Σήμερα: 17/05/2026
Π.Ε.Ν.Ε.Ν.

Π.Ε.Ν.Ε.Ν.

1-1.jpg

Παναγιώτης Μαυροειδής

Η χρεοκοπία του μοντέλου ΣΥΡΙΖΑ οδηγεί πλήθος διανοητών να εναποθέτουν ελπίδες και προσδοκίες στους Κόρμπιν, Σάντερς και (λιγότερο) τον Μελανσόν. Εξετάζουμε συγκεκριμένα το πρόγραμμα των βρετανών Εργατικών, που καταδεικνύει τον προσανατολισμό τους, καταγράφοντας πλευρές του αναδυόμενου ριζοσπαστισμού. Λειτουργώντας όμως ως συντηρητικός μετασχηματιστής του και ανάχωμα προς μια πιθανή αντικαπιταλιστική επαναστατική ροπή του.

Ο ΣΥΡΙΖΑ και η αριστερή στρουθοκάμηλοςΗ ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΕΝΟΣ ΜΟΝΤΕΛΟΥ

 Αφορμή για αυτό το κείμενο αποτέλεσε η έκδοση του βιβλίου της Ιρλανδής καθηγήτριας φιλοσοφίας Έλενας Σίχαν («Το κύμα του ΣΥΡΙΖΑ: Ανάβαση και συντριβή με την ελληνική Αριστερά») και η σχετική συζήτηση που πυροδότησε.

Η συγγραφέας- από τους θερμότερους υποστηριχτές του ΣΥΡΙΖΑ έως την ανοιχτή και χωρίς όρους συνθηκολόγησή του- με παραστατικό και έντιμο τρόπο καταγράφει την άνοδο και πτώση του άστρου του ΣΥΡΙΖΑ. Πιο σημαντική ωστόσο είναι η καταγραφή του θρυμματισμού των ελπίδων, μαζί και των θεωρητικών υλικών κατασκευής τους, ενός ευρύτερου ρεύματος της ευρωπαϊκής αριστεράς.

Στο ρεύμα αυτό συγκαταλέγεται πλήθος ακαδημαϊκών και άλλων διανοητών, που αναφέρονται στη «σύγχρονη ριζοσπαστική αριστερά», ενώ παράλληλα επιδιώκουν να νομιμοποιούν τα πολιτικά τους προτάγματα σε μια ορισμένη ανάγνωση του μαρξισμού και της ιστορικής εμπειρίας του εργατικού κινήματος στην Ευρώπη.

Η κατάρρευση της πολιτικής στρατηγικής ΣΥΡΙΖΑ έχει δημιουργήσει τουλάχιστον αμηχανία.

Αρκετοί από αυτούς, μεταξύ των οποίων και η Έλενα Σίχαν που δηλώνει πως δεν περίμενε ποτέ «τόσο απαίσια συνθηκολόγηση», ερμηνεύουν την τραγική αποτυχία του ΣΥΡΙΖΑ με όρους «προδοσίας» και «μετάλλαξης του ΣΥΡΙΖΑ σε ένα εντελώς άλλο κόμμα». Θεωρούν πως δεν υπήρξε ποτέ πρόβλημα με την ίδια τη στρατηγική ΣΥΡΙΖΑ, αφήνοντας αναπάντητο το ερώτημα πως έγινε δυνατή αυτή η «στροφή» της ηγεσίας και μάλιστα χωρίς σημαντικές απώλειας στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2015.

Άλλοι, όπως ο Καναδός καθηγητής οικονομίας Λίο Πάνιτς,  προτιμούν να μιλούν για εκβιασμό από μεριάς της ΕΕ, συνεχίζοντας τελικά την κριτική στήριξη στο ΣΥΡΙΖΑ.

Ο ίδιος, δηλώνει  με κάθε ευκαιρία, πως «η παλιά συζήτηση στην αριστερά γύρω από το δίλημμα ‘’μεταρρύθμιση ή επανάσταση’’ έχει καταστεί ντεμοντέ».

Τονίζει ότι «το ερώτημα του 21ου αιώνα δεν είναι ‘’μεταρρύθμιση ή επανάσταση’’, αλλά η «ανακοπή (restraint)της νεοφιλελεύθερης σφαγής», και το  «τι είδους μεταρρυθμίσεις (…) μπορούν να αποδειχθούν αρκετά επαναστατικές ώστε να αντέξουν στις επιθέσεις του καπιταλισμού» (Γκάρντιαν, 12/1/14).

Η περίφημη αυτή «ανακοπή» δεν αφορά το πεδίο της «τακτικής». Αναφέρεται και αναιρεί στρατηγικές σχετικές με την υπέρβαση του καπιταλισμού και επομένως πρέπει και η ίδια να κριθεί ως στρατηγική πρόταση.

Θα μπορούσε να τη χαρακτηρίσει κανείς ως μια «στρατηγική αποφυγής της επαναστατικής στρατηγικής»,χωρίς ρητή άρνησή της, αλλά με σαφή πολιτική λειτουργία: Από την κοινότυπη επισήμανση πως δε μπορεί κανείς να επιτεθεί σε μια τίγρη με γυμνά χέρια, τελικά καταφεύγει στο δρόμο της στρουθοκαμήλου που βάζει το κεφάλι στην άμμο, «ξεχνώντας» πως η τίγρης είναι πάντα εκεί.

Η εμπειρία του ΣΥΡΙΖΑ- αλλά όχι μόνο- έδειξε ακριβώς αυτό.

