ικανότητα χρηματοδότησης του ΚΕΑ με αυτούς τους τρόπους. Αρχικά δεν θεωρούν αξιόπιστο το μέτρο της περικοπής των δαπανών του υπουργείου Άμυνας. Η μη ανταπόκριση του συγκεκριμένου υπουργείου σε αντίστοιχες δεσμεύσεις για τα προηγούμενα έτη είναι νωπή στις μνήμες των εκπροσώπων των θεσμών και για τον λόγο αυτό δεν εμπιστεύονται το υπουργείο Αμυνας ότι θα μπορούσε να προχωρήσει στις απαραίτητες περικοπές για να εξευρεθούν πόροι για την άσκηση κοινωνικής πολιτικής.

Spending review

Επιπλέον, βλέπουν με προβληματισμό το μέτρο του spending review. Όχι γιατί θεωρούν ότι δεν μπορεί να προκύψει εξοικονόμηση από τη διαδικασία της επισκόπησης των δαπανών, αλλά επειδή η όποια εξοικονόμηση θα αποτυπωθεί στον προϋπολογισμό του 2018. Κατ’ επέκταση, η χρηματοδότηση του ΚΕΑ για το 2017 δεν μπορεί να στηριχθεί στο spending review, ενώ και για το 2018 θα πρέπει να ξεκινήσει η δράση για να διαπιστωθεί εάν μπορεί η κυβέρνηση να υπολογίζει σε σημαντική εξοικονόμηση.

Με αυτά τα δεδομένα, η τρόικα ζητεί τη λήψη μέτρων άμεσης απόδοσης για τον προϋπολογισμό. Και προτείνει την περικοπή γενικότερα επιδομάτων που υπάρχουν, αλλά και φοροαπαλλαγών («κοστίζουν» στον προϋπολογισμό συνολικά περί τα 950 εκατ. ευρώ κάθε χρόνο), ειδικά στον τομέα της υγείας. Στο στόχαστρο των δανειστών βρίσκονται κοινωνικά και προνοιακά επιδόματα, όπως για παράδειγμα η επιδότηση για τις καλοκαιρινές διακοπές. Το σκεπτικό πίσω από τις προτάσεις αυτές είναι ότι θα πρέπει να υπάρξει εν γένει αναδιάρθρωση του συστήματος παροχών που υπάρχουν στο Δημόσιο ανεξαρτήτως της μορφής που αυτά δίνονται (απευθείας, μέσω απαλλαγών κ.λπ.).

Η «κόντρα» αυτή για το ΚΕΑ και τον τρόπο χρηματοδότησής του αποτελεί σημαντικό εμπόδιο στην επίτευξη συμφωνίας για το επικαιροποιημένο Μεσοπρόθεσμο. Εμπόδιο που έρχεται να προστεθεί στο μεγάλο «αγκάθι» της μείωσης των στόχων του πρωτογενούς πλεονάσματος για το 2019 και το 2020 που επιδιώκει η Αθήνα και δεν θέλουν οι δανειστές. Το αποτέλεσμα αυτών των δύο παραγόντων είναι η δήλωση του υπουργού Οικονομικών Ευκλ. Τσακαλώτου ότι το Μεσοπρόθεσμο θα κατατεθεί μετά τη λήξη της δεύτερης αξιολόγησης.

Πέραν αυτών, όμως, υπάρχουν και μικρότερα προβλήματα στην κατάρτιση του μεσοπρόθεσμου προγράμματος. Για παράδειγμα, σύμφωνα με πληροφορίες, στο εσωτερικό της τρόικας δεν υπάρχει συμφωνία για τις μακροοικονομικές προβλέψεις.

Επίσης, οικονομικό επιτελείο και θεσμοί δεν έχουν καταλήξει σε συμφωνία ούτε για την αποδοτικότητα των εσόδων, καθώς όσο δεν είναι σαφές το πώς θα κινηθεί η οικονομία, δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ασφάλεια η εισπραξιμότητα των φόρων (σχέση εσόδων ως ποσοστό του ΑΕΠ). Είναι ξεκάθαρο ότι από Σεπτέμβριο οι δύο πλευρές θα έχουν έντονες διαπραγματεύσεις για να κλείσουν όλα τα ανοιχτά ζητήματα.

Αμφισβητεί τη δυνατότητα χρηματοδότησης του Κοινωνικού Εισοδήματος Αλληλεγγύης σύμφωνα με τις προτάσεις της ελληνικής κυβέρνησης.

Πηγή: kathimerini.gr