Σήμερα: 23/04/2019
Π.Ε.Ν.Ε.Ν.

Π.Ε.Ν.Ε.Ν.

Κορώνα γράμματα οι ζωές των επιβατών στο βωμό του κέρδους

Συνέντευξη του Προέδρου της ΠΕΝΕΝ στην Ευγενία Λουπάκη  στον Ραδιοφωνικό σταθμό "ΣΤΟ ΚΟΚΚΙΝΟ"

 http://stokokkino.gr/podcast/ntalakogiorgos-30-12.MP3

 

Ο Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Ναυτών μιλάει στο Κόκκινο και διατυπώνει τις αμφιβολίες του για το κατά πόσο λειτούργησαν ομαλά τα συστήματα ασφαλείας του πλοίου Norman Atlantic. Σύμφωνα μάλιστα και με τον τελευταίο έλεγχο του οχηματαγωγού πλοίου στο λιμάνι της Πάτρας, παρουσιάστηκαν κάποια προβλήματα που πρέπει να ερευνηθεί για το αν επιδιορθώθηκαν. 

Ετικέτες

Ο Εργατικός Αγώνας δημοσιεύει σήμερα το 14ο μέρος της σειράς των ιστορικών δημοσιευμάτων στο Μεγάλο Δεκέμβρη με αφορμή την συμπλήρωση των 70 χρόνων από τότε. Στόχος μας είναι να δώσουμε όσο το δυνατό ολοκληρωμένα το ιστορικό γεγονός αλλά και να απαντήσουμε σε μια σειρά διαστρεβλώσεις της ιστορίας του εργατικού - λαϊκού και κομμουνιστικού κινήματος που δεν εμφανίστηκαν μόνο στο παρελθόν αλλά με διάφορους τρόπους επανέρχονται και σήμερα.

Ο Δεκέμβρης και οι διεθνείς επαφές του ΚΚΕ για βοήθεια

Μετά το λεγόμενο μοίρασμα των Βαλκανίων με το περιβόητο χαρτάκι του Τσόρτσιλ, ένα δεύτερο θέμα που έχει απασχολεί ιστορικούς και ερευνητές, δημοσιολόγους και δημοσιογράφους είναι οι διεθνείς σχέσεις του ΚΚΕ και του ΕΑΜικού κινήματος αναφορικά με τον Δεκέμβρη. Γνώριζαν λόγου χάρη τα Κομμουνιστικά κόμματα και η ΕΣΣΔ το ενδεχόμενο ένοπλης αναμέτρησης του ΕΛΑΣ με τους βρετανούς; Κι από τη στιγμή που ξεκίνησαν οι συγκρούσεις τί στάση κράτησαν;

Πριν από τον Δεκέμβρη

Από τη στιγμή που η ηγεσία του ΚΚΕ αντιλήφθηκε ότι τα πράγματα πάνε για σύγκρουση προσπάθησε να έρθει σε επαφή με την Σοβιετική ένωση και τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα της Γιουγκοσλαβίας και της Βουλγαρίας με σκοπό να εξασφαλιστεί διεθνής βοήθεια στο ΕΑΜικό κίνημα. Έτσι, το Νοέμβρη του 1944, στάλθηκε στο Βελιγράδι και στη Σόφια το μέλος του ΠΓ του κόμματος Στέργιος Αναστασιάδης. Για τη συνάντηση με τον Τίτο ο Π. Ρούσος γράφει[1]: «Όπως μου αφηγήθηκε ο Α. Τζήμας (σ.σ. ήταν παρών στη συνάντηση αφού βρισκόταν στο Βελιγράδι ως σύνδεσμος του ΕΛΑΣ και του ΚΚΕ στο Γιουγκοσλαβικό κίνημα), ο Αναστασιάδης έθεσε εκ μέρους του ΠΓ στο στρατάρχη Τίτο το ακόλουθο ζήτημα: η κατάσταση στην Ελλάδα δείχνει πως βαδίζουμε για σύγκρουση με τους Άγγλους. Το ΠΓ θέλει να ξέρει, αν σε μια τέτοια περίπτωση, μπορούμε να υπολογίζουμε στη βοήθεια των Γιουγκοσλάβων.

Η απάντηση, κατά την αφήγηση του Τζήμα, ήταν:

-Θα σας βοηθήσουμε, φτάνει να το αποφασίσετε».

Εικόνα για τις συνομιλίες του Στ. Αναστασιάδη με τον Τίτο μας δίνει και μια περίληψη των όσων διημείφθησαν που υπάρχε στα βουλγαρικά αρχεία και έχει δημοσιευτεί. Από αυτό το έγγραφο μαθαίνουμε ότι η συνάντηση με τον Τίτο έγινε στις 15 Νοεμβρίου του 1944 στο Βελιγράδι κι ότι στο τέλος της συνάντησης ο Στρατάρχης Τίτο «υποσχέθηκε ηθική και υλική βοήθεια στο ΚΚΕ[2]

Για τις επαφές που είχε ο Αναστασιάδης στη Σόφια έχουμε κάποια στοιχεία από τα αρχεία του ΚΚΣΕ που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, από βουλγαρικά αρχεία που, επίσης, έχουν δημοσιευτεί και από ένα τηλεγράφημα που φέρεται να έστειλε ο Αναστασιάδης μετά την ολοκλήρωση των επαφών του. Το τηλεγράφημα αυτό όπως λέει ο Φ. Οικονομίδης βρίσκεται στα αρχεία του ΚΚΕ που είχαν κατασχέσει οι Άγγλοι και τώρα βρίσκονται στο βρετανικό υπουργείο άμυνας.

Από τα Βουλγαρικά αρχεία πληροφορούμαστε ότι ο Αναστασιάδης βρισκόταν στη Σόφια στις 13/11/1944. Για το θέμα αυτό ενημερώθηκε αμέσως από τον Βούλγαρο κομμουνιστική ηγέτη Τράιτσο Κοστώφ, ο Γκεόργκι Δημητρώφ που τότε ηγούνταν του τμήματος Διεθνών Σχέσεων του ΚΚΣΕ. Ο Αναστασιάδης ξαναγύρισε στη Σόφια μετά το Βελιγράδι και στις 17/11/1944 ο Κοστώφ ζήτησε από το Δημητρώφ να εξεταστεί η δυνατότητα άμεσης επικοινωνίας του ΚΚΕ (μέσω ασυρμάτου) με το σοβιετικό κόμμα. Την επομένη ο Δημητρώφ, με τηλεγράφημά του προς τον Κοστώφ, εγκρίνει την επικοινωνία. Προηγουμένως όμως ζήτησε από τον Ν. Βαβούδη (παλιό στέλεχος του ΚΚΕ και της Κομιντέρν, που δούλευε στο τμήμα Διεθνών Σχέσεων του ΚΚΣΕ στα χρόνια του πολέμου πιστοποίηση της πολιτικής ταυτότητας του Αναστασιάδη[3].

Τέλος, αναφορικά με το τηλεγράφημα του Αναστασιάδη- που αναφέρει ο Φ. Οικονομίδης ότι βρίσκεται στα κατασχεμένα αρχεία του ΚΚΕ στο Βρετανικό υπουργείο άμυνας- στάλθηκε στις 30/11/1944 και έχει ως εξής[4]:

«Από Στέργιο προς Γέρο.

ΕΙΔΑ ΒΟΥΛΓΑΡΟΥΣ ΚΑΙ ΤΙΤΟ. ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΟΥΝ ΠΡΕΠΕΙ ΕΠΙΜΕΙΝΟΥΜΕ ΝΑ ΜΗΝ, ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΩ, ΜΗΝ ΑΦΟΠΛΙΣΘΟΥΜΕ. ΟΧΙ, ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΩ, ΟΧΙ ΒΡΕΤΑΝΙΚΗ ΑΝΑΜΕΙΞΗ».

Απ' όσα αναφέραμε συμπεραίνεται το εξής: Τόσο οι Βούλγαροι όσο και οι Γιουγκοσλάβοι- και προφανώς οι σοβιετικοί που σίγουρα γνώριζαν το πρόβλημα- συμβούλεψαν το ΚΚΕ να μην δεχτεί αφοπλισμό του κινήματος. Ο Τίτο μάλιστα απ' όσα λέει ο Α. Τζήμας- και μεταφέρει ο Π. Ρούσος- κι όσα αναφέρουν τα βουλγαρικά αρχεία υποσχέθηκε βοήθεια, σε περίπτωση που τα πράγματα θα οδηγούνταν σε σύγκρουση, χωρίς φυσικά να διευκρινίζεται τι είδους βοήθεια θα ήταν αυτή. Η συμβουλή που αναφέρεται στο τηλεγράφημα του Αναστασιάδη, εφόσον αυτό είναι αληθινό, ότι έπρεπε να αποφευχθεί βρετανική ανάμειξη.

Στη διάρκεια του Δεκέμβρη

Το πρώτο δεκαήμερο του Δεκέμβρη του '44, το ΚΚΕ με εκπρόσωπό του τον Π. Ρούσο είχε νέο κύκλο συναντήσεων με το Βουλγάρικο και το Γιουγκοσλάβικο κόμμα. Στο βιβλίο του «Η Μεγάλη Πενταετία» ο Ρούσος κάνει λόγο για μεγάλη Εαμική αποστολή που έκανε αυτές τις επαφές και μας πληροφορεί ότι οι Γιουγκοσλάβοι ήταν εγκάρδιοι αλλά προσεκτικοί μαζί τους «από φόβο διεθνών περιπλοκών». Για τη συνάντησή του με τον Τίτο λέει: «Του περιέγραψα την εξέλιξη των γεγονότων στην Ελλάδα και την ανάγκη ολόπλευρης βοήθειας που έχουμε, υλικής στρατιωτικής, διπλωματικής. Ζήτησα να βοηθήσουν να προωθηθούμε στις άλλες χώρες της Ευρώπης για να ξεσηκώσουμε ένα κίνημα συμπαράστασης προς τον λαό μας. Καταλήξαμε να συνεννοηθούμε και με τη Σόφια για να ζητήσουμε και κει τα ίδια». Στη συνέχεια αφού αναφέρει ότι και στη Βουλγαρία συνάντησε εγκαρδιότητα και διαχυτικότητα αλλά ταυτόχρονα και επιφυλακτικότητα απέναντι στο επίμαχο ζήτημα της βοήθειας, καταλήγει: «Το συμπέρασμα των επισκέψεων και συνομιλιών στη Σόφια και στο Βελιγράδι ήταν πως η διεθνής στιγμή δεν επέτρεπε συγκεκριμένη βοήθεια προς τον αγώνα μας και ούτε υπήρχε τρόπος να προωθηθούμε σε άλλες χώρες. Επιστρέψαμε άπρακτοι στην πατρίδα. Καταστενοχωρημένοι, όχι όμως και παραξενεμένοι»[5].

