Πάνος Πέτρου

Ο Τραμπ, ο Μπάιντεν και οι πολιτικές προοπτικές στις ΗΠΑ

Η εξέ­γερ­ση ενά­ντια στο ρα­τσι­σμό και την αστυ­νο­μι­κή βία στις ΗΠΑ συ­γκρί­νε­ται πλέον με τα κι­νή­μα­τα της δε­κα­ε­τί­ας του ’60. Οι δια­δη­λώ­σεις είναι πα­ρα­τε­τα­μέ­νες, έχουν συ­γκλο­νι­στι­κή μα­ζι­κό­τη­τα, πο­λυ­φυ­λε­τι­κό χα­ρα­κτή­ρα και έχουν εξα­πλω­θεί σε κάθε με­γά­λη και μικρή πόλη σε όλες τις Πο­λι­τεί­ες των ΗΠΑ. 

Οι αρ­χι­κές κρα­τι­κές προ­σπά­θειες να ανα­κτη­θεί ο έλεγ­χος των δρό­μων (απα­γο­ρεύ­σεις κυ­κλο­φο­ρί­ας, κι­νη­το­ποί­η­ση Εθνο­φρου­ράς, διαρ­κείς απρό­κλη­τες αστυ­νο­μι­κές επι­θέ­σεις με­γά­λης έκτα­σης κι έντα­σης) απέ­τυ­χαν και –αν και η κα­τα­στο­λή συ­νε­χί­ζε­ται, προ­κα­λώ­ντας διαρ­κώς νέα θύ­μα­τα και εγκλή­μα­τα– υπάρ­χει η αί­σθη­ση ότι σε πολ­λές Πο­λι­τεί­ες και Αστυ­νο­μι­κά Τμή­μα­τα έχει δοθεί εντο­λή «αυ­το­συ­γκρά­τη­σης». 

Για άλλη μια φορά στην ιστο­ρία, η εξέ­γερ­ση λει­τουρ­γεί ως «εί­σο­δος των χωρίς φωνή στο πο­λι­τι­κό προ­σκή­νιο», καθώς και οι πιο αγα­να­κτι­σμέ­νοι επι­κρι­τές των «τα­ρα­χών», υπο­χρε­ού­νται να το­πο­θε­τη­θούν πάνω στις αι­τί­ες τους. Το ζή­τη­μα του ρα­τσι­σμού και της αστυ­νο­μι­κής βίας ει­σέ­βαλ­λε στο επί­κε­ντρο του δη­μό­σιου δια­λό­γου με πρω­το­φα­νή τρόπο και ορμή. Ο καλ­λιερ­γη­μέ­νος για δε­κα­ε­τί­ες μύθος των «με­τα­φυ­λε­τι­κών» ΗΠΑ της «αχρω­μα­το­ψί­ας» γκρε­μί­στη­κε. Το Black Lives Matter είχε αρ­χί­σει να τον απο­δο­μεί και να τον φθεί­ρει, αλλά οι «βδο­μά­δες που συ­γκλό­νι­σαν τον κόσμο» τον ισο­πέ­δω­σαν.  

Η εξέ­γερ­ση έχει επι­φέ­ρει με­γά­λες με­τα­το­πί­σεις και στην κοινή γνώμη. Πλειο­ψη­φι­κή συ­μπά­θεια στους δια­δη­λω­τές, πλειο­ψη­φι­κή στή­ρι­ξη σε μια σειρά μέτρα πε­ριο­ρι­σμού της δύ­να­μης της αστυ­νο­μί­ας, πλειο­ψη­φι­κή αί­σθη­ση ότι «υπάρ­χει δο­μι­κό φυ­λε­τι­κό ζή­τη­μα στις ΗΠΑ» -μια αί­σθη­ση που ήταν μειο­ψη­φι­κή στα πρώτα χρό­νια του BLM και στις εξε­γέρ­σεις του Φέρ­γκιου­σον και της Βαλ­τι­μό­ρης. Οι ακτι­βι­στές του BLM αλλά και έμπει­ρα στε­λέ­χη όπως η Άτζε­λα Ντέι­βις ση­μειώ­νουν εν­θου­σια­σμέ­νοι ότι «επι­τέ­λους ακού­νε αυτό που τους λέ­γα­με!».  

Επι­πλέ­ον, οι δια­δη­λώ­σεις και οι «τα­ρα­χές» έχουν πε­τύ­χει μι­κρές υλι­κές νίκες: μειώ­σεις αστυ­νο­μι­κών προ­ϋ­πο­λο­γι­σμών σε κά­ποιες Πο­λι­τεί­ες, απο­μά­κρυν­ση ρα­τσι­στι­κών μνη­μεί­ων σε άλλες (όταν δεν το κά­νουν οι δια­δη­λω­τές μόνοι τους), απα­γό­ρευ­ση κά­ποιων «νό­μι­μων αστυ­νο­μι­κών πρα­κτι­κών» («στραγ­γα­λι­σμός», «φυ­λε­τι­κό προ­φίλ» υπό­πτων), συ­ζή­τη­ση στο Κο­γκρέ­σο για μια νέα νο­μο­θε­σία πε­ριο­ρι­σμού των αστυ­νο­μι­κών ελευ­θε­ριών, «ξαφ­νι­κή» ενερ­γο­ποί­η­ση των ει­σαγ­γε­λι­κών αρχών σε απαγ­γε­λί­ες κα­τη­γο­ριών σε δο­λο­φό­νους αστυ­νο­μι­κούς (ναι, συ­νε­χί­ζουν να δο­λο­φο­νούν κα­θη­με­ρι­νά) με τα­χύ­τα­τες δια­δι­κα­σί­ες κ.ο.κ. (για τη με­γά­λη συ­ζή­τη­ση για την Αστυ­νο­μία, βλ. σελ. 15). Πολλά από αυτά, όπως η «ξαφ­νι­κή» ενερ­γο­ποί­η­ση ει­σαγ­γε­λέ­ων για αστυ­νο­μι­κές δο­λο­φο­νί­ες και η απα­γό­ρευ­ση των «στραγ­γα­λι­σμών» ή της χρή­σης «φυ­λε­τι­κού προ­φίλ» απο­κα­λύ­πτουν την ορ­γα­νω­μέ­νη κρα­τι­κή συ­νε­νο­χή που υπήρ­χε όσο ΔΕΝ γί­νο­νταν. Ταυ­τό­χρο­να δι­καιώ­νουν τις ορ­γι­σμέ­νες δια­δη­λώ­σεις και τις «τα­ρα­χές» ακόμα και ως μέσο «δια­πραγ­μά­τευ­σης» για τα αυ­το­νό­η­τα. 