Για τον Κόρμπιν και το Μανιφέστο  (πρόγραμμα) των Εργατικών

Αναζητείται ένα «όραμα» ενός μοντέλου καπιταλισμού όπου η οικονομική, κοινωνική και πολιτική εξουσία του κεφαλαίου θα θεωρείται δεδομένη, αλλά θα διεκδικείται ένα νέο πλαίσιο συναίνεσης

 Αν και ελάχιστοι πλέον ευρωπαίοι διανοητές αισθάνονται περηφάνια και διάθεση να μιλήσουν για το ΣΥΡΙΖΑ, δεν ισχύει το ίδιο σε ό,τι αφορά τις ελπίδες και προσδοκίες τους για τους Κόρμπιν, Σάντερς και (λιγότερο) τον Μελανσόν. Αξίζει να παρατηρήσουμε τις βασικές πλευρές του Μανιφέστου (προγράμματος) των Βρετανών Εργατικών του Τζέρεμι Κόρμπιν, καθώς αυτό φαίνεται να εξισώνεται πλέον (από τον ίδιο κύκλο διανοουμένων) με τη μαγική ράβδο της απάντησης στον νεοφιλελευθερισμό.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αναπτύσσονται σημαντικά και ελπιδοφόρα ρεύματα ριζοσπαστικοποίησης εντός των ανεπτυγμένων καπιταλιστικών χωρών στο φόντο και των βαριών επιπτώσεων της καπιταλιστικής κρίσης, ειδικά για τους νέους ανθρώπους. Στο πλαίσιο αυτό ο «δημοκρατικός» (κατ’ άλλους «ρεφορμιστικός») πόλος του κλασικού ιστορικού αστικού διπολισμού, θα παίξει σημαντικό ρόλο. Από τη μια, με την ρητορική του καταδεικνύει και καταγράφει την ανάδυση αυτού του ριζοσπαστισμού. Από την άλλη, λειτουργεί ως συντηρητικός μετασχηματιστής του και ανάχωμα προς μια πιθανή αντικαπιταλιστική επαναστατική ροπή του υπό προϋποθέσεις.

Καλύτερα όμως ας «δώσουμε το λόγο» στο ίδιο το πρόγραμμα των Εργατικών. Δεν ξεχνούμε βέβαια ότι τα πολιτικά και εκλογικά προγράμματα αντιπροσωπεύουν την καλύτερη και όχι την χειρότερη ή πραγματική κατάληξή τους στο πεδίο της κοινωνικής πρακτικής και πολιτικής πράξης.

Ο Κόρμπιν κάνει λόγο για «μια οικονομία για όλους και όχι για τους λίγους». Η αναλυτική περιγραφή της ξεκινάει από μια διαπίστωση:

«Η δημιουργία πλούτου αποτελεί συλλογική προσπάθεια μεταξύ των εργατών, των επιχειρηματιών, των επενδυτών και της κυβέρνησης. Καθένας συμβάλει και καθένας πρέπει να μοιράζεται δίκαια την αμοιβή».

Τέτοια αρμονία στην καπιταλιστική κοινωνία…

Πως λοιπόν θα αυξηθεί ο πλούτος, που μετά θα τον μοιραστούν δίκαια όλοι; Στο Μανιφέστο προβάλλονται πλήθος προτάσεων, με βασικό άξονα τη διαμόρφωση μιας νέας αναπτυξιακής «βιομηχανικής πολιτικής», που θα στηρίζεται στη χαλιναγώγηση του χρηματοπιστωτικού τομέα και την τοποθέτηση των Μικρο-Μεσαίων Επιχειρήσεων στο κέντρο της (ΜΜΕ θεωρούνται οι επιχειρήσεις που έχουν ως 250 εργαζόμενους).

«Οι Εργατικοί είναι το κόμμα των ΜΜΕ», δηλώνεται εμφατικά, με επανάληψη του μόνιμου ρεφρέν κάθε πολιτικής διακήρυξης οποιουδήποτε αστικού κόμματος, που ορκίζεται πάντα ιδιαίτερη φροντίδα για τη «μικρή και μεσαία επιχείρηση». Εξαγγέλλουν επίσης την ενίσχυση του «συνεργατικού τομέα», σχετικών επιχειρήσεων σε δημοτικό επίπεδο.

Οι Εργατικοί υπόσχονται την πραγματοποίηση σημαντικών επενδύσεων (250 δις λίρες σε ορίζοντα δεκαετίας), μέσω Εθνικής Τράπεζας Επενδύσεων, σε βασικές υποδομές (πχ σιδηρόδρομοι), ενώ κάνουν λόγο για επαναφορά στο κράτος ή στον «έλεγχο του δημοσίου» πολλών πρώην «κοινωφελών επιχειρήσεων» που έχουν ιδιωτικοποιήσει προηγούμενες κυβερνήσεις των Συντηρητικών αλλά και των Εργατικών (ενέργεια, νερό, ταχυδρομείο). Σημειώνεται πως ο τομέας της πυρηνικής ενέργειας θα υποστηριχθεί πλήρως από μια μελλοντική κυβέρνηση Εργατικών.

Με ποιους πόρους θα γίνουν αυτά;

«Οι πολύ μεγάλες επιχειρήσεις θα πληρώσουν λίγο περισσότερο φόρο, κρατώντας ωστόσο το φορολογικό συντελεστή των επιχειρήσεων στη Μεγάλη Βρετανία, στα πλέον χαμηλά επίπεδα σε ότι αφορά τις πιο ανεπτυγμένες  χώρες», τονίζεται στο Μανιφέστο.

Η αισιοδοξία ξεχειλίζει: «Η πλειοψηφία των επιχειρήσεων λειτουργούν με βάση τους κανόνες, δηλαδή πληρώνουν τους φόρους τους και τους μισθούς των εργαζομένων, σε αντίθεση με λίγους και άπληστους που επιδιώκουν γρήγορα κέρδη».

Σε ότι αφορά το BREXIT (οι Εργατικοί ήταν αντίθετοι), αφού επισημαίνεται η «τεράστια συμβολή της ΕΕ στην προστασία της εργασίας και του περιβάλλοντος», τονίζεται πως θα διαπραγματευτούν τη διατήρηση των ωφελημάτων της Ενιαίας Αγοράς και της Τελωνειακής Ένωσης, για την προστασία της βρετανικής βιομηχανίας (44% των εξαγωγών γίνονται προς την ΕΕ). Στόχος είναι η «συνέχιση της συνεργασίας με την ΕΕ στα θέματα της κλιματικής αλλαγής, της αντιμετώπισης της ‘’τρομοκρατίας’’ και του προσφυγικού», ενώ διακηρύσσεται και η συνέχιση της κυριαρχίας στο Γιβραλτάρ (καθώς και η «προστασία όλων των βρετανικών κτήσεων»).