Σε σχέση με όσα περιγράφει ο Ρούσος χρειάζεται να προσθέσουμε ορισμένα ακόμη στοιχεία για να μπορεί να κρίνει ο αναγνώστης την αλήθεια των πραγμάτων. Βεβαίως, δεν μπορούμε να αμφισβητήσουμε τα λεγόμενα του, ότι οι Γιουγκοσλάβοι και οι Βούλγαροι- και προφανώς μέσω αυτών οι σοβιετικοί- επικαλέστηκαν δυσκολίες στην αποστολή βοήθειας στο ΕΑΜικό κίνημα και αναμφισβήτητα θα έκαναν λόγο για τη διεθνώς περίπλοκη θέση της Ελλάδας στη δοσμένη χρονική στιγμή. Εντούτοις από τα στοιχεία που έχουν δει το φως της δημοσιότητας προκύπτει ότι σ΄ αυτές τις συναντήσεις κάθε άλλο παρά αποκλείστηκε η δυνατότητα παροχής βοήθειας. Μια άλλη σημείωση που πρέπει να γίνει σχετικά με όσα λέει ο Ρούσος είναι η εξής: Η Καίτη Ζεύγου στο βιβλίο της «Με τον Γιάννη Ζέβγο στο Επαναστατικό κίνημα» ισχυρίζεται ότι ο Ρούσος βγήκε δύο φορές στο εξωτερικό. Την μία φορά ήταν κι αυτή μαζί του.Η αποστολή αυτή ξεκίνησε από την Ελλάδα- σύμφωνα με την μαρτυρία της Κ. Ζεύγου- στις 25 Νοεμβρίου του 1944. Ο Ρούσος μάλιστα είχε αποστολή να πάει στη Σοβιετική Ένωση αλλά δεν έγινε κατορθωτό. «Παρόλες τις προσπάθειες του Πέτρου- λέει η Ζεύγου χωρίς να δίνει περισσότερες πληροφορίες- οι Ρώσοι δεν μας δέχτηκαν». Η δεύτερη αποστολή του Ρούσου στο εξωτερικό- βάσει όσων καταθέτει η Κ. Ζεύγου- έγινε γύρω στις 25 Δεκέμβρη[6](Σε ότι αφορά το χρόνο, που κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών, ο Ρούσος βγήκε στο εξωτερικό, η Κ. Ζεύγου κάνει λάθος. Από τα δημοσιευμένα βουλγαρικά αρχεία προκύπτει ότι ο Ρούσος αναχώρησε από Σόφια για Ελλάδα το αργότερο στις 13/12/1944).

Τι λένε οι εκθέσεις του Π. Ρούσου

Ανάμεσα στα δημοσιευμένα αρχεία του ΚΚΣΕ- για τα οποία κάναμε λόγο και πιο πάνω- υπάρχουν δύο εκθέσεις με πληροφορίες που ο Ρούσος έδωσε με την ευκαιρία των προαναφερόμενων συναντήσεων σε Σόφια και Βελιγράδι. Και στις δύο εκθέσεις ο Ρούσος αναφέρει γενικές πληροφορίες για το ελληνικό εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα. Σε ότι αφορά στα Δεκεμβριανά και στην τακτική του ΚΚΕ, μεταξύ άλλων στην πρώτη έκθεση, ο Ρούσος αναφέρει[7]: «Σε ότι αφορά τους Άγγλους αποφασίσαμε να μην ανοίξουμε πυρ εναντίον τους, να αμυνθούμε όμως αν υποστούμε επίθεση». Για το ίδιο θέμα στη δεύτερη έκθεση λέει: «Το κύριο πρόβλημα είναι η εχθρική στάση της Βρετανίας έναντι του κινήματός μας, από την πρώτη στιγμή του αγώνα μας, που οξύνθηκε ιδιαίτερα τις τελευταίες ημέρες. Δεν μπορούσαμε βεβαίως να προβλέψουμε τις ακριβείς προθέσεις της βρετανικής πολιτικής, με την έννοια της στρατιωτικής επέμβασης, αλλά σε κάθε περίπτωση το πολιτικό γραφείο έδωσε εντολή να μην γίνουν επιθέσεις εναντίον των βρετανικών στρατευμάτων, παρά μόνο αν υπάρξει ανάγκη»[8].

Οι εκθέσεις είναι επίσης διαφωτιστικές όσον αφορά το είδος της βοήθειας που ο Ρούσος ζήτησε. Διαβάζουμε στην πρώτη έκθεση: «Χρειαζόμαστε βοήθεια σε πυρομαχικά, όπλα και τρόφιμα. Βοηθήστε μας να λύσουμε το πρόβλημα της σίτισης, γιατί η πείνα είναι ο μεγαλύτερος φόβος μας. Σε μια ένοπλη σύγκρουση έχουμε πιθανότητες, χρειαζόμαστε όμως τρόφιμα. Η μεθόριος πρέπει να είναι στα δικά μας χέρια. Χρειαζόμαστε επίσης ηθική στήριξη, έναν ασύρματο για συνεχή επαφή, χαρτί για τον τύπο μας»[9]. Στη δεύτερη έκθεση τα αιτήματα είναι πιο αναλυτικά αλλά και εν μέρει διαφορετικά: «Το κόμμα μας- φέρεται να λέει ο Ρούσος-, αυστηρά προσηλωμένο στις αρχές του κοινού συμμαχικού πολέμου, λαμβάνει υπόψη του τις δυσκολίες που δημιουργούνται εξαιτίας της θέσης μας στην Ελλάδα. Πρέπει να σημειωθεί ότι το κίνημα χρειάζεται ηθική, διπλωματική και υλική βοήθεια.

Το κόμμα μας θέτει τα ακόλουθα ερωτήματα ενώπιον των σοβιετικών συντρόφων μας:

1. Σε ποια έκταση η σοβιετική κυβέρνηση μπορεί να κάνει χρήση της επιρροής της για να σταματήσει τη βρετανική επέμβαση στα εσωτερικά πολιτικά πράγματα της Ελλάδας;

2. Να παράσχει στρατιωτική βοήθεια σε πυρομαχικά, τρόφιμα, όπλα και άλλα μέσα αγώνα. Χρειαζόμαστε πριν από όλα φυσίγγια, τρόφιμα, όπλα για να οργανώσουμε νέους σχηματισμούς.

3. Να πείσει όλους τους αδελφούς σοβιετικούς λαούς να μας δώσουν βοήθεια. Σας παρακαλούμε να καταλάβετε σε πόσο δύσκολη και σκληρή θέση έχουμε περιέλθει. Η βρετανική επέμβαση απειλεί να καταστρέψει το λαϊκό κίνημα, που είναι ένα από τα σημαντικότερα θεμέλια της Δημοκρατίας στα Βαλκάνια. Εμείς, ως κόμμα, είμαστε έτοιμοι να ακούσουμε οποιαδήποτε συμβουλή που απορρέει από τη γενική στρατιωτική και πολιτική κατάσταση»[10].

Αναφορικά με την απάντηση που δόθηκε στο Ρούσο πάνω στα αιτήματα που διατύπωσε για βοήθεια, η έκθεσή του προς τη σοβιετική κυβέρνηση δίνει την εξής πληροφορία: «Συμφωνώ ότι η βοήθεια μέσω της Γιουγκοσλαβίας και του κινήματος του οποίου ηγείται ο Τίτο είναι περισσότερο κατάλληλη αυτή τη στιγμή και πιστεύω ότι η βοήθεια της Βουλγαρίας μπορεί σε μεγάλο βαθμό να δοθεί μέσω της Γιουγκοσλαβίας»[11]. Για να συμφωνεί ο Ρούσος ότι η βοήθεια μέσω της Γιουγκοσλαβίας και του Τίτο ήταν η περισσότερο κατάλληλη εκείνη τη στιγμή, σημαίνει ότι είχε εκφραστεί από τους συζητητές του αυτό το ενδεχόμενο. Μπορούμε επομένως να καταλήξουμε στο συμπέρασμα πως ανεξαρτήτως του τι έγινε τελικά οι Βούλγαροι, οι Γιουγκοσλάβοι και φυσικά οι σοβιετικοί εξέτασαν το ζήτημα της ενίσχυσης του ελληνικού κινήματος και επιδίωξαν να βρουν λύσεις γι’ αυτό το σκοπό.

Στήριξη από της ηγεσίας ΕΣΣΔ, Βουγλαρίας και Γιουγκοσλαβίας

Σ' αυτό το συμπέρασμα οδηγούν και όσα ο Κ. Δεσποτόπουλος- πολιτικός σύμβουλος του Σιάντου- αφηγήθηκε στον Φ. Οικονομίδη. Συγκεκριμένα ο Δεσποτόπουλος λέει ότι γύρω στις αρχές του δεύτερου δεκαήμερου του Δεκέμβρη ο Σιάντος του έδωσε να διαβάσει ένα τηλεγράφημα. «Το τηλεγράφημα- αναφέρει ο Δεσποτόπουλος-, το οποίο έμεινε από τότε ανεξίτηλο στη μνήμη μου έγραφε: "Παππούς επαναλαμβάνουμε παππούς συμβουλεύει συνεχίσετε αντίσταση. Κάνουμε παν το δυνατόν προς βοήθειά σας"»[12].

Όταν δημοσίευε αυτό το στοιχείο ο Φ. Οικονομίδης, η άποψη που κυριαρχούσε για τα πράγματα ήταν διαφορετική καθώς ουδείς είχε γνώση ενός τέτοιου ραδιοτηλεγραφήματος όπως αυτό που αναφέρει ο Κ. Δεσποτόπουλος. Η δημοσίευση, όμως, των βουλγαρικών αρχείων τον δικαίωσε την έρευνα του Φ. Οικονομίδη.

Σύμφωνα, λοιπόν, με τα βουλγαρικά αρχεία, στις 15/12/1944 ο Κοστώφ τηλεγράφησε στο ΚΚΕ την εξής γνώμη του Δημητρώφ σχετικά με τις μάχες της Αθήνας. «Ο παππούς συμβουλεύει, ο αγώνας να συνεχιστεί. Εμείς κάνουμε κάθε τι το δυνατό». Στις 19/12/1944 ο Κοστώφ ενημερώνει το Δημητρώφ: «Ο Σιάντος σ’ ευχαριστεί για τη συμβουλή. Ανακοινώνει ότι θα συνεχίσουν τον παλλαϊκό αγώνα για την ελευθερία και την ανεξαρτησία της χώρας». Την ίδια ημέρα, προφανώς ύστερα από συνεννόηση με τον Δημητρώφ, ο Κοστώφ τηλεγραφεί στο ΚΚΕ: «Δίνοντας τη συμβουλή του ο Παππούς (σ.σ. για συνέχιση του αγώνα) τονίζει ταυτόχρονα ότι στην παρούσα στιγμή είναι αδύνατη η εξωτερική βοήθεια. Να το έχετε υπόψη στη λήψη των αποφάσεών σας. Με τις καλύτερες ευχές»[13].