Ένα τέ­τοιο μα­ζι­κό κί­νη­μα είναι προ­φα­νές ότι υπο­χρε­ώ­νει τα πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα να δια­μορ­φώ­σουν τα­κτι­κές απέ­να­ντί του και σε με­γά­λο βαθμό επη­ρε­ά­ζει τις πο­λι­τι­κές προ­ο­πτι­κές τους –ακόμα κι αν δεν υπάρ­χει κα­νέ­νας αυ­το­μα­τι­σμός με­τα­ξύ εξε­γέρ­σε­ων/κι­νη­μά­των και έκ­φρα­σης στην κάλπη. 

Ο Τραμπ αντι­με­τω­πί­ζει την με­γα­λύ­τε­ρη κρίση της θη­τεί­ας του. Η «πο­λιορ­κία» του Λευ­κού Οίκου από δια­δη­λω­τές σε συν­δυα­σμό με την εί­δη­ση της κα­τα­φυ­γής του σε μπούν­κερ ήταν μια «ει­κό­να κρί­σης». Η προ­σπά­θεια να αξιο­ποι­ή­σει το αί­σθη­μα πα­νι­κού που προ­κλή­θη­κε από τα ΜΜΕ για να αντε­πι­τε­θεί την επό­με­νη μέρα (η δια­βό­η­τη φω­το­γρά­φι­ση με την Βίβλο μπρο­στά στην Εκ­κλη­σία του Αγίου Ιω­άν­νη και η απει­λή να κα­τε­βά­σει τον τα­κτι­κό στρα­τό για να «κυ­ριαρ­χή­σει στους δρό­μους») δεν του βγήκε, προ­κα­λώ­ντας μια μικρή συ­νταγ­μα­τι­κή κρίση (άρ­νη­ση της στρα­τιω­τι­κής ηγε­σί­ας, όπως και του πρώην και του νυν υπουρ­γού Άμυ­νας) που δη­μιούρ­γη­σε ενό­χλη­ση και στο κόμμα του και με­τα­ξύ υπο­στη­ρι­κτών του (ακόμα και σε τμήμα των Ευαγ­γε­λι­στών). 

Δεν είναι η πρώτη φορά που δεί­χνει να βρί­σκε­ται εν τω μέσω μιας «ρωγ­μών από τα πάνω», αλλά σε συ­νάρ­τη­ση με μια εξέ­γερ­ση «από τα κάτω», είναι η πρώτη φορά που δεί­χνει τόσο απο­μο­νω­μέ­νος και χωρίς να δια­θέ­τει την πρω­το­βου­λία κι­νή­σε­ων –πέρα από το να ρί­χνει λάδι στη φωτιά καθώς «τσα­κώ­νε­ται» με τους δια­δη­λω­τές και τους απει­λεί χυ­δαία μέσω τουί­τερ. 

Οι Δη­μο­κρα­τι­κοί επι­χει­ρούν -για άλλη μια φορά στην ιστο­ρία τους- να «κα­βα­λή­σουν τον τίγρη», αξιο­ποιώ­ντας τους πιο προ­νο­μια­κούς δε­σμούς που δια­θέ­τουν με τα ακρο­α­τή­ρια που έχουν κοι­νω­νι­κές ευαι­σθη­σί­ες και τον πο­λι­τι­κό τους μη­χα­νι­σμό που θα επι­χει­ρή­σει να πεί­σει ότι «άκου­σε τους δια­δη­λω­τές» που μπο­ρούν πλέον να πε­ρι­μέ­νουν υπο­μο­νε­τι­κά το «νο­μο­θε­τι­κό έργο». Δεν θα είναι εύ­κο­λο όμως. Καθώς το κί­νη­μα ρι­ζο­σπα­στι­κο­ποιεί­ται (και σε Δή­μους και Πο­λι­τεί­ες με φι­λε­λεύ­θε­ρες Δη­μο­κρα­τι­κές Αρχές) είναι δύ­σκο­λο να συμ­βα­δί­σουν μαζί του. Ο «προ­ο­δευ­τι­κός» δή­μαρ­χος Ντι Μπλά­ζιο απο­δο­κι­μά­στη­κε στην τε­λε­τή μνή­μης του Φλόιντ στη Νέα Υόρκη, ο φι­λε­λεύ­θε­ρος δή­μαρ­χος της Μι­νε­ά­πο­λις εκ­διώ­χθη­κε από τις δια­δη­λώ­σεις, μαύ­ροι δή­μαρ­χοι που κα­λούν τους δια­δη­λω­τές να ηρε­μή­σουν «αν αγα­πά­νε αυτήν την ανε­κτι­κή πόλη» δεν ει­σα­κού­γο­νται.  