Στον τομέα της εργασίας γίνεται λόγος για ένα «δίκαιο συμβόλαιο». Μια προσεχτική ανάγνωση πλήθους επιμέρους θετικών διακηρύξεων για την «ενίσχυση του ρόλου των συνδικάτων», διαπιστώνεται πως η κεντρική ιδέα τελικά είναι η διατήρηση και εμπέδωση των νέων αντιδραστικών μοντέλων απασχόλησης που βασίζονται στην «απορρύθμιση» και την ελαστικοποίηση και η διαμόρφωση ενός νέου νομικού πλαισίου ελάχιστης «προστασίας των πλέον αδυνάτων», που «θα μειώνει τις τριβές». Ότι ακριβώς κάνει ο ΣΥΡΙΖΑ…

Ο τομέας της παιδείας αντιμετωπίζεται απόλυτα εργαλειακά και στο πλαίσιο της καπιταλιστικής ανάπτυξης, ενώ οι κοινωνοί της, εκπαιδευτικοί, μαθητές και σπουδαστές, ως «πόροι» για αυτή την ανάπτυξη, με έμφαση στην μαθητεία και τη διαρκή επιμόρφωση («από την κούνια ως τον τάφο»), ακόμη και με εναλλαγή τοποθέτησης εκπαιδευτικών σε εκπαιδευτικούς θεσμούς και επιχειρήσεις. Η πλέον θετική υπόσχεση αφορά την κατάργηση των διδάκτρων στα πανεπιστήμια.

Σε ότι αφορά τις συντάξεις οι Εργατικοί αποδέχονται τη δρομολογημένη αύξηση της ανόδου της ηλικίας σύνταξης στα 66 χρόνια και γενικά υποστηρίζουν τον καθορισμό της με βάση το προσδόκιμο επιβίωσης, κατά τη γνωστή λογική του κεφαλαίου «δουλειά ως τον τάφο».

Γίνεται λόγος για ανοικοδόμηση ενός εκατομμυρίου σπιτιών και ενίσχυση της αγοράς για απόκτηση πρώτης κατοικίας, ενώ στον τομέα της υγείας μιλούν για βελτίωση της δημόσιας υγείας μέσω φόρου 5% στην ιδιωτική υγεία και μείωση κατά 50% των δαπανών για συμβούλους διοίκησης.

Εκεί που το Μανιφέστο των Εργατικών γίνεται απολύτως συγκεκριμένο με νούμερα είναι σε ότι αφορά τις προσλήψεις 10.000 αστυνομικών (για ενίσχυση «ασφάλειας πολιτών»), για μέτρα κατά της «τρομοκρατίας», για τις προσλήψεις 500 συνοριοφυλάκων («προστασία συνόρων»), αλλά και 3.000 επιπλέον δεσμοφυλάκων για τις φυλακές. Αντίστοιχοι αριθμοί αναφέρονται και για τους πυροσβέστες (3.000), όχι όμως για εκπαιδευτικούς ή υγειονομικούς.

Σε ότι αφορά τη γεωστρατηγική θέση της Βρετανίας οι Εργατικοί του Κόρμπιν, τάσσονται ρητά υπέρ της συμμαχίας με τις ΗΠΑ (με δικαίωμα διαφωνίας σχετικά με την κλιματική αλλαγή), της ενεργής συμμετοχής στο ΝΑΤΟ (με κριτική μάλιστα στους Συντηρητικούς για μείωση δαπανών υπέρ ΝΑΤΟ), της συνεργασίας με ΕΕ σε επιχειρησιακές αποστολές ασφαλείας και στον πόλεμο κατά της «τρομοκρατίας». Μεταξύ των άλλων ως κριτήριο της στάσης του τίθεται η υπεράσπιση των προοπτικών της πολεμικής βιομηχανίας.

Τι περιγράφουν οι παραπάνω εξαγγελίες;

Ένα «όραμα» ενός μοντέλου καπιταλισμού όπου η ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και η συνακόλουθη οικονομική, κοινωνική και πολιτική εξουσία του κεφαλαίου, θα θεωρείται δεδομένη, ενώ την ίδια στιγμή θα διεκδικείται ένα νέο πλαίσιο συναίνεσης με ορισμένους κοινωνικούς τομείς «εκτός εμπορευματοποίησης», με ρόλο στα συνδικάτα και αναβαθμισμένες κάποιες λειτουργίες ελέγχου της αγοράς και προστασίας των εργαζομένων, ειδικά των πιο φτωχών.

Πρόκειται, πέραν των άλλων, για μια αβάσιμη και μη βιώσιμη προσδοκία μιας νέας κοπής σοσιαλδημοκρατίας, λίγες μοίρες πιο «αριστερά» από τους Μπλερ, Σρέντερ, Γκονζάλες, Ολάντ και χίλιες φορές πιο δεξιά από τη μεταπολεμική της εκδοχή που συντρίφτηκε στα βράχια ήδη από τις δεκαετίες του 70 και του 80 με την επέλαση του νεοφιλελευθερισμού και τη δική της ένταξη σε αυτόν.

Στο πλαίσιο αυτό η «ριζοσπαστική Αριστερά» που ονειρεύονται οι Ευρωπαίοι διανοούμενοι, αποκτά την «αξία» της αποκλειστικά και μόνο όντας στους κυβερνητικούς θώκους. Όπως το θέτει και πάλι ο Λ. Πάνιτς: Σε συνθήκες νεοφιλελευθερισμού η σημασία του να έχεις την κυβέρνηση «για να σταματήσεις τη φωτιά, είναι επείγουσα». Μαγικά, η κυβέρνηση αποσυνδέεται από το κράτος, το κράτος αποσπάται από τους υλικούς δεσμούς του με την οικονομική δομή και εξουσία του κεφαλαίου και φυσικά υποτιμούνται και αυτοί οι δεσμοί των αστικών κρατών με πολιτικο-οικονομικούς ή πολιτικούς συνασπισμούς, όπως η ΕΕ και το ΝΑΤΟ.

Καθοριστική η από τα «αριστερά» δικαιολόγηση

 ΕΜΦΑΝΙΖΕΤΑΙ ΩΣ ΜΟΝΟΔΡΟΜΟΣ Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ, ΕΥΤΕΛΙΖΕΤΑΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ

Ο Τσίπρας αλλά και υπουργοί και βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ, με κάθε ευκαιρία επαναλαμβάνουν: «Αν ο κόσμος διαφωνούσε με την πολιτική μας, θα ήταν στους δρόμους». Πέρα από πολιτική ύβρη και πρόκληση, τι άλλο μαρτυρεί αυτή η τοποθέτηση;

Πρώτον, η δήλωση καταδεικνύει ότι πράγματι βρισκόμαστε σε μια περίοδο ήττας του λαϊκού παράγοντα στον πρώτο γύρο εργατικής γενοκτονίας και κοινωνικής λεηλασίας. Η ήττα αυτή θα αποδειχτεί, ελπίζουμε και μαχόμαστε, προσωρινή και τακτική, ωστόσο δε μπορούμε να μη τη δούμε.