Χωρίς αμφιβολία, η ηγεσία του ΕΑΜικού κινήματος, απ’ όσα προαναφέραμε, είχε κάθε λόγο να περιμένει βοήθεια απ’ έξω. Κι αυτό φαίνεται ότι το πίστευε βαθιά, διότι αν δεν το πίστευε, η στάση της θα ήταν ίσως διαφορετική, δεδομένου ότι μεγαλύτερη σημασία έδινε στη βοήθεια αυτή κα λιγότερο στη δύναμη του κινήματος. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τούτο: Όπως είναι γνωστό τα Χριστούγεννα του '44 ήρθε στην Αθήνα ο Τσόρτσιλ με τον Ήντεν και οργανώθηκε σύσκεψη των πολιτικών κομμάτων της χώρας. Σ' αυτή τη σύσκεψη ο Σιάντος απαίτησε: 1) Τιμωρία των δοσίλογων. 2) Εκκαθάριση του κρατικού μηχανισμού. 3) Διάλυση της χωροφυλακής 4) Δημιουργία εθνικού στρατού με επιστράτευση όλων των εθελοντικών σχηματισμών. 5) Συμμετοχή του ΕΑΜ και του ΚΚΕ στην κυβέρνηση με ποσοστό 40- 50% επί των υπουργείων και οπωσδήποτε τα υπουργεία Εσωτερικών και Δικαιοσύνης και τα υφυπουργεία Στρατιωτικών και Εξωτερικών[14]. Ουσιαστικά ο Σιάντος ζητούσε να πάρει το κίνημα πίσω ότι είχε δώσει με τις υποχωρήσεις του όλο το προηγούμενο διάστημα από τον Λίβανο και μετά. Αναρωτιέται επομένως κανείς σε τι πλάτες στηριζόταν για να εκφράσει τέτοιες απαιτήσεις και οπωσδήποτε δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ότι υπήρχαν στην ηγεσία του ΚΚΕ και του ΕΑΜικού κινήματος βάσιμες ελπίδες ότι θα ερχόταν τελικά βοήθεια από την ΕΣΣΔ και τις άλλες χώρες.

Η στάση της ΕΣΣΔ τον Δεκέμβρη του '44

Όλα τα παραπάνω δείχνουν ότι το ΕΑΜικό κίνημα είχε την ενθάρρυνση και την σύμφωνη γνώμη των σοβιετικών, των Βουλγάρων και των Γιουγκοσλάβων να αγωνιστεί και να αποτρέψει τα σχέδια των αντιπάλων του. Κανένα στοιχείο δεν υπάρχει που να συνηγορεί για το αντίθετο. Στον τόμο των επίσημων κειμένων του ΚΚΕ, που έδωσε στη δημοσιότητα το «ΚΚΕ Εσωτερικού» υπάρχουν 14 ραδιοτηλεγραφήματα του Σιάντου προς τα αδελφά κόμματα. Σίγουρα τα ραδιοτηλεγραφήματα είναι πολύ περισσότερα απ' όσα έχουν δημοσιευτεί και αναμφίβολα πρέπει να υπήρχαν- ίσως έχουν σωθεί και υπάρχουν ακόμη- και απαντήσεις των αδελφών κομμάτων. Τα ραδιοτηλεγραφήματα φέρουν ημερομηνίες από 5/12/1944 έως και 20/1/1945 και στέλνονταν στην Σόφια όπου ήταν εγκατεστημένος, όπως φαίνεται, ασύρματος. Από 'κει διαβιβάζοντας στους σοβιετικούς, τους Βούλγαρους και τους Γιουγκοσλάβους. Με αυτά τα ραδιοτηλεγραφήματα το ΚΚΕ ενημέρωνε για όλες τις εξελίξεις της μάχης της Αθήνας και έδινε την υπόσχεση ότι θα συνεχίσει τον αγώνα για την ολοκληρωτική νίκη. Από το περιεχόμενό τους προκύπτει ότι δεν υπήρξε η παραμικρή παραίνεση από τους σοβιετικούς- άμεσα ή έμμεσα- να σταματήσει ο ΕΛΑΣ την πάλη του, να συνθηκολογήσει ή να υποταχτεί. Έτσι συμπεραίνεται, ότι τουλάχιστον ηθικά το ΕΑΜικό κίνημα είχε την υποστήριξη των ηγεσιών της ΕΣΣΔ, της Γιουγκοσλαβίας και της Βουλγαρίας.

Υπάρχουν όμως δύο ζητήματα πάνω στα οποία έχει γίνει αρκετή συζήτηση και επιχειρήθηκε να στηριχθεί η θεωρία ότι η Σοβιετική Ένωση εγκατέλειψε το ελληνικό κίνημα στη μοίρα του λόγω των δεσμεύσεων που, τάχα, ο Στάλιν ανέλαβε απέναντι στον Τσόρτσιλ, στη συνάντηση της Μόσχας, τον Οκτώβρη του 1944. Το πρώτο ζήτημα αφορά το περίφημο τηλεγράφημα του Δημητρώφ, γνωστό ως «Συμβουλές Παππού» και το δεύτερο το γεγονός ότι σ' όλη τη διάρκεια των Δεκεμβριανών η ΕΣΣΔ δεν κατήγγειλε την στάση της Μ. Βρετανίας ενώ ο σοβιετικός τύπος παρουσίαζε τα γεγονότα ουδέτερα και άχρωμα. Ας δούμε τα πράγμα τα με τη σειρά τους.

Το περίφημο τηλεγράφημα του Δημητρώφ έχει ως εξής[15]: «Ο Παππούς νομίζει ότι με τη σημερινή διεθνή κατάσταση η ένοπλη ενίσχυση προς τους Έλληνες συντρόφους απέξω γενικά αδύνατη. Βοήθεια από μέρους της Βουλγαρίας ή Γιουγκοσλαβίας η οποία θα τους δέσμευε με το μέρος του ΕΛΑΣ εναντίον ενόπλων αγγλικών δυνάμεων, σήμερα λίγο θα βοηθήσει τους Έλληνες συντρόφους ενώ πάρα πολύ θα μπορούσε να βλάψει τη Γιουγκοσλαβία και Βουλγαρία. Όλα αυτά πρέπει να τα υπολογίζουν οι φίλοι μας οι Έλληνες.

Έλληνες και ΕΛΑΣ πρέπει να καθορίσουν τα περαιτέρω βήματά τους, ξεκινώντας από αυτή ακριβώς την κατάσταση, όχι ευνοϊκή γι' αυτούς. Δεν πρέπει τραβήξουν σχοινί. Αλλά δείξουν εξαιρετική ευλυγισία και ικανότητα χειρισμών για να διατηρήσουν όσον το δυνατόν δυνάμεις τους και να περιμένουν ευνοϊκότερη στιγμή για πραγματοποίηση δημοκρατικού τους προγράμματος. Για το ελληνικό κόμμα το σπουδαιότερο είναι να μην επιτρέψει να απομονωθεί από μάζες ελληνικού λαού και από δημοκρατικές ομάδες που ανήκουν στο ΕΑΜ.

Γιατί ΕΑΜ, ΓΣΕΕ και χωριστές προσωπικότητες ηγέτες δεν απευθύνονται επίσημα στα Συνδικάτα και Εργατικό Κόμμα Αγγλίας, στις αμερικάνικες μαζικές οργανώσεις και Συνδικάτα και κοινή γνώμη εξωτερικού για να διαφωτίσουν για σκοπούς και χαρακτήρα πάλης τους, για να ξεσκεπάσουν ελληνική αντιδραστική κλίκα και τους καλέσουν ενίσχυσή τους; Αυτό θάπρεπε να κάνουν με όλους δυνατούς τρόπους και μέσα ακατάπαυστα».

Το τηλεγράφημα αυτό παλιότερα νομιζόταν ότι είχε σταλεί μέσα στα Δεκεμβριανά κι ότι έφερε ημερομηνία 19/12/1944. Λέγεται μάλιστα ότι ελήφθη την επομένη 20/12 από τον Λ. Στρίγκο μέλος του ΠΓ και γραμματέα της Ε.Π. Μακεδονίας- Θράκης του ΚΚΕ αλλά επειδή είχε γίνει κάποιο λάθος στον κώδικα δεν έγινε δυνατή η αποκρυπτογράφησή του. Έτσι ο Στρίγκος το ξαναζήτησε πίσω. Η νέα μετάδοση του τηλεγραφήματος έγινε στις 15 Γενάρη του '45 οπότε αποκρυπτογραφήθηκε αμέσως και στάλθηκε στο Π.Γ. Βέβαια, όλα αυτά κατέπεσαν με όσα δημοσίευσε για το θέμα ο Φ. Οικονομίδης και φυσικά με τη δημοσίευση των βουλγαρικών αρχείων. Άλλες ήταν οι «Συμβουλές Παππού» που στάλθηκαν μέσα στα Δεκεμβριανά και άλλες αυτές που στάλθηκαν το Γενάρη του ’45. Αλλά και αν ακόμη δεν είχαν έτσι τα πράγματα κι αν το τηλεγράφημα ήταν ένα και το αυτό, το προαναφερόμενο, και στάλθηκε μέσα στα Δεκεμβριανά, η μη αδυναμία αποκρυπτογράφηση τους είχε ως αποτέλεσμα να μην επηρεάσει καθόλου την πορεία και έκβαση των Δεκεμβριανών. Αλλά κι αν ακόμη είχε αποκρυπτογραφηθεί εγκαίρως αυτό σε καμιά περίπτωση δεν θα σήμαινε να πράξει η ηγεσία του κινήματος όσα έπραξε. Το τηλεγράφημα κάνει λόγο για εξαιρετική ευλυγισία και ικανότητα χειρισμών. Πουθενά δεν λέει σταματήστε τον πόλεμο ή μην τον συνεχίζεται αν σαν αναγκάσουν να υποχωρήσετε από την Αθήνα. Βεβαίως από το περιεχόμενό του μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι προτείνεται στο κίνημα να κάνει κάποιους συμβιβασμούς, όμως είναι σαφές ότι γίνεται λόγος για πρόσκαιρους συμβιβασμούς και υποχωρήσεις που θα δίνουν τη δυνατότητα σε ευνοϊκότερες συνθήκες να επιτευχθεί ο επιθυμητός στόχος. Οι Έλληνες και ο ΕΛΑΣ, λέει το τηλεγράφημα, «δείξουν εξαιρετική ευλυγισία και ικανότητα χειρισμών για να διατηρήσουν όσον το δυνατόν δυνάμεις τους και να περιμένουν ευνοϊκότερη στιγμή για πραγματοποίηση δημοκρατικού τους προγράμματος».

Όσον αφορά τώρα το θέμα της αδυναμίας αποστολής βοήθειας μέσω Γιουγκοσλαβίας ή Βουλγαρίας- που αναφέρεται στο τηλεγράφημα- πρέπει να διευκρινίσουμε τα εξής:

α) Η Βουλγαρία στη διάρκεια του πολέμου ήταν με το μέρος του άξονα. Μόλις τον Σεπτέμβρη του '44 είχε περάσει στο πλευρό των συμμαχικών δυνάμεων ύστερα από λαϊκή εξέγερση και την πίεση του κόκκινου στρατού. Συνεπώς, οι άλλες δύο μεγάλες δυνάμεις της αντιχιτλερικής συμμαχίας, η Βρετανία και η ΗΠΑ, ανά πάσα στιγμή μπορούσαν να ζητήσουν λόγο και έλεγχο πάνω στη Βουλγαρία, αφού αυτή, με το δίκαιο του πολέμου θεωρούνταν κατεχόμενη και όχι απελευθερωμένη χώρα. Έτσι θα ήταν πολύ επικίνδυνο για το βουλγάρικο κίνημα να εμπλακεί σε μια υπόθεση που θα έφερνε τριγμούς στην αντιχιτλερική συμμαχία ή θα ανάγκαζε την ΕΣΣΔ να βρεθεί σε μειονεκτική θέση απέναντι στους Άγγλους και τους Αμερικανούς.