Το έργο των Δη­μο­κρα­τι­κών γί­νο­νται ακόμα πιο δύ­σκο­λο από την στρα­τη­γι­κή επι­δί­ω­ξη και ανά­γκη τους να «πα­τή­σουν σε δύο βάρ­κες»: Επι­χει­ρούν να εμ­φα­νι­στούν ως υπε­ρα­σπι­στές του δί­κιου των δια­δη­λω­τών, ενώ ταυ­τό­χρο­να διεκ­δι­κούν το «με­τριο­πα­θές κέ­ντρο». Μια όψη ήταν η από­πει­ρα του Τζο Μπάι­ντεν να βρε­θεί στους δρό­μους για «να μι­λή­σει με τους πο­λί­τες»: στην ίδια πε­ριο­δεία συ­ζή­τη­σε και με δια­δη­λω­τές και με «αγα­να­κτι­σμέ­νους πο­λί­τες που οχυ­ρώ­νουν τις ιδιο­κτη­σί­ες τους». Φυ­σι­κά η ρήση που συ­μπύ­κνω­σε τη λο­γι­κή του «μι­κρό­τε­ρου κακού» με τόσο γλα­φυ­ρό τρόπο που δεν είχε κα­τα­φέ­ρει κα­νέ­νας Αμε­ρι­κα­νός μαρ­ξι­στής ως τώρα ήταν η προ­τρο­πή του Μπάι­ντεν προς τους αστυ­νο­μι­κούς: «Πυ­ρο­βο­λή­στε τους στα πόδια, όχι στην καρ­διά!». Σε μια νέα πα­ρέμ­βα­ση, ο Μπάι­ντεν στρά­φη­κε ανοι­χτά ενά­ντια στο σύν­θη­μα «απο­χρη­μα­το­δό­τη­ση της αστυ­νο­μί­ας» που έχει γίνει η πο­λε­μι­κή κραυ­γή του κι­νή­μα­τος. 

Όλα αυτά βά­ζουν σε αμ­φι­βο­λία την ιστο­ρι­κά προ­νο­μια­κή σχέση των Δη­μο­κρα­τι­κών με τη μαύρη κοι­νό­τη­τα. Κα­λε­σμέ­νος σε δη­μο­φι­λές μαύρο ρα­διό­φω­νο, κα­λού­με­νος να δε­σμευ­τεί για πράγ­μα­τα και να δώσει διευ­κρι­νή­σεις για άλλα, ο Μπάι­ντεν ξε­γλί­στρη­σε με ένα (πολύ κακό) «αστείο», που έγινε αντι­λη­πτό ως δείγ­μα της αλα­ζο­νεί­ας ενός κόμ­μα­τος που παίρ­νει τη μαύρη ψήφο δε­δο­μέ­νη και αρ­νεί­ται να λο­γο­δο­τή­σει σε αυτήν: «Μπο­ρού­με να συ­ζη­τή­σου­με πολλά, αλλά αν δεν ψη­φί­σε­τε εμένα απέ­να­ντι στον Τραμπ δεν είστε μαύ­ροι»! Αυτό από τον άν­θρω­πο που επί δια­κυ­βέρ­νη­σης Κλί­ντον πέ­ρα­σε έναν δια­βό­η­το «Ποι­νι­κό Νόμο» που έκλει­σε χι­λιά­δες μαύ­ρους στις φυ­λα­κές. Η ίδια η εκλο­γι­κή πα­ρέμ­βα­ση Ομπά­μα σί­γου­ρα προ­κά­λε­σε πολλά πικρά χα­μό­γε­λα σε όσους τον εξέ­λε­ξαν εν­θου­σια­σμέ­νοι το 2008 για να τον δουν να επο­πτεύ­ει επί μια 8ετία την Αστυ­νο­μία που συ­νέ­χι­σε να δο­λο­φο­νεί ανε­νό­χλη­τη. Αυτή η συσ­σω­ρευ­μέ­νη εμπει­ρία απο­τε­λεί μέρος της εξή­γη­σης του ξε­σπά­σμα­τος της εξέ­γερ­σης («enough with black faces in high places», «φτά­νει πια με τα μαύρα πρό­σω­πα σε υψη­λές θέ­σεις») και δεν «εξα­νε­μί­ζε­ται» από 2 προ­ε­κλο­γι­κές υπο­σχέ­σεις κι ένα φι­λι­κό χτύ­πη­μα στην πλάτη. 

Όλα αυτά δη­μιουρ­γούν ένα ρευ­στό τοπίο, όσον αφορά τους πο­λι­τι­κούς-εκλο­γι­κούς συ­σχε­τι­σμούς. Το με­γα­λύ­τε­ρο πρό­βλη­μα του Τραμπ είναι μια πι­θα­νή απο­συ­σπεί­ρω­ση της κοι­νω­νι­κής του βάσης. Δεν είναι τόσο ότι χάνει την «κυ­ρι­λέ δεξιά» ψήφο (μέσω της δια­φο­ρο­ποί­η­σης του Ρό­μνεϊ ή των Μπους). Είναι το εν­δε­χό­με­νο η αδυ­να­μία του να επι­βά­λει «νόμο και τάξη» να προ­κα­λέ­σει απο­γο­ή­τευ­ση του σκλη­ρού πυ­ρή­να του «τρα­μπι­σμού». 