Δεύτερον, αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο του ΣΥΡΙΖΑ και γενικά του λεγόμενου «αριστερού, ριζοσπαστικού» χώρου στην επιτυχή επέλαση της αστικής, μνημονιακής επίθεσης. Ο ΣΥΡΙΖΑ, όχι μόνο δεν το κρύβει αυτό, αλλά το παινεύεται ανοιχτά. Το «πουλάει» μάλιστα, κομπάζοντας με περηφάνια.

Τρίτον, ειδικά πρέπει να επισημανθεί ο αρνητικός ρόλος όσων στήριξαν, θεωρητικά, πολιτικά και κινηματικά «από τα αριστερά» τον ΣΥΡΙΖΑ (ή στηρίζουν τώρα εξίσου απροσχημάτιστα ή ασυλλόγιστα τους Εργατικούς του Κόρμπιν). Είναι αυτοί κυρίως που προστάτευσαν -ομολογουμένως επιτυχώς- την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ από τις εξ αριστερών κριτικές, λοιδορώντας τες αυθαίρετα ως βιασύνη για «έφοδο στα χειμερινά ανάκτορα».

Η ζημιά που έκαναν ήταν διπλή.

Από τη μια, συμβάλλουν με «μαρξιστική» φρασεολογία στην απαξίωση κάθε έννοιας επαναστατικής προοπτικής έστω μελλοντικής, σε μια εποχή που είναι σε εξέλιξη μια αντ-επανάσταση, με βαθιές αντιδραστικές τομές στον καπιταλισμό και σε βάρος της εργατικής τάξης. Η επανάσταση ευτελίζεται με την ταύτισή της με αστεία καρικατούρα παντός καιρού, που παραπέμπει σε παιδικά καρτούν.

Από την άλλη, αυτή τους η οπτική διαστρεβλώνει συνειδητά τον πυρήνα της αριστερής κομμουνιστικής κριτικής. Κανείς δεν κατηγόρησε ποτέ το ΣΥΡΙΖΑ γιατί …δεν έκανε επανάσταση, ούτε αντιπρότεινε κάποια επανάσταση ως άμεση λύση. Υπήρχε όμως το ερώτημα και η ανάγκη των αναγκαίων και ώριμων ρήξεων που δεν έγιναν ποτέ, ενώ θα μπορούσαν να διαμορφώσουν μια άλλη ελπιδοφόρα δυναμική (έξοδος από ευρωζώνη/ΕΕ, διαγραφή χρέους, εθνικοποιήσεις, άμεση επαναφορά κατώτατου μισθού και 14μηνων συντάξεων κλπ).

«ΧΡΗΣΙΜΟΣ» ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ: Η θεωρία ως θεραπαινίδα της πολιτικής ενσωμάτωσης

ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΟΤΑΓΗ

Τον Μάιο του 2015 σε συνέντευξή του στην Αυγή, ο Λέο Πάνιτς έλεγε:

«Δεν υπάρχει μαγικό ραβδάκι, μια εκδοχή είναι ο ΣΥΡΙΖΑ να καταφέρει μόνο να δημιουργήσει μια τίμια, δίκαιη γραφειοκρατική κυβέρνηση με κράτος δικαίου, που θα εφαρμόσει την καπιταλιστική φύση του κράτους με αποτελεσματικό τρόπο. Θα ήταν τραγικό αν ο ΣΥΡΙΖΑ μείνει στην Ιστορία μόνο γι’ αυτό, όχι απίθανο όμως. Θα ήταν σίγουρα θετικό αποτέλεσμα, αλλά με σοσιαλιστικούς όρους θα ήταν τραγωδία». 

Έγινε ακριβώς ό,τι προέβλεψε!

Και όμως, με την ίδια μαρξιστική ενάργεια, ενώ τα πράγματα με το ΣΥΡΙΖΑ εξελίχθηκαν έτσι, ο Πάνιτς, εξακολουθεί να στηρίζει την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ.

Μια εικόνα χρήσης του μαρξισμού ως θεωρητικού πλαισίου για την δικαιολόγηση μιας πολιτικής θέσης, μα και της αντίθετής της, δημιουργεί την απαξίωσή του καθώς τον υποβιβάζει σε ρόλο θεραπαινίδας τρεχουσών πολιτικών επιλογών.

Μια ορισμένη χρήση των εννοιών της «ηγεμονίας» και της «αντίφασης», καθιστούν δυνατή αυτή την έκπτωση της επαναστατικής μαρξιστικής θεωρίας. Η καθοριστικότητα των εργατικών ταξικών συμφερόντων στη διαμόρφωση μιας επαναστατικής στρατηγικής και τακτικής καταργείται μέσω της παρουσίασης της υποταγής της στην αστική πολιτική, ως μια δήθεν επί ίσοις όροις διαπάλης για την «ηγεμονία». Κατά το ίδιο σχήμα, με ακρωτηριασμό της διαλεκτικής σκέψης, κάθε φαινόμενο παρουσιάζεται ταυτόχρονα ως «τούτο» και ως «άλλο», εξ αντικειμένου και σχεδόν αρμονικά «αντιφατικό», με παραγνώριση της δομικής κυρίαρχης πλευράς του και του συγκρουσιακού χαρακτήρα των αντιθέσεων.

Στο πλαίσιο αυτής της λογικής τα αστικά δημοκρατικά ή/και ρεφορμιστικά ρεύματα παρουσιάζονται ως ένα άθροισμα δεξιών και αριστερών τάσεων, με παραγνώριση της ουσιώδους πλευράς ότι αυτές μέσα στις διαφορές τους, αποτελούν οργανικό μέρος ενός συνεκτικού όλου με ηγεμονία της αστικής πολιτικής.