β) Ξεκάθαρη δεν ήταν η κατάσταση ούτε στη Γιουγκοσλαβία. Από την 1η Νοεμβρίου του 1944 είχε συναφθεί συμφωνία ανάμεσα στην κυβέρνηση του Τίτο και την βασιλική κυβέρνηση της Γιουγκοσλαβίας για δημιουργία συμβουλίου αντιβασιλείας και συγκρότηση ενιαίας κυβέρνησης. Η Βρετανία πίεζε για την εφαρμογή αυτής της συμφωνίας όχι μόνο τον Τίτο αλλά και τη Σοβιετική Ένωση τόσο πριν όσο και στη διάρκεια Δεκεμβριανών στην Ελλάδα. Πιέσεις επίσης ασκούνταν στον Τίτο να μην αναμειχθεί στα ελληνικά πράγματα. Να τι λέει ο επικεφαλής της Βρετανικής στρατιωτικής αποστολής στη Γιουγκοσλαβία, σε τηλεγράφημα που έστειλε στον Ήντεν στις 10/12/1944: «Χθες βράδυ είχα μια γενική συνομιλία με τον Τίτο... Είπα ακόμα μια φορά ότι η συμβουλή μου προς αυτόν είναι να μείνει αμέτοχος από τις ελληνικές υποθέσεις»[16]. Μια ανοικτή επομένως βοήθεια στον ΕΛΑΣ, μέσω του Τίτο, θα περιέπλεκε τα πράγματα και θα δημιουργούσε, αναμφισβήτητα, μεγάλα προβλήματα στο Γιουγκοσλάβικο κίνημα.

Σχετικά με την καθ' αυτή στάση της ΕΣΣΔ, απ' όσα στοιχεία υπάρχουν όντως προκύπτει πως καμιά επίσημη καταγγελία δεν έγινε για τη στάση της Αγγλίας στην Ελλάδα και ότι όντως ο σοβιετικός τύπος κρατούσε στάση ουδέτερη στη διάρκεια του Δεκέμβρη. Αυτό όμως σε καμιά περίπτωση δεν σημαίνει ότι η ΕΣΣΔ δεν ενδιαφερόταν για το ελληνικό κίνημα γιατί τάχα το είχε παραδώσει στους Εγγλέζους. Αν έτσι είχαν τα πράγματα θα προσπαθούσε να εμποδίσει το ΚΚΕ να πάρει τα όπλα κι ασφαλώς θα είχε συστήσει την υποταγή και την παράδοση των όπλων. Απ' όσα όμως έχουμε ήδη πει προκύπτει ότι η ΕΣΣΔ έπραξε το ακριβώς αντίθετο. Δεν αντιτάχθηκε στην απόφαση του ΕΑΜικού κινήματος για ένοπλη αναμέτρηση και προφανώς έδωσε και την ηθική της ενίσχυση. Η στάση της δε, να μην καταγγείλει την βρετανική επέμβαση είτε απευθείας είτε μέσω του τύπου είναι ερμηνεύσιμη.

Έχουμε ήδη αναφέρει ότι η ανοικτή σοβιετική υποστήριξη στο κίνημα της Μέσης Ανατολής και τα σχετικά δημοσιεύματα του ΤΑΣ, την άνοιξη του '44 οδήγησαν τις Βρετανοσοβιετικές σχέσεις στα πρόθυρα της ρήξης. Αντιλαμβάνεται επομένως κάθε καλόπιστος τι θα σήμαινε η ανοικτή σοβιετική καταγγελία της Βρετανικής πολιτικής στη Ελλάδα τον Δεκέμβρη του '44, σε μια κρίσιμη στιγμή για τον πόλεμο κατά του φασισμού και όταν οι Άγγλοι είχαν πατήσει για τα καλά το πόδι τους στον ελληνικό χώρο. Δεν πρέπει επίσης να λησμονείται ότι η σοβιετική ηγεσία φοβόταν ότι όσο ο πόλεμος πλησίαζε προς το τέλος του τόσο πιο πιθανό ήταν να στραφούν οι σύμμαχοι εναντίον της ασκώντας πλέον ανοικτά την ταξική τους πολιτική. Όφειλε, λοιπόν, η ΕΣΣΔ- αφού δεν μπορούσε έμπρακτα, αποτελεσματικά και προπαντός υλικά να ενισχύσει το ΕΑΜικό κίνημα- να είναι ιδιαίτερα προσεκτική στις κινήσεις της.

Στο επόμενο (τελευταίο): «Τι ήταν ο Δεκέμβρης- Μια αποτίμηση»

Κείμενα – Επιμέλεια: Γιώργος Πετρόπουλος

 

ΠΗΓΗ: ergatikosagwnas.gr


[1] Π. Ρούσος: «Η Μεγάλη Πενταετία», τόμος Β', σελ. 364

[2] «Εμφύλιος Πόλεμος- Έγγραφα από τα Γιουγκοσλαβικά και Βουλγαρικά Αρχεία», επιμέλεια Βασίλης Κόντης- Σπυρίδων Σφέτας, εκδόσεις ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ, σελ. 155- 158

[3] Για όλα τα παραπάνω βλέπε: Εμφύλιος Πόλεμος- Έγγραφα από τα Γιουγκοσλαβικά και Βουλγαρικά Αρχεία», επιμέλεια Βασίλης Κόντης- Σπυρίδων Σφέτας, εκδόσεις ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ, σελ. 153- 154, «1931- 1944 Φάκελος Ελλάς- Τα αρχεία των μυστικών σοβιετικών υπηρεσιών», εκδόσεις Α.Α. Λιβάνη, σελ. 199 και Ιορντάν Μπάεφ: «Μια ματιά απ’ έξω- Ο Εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα- Διεθνείς διαστάσεις», εκδόσεις Προσκήνιο, σελ. 63- 66

[4] Φ. Οικονομίδη: «Οι Προστάτες»., σελ. 301

[5] Π. Ρούσος: «Η Μεγάλη Πενταετία», τόμος Β' σελ. 347

[6] Κ. Ζεύγου: «Με τον Γιάννη Ζέβγο στο επαναστατικό κίνημα», Εκδόσεις Ωκεανίδα, σελ. 323- 327

[7] «1931- 1944 Φάκελος Ελλάς- Τα αρχεία των μυστικών σοβιετικών υπηρεσιών», εκδόσεις Α.Α. Λιβάνη, σελ. 202

[8] στο ίδιο, σελ. 210

[9] στο ίδιο, σελ. 202

[10] στο ίδιο, σελ. 210- 211

[11] στο ίδιο, σελ. 212

[12] Φ. Οικονομίδη: Στο ίδιο, σελ. 312.). Ο «Παππούς» όπως είναι γνωστό ήταν ο Δημητρώφ.

[13] «Εμφύλιος Πόλεμος- Έγγραφα από τα Γιουγκοσλαβικά και Βουλγαρικά Αρχεία», επιμέλεια Βασίλης Κόντης- Σπυρίδων Σφέτας, εκδόσεις ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ, σελ. 160

[14] Πρώτη «Λευκή Βίβλος ΕΑΜ», σελ. 63

[15] "Επίσημα κείμενα ΚΚΕ, τόμος Ε', έκδοση ΚΚΕ Εσωτερικού, Αθήνα 1974 και Ρώμη 1973 σε επιμέλεια Α. Παπαπαναγιώτου, σελ. 325-326

[16] Φ. Οικονομίδη, στο ίδιο, σελ. 323

Ετικέτες

Ο Εργατικός Αγώνας δημοσιεύει σήμερα το 13ο μέρος της σειράς των ιστορικών δημοσιευμάτων στο Μεγάλο Δεκέμβρη με αφορμή την συμπλήρωση των 70 χρόνων από τότε. Στόχος μας είναι να δώσουμε όσο το δυνατό ολοκληρωμένα το ιστορικό γεγονός αλλά και να απαντήσουμε σε μια σειρά διαστρεβλώσεις της ιστορίας του εργατικού - λαϊκού και κομμουνιστικού κινήματος που δεν εμφανίστηκαν μόνο στο παρελθόν αλλά με διάφορους τρόπους επανέρχονται και σήμερα.

Το περίφημο χαρτάκι του Τσόρτσιλ-Μοιράστηκε ο κόσμος τον Οκτώβρη του ’44; (Β)

Όσο κι αν θα φανεί περίεργο τους ισχυρισμούς του- ότι στις 9 Οκτωβρίου 1994 συμφώνησε με τον Στάλιν να μοιράσουν τα Βαλκάνια- τους διαψεύδει ο ίδιος ο Τσόρτσιλ. Στο προσωπικό του αρχείο, ως πρωθυπουργού της Μ. Βρετανίας, υπάρχει ένα υπόμνημα προς τον Στάλιν με ημερομηνία 11 Οκτωβρίου 1944 που είναι πραγματικός καταπέλτης ενάντια στα όσα ισχυρίζεται στα απομνημονεύματά του. Το υπόμνημα αυτό, αν και γράφηκε, δεν στάλθηκε ποτέ στον Στάλιν, αλλά αυτό δεν έχει καμιά σημασία για το ζήτημα που εξετάζουμε. Σημασία έχει τί σκεφτόταν και τί θεωρούσε δεδομένο ο Βρετανός πρωθυπουργός όταν το έγραφε. Όπως, μάλιστα, προκύπτει από αυτό το ντοκουμέντο δεν θεωρούσε ότι είχε φτάσει σε κανενός είδους συμφωνία με τον Σοβιετικό ηγέτη για το μοίρασμα των Βαλκανίων.

Ο Τσόρτσιλ αυτοδιαψεύδεται

Ας αφήσουμε, όμως, τον ίδιο τον Τσόρτσιλ να μιλήσει[1]:

«Από: Τσόρτσιλ

Προς: Στάλιν

Υπόμνημα                                              Μόσχα, 11 Οκτωβρίου 1944

Θεωρώ ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό να έχουν η Βρετανία και η Ρωσία στα Βαλκάνια κοινή πολιτική που θα είναι επίσης αποδεκτή από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το γεγονός ότι η Βρετανία και η Ρωσία συνδέονται με εικοσαετή συμμαχία, καθιστά ιδιαίτερα επιτακτικό το να είμαστε γενικά σύμφωνοι και να συνεργαζόμαστε εύκολα, με εμπιστοσύνη και για πολύ καιρό. Αντιλαμβάνομαι πως ό,τι κι αν κάνουμε εδώ, αυτό δεν μπορεί να είναι τίποτε περισσότερο από διακανονισμούς προκαταρτικής φύσεως έναντι των τελικών αποφάσεων που θα χρειαστεί να πάρουμε όταν συγκεντρωθούμε και οι τρεις μας στο τραπέζι της νίκης. Παρ' όλα αυτά, ελπίζω ότι θα μπορέσουμε να καταλήξουμε σε μια συνεννόηση και σε μερικές περιπτώσεις σε συμφωνίες που θα μας βοηθήσουν να αντεπεξέλθουμε σε άμεσες καταστάσεις ανάγκης και που θα θέσουν τα θεμέλια για μια μακρόχρονη παγκόσμια ειρήνη.