Αυτό το ρεύμα στην αμε­ρι­κα­νι­κή κοι­νω­νία δέ­χε­ται αντι­φα­τι­κά μη­νύ­μα­τα: Η αί­σθη­ση κοι­νω­νι­κής κρί­σης («ακόμα και ο Λευ­κός Οίκος κιν­δυ­νεύ­ει από τα­ρα­χο­ποιούς!») θα μπο­ρού­σε να το συ­σπει­ρώ­σει γύρω από τον Πρό­ε­δρο. Αλλά ταυ­τό­χρο­να αυτό το κοινό θέλει τον Πρό­ε­δρό του «πο­λέ­μαρ­χο» -και όλα τα τουίτ περί «νόμου τάξης» δεν αρ­κούν να κα­λύ­ψουν την αδυ­να­μία του να επι­βλη­θεί.  

Αν είχε πε­τύ­χει η «κα­τα­σταλ­τι­κή αντε­πί­θε­ση» μετά το επει­σό­διο με το «μπούν­κερ», ο Τραμπ θα είχε επα­να­συ­σπει­ρώ­σει αυτό το ρεύμα. Σή­με­ρα δεν γνω­ρί­ζου­με αν η «απώ­λεια ελέγ­χου» των δρό­μων χρε­ώ­νε­ται ως αδυ­να­μία του Τραμπ και τον φθεί­ρει ή ως «προ­δο­σία των κρα­τι­κών γρα­φειο­κρα­τιών που του δέ­νουν τα χέρια», ενι­σχύ­ο­ντας τον μύθο του. Αντί­στοι­χα, τα αστυ­νο­μι­κά σω­μα­τεία (στην πλειο­ψη­φί­ας τους «λέ­σχες φίλων Τραμπ») δεν ξέ­ρου­με αν θα συ­σπει­ρω­θούν γύρω από τον «άν­θρω­πό τους» απέ­να­ντι στον «εχθρι­κό κλίμα» ή αι­σθά­νο­νται απρο­στά­τευ­τα και πα­ρα­δο­μέ­να στη χλεύη. 

Τα προ­βλή­μα­τα του Μπάι­ντεν πε­ρι­γρά­φη­καν πα­ρα­πά­νω. Αν ο Τραμπ πα­σχί­ζει να συ­σπει­ρώ­σει «το ακρο­α­τή­ριο που τον αφορά», ο Μπάι­ντεν φαί­νε­ται να μην ξέρει καν «ποιο ακρο­α­τή­ριο τον αφορά».  

Υπάρ­χει αρ­κε­τό χρο­νι­κό διά­στη­μα ως το Νο­έμ­βρη για να ανα­πτυ­χθούν  διά­φο­ρες δυ­να­μι­κές. 

Μια πι­θα­νό­τη­τα είναι να κα­τα­φέ­ρει η μη­χα­νή των Δη­μο­κρα­τι­κών να ξε­δι­πλώ­σει ένα «πο­λυ­συλ­λε­κτι­κό» σχέ­διο που θα αντλή­σει τμήμα και της αρι­στε­ρής ενα­ντί­ω­σης («ο επι­κε­φα­λής ρα­τσι­στής») και της κε­ντρώ­ας δυ­σα­ρέ­σκειας («ανί­κα­νος να δια­χει­ρι­στεί μια κρίση») απέ­να­ντι στους χει­ρι­σμούς Τραμπ, τόσο όσο χρειά­ζε­ται για να δώσει την νίκη στον απί­θα­νο, άχρω­μο «θείο Τζο».

Μια άλλη πι­θα­νό­τη­τα είναι να ανα­κτή­σει την πρω­το­βου­λία κι­νή­σε­ων ο Τραμπ, μετά από μια πι­θα­νή υπο­χώ­ρη­ση των δια­δη­λώ­σε­ων, και να τεθεί επι­κε­φα­λής ενός ακόμα ρεύ­μα­τος «λευ­κής αντί­δρα­σης/αντε­πί­θε­σης» –σαν αυτά που εμ­φα­νί­στη­καν μετά από κάθε από­πει­ρα του μαύ­ρου κι­νή­μα­τος να κα­τα­κτή­σει προ­ό­δους και νίκες– που θα τον κρα­τή­σει στον Λευκό Οίκο. 

Κα­νο­νι­κά, η αλ­λα­γή της δη­μο­γρα­φί­ας στις ΗΠΑ τα τε­λευ­ταία χρό­νια δεν ευ­νο­εί τις προ­ο­πτι­κές ενός τέ­τοιου ρεύ­μα­τος –σε βαθμό που στο φόντο της επα­νε­κλο­γής Ομπά­μα το 2012 είχε ανοί­ξει σο­βα­ρά μια συ­ζή­τη­ση για το αν μπο­ρούν οι Ρε­που­μπλι­κά­νοι να ξα­να­κερ­δί­σουν ποτέ πλειο­ψη­φία, συ­νε­χί­ζο­ντας να απευ­θύ­νο­νται στην ίδια εκλο­γι­κή βάση. Το 2016 όμως απέ­δει­ξε με σο­κα­ρι­στι­κό τρόπο ότι μπο­ρούν -για­τί πολ­λές φορές μια «λευκή συ­ντη­ρη­τι­κή μειο­ψη­φία» μπο­ρεί να ενερ­γο­ποι­η­θεί από τον σωστό Ρε­που­μπλι­κά­νο για να πάει ως την κάλπη ενώ η κοι­νω­νι­κή πλειο­ψη­φία δεν πεί­θε­ται εύ­κο­λα να πάει να ψη­φί­σει τους Δη­μο­κρα­τι­κούς. Ακόμα και σή­με­ρα, η δυ­νη­τι­κή εκλο­γι­κή βάση του Τραμπ δη­λώ­νει πλειο­ψη­φι­κά «απο­φα­σι­σμέ­νη», ενώ 1 στους 2 δυ­νη­τι­κούς ψη­φο­φό­ρους του Μπάι­ντεν δεν δη­λώ­νουν τον πα­ρα­μι­κρό «εν­θου­σια­σμό». 

Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση, το κενό στα αρι­στε­ρά των δύο με­γά­λων αστι­κών κομ­μά­των «βοά» για άλλη μια φορά τα τε­λευ­ταία χρό­νια στις ΗΠΑ. Το 2016, στα σό­σιαλ μί­ντια κυ­κλο­φο­ρού­σε εκεί­νη η χιο­μου­ρι­στι­κή δη­μο­σκό­πη­ση που έβγα­ζε την «πτώση με­τε­ω­ρί­τη» ως πιο δη­μο­φι­λή εξέ­λι­ξη σε σχέση και με μια προ­ε­δρία Τραμπ και με μια προ­ε­δρία Κλί­ντον. Το 2020, κυ­κλο­φο­ρεί μια άλλη σύ­γκρι­ση, με πιο «χει­ρο­πια­στό πα­ρά­δειγ­μα»: η πυρ­πό­λη­ση του αστυ­νο­μι­κού τμή­μα­τος της Μι­νε­ά­πο­λις είναι πιο δη­μο­φι­λής και από τον Τραμπ και από τον Μπάι­ντεν…

Αυτό το πο­λι­τι­κό κενό δεν αναι­ρεί δύο θε­με­λιώ­δη ζη­τή­μα­τα. Το πρώτο είναι οι επι­τυ­χί­ες που ση­μεί­ω­σε η εξέ­γερ­ση. Αυτές έχουν τη δική τους δυ­να­μι­κή και ση­μα­σία που ξε­περ­νούν την κυ­νι­κή εκλο­γι­κή απελ­πι­σία είτε του «και θα ξα­να­βγεί ο Τραμπ» είτε του «και θα πάνε να ψη­φί­σουν Μπάι­ντεν». Ο ση­με­ρι­νός ξε­ση­κω­μός δεν «ευ­θύ­νε­ται» για την κάλπη του Νο­έμ­βρη και δεν ανα­με­τριέ­ται με αυτό το κα­θή­κον. Έχει να ανα­με­τρη­θεί με την οι­κο­δό­μη­ση τα­ξι­κής δύ­να­μης -σε κοι­νω­νι­κές και πο­λι­τι­κές ορ­γα­νώ­σεις που θα μπο­ρέ­σουν να δώ­σουν συ­νέ­χεια και προ­ο­πτι­κή σε αυτό το κί­νη­μα να συ­νε­χί­σει και ως τις κάλ­πες και μετά από αυτές, όποιος κι αν βρί­σκε­ται στο Λευκό Οίκο…

Κά­ποια θε­τι­κά ση­μά­δια υπάρ­χουν. Το τε­λευ­ταίο με­γά­λο «ρα­ντε­βού» του κι­νή­μα­τος μέχρι την μέρα που γρά­φο­νταν αυτές οι γραμ­μές ήταν η 19η Ιούνη, η λε­γό­με­νη Juneteenth, η μέρα μνή­μης του επί­ση­μου κι ορι­στι­κού τέ­λους της σκλα­βιάς (με την απε­λευ­θέ­ρω­ση των μαύ­ρων του Τέξας). Εκεί­νη την ημέρα, το συν­δι­κά­το των λι­με­νερ­γα­τών κή­ρυ­ξε 24ωρη γε­νι­κή απερ­γία, κλεί­νο­ντας όλα τα λι­μά­νια της Δυ­τι­κής Ακτής των ΗΠΑ. Από τις μα­ζι­κές συ­γκε­ντρώ­σεις ξε­χώ­ρι­σε εκεί­νη του Όκλαντ: η Άτζε­λα Ντέι­βις έσπα­σε την αυ­το­α­πο­μό­νω­σή της (ως ανο­σο­κα­τε­σταλ­μέ­νη σε καιρό παν­δη­μί­ας) για να βρε­θεί στο πλευ­ρό του πλή­θους και απο­θε­ώ­θη­κε σε κλίμα συ­γκί­νη­σης. Ο ρά­περ-ακτι­βι­στής Μπουτς Ράιλι (των Coup) έβγα­λε μια συ­γκλο­νι­στι­κή ομι­λία και κα­τα­χει­ρο­κρο­τή­θη­κε όταν απά­ντη­σε στο ερώ­τη­μα «και τώρα πώς προ­χω­ρά­με;», αξιο­ποιώ­ντας το πα­ρά­δειγ­μα των λι­με­νερ­γα­τών:

«Ποια είναι η δύ­να­μή μας; Αυτό απα­ντή­θη­κε σή­με­ρα. Εμείς πα­ρά­γου­με τον πλού­το, έχου­με αυτή τη δύ­να­μη κι έχου­με την ικα­νό­τη­τα να κα­τα­κρα­τού­με αυτήν την δύ­να­μη. Έχου­με την ικα­νό­τη­τα απο­σύ­ρου­με την ερ­γα­σία μας και να τα κλεί­σου­με όλα. Δεν τους ζη­τά­με να αλ­λά­ξουν τα πράγ­μα­τα. Τους δη­λώ­νου­με ότι “τα πράγ­μα­τα θα αλ­λά­ξουν, αλ­λιώς…”. Φα­ντα­στεί­τε τα λι­μά­νια να μην έμε­ναν κλει­στά μόνο σή­με­ρα, αλλά να απο­φα­σί­ζα­με ότι θα πα­ρα­μεί­νουν όλα κλει­στά μέχρι να υλο­ποι­η­θούν το 1 το 2 και το 3…  Θα έχα­ναν δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια δο­λά­ρια, πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρα από όσα χά­νουν από ό,τι κι αν μπο­ρού­με να κά­νου­με στους δρό­μους. Την φο­βού­νται αυτήν την τα­κτι­κή. Αυτό πρέ­πει να κά­νου­με. Όπου δου­λεύ­ε­τε, όπου είστε στη διάρ­κεια της ημέ­ρας, εκεί χρειά­ζε­ται να ορ­γα­νω­θεί­τε. Για να τα κλεί­σου­με όλα, για να τους πούμε ότι δεν ζη­τά­με, το δη­λώ­νου­με…».

Ο διε­θνής αντί­κτυ­πος της Black Lives Matter εξέ­γερ­σης

«Και το δικό μας κρά­τος είναι συ­νέ­νο­χο»

Η αντι­ρα­τσι­στι­κή εξέ­γερ­ση στις ΗΠΑ πυ­ρο­δό­τη­σε ένα συ­γκλο­νι­στι­κό κύμα διε­θνών δια­δη­λώ­σε­ων. Όπως και στη δε­κα­ε­τία του ’60, ο αγώ­νας για την απε­λευ­θέ­ρω­ση των μαύ­ρων προ­κα­λεί συ­γκί­νη­ση σε πολ­λές γω­νιές του πλα­νή­τη. Όπως και στη δε­κα­ε­τία του ’60, αυτός ο αγώ­νας εμπνέ­ει κι άλ­λους αγώ­νες ενά­ντια στην κα­τα­πί­ε­ση. 

Αυτό είναι το πιο ση­μα­ντι­κό στοι­χείο των διε­θνών δια­δη­λώ­σε­ων. Η αλ­λη­λεγ­γύη στα αδέρ­φια μας στις ΗΠΑ είναι εμ­φα­νής: Δι­καιο­σύ­νη για τον Τζορτζ Φλόιντ ζη­τούν σε κάθε γωνιά του πλα­νή­τη και δί­νουν θάρ­ρος στους δια­δη­λω­τές να πε­ρά­σουν στην επί­θε­ση ενά­ντια στην αστυ­νο­μι­κή βία, κά­νο­ντας πράξη το παλιό «the whole world is watching!» («όλος ο πλα­νή­της πα­ρα­κο­λου­θεί!»). Αλλά οι κι­νη­το­ποι­ή­σεις πάνε πέρα από την έκ­φρα­ση της αλ­λη­λεγ­γύ­ης: Αν και η μαύρη υπό­θε­ση στις ΗΠΑ είναι μια πολύ ιδιαί­τε­ρη κι «αμε­ρι­κα­νι­κή» πε­ρί­πτω­ση, ο ρα­τσι­σμός και η αστυ­νο­μι­κή βία υπάρ­χουν πα­ντού -και οι αλ­λη­λέγ­γυοι δια­δη­λω­τές δεν μέ­νουν στην απλή αλ­λη­λεγ­γύη σε «εκεί­νους μα­κριά», αλλά στο­χο­ποιούν τις δικές τους κυ­βερ­νή­σεις, τα δικά τους κράτη, τη δική τους αστυ­νο­μία. 

Όπου υπάρ­χει σκο­τει­νό πα­ρελ­θόν συ­νε­νο­χής στη δου­λο­κτη­σία, το δου­λε­μπό­ριο και τα βά­σα­να της μαύ­ρης Αφρι­κής, αυτή η «σύν­δε­ση» γί­νε­ται πολύ πιο άμεσα. Η «αμε­ρι­κα­νι­κή ιδιαι­τε­ρό­τη­τα» της μαύ­ρης σκλα­βιάς στο Νότο υπήρ­ξε αρ­μο­νι­κά ενταγ­μέ­νη στη λει­τουρ­γία συ­νο­λι­κά του λευ­κού-χρι­στια­νι­κού-κα­πι­τα­λι­στι­κού (αυτού που μά­θα­με να απο­κα­λού­με «δυ­τι­κού») πο­λι­τι­σμού της επο­χής. Το γκρέ­μι­σμα ή η «βε­βή­λω­ση» ή η απαί­τη­ση για απο­μά­κρυν­ση αγαλ­μά­των είναι στο επί­κε­ντρο αυτής της σύν­δε­σης. Στην Βρε­τα­νία, όπου το κί­νη­μα έρ­χε­ται σε σύ­γκρου­ση με το αι­μα­τη­ρό αποι­κιο­κρα­τι­κό και δου­λο­κτη­τι­κό πα­ρελ­θόν της Αυ­το­κρα­το­ρί­ας, φτά­νο­ντας μέχρι και την εποχή του δια­βό­η­του -πλην «εθνι­κού ήρωα»- Τσόρ­τσιλ. Στο Βέλ­γιο, ενά­ντια στις τιμές στον Βα­σι­λιά Λε­ο­πόλ­δο, τον άν­θρω­πο που έκανε ΣΔΙΤ αποι­κιο­κρα­τία στο Κον­γκό κι είναι προ­σω­πι­κά υπεύ­θυ­νος για αγριό­τη­τες που δεν ξε­περ­νιού­νται από θλι­βε­ρές απο­λο­γί­ες για «την εποχή του». 