Με το σχήμα αυτό δικαιολογείται μέσω της τακτικής συμμαχίας με την «αριστερή τάση», η συνολική υποταγή στην ηγεμονεύουσα δεξιά αστική τάση. Πολύ περισσότερο όταν αυτός ο «προσεταιρισμός» γίνεται κατά βάση στο πεδίο της αστικής κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης και της κυβερνητικής διαχείρισης, που είναι προνομιακό για την αστική πολιτική και όχι στο πεδίο της αυτοτελούς πολιτικής δράσης και έκφρασης μιας ανατρεπτικής κοινωνικής πρακτικής στο πλαίσιο και της διαμόρφωσης νέων μορφών οργάνωσης και αγώνα της εργατικής τάξης και άλλων υποτελών τάξεων. Από τους δρόμους στο Σιάτλ, στον Σάντερς ως «αριστερή» πλευρά των Δημοκρατικών και μέσω αυτού στην πολεμοχαρή και νεοφιλελεύθερη Κλίντον ως «αριστερή» πλευρά του αστικού πολιτικού στερεώματος… Μια πολιτική συνέχεια που εξασφαλίζει την εξουδετέρωση και όχι την προωθητική επαναστατική μετάπλαση των ριζοσπαστικών κοινωνικών τάσεων που αναπτύσσονται.

Το να επαναλαμβάνει κανείς ότι «δεν είναι ώριμες οι συνθήκες για μια επανάσταση σήμερα», αποτελεί άχρηστη κοινοτυπία με σαφή πολιτική σκοπιμότητα την διαρκή άρνηση της αναζήτησης μιας επαναστατικής στρατηγικής και τακτικής στον παρόντα πολιτικό χρόνο. Το ερώτημα είναι διαφορετικό: Με ποια επαναστατική τακτική το σημερινό «ανέφικτο», γίνεται αγωνιστικά «εφικτό» αύριο; Ο δήθεν σύντομος και εύκολος δρόμος του ρεφορμισμού αναπαράγει τη Σισύφεια επανάληψη αποτυχιών.

Πηγή: Εφημερίδα ΠΡΙΝ 27/11/17

s32_121117_plastics.jpg

ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΙΑΛΙΟΣ

Είναι οι μικρές μας συνήθειες. Ο καφές «από τον δρόμο», το μπουκαλάκι με το νερό, το αναψυκτικό, για κάποιους και το τσιγάρο. Προϊόντα που πολλοί από εμάς καταναλώνουμε σε καθημερινή βάση, συχνά αρκετές φορές την ημέρα. Η «συνήθεια» είναι ισχυρή και δύσκολα κλονίζεται, ακόμα και αν ενοχλείσαι από τις θαμμένες «γόπες» στην άμμο ή τα πλαστικά καλαμάκια, ποτήρια και καπάκια που παρασύρει ο αέρας στη θάλασσα ή στοιβάζονται στα ταλαιπωρημένα καλαθάκια απορριμμάτων.

Μια νέα ευρωπαϊκή έρευνα για διαδεδομένα πλαστικά μιας χρήσης έρχεται να εκτιμήσει τις συνέπειες των επιλογών και στη χώρα μας: τουλάχιστον 666 εκατ. πλαστικά μπουκάλια νερού «καταναλώνονται» κάθε χρόνο στην Ελλάδα, 202 εκατ. πλαστικά ποτήρια καφέ, 900 εκατ. καλαμάκια, 37 εκατ. πλαστικά ταπεράκια φαγητού ή γλυκού. Oσο για τις «γόπες»; Περί τα 19 δισ. τσιγάρα καταναλώνονται κάθε χρόνο στην Ελλάδα και όλοι ξέρουμε πού καταλήγουν τα περισσότερα από τα αποτσίγαρα...

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τον μη κυβερνητικό οργανισμό Seas At Risk (που ασχολείται με την προστασία των θαλασσών), με κοινοτική χρηματοδότηση και είναι μια πρώτη απόπειρα καταγραφής της έκτασης του προβλήματος των πλαστικών μιας χρήσης στην καθημερινότητά μας. Η έκθεση εξετάζει ορισμένες από τις πιο δημοφιλείς κατηγορίες προϊόντων μιας χρήσης: πλαστικά μπουκάλια, ποτήρια και καπάκια καφέ, καλαμάκια και πλαστικούς αναδευτήρες, συσκευασίες φαγητού και «γόπες» τσιγάρων (οι οποίες συγκαταλέγονται στα πλαστικά μιας χρήσης, καθώς τα φίλτρα εμπεριέχουν πλαστικές ίνες).

Τα στοιχεία

Ελλείψει αναλυτικών δεδομένων, οι μελετητές χρησιμοποίησαν ως βάση διαθέσιμα στοιχεία ανά προϊόν από όσες χώρες αυτά υπάρχουν, κάνοντας αναγωγή στις υπόλοιπες με βάση τον πληθυσμό ή το κατά κεφαλήν εισόδημα. Eτσι, όπως προκύπτει για την Ελλάδα, «καταναλώνονται» ετησίως:

• Από 666 εκατ. έως 1,28 δισ. πλαστικά μπουκάλια (συνολικά στην Ε.Ε. 45-60 δισ.).

• Από 202 έως 369 εκατ. πλαστικά ποτήρια και καπάκια (συνολικά στην Ε.Ε. 13,7-17 δισ.).

• Περίπου 900 εκατ. καλαμάκια μόνο από τα ταχυφαγεία (46,5 δισ. σε όλη την Ε.Ε.).

• Από 37 έως 58 εκατ. πλαστικές συσκευασίες φαγητού (συνολικά στην Ε.Ε. 2,4-2,6 δισ.).

• Τέλος, στη χώρα μας «καταναλώνονται» 19 δισ. τσιγάρα ετησίως (580 δισ. σε όλη την Ε.Ε.).

Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον σε σχέση με τη χώρα μας είναι ότι οι αναγωγές αυτές... είναι σίγουρα πολύ μικρότερες από την πραγματικότητα. Για παράδειγμα, οι αναγωγές βάσει πληθυσμού δεν συμπεριλαμβάνουν το –ιδιαίτερα σημαντικό για τη χώρα μας– μέγεθος του τουρισμού (11 εκατ. πληθυσμού έναντι 20 εκατ. επισκεπτών).