Εκείνα τα ποσοστά που έγραψα, δεν ήταν τίποτε περισσότερο από μια μέθοδος με την οποία μπορούμε νοερά να δούμε κατά πόσο είμαστε κοντά ο ένας στον άλλον και ακολούθως να αποφασίσουμε για τα αναγκαία μέτρα που θα μας οδηγήσουν σε πλήρη συμφωνία. Όπως είπα αν αυτά υποβάλλονταν υπό τον έλεγχο υπουργείων εξωτερικών και διπλωματών σε όλο τον κόσμο, θα θεωρούνταν ωμά και ακόμη πωρωμένα. Δεν θα μπορούσαν, λοιπόν, ν' αποτελέσουν βάση για οποιοδήποτε δημόσιο έγγραφο. Τουλάχιστον όχι προς το παρόν. Μπορούν όμως να είναι ένας καλός οδηγός για να κατευθύνουμε τις υποθέσεις μας. Αν κανονίσουμε καλά αυτές τις δουλειές, θα μπορέσουμε, πιθανώς, να παρεμποδίσουμε εμφυλίους πολέμους και πολύ αιματοχυσία και διαμάχη στις εν λόγω χώρες. Γενικά οι αρχές μας ορίζουν να επιτραπεί σε κάθε χώρα να έχει το είδος της κυβέρνησης που επιθυμεί ο λαός της. Βεβαίως και δεν θέλουμε να επιβάλουμε σε οποιαδήποτε βαλκανική χώρα μοναρχικό ή δημοκρατικό πολίτευμα....»..

Από αυτό το υπόμνημα προκύπτουν τα εξής: α) Ο Τσόρτσιλ μιλά δυνητικά και σε χρόνο μέλλοντα για το ενδεχόμενο συμφωνίας. «Θα μπορούσαμε να καταλήξουμε... ακολούθως να αποφασίσουμε... Τα ποσοστά μπορούν να είναι ένας καλός οδηγός... αν κανονίσουμε καλά αυτές τις δουλειές...» κ.ο.κ. Αν όμως η συμφωνία είχε επιτευχθεί- όπως ο ίδιος λέει στα απομνημονεύματά του στις 9 Οκτωβρίου του 1944, δεν θα είχε κανένα λόγο δύο μέρες μετά να εκφράζεται κατ' αυτόν τον τρόπο. β) Κάνει λόγο για κοινή πολιτική στα Βαλκάνια ανάμεσα στη Βρετανία και τη Ρωσία που θα έπρεπε να είναι αποδεκτή από τις ΗΠΑ. Όπως, όμως, έχουμε προαναφέρει από πουθενά δεν προκύπτει ότι οι ΗΠΑ ενημερώθηκαν και έδωσαν συγκατάθεση- τότε ή αργότερα- στον χωρισμό των Βαλκανίων σε σφαίρες επιρροής. γ) «Αντιλαμβάνομαι- λέει ο Τσόρτσιλ- πως ό,τι κι αν κάνουμε εδώ, αυτό δεν μπορεί να είναι τίποτε περισσότερο από διακανονισμούς προκαταρτικής φύσεως έναντι των τελικών αποφάσεων που θα χρειαστεί να πάρουμε όταν συγκεντρωθούμε και οι τρεις μας στο τραπέζι της νίκης». Συνεπώς αναγνωρίζει ότι τίποτα απ' όσα θα αποφασίζονταν στην Μόσχα δεν θα μπορούσε να έχει την ισχύ τελειωτικής συμφωνίας. Βέβαια προσθέτει ότι θα ήταν δυνατή η κατάληξη σε κάποιες συμφωνίες αλλά ο χρόνος που χρησιμοποιεί για να μιλήσει για αυτές είναι μέλλοντας: «Ελπίζω ότι θα μπορέσουμε- σημειώνει- να καταλήξουμε σε μια συνεννόηση και σε μερικές περιπτώσεις σε συμφωνίες...». Άρα δεν είχαν καταλήξει ακόμη, και επομένως αποδεικνύεται πως είναι παραμύθια ο ισχυρισμός ότι υπήρξε συμφωνία στις 9 του Οκτώβρη. δ) Για τα ποσοστά καταρχήν προσπαθεί να δικαιολογήσει τον εαυτό του και στη συνέχεια με όσα προσθέτει επιβεβαιώνει την ανυπαρξία συμφωνίας. «Δεν είναι- λέει- τίποτα περισσότερο από μια μέθοδος με την οποία μπορούμε νοερά να δούμε κατά πόσο είμαστε κοντά ο ένας στον άλλον και ακολούθως να αποφασίσουμε για τα αναγκαία μέτρα που θα μας οδηγήσουν σε πλήρη συμφωνία». Αν είχε επιτευχθεί συμφωνία ο Τσόρτσιλ δεν θα είχε κανένα λόγο να εξηγεί τη σημασία που είχαν τα ποσοστά. Όταν ένα θέμα είναι συμφωνημένο και τελειωμένο δεν υπάρχει ανάγκη να εξηγήσεις στον συνομιλητή σου τις προθέσεις που είχες όταν το έθετες. Έχει κι αυτός καταλάβει ό,τι κατάλαβες κι εσύ, και γι’ αυτό το λόγο συμφώνησε μαζί σου. Σε τέτοια ζητήματα κανείς δεν συμφωνεί χωρίς να έχει καταλάβει περί τίνος πρόκειται.

Άρα ο Τσόρτσιλ δίνει αυτές τις επεξηγήσεις γύρω από τα ποσοστά γιατί δεν υπάρχει καμιά συμφωνία και προφανώς γιατί ο ίδιος αντιλήφθηκε ότι ο Στάλιν με την στάση του απέρριψε την πρόταση με τα ποσοστά ή τουλάχιστον την αγνόησε μη δίνοντας σημασία. Μόνο έτσι μπορεί να εξηγηθεί γιατί ο Βρετανός Πρωθυπουργός απολογείται. Άλλωστε την μη ύπαρξη συμφωνίας την παραδέχεται με την φράση «... και ακολούθως να αποφασίσουμε για τα αναγκαία μέτρα που θα μας οδηγήσουν σε πλήρη συμφωνία». Δηλαδή δεν είχαν συμφωνήσει στις 11 Οκτωβρίου ούτε για την σημασία που είχαν τα ποσοστά ούτε και για τα αναγκαία μέτρα που θα οδηγούσαν σε πλήρη συμφωνία.

Τέλος οι εξηγήσεις που δίνει στη συνέχεια ο Τσόρτσιλ, ότι δεν θέλει να επιβάλει το πολίτευμα σε καμιά βαλκανική χώρα κι ότι αυτές πρέπει να έχουν το είδος της κυβέρνησης που επιθυμεί ο λαός τους, δεν μπορούν να σημαίνουν τίποτε άλλο παρά μόνο προσπάθεια να ξεπεραστούν τυχόν επιφυλάξεις της σοβιετικής πλευράς- που ο ίδιος θεωρούσε ότι υπάρχουν ή του είχαν εκφραστεί ανοικτά- ούτως ώστε να γίνει συζήτηση και προσπάθεια προσέγγισης πάνω στην πολιτική των ποσοστών. Μ' άλλα λόγια ο Βρετανός πρωθυπουργός επιδιώκει με πιο ήπιο τρόπο να επαναφέρει στο τραπέζι των συζητήσεων την πρόταση που είχε κάνει δυο μέρες πριν για χωρισμό των Βαλκανίων σε σφαίρες επιρροής. Αυτό φαίνεται και από το γεγονός ότι σημειώνει πως τα ποσοστά «μπορούν να είναι ένας καλός οδηγός» αλλά και από την φράση «Αν κανονίσουμε καλά αυτές τις δουλειές...». Άλλη εξήγηση δεν μπορεί να υπάρξει. Γεγονός που αποδεικνύει περίτρανα την μη επίτευξη συμφωνίας στις 9 Οκτωβρίου και πως ο Στάλιν είχε απορρίψει με τον τρόπο του την πρόταση για μοίρασμα της βαλκανικής σε σφαίρες επιρροής.

Συμπερασματικά οφείλουμε να πούμε ότι απ' αυτό το υπόμνημα του Τσόρτσιλ προς τον Στάλιν αποδεικνύεται ατράνταχτα ότι στις 9 Οκτωβρίου του 1944 όχι μόνο δεν επιτεύχθηκε καμιά συμφωνία αλλά και ότι η στάση της Σοβιετικής ηγεσίας ήταν απορριπτική απέναντι στις βρετανικές προτάσεις. Το πότε και αν τελικά επιτεύχθηκε συμφωνία μένει να το βρουν όσοι ισχυρίζονται την ύπαρξη της αναμασώντας όσα ο Τσόρτσιλ λέει στα απομνημονεύματά του που, όμως, με δικά του γραπτά έρχεται να διαψεύσει.

Στο προσωπικό αρχείο του Τσόρτσιλ υπάρχει επίσης ένα ακόμη αποκαλυπτικό στοιχείο που αποδεικνύει ατράνταχτα ότι στη Μόσχα, τον Οκτώβρη του '44, δεν επιτεύχθηκε καμιά συμφωνία για μοίρασμα των Βαλκανίων σε σφαίρες επιρροής. Στις 12 Οκτωβρίου του 1944 ο βρετανός πρωθυπουργός στέλνει στον υπουργό του, επί των εξωτερικών, Α. Ήντεν υπόμνημα όπου του εξηγεί τη σημασία και τον χαρακτήρα που έχουν για την Βρετανική πολιτική τα περίφημα ποσοστά. Γράφει ο Τσόρτσιλ:

«Από: Τσόρτσιλ

Προς: Ήντεν

Υπόμνημα                                                             12 Οκτωβρίου 1944

Το σύστημα των ποσοστών δεν έχει σκοπό να προσδιορίσει τον αριθμό αυτών που θα συμμετάσχουν στις επιτροπές για τις διάφορες βαλκανικές χώρες, αλλά να εκφράσει το πνεύμα με το οποίο η βρετανική και η σοβιετική κυβέρνηση προσεγγίζουν τα προβλήματα αυτών των χωρών, έτσι ώστε να αποκαλύψουν κατά ένα κατανοητό τρόπο τις σκέψεις τους ο ένας στον άλλον. Δεν έχει σκοπό να είναι τίποτε περισσότερο από ένας οδηγός και, βεβαίως, δεν εκθέτει με κανένα τρόπο τις Ηνωμένες Πολιτείες, ούτε αποπειράται να δημιουργήσει κανένα άκαμπτο σύστημα σφαιρών επιρροής...».