Στην Αυ­στρα­λία μια θη­ριώ­δης δια­δή­λω­ση υπο­χρέ­ω­σε τις δι­κα­στι­κές Αρχές να ανα­στεί­λουν την απα­γό­ρευ­σή της (λόγω κο­ρο­νοϊ­ού) λίγες ώρες πριν τη διε­ξα­γω­γή της, όταν έγινε σαφές ότι η κυ­βέρ­νη­ση θα αντι­με­τώ­πι­ζε μια από τις μα­ζι­κό­τε­ρες «πα­ρα­νο­μί­ες» στην ιστο­ρία. Η πο­λι­τι­σμι­κή «γειτ­νί­α­ση» με τις ΗΠΑ, η πα­ρου­σία μαύ­ρων στη χώρα, το σκο­τει­νό πα­ρελ­θόν (αλλά και παρόν!) του κρά­τους απέ­να­ντι στους Αβο­ρί­γι­νες είχε ως απο­τέ­λε­σμα μια εντυ­πω­σια­κή κι­νη­το­ποί­η­ση γύρω από το αί­σθη­μα ότι «και το δικό μας κρά­τος είναι συ­νέ­νο­χο!». 

Στη Γαλ­λία η ταύ­τι­ση προ­έ­κυ­ψε πολύ πιο αβί­α­στα. Υπάρ­χουν κι εκεί μαύ­ροι κι άρα­βες, τυ­πι­κά «Γάλ­λοι πο­λί­τες», δεύ­τε­ρης και τρί­της γε­νιάς, που είναι ταυ­τό­χρο­να θύ­μα­τα ενός αποι­κιο­κρα­τι­κού πα­ρελ­θό­ντος, ενός συ­στή­μα­τος που δεν τους αντι­με­τω­πί­ζει ως ίσους με τους «λευ­κούς Γάλ­λους πο­λί­τες» και μιας αστυ­νο­μί­ας που είναι σε ανοι­χτή «βε­ντέ­τα» ενα­ντί­ον τους. Έχουν τους νε­κρούς τους, τα «γκέτο» τους (τα πα­ρι­σι­νά προ­ά­στια που «ανα­φλέ­γο­νται» πε­ριο­δι­κά) και ζη­τά­νε ακόμα «Δι­καιο­σύ­νη για τον Αντά­μα Τρα­ο­ρέ», την πρω­το­βου­λία η διάρ­κεια της  οποί­ας και το εύρος της πα­ρέμ­βα­σής της στο χρόνο θυ­μί­ζει ένα γαλ­λι­κό αντί­στοι­χο του Black Lives Matter. Αυτά τρέ­φουν τη συ­χνό­τη­τα και το μέ­γε­θος των αντι­ρα­τσι­στι­κών-αντι­κα­τα­σταλ­τι­κών δια­δη­λώ­σε­ων στο Πα­ρί­σι αυτές τις εβδο­μά­δες…

Μια άλλη χώρα όπου πα­ρα­δο­σια­κά το Black Lives Matter γι­νό­ταν άμεσα κα­τα­νοη­τό ως σύν­θη­μα είναι η Βρα­ζι­λία, την χώρα όπου η δου­λο­κτη­σία κα­ταρ­γή­θη­κε τε­λευ­ταία και όπου οι αφρο-βρα­ζι­λιά­νοι, από­γο­νοι των σκλά­βων εξα­κο­λου­θούν να αντι­με­τω­πί­ζο­νται ακρι­βώς ως τέ­τοιοι. Στις ση­με­ρι­νές συν­θή­κες, της τρο­μα­κτι­κής ανό­δου του Μπολ­σο­νά­ρο στην εξου­σία, ως νε­ο­φα­σί­στα εκ­φρα­στή του μί­σους των λευ­κών με­σο­στρω­μά­των απέ­να­ντι στους αφρι­κα­νι­κής κα­τα­γω­γής υπη­ρέ­τες τους, η εξέ­γερ­ση στις ΗΠΑ έδωσε κου­ρά­γιο στις φα­βέ­λες να δια­δη­λώ­σουν. Οι δρό­μοι δεν μο­νο­πω­λού­νται πλέον από τους «μπολ­σο­να­ρί­στας» που υπε­ρα­σπί­ζο­νται τον πρό­ε­δρό τους εν μέσω της κρί­σης που έχει προ­κα­λέ­σει η δια­χεί­ρι­ση της παν­δη­μί­ας, αλλά κα­τα­λαμ­βά­νο­νται κι από τη «μαύρη, φτωχή Βρα­ζι­λία» με τους ρι­ζο­σπά­στες αρι­στε­ρούς συ­μπα­ρα­στά­τες της, που φω­νά­ζουν «Στα τσα­κί­δια Μπολ­σο­νά­ρο!».

Όπου υπάρ­χουν πο­λί­τες δεύ­τε­ρης και τρί­της κα­τη­γο­ρί­ας συμ­βαί­νει το ίδιο. Δεν θα μπο­ρού­σε να λεί­πει το Ισ­ρα­ήλ, το τε­λευ­ταίο αποι­κιο­κρα­τι­κό κρά­τος του πλα­νή­τη, αυτό το σύγ­χρο­νο Απαρτ­χάιντ. «Οι Πα­λαι­στι­νια­κές ζωές έχουν αξία!» και «Δι­καιο­σύ­νη για τον Τζορτζ Φλόιντ, δι­καιο­σύ­νη για τον Ιλιάντ Χαλάκ» φω­νά­ζουν στις δια­δη­λώ­σεις ενά­ντια στη δο­λο­φο­νία του Πα­λαι­στί­νιου αυ­τι­στι­κού από την ισ­ραη­λι­νή αστυ­νο­μία στην κα­τε­χό­με­νη Ιε­ρου­σα­λήμ.