Η περιβαλλοντική οργάνωση Greenpeace προσπάθησε πριν από μερικούς μήνες να συγκεντρώσει στοιχεία για την ίδια κατηγορία προϊόντων: χρησιμοποιώντας στοιχεία για την κατανάλωση καφέ στη χώρα μας εκτός σπιτιού (315.000 σάκοι καφέ τον χρόνο, που σημαίνει 1,3 δισ. καφέδες) και στοιχεία από τις αλυσίδες πώλησης καφέ take away, κατέληξε ότι ετησίως χρησιμοποιούνται περισσότερα από 300 εκατ. πλαστικά ποτήρια μιας χρήσης, περίπου ένα εκατ. την ημέρα.

Πού καταλήγουν τα πλαστικά αυτά; Στους ΧΥΤΑ (καθώς δεν είναι ανακυκλώσιμα) και στις θάλασσες. Σύμφωνα με έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος για τα απορρίμματα στις παραλίες (2015), σε κάθε 100 μέτρα παραλίας στη Μεσόγειο συλλέγονται 112 «γόπες», 110 καπάκια ποτηριών, 91 πλαστικά μπουκάλια και 131 καλαμάκια. Παρά την «ορατότητα» του προβλήματος στην Ελλάδα, η χώρα μας δεν έχει λάβει μέτρα για τον περιορισμό των καθημερινών προϊόντων μιας χρήσης, η κατανάλωση των οποίων είναι διαρκώς αυξανόμενη (τουλάχιστον για τις κατηγορίες προϊόντων που αναφέρθηκαν).

Τι μπορεί να γίνει

Ενα από τα βασικά ζητήματα είναι ότι, εκτός από τα πλαστικά μπουκάλια, τα υπόλοιπα προϊόντα που εξετάζονται στην έκθεση δεν καλύπτονται από την ευρωπαϊκή περιβαλλοντική νομοθεσία, καθώς δεν θεωρούνται προϊόντα συσκευασίας (επομένως δεν υπάρχουν στόχοι ανακύκλωσης κ.λπ.). Το ερώτημα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αφορά τον βαθμό ανάληψης ευθύνης από τη βιομηχανία παραγωγής πλαστικού και τους εισαγωγείς. Η πρώτη «Στρατηγική για τα Πλαστικά στην Ε.Ε.», που αναμένεται να παρουσιαστεί στο τέλος του έτους, έχει ως γενικό στόχο τη δημιουργία ενός πλαισίου για την επένδυση στην καινοτομία, ώστε τα πλαστικά προϊόντα να ενταχθούν περισσότερο στην κυκλική οικονομία – είναι άγνωστο όμως τι θα προβλέπει για τα πλαστικά μιας χρήσης. Υπάρχουν, όμως, ορισμένα καλά παραδείγματα ευρωπαϊκών πόλεων ή χωρών που έχουν ήδη αναλάβει δικές τους πρωτοβουλίες:

• Η πιο εντυπωσιακή προέρχεται από τη Γαλλία. Οπως έχει ανακοινώσει, θα απαγορεύσει από την 1/1/2020 την πώληση πλαστικών (ποτήρια, πιάτα, μαχαιροπίρουνα) σε σούπερ μάρκετ. Η απαγόρευση, όμως, δεν αφορά σε όλα τα καταστήματα λιανικής.

• Στο Μόναχο ο δήμος έχει ήδη από το 1990 απαγορεύσει τη χρήση ποτηριών ή μπουκαλιών μιας χρήσης σε οποιαδήποτε μεγάλη εκδήλωση πραγματοποιείται από τον δήμο ή σε χώρο του δήμου (ανάμεσα στις οποίες και η παγκοσμίως γνωστή Oktoberfest). Αντ’ αυτών, ενοικιάζονται στους διοργανωτές φορητά πλυντήρια πιάτων.

• Στην Κοπεγχάγη ο δήμος εγκατέστησε 60 πηγές πόσιμου νερού για να ενθαρρύνει τη χρήση μπουκαλιών πολλαπλών χρήσεων.

• Στη Νορβηγία έχει από το 1994 δημιουργηθεί ένα σύστημα επιστροφής μπουκαλιών και κουτιών από ποτά και αναψυκτικά. Για παράδειγμα, επιστρέφοντας ένα μπουκάλι μισού λίτρου, ο πολίτης παίρνει μια νορβηγική κορώνα. Εκτιμάται ότι το σύστημα έχει οδηγήσει σε ανάκτηση του 95% των συσκευασιών του είδους.

• Στο Φράιμπουργκ (Γερμανία) ο δήμος και το τοπικό πανεπιστήμιο δημιούργησαν την πρωτοβουλία «Freiburg cup»: προωθούν την πώληση, έναντι ενός ευρώ μιας επαναχρησιμοποιούμενης κούπας καφέ, την οποία ο πολίτης μπορεί να αφήσει σε οποιοδήποτε συνεργαζόμενο καφέ ή αρτοποιείο, λαμβάνοντας πίσω το ποσό.

ΠΗΓΗ: kathimerini.gr
Δευτέρα, 27 Νοεμβρίου 2017 06:29

Φόρτσα, Φάρσα!

stathis_241117.jpg

Είμαι βραβευμένος. Ο Τσίπρας αφιέρωσε το βραβείο που έλαβε για τις υπηρεσίες του στην Τρόικα και το Διευθυντήριο των Βρυξελλών (εν ονόματι του Βερολίνου) στον ελληνικό λαό! Το αφιέρωσε τιμώντας! (και αποτιμώντας) τις «θυσίες του ελληνικού λαού». Συνεπώς, είναι και η αφεντιά μου

 
  ένας από τους Έλληνες βραβευμένους. Έχω λάβει κι εγώ, όπως εκατομμύρια Έλληνες, το βραβείο της ανοιχτής παλάμης. Παρ’ ότι είμαι μάλλον μπουνταλάς διότι οι (αέναες) θυσίες μου οδηγούν σε έτι περαιτέρω θυσίες, λαμβάνω κι εγώ ένα βραβείο. Μπορεί να με θεωρούν μαλάκα
 
  αλλά είμαι ένας βραβευμένος μαλάκας.
 