Και ο Τσόρτσιλ τελειώνει το υπόμνημα ως εξής: «Πρέπει να τονιστεί ότι αυτή η ευρεία αποκάλυψη των βρετανικών και σοβιετικών αντιλήψεων για τις χώρες που αναφέρονται τα παραπάνω είναι μόνο ένας προσωρινός οδηγός για το άμεσο μέλλον, δηλ. για όσο διάστημα διαρκεί ο πόλεμος, και ότι το θέμα θα επανεξεταστεί από τις μεγάλες δυνάμεις όταν συναντηθούν στην τράπεζα της ανακωχής ή της ειρήνης για να κάνουν τη γενική ρύθμιση των πραγμάτων στην Ευρώπη»[2]. Τα σχόλια περιττεύουν.

Το κείμενο του Τσόρτσιλ μιλάει από μόνο του. Αν είχε επιτευχθεί συμφωνία για μοίρασμα των Βαλκανίων ο βρετανός πρωθυπουργός δεν θα έλεγε στον υπουργό του ότι τα ποσοστά δεν πάνε να δημιουργήσουν ένα άκαμπτο σύστημα σφαιρών επιρροής αλλά ούτε και θα βρισκόταν στην ανάγκη να του εξηγήσει (σ.σ. ο Ήντεν ήταν παρών στη συνάντηση της Μόσχας, στις 9/10/1944) τη σημασία των ποσοστών. Δεν μπορεί κανείς νοήμων να δεχτεί ότι ο βρετανός υπουργός εξωτερικών δεν καταλάβαινε την σημασία των συμφωνιών που η χώρα του έκλεινε με άλλες χώρες. Επίσης, εάν στις 9 Οκτωβρίου τα Βαλκάνια είχαν χωριστεί σε σφαίρες επιρροής ανάμεσα στην ΕΣΣΔ και την Βρετανία- και αυτός ο χωρισμός αφορούσε την σφαίρα της πολιτικής και των μεταπολεμικών κοινωνικών συστημάτων στις βαλκανικές χώρες υπερβαίνοντας τα στρατιωτικά δεδομένα του πολέμου εκείνης της χρονικής στιγμής- ο Τσόρτσιλ δεν θα μιλούσε για προσωρινό οδηγό που θα είχε ισχύ μόνο για το διάστημα διάρκειας του πολέμου.

Η συνάντηση της Μόσχας και η Ελλάδα

Εκείνο που μένει να εξετάσουμε είναι τί πραγματικά συζητήθηκε στη Μόσχα, τον Οκτώβρη του 1944, ανάμεσα στον Στάλιν και τον Τσόρτσιλ σχετικά με την Ελλάδα που μας αφορά άμεσα. Πριν όμως περάσουμε σ' αυτό οφείλουμε να σημειώσουμε, συγκεντρωμένα, ορισμένα στοιχεία που είναι απαραίτητο να μην τα ξεχνάμε. Ο Βρετανός Πρωθυπουργός πηγαίνοντας στη Μόσχα είχε στις βαλίτσες του: Τη συμφωνία του Λιβάνου, τη συμμετοχή των υπουργών της ΕΑΜικής αντίστασης στην κυβέρνηση Παπανδρέου, τη συμφωνία της Γκαζέρτας με την υπαγωγή όλων των ανταρτικών δυνάμεων- και συνεπώς του ΕΛΑΣ- στις διαταγές του Σκόμπυ αλλά και βρετανικά στρατεύματα σε ελληνικό έδαφος αφού η απόβασή τους είχε ξεκινήσει από τις αρχές Οκτωβρίου στις ακτές της Πελοποννήσου. Συνεπώς- όσον αφορά το ελληνικό ζήτημα- υπερείχε έναντι της Σοβιετικής Ένωσης κατά κράτος.

Έτσι, η συνάντηση της Μόσχας δεν έκανε τίποτε άλλο από το να επιβεβαιώσει μια ντε φάκτο διαμορφωθείσα κατάσταση. Στα πρακτικά της συνάντησης Στάλιν- Τσόρτσιλ, στις 9/10/1944 διαβάζουμε[3]: «Ο πρωθυπουργός (σ.σ. Ο Τσόρτσιλ δηλαδή) δήλωσε ότι υπάρχουν δύο χώρες για τις οποίες οι βρετανοί αισθάνονται ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η μία είναι η Ελλάδα. Δεν ανησυχεί πολύ για τη Ρουμανία. Αυτή είναι ρωσική υπόθεση και η συνθήκη που έχει προτείνει η σοβιετική κυβέρνηση, είναι λογική και δείχνει μεγάλη πολιτική δεξιότητα προς το συμφέρον της γενικής ειρήνης στο μέλλον. Αλλά στην Ελλάδα η κατάσταση είναι διαφορετική. Η Βρετανία οφείλει να είναι η ηγετική δύναμη στη Μεσόγειο και ελπίζει ότι ο στρατάρχης Στάλιν θα τον αφήσει να έχει τον πρώτο λόγο στην Ελλάδα, ακριβώς όπως ο στρατάρχης Στάλιν στη Ρουμανία. Βεβαίως η Βρετανική κυβέρνηση θα διατηρεί επαφή με τη σοβιετική κυβέρνηση.

Ο στρατάρχης Στάλιν (σ.σ. είπε πως) κατανοεί ότι η Βρετανία υπέφερε πάρα πολύ όταν είχαν κοπεί οι επικοινωνίες της στη Μεσόγειο από τους Γερμανούς. Για τη Βρετανία ήταν σοβαρό θέμα αν οι μεσογειακοί δρόμοι δεν βρίσκονται στα χέρια της. Συμφώνησε με τον πρωθυπουργό ότι η Βρετανία πρέπει να έχει τον πρώτο λόγο στην Ελλάδα».

Αυτή ήταν η συμφωνία της Μόσχας όσον αφορά την Ελλάδα. Στην ουσία δεν έγινε τίποτε περισσότερο από το να επιβεβαιωθεί και από τις δύο πλευρές μια κατάσταση που ήδη είχε διαμορφωθεί. Ακόμη πρέπει να σημειώσουμε τα εξής: α) Η Μεσόγειος ανέκαθεν είχε στρατηγική σημασία για την Βρετανία. Από' κει περνούσαν οι θαλάσσιοι δρόμοι της προς τις αποικίες της στην ανατολή. β) Η Σοβιετική Ένωση εκείνη την περίοδο δεν είχε στόλο στη Μεσόγειο και φυσικά σε καμιά περίπτωση δεν ήταν σε θέση να ανταγωνιστεί στο χώρο αυτό τα Βρετανικά συμφέροντα. γ) Η αντιχιτλερική συμμαχία, όσο διαρκούσε ο πόλεμος και για τις ανάγκες νικηφόρας έκβασης του απέναντι στον κοινό εχθρό, δεν ήταν δυνατό να διατηρηθεί σε βάρος των συμφερόντων των μελών της, ιδιαίτερα δε των συμφερόντων της Μ. Βρετανίας και των ΗΠΑ που από άποψη διεθνούς συσχετισμού δυνάμεων ήταν σε πολύ πλεονεκτικότερη θέση από την Σοβιετική Ένωση. Δηλαδή σε καμιά περίπτωση δεν μπορούσε π.χ. αυτή η συμμαχία να έχει αντιαποικιακό χαρακτήρα. Ήταν μια συμμαχία ετερόκλητων ταξικών συμφερόντων που βεβαίως δε αναιρούσε τις ταξικές διαφορές των δυνάμεων που την αποτελούσαν αλλά και που αυτές δεν ήταν δυνατόν να εκφράζονται με τον συνήθη τρόπο, όπως συνέβαινε εν καιρώ ειρήνης. Συνεπώς η ΕΣΣΔ δεν μπορούσε να έρχεται σε ευθεία ανοικτή σύγκρουση με τα βρετανικά αποικιακά συμφέροντα, εφόσον πρωτεύουσα σημασία έδινε στον πόλεμο κατά του φασισμού. Όφειλε επομένως να ανέχεται- αφού δεν μπορούσε να πράξει αλλιώς- αυτά τα συμφέροντα και να αναζητεί άλλους, πέραν των γνωστών και συνηθισμένων, δρόμους αναίρεσής τους. δ) Η μέγιστη δύναμη που μπορούσε εκείνη την εποχή- δεδομένου ότι από το 1943 είχε διαλυθεί και η Κομμουνιστική Διεθνής- να αναιρεί τα συμφέροντα του ιμπεριαλισμού, τόσο άμεσα όσο και μακροπρόθεσμα, ήταν το λαϊκό- εργατικό- κομμουνιστικό και αντιαποικιακό κίνημα της κάθε χώρας ξεχωριστά και όλων των χωρών μαζί ως σύνολο. Και η ΕΣΣΔ με τη στάση και δράση της σ' όλη την διάρκεια του πολέμου, με την προσφορά της για τη συντριβή του φασισμού βοηθούσε τα μέγιστα για την ανάπτυξη αυτών των κινημάτων παγκοσμίως. Όχι βέβαια ως η χώρα οδηγός- καθοδηγητής ή αρχηγός αυτών των κινημάτων αλλά ως μια μεγάλη δύναμη που επιδρούσε θετικά στο διεθνή συσχετισμό δυνάμεων υπέρ αυτών των κινημάτων.

Αν δούμε έτσι τα πράγματα, μέσα στο χρόνο και τον τόπο που εξελίχθηκαν τα γεγονότα του Β' Παγκοσμίου πολέμου, θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε την ουσία της σοβιετικής πολιτικής αλλά και το γεγονός ότι τα λάθη και οι υποχωρήσεις του ΕΑΜικού κινήματος στέρησαν από την ΕΣΣΔ δυνατότητες να διαπραγματευτεί σε άλλη βάση το ελληνικό ζήτημα, να εκμεταλλευτεί ουσιαστικά τις καμπές του πολέμου και να χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά για τα συμφέροντα του ελληνικού λαού, στιγμές και καταστάσεις κατά τις οποίες ο βρετανικός παράγοντας ήταν αδύνατος ή αναγκασμένος να κάνει σοβαρές υποχωρήσεις. Αλλά ας δούμε το θέμα και διαφορετικά: Τι άλλο- απ' αυτό που είπε- μπορούσε να πει ο Στάλιν ή ο οποιοσδήποτε άλλος στη θέση του, στον Τσόρτσιλ, τον Οκτώβρη του 44, όταν ο τελευταίος ζητώντας να έχει τον πρώτο λόγο στην Ελλάδα είχε στα χέρια του μια ελληνική κυβέρνηση μαριονέτα στην οποία συμμετείχαν Εαμίτες υπουργοί, όταν είχε ήδη βρετανικά στρατεύματα στην χώρα, όταν οι αντάρτικες δυνάμεις- και φυσικά ο ΕΛΑΣ- ήταν υπό τις διαταγές του με τη θέλησή τους κι όταν στο πλευρό του είχε και τις ΗΠΑ;

Στο επόμενο:Ο Δεκέμβρης και οι διεθνείς σχέσεις του ΚΚΕ 

Κείμενα – Επιμέλεια: Γιώργος Πετρόπουλος

 

ΠΗΓΗ: ergatikosagwnas.gr


[1] Γ. Ανδρικόπουλου: «1944 Κρίσιμη Χρονιά- 300 Ανέκδοτα έγγραφα από το προσωπικό αρχείο του Ουίνστον Τσόρτσιλ για την Ελλάδα.», τόμος Β', σελ. 160- 162

[2] Γ. Ανδρικόπουλου, στο ίδιο, τόμος Β', σελ. 179- 180

[3] Όπως υπάρχουν στο αρχείο του Βρετανού Πρωθυπουργού και δημοσιεύονται από τον Γ. Ανδρικόπουλο στο δίτομο έργο του «1944 Κρίσιμη Χρονιά...», τόμος Β' σελ. 141- 152

Ετικέτες

Ο Εργατικός Αγώνας δημοσιεύει σήμερα το 12ο μέρος της σειράς των ιστορικών δημοσιευμάτων στο Μεγάλο Δεκέμβρη με αφορμή την συμπλήρωση των 70 χρόνων από τότε. Στόχος μας είναι να δώσουμε όσο το δυνατό ολοκληρωμένα το ιστορικό γεγονός αλλά και να απαντήσουμε σε μια σειρά διαστρεβλώσεις της ιστορίας του εργατικού - λαϊκού και κομμουνιστικού κινήματος που δεν εμφανίστηκαν μόνο στο παρελθόν αλλά με διάφορους τρόπους επανέρχονται και σήμερα.