Αλλά δε χρειά­ζε­ται τα θύ­μα­τα του ρα­τσι­σμού και της αστυ­νο­μί­ας να είναι μαύ­ροι (κι όχι απλά «με­λαμ­ψοί» ή γε­νι­κώς «άλλοι»), ούτε αυτός ο ρα­τσι­σμός να έχει ιστο­ρι­κά βάθη στην εποχή της σκλα­βιάς και της αποι­κιο­κρα­τί­ας, ούτε να πρό­κει­ται για «νό­μι­μους γη­γε­νείς πο­λί­τες» για να συν­δέ­σει κα­νείς την αλ­λη­λεγ­γύη του με τους εξε­γερ­μέ­νους στις ΗΠΑ με τους αγώ­νες ενά­ντια στο ρα­τσι­σμό και την αστυ­νο­μία στη χώρα του. 

Στην Ιτα­λία και αλλού, η αντι­ρα­τσι­στι­κή-αντι­κα­τα­σταλ­τι­κή δράση ενά­ντια στα προ­βλή­μα­τα του σή­με­ρα γνω­ρί­ζει νέα ώθηση. Το ίδιο πρέ­πει να ισχύ­σει και στην Ελ­λά­δα. 

Όπου σε άλλες συν­θή­κες, έχου­με τους δι­κούς μας νε­κρούς-θύ­μα­τα της αστυ­νο­μι­κής βίας. Όπου στα πρό­σω­πα των με­τα­να­στών και των προ­σφύ­γων έχου­με κι εδώ «ζωές που πρέ­πει να απο­κτή­σουν αξία». Όπου γνω­ρί­ζου­με καλά τί θα πει αστυ­νο­μι­κή κα­τα­στο­λή και έχου­με διαρ­κή κρού­σμα­τα αστυ­νο­μι­κής «βε­ντέ­τας» ενά­ντια στη νε­ο­λαία. 

Η μα­ζι­κή νε­α­νι­κή συμ­με­το­χή στη δια­δή­λω­ση αλ­λη­λεγ­γύ­ης στην εξέ­γερ­ση στις ΗΠΑ αφορά και αυτή την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα -πέρα από την υγιή συ­γκί­νη­ση που προ­κα­λεί το δράμα των μαύ­ρων στην Αμε­ρι­κή. Η επι­τυ­χία της κι­νη­το­ποί­η­σης ενά­ντια στις εξώ­σεις προ­σφύ­γων επι­βε­βαί­ω­σε αυτήν την ει­κό­να. 

Έχου­με κι εδώ πολύ δου­λειά να κά­νου­με και τα δικά μας τέ­ρα­τα να πα­λέ­ψου­με. Για τα δι­καιώ­μα­τα με­τα­να­στών και προ­σφύ­γων, των «με­λαμ­ψών» που απο­κλεί­ο­νται από κοι­νω­νι­κά δι­καιώ­μα­τα λόγω χρώ­μα­τος και κα­τα­γω­γής. Μι­λώ­ντας για «γη­γε­νείς πο­λί­τες δεύ­τε­ρης κα­τη­γο­ρί­ας», έχου­με πολλά να κά­νου­με για τους Ρομά, ή για τη μειο­νό­τη­τα στη Θράκη (βλ. και την πρό­σφα­τη δίωξη κατά του εκ­παι­δευ­τι­κού…). Μι­λώ­ντας για κα­τα­στο­λή, έχου­με να αντι­πα­ρα­τε­θού­με με τον μη­χα­νι­σμό που ορ­γα­νώ­νει κα­θη­με­ρι­νά το κυ­νη­γη­τό αυτών των αν­θρώ­πων, με το δόγμα «Νόμος και Τάξη» που είναι βγαλ­μέ­νο από τα εγ­χει­ρί­δια αμε­ρι­κα­νι­κών Δήμων αλλά εδώ στρέ­φε­ται ενά­ντια στη νε­ο­λαία στα Εξάρ­χεια, την Κυ­ψέλ­λη και αλλού. Και σε συν­θή­κες βα­θιάς κοι­νω­νι­κής-οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης, ενώ η κυ­βέρ­νη­ση αφή­νει γυμνά τα νο­σο­κο­μεία και κάνει «αγορά δε­κα­ε­τιών» για την Αστυ­νο­μία, για να συ­νε­χί­σει αυτή να επι­τε­λεί το ρόλο της ενά­ντια στους κα­τα­τρεγ­μέ­νους στα σύ­νο­ρα αλλά και τους δια­δη­λω­τές στις πό­λεις, έχου­με να εμπνευ­στού­με από το αμε­ρι­κα­νι­κό σύν­θη­μα «απο­χρη­μα­το­δο­τή­στε την αστυ­νο­μία» -που ζητά οι πόροι να κα­τευ­θυν­θούν σε πραγ­μα­τι­κά χρή­σι­μα επαγ­γέλ­μα­τα, όπως οι για­τροί, οι εκ­παι­δευ­τι­κοί, οι κοι­νω­νι­κοί λει­τουρ­γοί…

*Ανα­δη­μο­σί­ευ­ση από την Ερ­γα­τι­κή Αρι­στε­ρά

ΠΗΓΗ: rproject.gr