  Και δεν μπορεί παρά να μας θεωρούν ηλίθιους οι κυβερνώντες (εν ονόματι του Βερολίνου) όταν η κυρία Αχτσιόγλου, φερ’ ειπείν σεμνύνεται να διατυμπανίζει τη μείωση της ανεργίας παραλείποντας τους 500.000 Έλληνες που έχουν φύγει στο εξωτερικό.
 
  Επί Τσίπρα το χρέος ανέβηκε περίπου όσον ανέβαινε και επί Σαμαρά, φθάνοντας (απ)αισίως τα 330 δισ. ευρώ, ήτοι στο 180% του ΑΕΠ. Πού διάολο πήγαν οι θυσίες μου; Είμαι τόσο μαλάκας που πληρώνω φόρους, για να πληρώνω αύριο περισσότερους; Εντάξει είπαμε να είμαι ένας βραβευμένος ηλίθιος αλλά όχι και να παίρνω πούλιτζερ στη μαλθακία!
 
  Πάντως, κατά τη βράβευσή μου ελέχθησαν τρομερά πράγματα από τους Επικυρίαρχους οίτινες με βράβευσαν. Στο πρόσωπό μου είδαν τον Σωκράτη και τη Μελίνα Μερκούρη! Αποδεικνύεται έτσι ότι οι εν λόγω ερίφηδες μπορεί να ’ναι Επικυρίαρχοι αλλά είναι και κλόουν. Διότι αν δεν είσαι κλόουν δεν συγκρίνεις τον Τσίπρα με τον «αντικομμουνιστή Νίξον που άνοιξε διάλογο με την Κίνα» (εννοώντας προφανώς ότι παρότι «κομμουνιστής» ο Τσίπρας μας έφερε την Ελλάδα πεσκέσι στο σφαγείο). Αλλά
 
  και ο Τσίπρας δεν υστέρησε στην πλάκα. Συνέκρινε τον εαυτόν του με τον Οδυσσέα (που τον έχει δέσει ο κ. Καρανίκας στο κατάρτι για να αντισταθεί στον πειρασμό των Σειρήνων, δηλαδή στον κ. Φίλη κι άλλους που ανήκουν στην αριστερή πτέρυγα της μαλακίας που μας δέρνει). Είναι συγκινητικό! Αυτήν τη βράβευση του ελληνικού λαού για τα βάσανα που του φορτώνουν και τα βασανιστήρια που του κάνουν, μόνον ένα πολυμορφικό ον, όπως ο Τσίπρας, θα μπορούσε να διανοηθεί. Εντάξει, κύριε
 
  σε βραβεύουν για τις υπηρεσίες σου στην Κομαντατούρ, οι φυλακισμένοι όμως στα κελιά τι σου φταίνε και τους αφιερώνεις την καταισχύνη σου; Ως φαίνεται στο τέλος αυτός ο πολιτικός σουρεαλισμός θα μας μουδιάσει το μυαλό. Η αφιέρωση Τσίπρα του βραβείου που έλαβε από τους Δυνάστες Δανειστές στον λαό, είναι σαν να αφιερώνει ο θεομπαίχτης στον Θεό το βραβείο που του απένειμε ο Μαμωνάς.
 
  Νομίζω – επιτρέψτε μου την εκτίμηση – ότι ο Τσίπρας πλέον διαβαίνει τον Ρουβίκωνα από την τραγωδία προς τη φάρσα. Αφήνει πίσω του τα «ηρωικά και πένθιμα» των διαπραγματεύσεων, τα μυξοκλάματα για τους αγώνες του στα μαρμαρένια αλώνια και τα επικά για τα success story και περνάει πλέον πεντακάθαρα στον χώρο του γκροτέσκ. Όταν φθάνει δηλαδή κανείς να επαίρεται για τον πολιτικό του διασυρμό από τους πρώην αντιπάλους του, έχει χαθεί κάθε μέτρο. Κι αν αυτοί που 
 
  σε έβριζαν ως λαϊκιστή και δημαγωγό επισείουν τώρα urbi et orbi τη μαδημένη δορά σου προς παραδειγματισμόν, κι αν οι ίδιοι αυτοί έχουν το σατανικό χιούμορ να βραβεύουν τη συντριβή σου
 
  εσύ τι μυαλά κουβαλάς για να το χαίρεσαι! Και μάλιστα να μου αφιερώνεις τις ντροπές σου ως έπαινο! Αυτό το γκροτέσκ παίγνιο, αυτόν τον αμοραλιστικό παραλογισμό, ο Τσίπρας τον μετέρχεται ήδη πολύν καιρό. Κι όταν ο καιρός της φαρσοτραγωδίας γίνεται πολύς, ο καιρός της τιμωρίας απομένει λίγος
 
ΠΗΓΗ: topontiki.gr

lapavitsas-696x434.jpg

Το προσχέδιο προϋπολογισμού που μόλις κατέθεσε ο Ευκλείδης Τσακαλώτος περιέχει τα εξής στοιχεία για το Δημόσιο Χρέος:

giablok2

Το Χρέος της Κεντρικής Διοίκησης – η σημαντικότερη μορφή του Δημοσίου Χρέους – αυξήθηκε από 321 δις το 2015 στα 326 δις το 2016 και προβλέπεται να φτάσει τα 335 δις το 2017 και τα 345 δις το 2018. Πρόκειται για άλμα 7,5%.

Ας αφήσουμε κατά μέρος την ιλαρή – και συνάμα τραγική – πλευρά του θέματος, δηλαδή ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα «διέγραφε» αυτό το χρέος τον καιρό της «ριζοσπαστικής» του επέλασης προς την εξουσία. Γιατί το διογκώνει εντυπωσιακά;

Στο προσχέδιο του καλού υπουργού αναφέρεται ότι το 2017 η Ελλάδα ήδη δανείστηκε 7,7 δις από τον ESM, μετά την δεύτερη αξιολόγηση, και θα δανειστεί άλλα 5,5 δις, μετά την ολοκλήρωση της τρίτης. Το συνολικό ποσό των 13,2 δις θα χρησιμοποιηθεί για να σχηματισθούν ταμειακά διαθέσιμα ασφαλείας (cash buffer). Η ίδια διαδικασία θα ακολουθηθεί και το 2018 και τα συνολικά διαθέσιμα μπορεί να ξεπεράσουν τα 20 δις.