Το περίφημο χαρτάκι του Τσόρτσιλ-Μοιράστηκε ο κόσμος τον Οκτώβρη του ’44; (Α)

Το ποιο πολυσυζητημένο, ίσως, γεγονός στην ιστορία της ΕΑΜικής αντίστασης, αλλά και της αντίστασης γενικά των λαών κατά του φασισμού, είναι η πολυθρύλητη συνάντηση του Στάλιν με τον Τσόρτσιλ στη Μόσχα, στις 9 Οκτώβρη του 1944. Εκεί, όπως ο ίδιος ο Τσόρτσιλ έγραψε στα απομνημονεύματά του, «συμφωνήθηκε» ο χωρισμός των Βαλκανίων σε σφαίρες επιρροής με το περίφημο χαρτάκι. Ο Τσόρτσιλ έμεινε στη Μόσχα από τις 9 έως και τις 18 Οκτωβρίου, αλλά η «συμφωνία» κατά τα λεγόμενά του πραγματοποιήθηκε την πρώτη μέρα, δηλαδή στις 9/10/1944 το βράδυ.

Τι λέει ο Τσόρτσιλ

Γι' αυτή την πολυθρύλητη «συμφωνία» με τον Στάλιν, ο Τσόρτσιλ γράφει[1]: «Έκρινα κατάλληλη τη στιγμή για να δράσω. Εδήλωσα: "Ας ρυθμίσωμε τις υποθέσεις μας στα Βαλκάνια. Τα στρατεύματά σας ευρίσκονται στη Ρουμανία και στη Βουλγαρία. Έχομε συμφέροντα, αποστολές, πράκτορες σ' αυτές τις χώρες. Ας αποφύγωμε την σύγκρουση για ζητήματα ασήμαντα. Σχετικώς προς την Μεγάλη Βρετανία και την Ρωσία τι θα ελέγατε για μια υπεροχή κατά 90% υπερ υμών στην Ρουμανία, υπεροχή κατά 90% υπέρ ημών στην Ελλάδα και ίση συμμετοχή κατά 50% στην Γιουγκοσλαβία;". Ενώ μετεφράζοντο οι λόγοι μου, έγραψα σε μισό φύλλο χαρτιού:

Ρουμανία

Η Ρωσία..................90%

Οι άλλοι................10%

Ελλάς

Η Μεγάλη Βρετανία (εν συμφωνία με τις ΗΠΑ)...............90%

Η Ρωσία................................................................................................................10%

Γιουγκοσλαβία.........................................50% και 50%

Ουγγαρία........................................................50% και 50%

Βουλγαρία

Η Ρωσία.....................75%

Οι άλλοι..................25%

Έσπρωξα το χαρτί μπροστά στον Στάλιν στον οποίον είχαν δώσει εν τω μεταξύ την μετάφραση. Έγινε μια μικρή παύσις. Έπειτα ο Στάλιν πήρε το μπλέ μολύβι του, εχάραξε μια χοντρή γραμμή σαν είδος επιδοκιμασίας και μου επέστρεψε το σημείωμα. Τα πάντα ερρυθμίσθησαν σε ελάχιστο χρονικό διάστημα όσο εχρειάσθη για να γράψω το σημείωμα αυτό.

Είχαμε, εννοείται, μελετήσει το ζήτημα προσεκτικά και από μακρού, και άλλωστε δεν μας απησχόλησαν παρά οι συμφωνίες που αφορούσαν την πολεμική περίοδο. Όλα τα ευρύτερα προβλήματα έμεναν για την συνδιάσκεψη της ειρήνης, που ελπίζαμε ότι θα συνεκαλείτο μετά τη νίκη.

Επηκολούθησε μακρά σιωπή. Το χαρτί με την μπλέ γραμμή παρέμενε στο τραπέζι. Τελικά είπα: "Δεν θα έκριναν κάπως κυνικό εκ μέρους μας να ρυθμίζωμε αυτά τα προβλήματα, από τα οποία εξαρτάται η τύχη εκατομμυρίων υπάρξεων, κατά τρόπον τόσο υπεροπτικό; Ας κάψωμε αυτό το χαρτί". "Όχι, φυλάξτε το",, είπε ο Στάλιν».

Για την ιστορία του θέματος πρέπει να σημειώσουμε ότι το περιβόητο αυτό χαρτάκι, για το οποίο κάνει λόγο ο Τσόρτσιλ, παρόλο που χρόνια ολόκληρα αποτελούσε το αποδεικτικό στοιχείο της αντικομουνιστικής προπαγάνδας, ποτέ- στο διάστημα που υπήρχε η ΕΣΣΔ ως κράτος με συγκεκριμένο κοινωνικοπολιτικό σύστημα- δεν είδε το φως της δημοσιότητας. Και ξαφνικά στις αρχές του 1992 το BBC ανακοίνωσε ότι το βρήκε και το παρουσίασε μαζί με ένα άλλο αντίστοιχό του, σε ρωσική μετάφραση. Στην Ελλάδα αυτό το χαρτάκι το αναδημοσίευσε η εφημερίδα «Καθημερινή», στις 22 Γενάρη του 1992 και η «Αυγή» στις 26 του ιδίου μήνα. Το γεγονός είναι όντως περίεργο όπως περίεργο είναι που εμφανίζεται μαζί και ρωσική μετάφραση. Ο Τσόρτσιλ ενώ είναι λεπτομερέστατος στις περιγραφές κάνει λόγο για ένα χαρτάκι- αυτό που ο ίδιος έγραψε- και πουθενά δεν αναφέρει για δεύτερο- μετάφραση του πρωτότυπου δικού του.

Τι λένε οι Σοβιετικοί

Η σοβιετική πλευρά δεν αρνείται ότι ο Τσόρτσιλ έκανε την παραπάνω πρόταση. Αρνείται όμως κατηγορηματικά πως υπήρξε συμφωνία του Στάλιν σ' αυτή την πρόταση με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Στην «Ιστορία του Μεγάλου Πατριωτικού πολέμου της Σοβιετικής Ένωσης» (Έκδοση της Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ, τόμος 5ος, σελ. 134, στα ρωσικά) αναφέρεται: «Βασικό για τον Τσόρτσιλ ζήτημα, που εξετάστηκε στη Μόσχα, ήταν το ζήτημα της πολιτικής απέναντι στις βαλκανικές χώρες. Κατά την πρώτη ακόμα συνάντηση με τον Στάλιν, ο Τσόρτσιλ τον πληροφόρησε ότι συνέταξε ένα αρκετά βρώμικο και ωμό έγγραφο, που έδινε μια εικόνα για το μοίρασμα της επιρροής ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και τη Μεγάλη Βρετανία στη Ρουμανία, στην Ελλάδα, στη Γιουγκοσλαβία, στη Βουλγαρία. Ο πίνακας γράφτηκε για να δείξει τι σκέπτονταν πάνω σ' αυτό το ζήτημα οι Άγγλοι». Και παρακάτω το κείμενο συνεχίζει: «Στα σοβιετικά πρακτικά της συνομιλίας των ηγετών των δύο κυβερνήσεων, της Σοβιετικής Ένωσης και της Μεγάλης Βρετανίας, που έγινε στις 9 του Οκτώβρη 1944, περιέχεται πρόταση του Άγγλου Πρωθυπουργού για χωρισμό της Γιουγκοσλαβίας και άλλων χωρών σε σφαίρες επιρροής. Αλλά, εννοείται, ότι δεν ήταν δυνατόν ο Τσόρτσιλ να πετύχει από τον αρχηγό της κυβέρνησης της ΕΣΣΔ υποστήριξη στο σχέδιό του. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο σ' ένα τόσο σπουδαίο στοιχείο, όπως είναι το πρακτικό της συνομιλίας, δεν υπάρχει ούτε νύξη για συμφωνία της ΕΣΣΔ και της Μεγ. Βρετανίας σ' αυτό το ζήτημα»[2].

Επιβεβαίωση του γεγονότος ότι ο Τσόρτσιλ πρότεινε στον Στάλιν να γίνει μοίρασμα των Βαλκανίων σε σφαίρες επιρροής δίνει και ο μεταφραστής του σοβιετικού ηγέτη Β. Μπερεζκόφ που συμμετείχε σ' αυτή τη συνάντηση. Στο βιβλίο του «Ήμουν Διερμηνέας του Στάλιν» αναφέρει: «Τι έγινε λοιπόν στην ουσία; Ο Τσόρτσιλ έγραψε σ' ένα κομμάτι χαρτί τα ποσοστά του. Ο Στάλιν τους έριξε μια ματιά και χωρίς να πει λέξη επέστρεψε το χαρτί στο Βρετανό Πρωθυπουργό. Ο Τσόρτσιλ προτείνει να καεί το χαρτί, με τη σκέψη, όπως φαίνεται, ότι έτσι θα δημιουργούνταν μια κατάσταση συνενοχής στην εξαφάνιση αυτού του "αποκαλυπτικού ντοκουμέντου". Ο Στάλιν, όμως, δεν έδωσε στο βρετανό πρωθυπουργό καμιά αφορμή για παρόμοια συμπεράσματα. Σημείωσε αδιάφορα ότι ο Τσόρτσιλ μπορεί να το κρατήσει, δείχνοντας έτσι καθαρά ότι δεν αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην υπόθεση. Αυτό ήταν όλο»[3].