Αυτή είναι η κύρια αιτία του άλματος του Δημοσίου Χρέους. Η Ελλάδα δανείζεται τεράστια ποσά από τον ESM, ώστε να σχηματίσει ταμειακά διαθέσιμα ασφαλείας για να μπορέσει να βγει στις αγορές … και να δανείζεται. Ή αλλιώς, δανείζεται απ’ τον Χανς, ώστε να βάλει χρήματα στην άκρη για να πείσει τον Τζον να της δανείζει κι αυτός. Αν πετύχει το μεγαλοφυές αυτό σχέδιο, η κυβέρνηση θα μπορέσει ίσως να μειώσει σταδιακά τα ταμειακά αποθέματα. Αν δεν πετύχει, θα χρησιμοποιήσει τα χρήματα του ESM για ένα διάστημα και μετά βλέπουμε.

Ο προφανής στόχος είναι να αποφευχθεί η ανάγκη υπογραφής νέου μνημονίου τον Αύγουστο του 2018, δηλαδή όταν τελειώνει το Τρίτο. Ο Αλέξης Τσίπρας θέλει πάση θυσία να το αποφύγει, ώστε να παρατείνει την παραμονή του στην εξουσία και να προετοιμάσει τις επόμενες εκλογές. Οι δανειστές θέλουν επίσης να το αποφύγουν, καθώς δεν υπάρχει πολιτική ανοχή για Τέταρτο Μνημόνιο, ιδίως στη Γερμανία. Έτσι η χώρα επιχειρεί μια ιλαροτραγική μανούβρα, την οποία θα εκτελέσει ο Ευκλείδης Τσακαλώτος.

Τα επακόλουθα για την κοινωνία θα είναι σκληρότατα. Για να εκταμιευθούν τα χρήματα του ESM οφείλει η κυβέρνηση να μην παρεκκλίνει ίχνος από τις επιταγές των δανειστών. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να διασφαλίσει και σημαντικά ποσά εξ ιδίων για το 2017 και το 2018, ώστε να συμβάλει στα ταμειακά διαθέσιμα. Η πρόσφατη έκθεση της Κομισιόν για την ελληνική κρίση – η οποία είναι καταπέλτης για την αποτυχία του προγράμματος – εκτιμά ότι η Ελλάδα θα συμβάλει στη χρηματοδότηση των δανειακών της αναγκών το 2017 με 1,4 δις από δημοσιονομικούς πόρους και 3,2 δις από ιδιωτικοποιήσεις. Για τους πρώτους οκτώ μήνες του 2018 εκτιμά αντίστοιχα 3 και 1,6 δις. Πράγμα που σημαίνει συστηματικό ξεπούλημα δημόσιας περιουσίας και γιγαντιαία πρωτογενή πλεονάσματα.

Προσηλωμένος στα διαθέσιμα ο κ. Τσακαλώτος προβλέπει πλεόνασμα 3,82% για το 2018 και όχι απλώς το 3,5% του Τρίτου Μνημονίου. Η φορολογική αφαίμαξη του ελληνικού λαού, η βαθιά περικοπή των δημοσίων δαπανών και η ασφυκτική υφεσιακή πίεση που ασκείται στην οικονομία πηγάζουν από την εξυπηρέτηση του τεράστιου χρέους. Όλα γίνονται χειρότερα από την ανερμάτιστη μανούβρα η οποία τώρα επιχειρείται και θα παρατείνει το μαρτύριο σε βάθος χρόνου.

Θα πρέπει επίσης η κυβέρνηση να κλείσει την τρίτη αξιολόγηση χωρίς παρατράγουδα. Το κύριο πρόβλημα είναι ο τεράστιος όγκος των προβληματικών δανείων των τραπεζών, για τα οποία δέχτηκε να μειωθούν μέσω διαγραφών, ρευστοποιήσεων και πωλήσεων. Τα ποσά που προβλέπονται μέχρι το 2019 είναι θηριώδη –  13,9 δις από διαγραφές, 11,5 δις από ρευστοποιήσεις και 7,4 δις από πωλήσεις. Αναπόφευκτα οι πλειστηριασμοί θα ενταθούν, με βαριές κοινωνικές επιπτώσεις. Οι αντιδράσεις θα είναι έντονες, καθώς θα γίνεται ευρύτερα αντιληπτή η σκληρή πραγματικότητα.

Τέλος, για να μπορέσει έστω κι έτσι να βγει η κυβέρνηση στις αγορές θα πρέπει το Δημόσιο Χρέος, παρά το άλμα δισεκατομμυρίων, να μην εκτιναχθεί ως προς το ΑΕΠ. Ο πίνακας του Ευκλείδη Τσακαλώτου σεμνά μας πληροφορεί ότι θα παραμείνει γύρω στο 185%. Έχει όμως υπολογίσει το ΑΕΠ του 2016 με τα αισιόδοξα στοιχεία του Μαρτίου και όχι με τα αναθεωρημένα του Οκτωβρίου που έδειξαν ύφεση –0,2%. Έχει επίσης αισιόδοξα προβλέψει ανάπτυξη 2,4% για 2017 και 3,6% για το 2018. Ακόμη και μια σχετικά μικρή απόκλιση για τα δύο αυτά χρόνια, πράγμα διόλου απίθανο στις σημερινές τραγικές συνθήκες της ελληνικής οικονομίας, μπορεί να ανεβάσει το χρέος πάνω από 190% του ΑΕΠ.

Η πορεία αυτής της κυβέρνησης έχει χαρακτηριστεί από την υποταγή στους δανειστές και το δος ημίν σήμερον, με μοναδικό στόχο την παραμονή της στην εξουσία. Η συμπεριφορά της πλέον λαμβάνει εξωφρενικές διαστάσεις. Διογκώνει το Δημόσιο Χρέος ώστε να κερδίσει πολιτικό χρόνο, ποντάροντας ότι θα πάρει και άλλα δάνεια από αλλού, αργότερα. Αδιαφορεί για τις κοινωνικές τριβές, την αφόρητη υφεσιακή πίεση και τον κίνδυνο μόνιμης διόγκωσης του χρέους. Πρόκειται για την πιο πειθήνια και την πιο επιπόλαιη κυβέρνηση που γνώρισε ο τόπος στα χρόνια της κρίσης.

ΠΗΓΗ: iskra.gr

Σελίδα 3594 από 4478
  • Τελευταια
  • Δημοφιλή