Αυτά, ο Μπερεζκόφ τα γράφει στο βιβλίο του που κυκλοφόρησε στη Σοβιετική Ένωση το 1984, ενώ το 1990 προσπαθώντας να προσαρμοστεί στο πνεύμα της εποχής της περεστρόικα, στον πρόλογό του, για την ελληνική έκδοση του βιβλίου, αναφέρει: «Σχετικά με τα ποσοστά επιρροής σε ορισμένες ανατολικοευρωπαϊκές χώρες, ο Τσόρτσιλ έκανε πρόταση στον Στάλιν, στις 9 Οκτωβρίου 1944, δηλαδή πριν από τη συνάντηση της Γιάλτας. Την περιγραφή αυτού του επεισοδίου ο αναγνώστης θα τη βρει στο βιβλίο. Εδώ μπορώ μόνο να προσθέσω ότι, κάτω από το φως των γεγονότων που ήδη έγιναν γνωστά, δεν μπορώ κατηγορηματικά να πω ότι δε επιτεύχθηκε ποτέ κάποια "αλληλοκατανόηση" μεταξύ Στάλιν και Τσόρτσιλ»[4].

Όπως εύκολα διαπιστώνεται, ο Μπερεζκόφ, παρόλο που προσπαθεί να ευθυγραμμιστεί με το κλίμα που επικρατούσε στη χώρα του και διεθνώς απέναντι στον Στάλιν το 1990, εντούτοις δεν επιβεβαιώνει ότι στη συνάντηση της 9ης Οκτωβρίου έγινε συμφωνία. Μιλάει για «κάποια αλληλοκατανόηση» Στάλιν- Τσόρτσιλ χωρίς φυσικά να είναι σε θέση να προσδιορίσει το αν τελικά έγινε κατορθωτή.

Συμπερασματικά οφείλουμε να σημειώσουμε πως η κατηγορηματική Σοβιετική άρνηση της δήθεν συμφωνίας της Μόσχας για μοίρασμα των Βαλκανίων θα προκαλούσε οπωσδήποτε την αντίδραση, τουλάχιστον των βρετανών, αν υπήρχαν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν πως τέτοια συμφωνία υπήρξε. Το γεγονός όμως ότι στη σοβιετική άρνηση το μόνο στοιχείο που αντιπαρατίθεται είναι όσα ο ίδιος ο Τσόρτσιλ ισχυρίζεται, αποδεικνύει πως ο ισχυρισμός για συμφωνία δεν είναι τίποτε άλλο από έναν ακόμη προπαγανδιστικό- αντικομουνιστικό μύθο.

            

Τι λέει η αμερικάνικη πλευρά

Το παραπάνω απόσπασμα, από τα απομνημονεύματα του Τσόρτσιλ για τα ποσοστά και την δήθεν συμφωνία μοιράσματος των Βαλκανίων σε σφαίρες επιρροής αφήνει σαφώς την εντύπωση ότι ο Βρετανός πρωθυπουργός διαπραγματευόταν και για λογαριασμό των Ηνωμένων Πολιτειών. Στον κατάλογο των ποσοστών υπάρχουν οι ενδείξεις «Ρωσία» τόσο τοις εκατό, «οι άλλοι» τόσο, ενώ για την περίπτωση μόνο της Ελλάδας υπάρχει η ένδειξη «Βρετανία» και σε παρένθεση «εν συμφωνία με τις ΗΠΑ».

Στην πραγματικότητα όμως- όπως αποδεικνύουν τα ντοκουμέντα της εποχής εκείνης- οι Ηνωμένες Πολιτείες κάθε άλλο παρά είχαν εξουσιοδοτήσει τον Τσόρτσιλ να ενεργεί για λογαριασμό τους και μάλιστα ενημέρωσαν γι’ αυτό την ΕΣΣΔ.

Σε μήνυμα του προς τον Στάλιν, στις 5 Οκτωβρίου του 1944, ο Ρούσβελτ έγραφε[5]: «Είμαι βέβαιος ότι αντιλαμβάνεσθε ότι εις τον παρόντα παγκόσμιον πόλεμον κυριολεκτικώς δεν υπάρχει ούτε ένα ζήτημα, είτε στρατιωτικόν είτε πολιτικόν, που να μην ενδιαφέρη τας Ηνωμένας Πολιτείας. Είμαι σταθερώς βέβαιος ότι εμείς οι τρεις, και μόνον οι τρεις, ημπορούμε να εύρωμεν λύσιν επι των εκκρεμών ακόμη ζητημάτων. Υπό την έννοιαν αυτήν κατανοώ την επιδίωξιν του κ. Τσόρτσιλ να συναντηθή μαζί Σας και προτιμώ να θεωρώ τας επικειμένας συνομιλίας Σας με τον Πρωθυπουργόν ως προκαταρτικάς δια την συνάντησιν των τριών μας, η οποία, όσον αφορά εμέ, είναι δυνατόν να συγκληθή εις οποιονδήποτε χρόνον μετά τας εκλογάς εις τας Ηνωμένας Πολιτείας». Το μήνυμα είναι σαφές: Ο Τσόρτσιλ δεν είχε καμιά εξουσιοδότηση να διαπραγματεύεται και να κλείνει συμφωνίες εκπροσωπώντας και τις ΗΠΑ. Ταυτόχρονα όλες οι συνομιλίες θα είχαν προκαταρκτικό χαρακτήρα. Καμιά συμφωνία δεν μπορούσε να πραγματοποιηθεί και να τεθεί σε εφαρμογή χωρίς την έγκριση των Ηνωμένων Πολιτειών, χωρίς να έρθει στο τραπέζι και να εξεταστεί σε μελλοντική συνάντηση των ηγετών των τριών μεγάλων δυνάμεων της αντιχιτλερικής συμμαχίας.

Ο Στάλιν απάντησε στον Ρούσβελτ στις 8 Οκτωβρίου. Στο μήνυμά του αυτό λέει[6]: «Το μήνυμά Σας της 5 Οκτωβρίου με ανησύχησε ολίγον. Εγώ υπέθετα ότι ο κ Τσόρτσιλ έρχεται εις την Μόσχαν ύστερα από συνεννόηση μαζί Σας εις το Κεμπέκ. Απεδείχθη όμως ότι η υπόθεσις μου αυτή μάλλον δεν ανταποκρίνεται εις την πραγματικότητα.

Μου είναι άγνωστο δια ποία ζητήματα έρχονται εις την Μόσχαν ο κ. Τσόρτσιλ και ο κ. Ηντεν. Περί τούτου δεν με επληροφόρησαν έως σήμερα ούτε ο ένας ούτε ο άλλος. Ο κ. Τσόρτσιλ εξέφρασε την επιθυμίαν εις μήνυμά του προς εμέ να έλθη εις την Μόσχα, εάν δεν υπήρχε αντίρρησις εκ μέρους μου. Εννοείται ότι απήντησα καταφατικώς. Έτσι έχουν τα πράγματα σχετικώς με το ταξίδι του κ. Τσόρτσιλ εις την Μόσχαν. Θα Σας κρατώ περαιτέρω ενήμερον καθ' ο μέτρον θα διευκρινισθή η υπόθεσις μετά την συνάντησίν μου με τον κ. Τσόρτσιλ».

Απ' όσα αναφέραμε προκύπτουν αβίαστα τα εξής συμπεράσματα: α) Ο Τσόρτσιλ ψεύδεται ασύστολα όταν ισχυρίζεται ότι διαπραγματεύθηκε και έκλεισε συμφωνία με τον Στάλιν και για λογαριασμό των ΗΠΑ. β) Η ΕΣΣΔ σε καμία περίπτωση, ακόμη κι αν δεχτούμε ότι ήθελε, δεν θα προχωρούσε σε συμφωνία γνωρίζοντας ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν δώσει τη συγκατάθεσή τους. Ήδη έχουμε αναφέρει ότι χρησιμοποίησε στο παρελθόν με μεγάλη επιμονή το χαρτί των Ηνωμένων πολιτειών μέχρι να δώσει την συγκατάθεσή της να αποτελέσει η Ελλάδα θέατρο στρατιωτικών επιχειρήσεων αποκλειστικά της Μ. Βρετανίας. γ) Ο ισχυρισμός του Τσόρτσιλ σχετικά με την υποτιθέμενη συμφωνία ότι «τα πάντα ερρυθμίσθησαν σε ελάχιστο χρονικό διάστημα όσο εχρειάσθη για να γράψω το σημείωμα αυτό», γιατί «Είχαμε (σ.σ. με τον Στάλιν), εννοείται, μελετήσει το ζήτημα προσεκτικά και από μακρού», αποδεικνύεται ασύστολο ψεύδος. Όπως ο ίδιος ο Στάλιν λέει, στο μήνυμά του στον Ρούσβελτ, ιδέα δεν είχε για το λόγο της επίσκεψης του Τσόρτσιλ στην Μόσχα. δ) Ακόμη κι αν δεχτούμε ότι στη Μόσχα, όντως, επιτεύχθηκε συμφωνία αυτή είχε προκαταρτικό χαρακτήρα. Το γεγονός δε, ότι δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να επιβεβαιώνει ότι αυτή η συμφωνία συζητήθηκε και επισημοποιήθηκε στις συναντήσεις που είχαν αργότερα οι Στάλιν, Τσόρτσιλ και Ρούσβελτ στη Γιάλτα και στο Πότσδαμ, είναι ικανό αποδεικτικό στοιχείο για να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι μια τέτοια συμφωνία- αν υπήρξε- ουδέποτε δέσμευσε κανέναν, ουδέποτε τέθηκε σε ισχύ.

Αυτοί είναι και οι λόγοι για τους οποίους οι Αμερικάνοι ποτέ δεν πήραν στα σοβαρά τους ισχυρισμούς του Τσόρτσιλ. Ο Α. Χάριμαν- Αμερικάνος πρεσβευτής στη Μόσχα στα χρόνια του πολέμου- σε μια συνέντευξή του στην επιθεώρηση «Encounter» στο τεύχος Νοεμβρίου του 1981, λέει συγκεκριμένα[7]: «Ποτέ δεν πήρα στα σοβαρά αυτή την υπόθεση και δεν νομίζω ότι ήταν σημαντική γιατί δεν επηρέασε το μέλλον. Ο Στάλιν, όπως ξέρουμε, το αγνόησε, αν και ο Τσόρτσιλ ισχυριζόταν πάντα ότι ο Στάλιν σεβάστηκε την ελληνική πλευρά της συνδιαλλαγής με την έννοια ότι η βοήθεια στους Έλληνες κομμουνιστές δόθηκε από τη Γιουγκοσλαβία, όχι από τη Ρωσία. Αυτή η λεγόμενη συμφωνία ήταν ένα από εκείνα τα θεαματικά μη-γεγονότα που αρέσει στους ιστορικούς να μαζεύουν και να διογκώνουν».

Στο επόμενο: Το περίφημο χαρτάκι του Τσόρτσιλ-Μοιράστηκε ο κόσμος τον Οκτώβρη του ’44; (Β)

Κείμενα – Επιμέλεια: Γιώργος Πετρόπουλος

 

ΠΗΓΗ: ergatikosagwnas.gr


[1] Ουιν. Τσόρτσιλ: "2ος Παγκόσμιος Πόλεμος- Απομνημονεύματα", εκδόσεις: Ελληνική Μορφωτική Εστία, μετάφραση Α. Σαμαράκη, τόμος ΣΤ, σελ. 290- 291

[2] Θ. Χατζή: Η Νικηφόρα Επανάσταση που χάθηκε, τόμος Δ' σελ. 26- 27

[3] Β. Μπερεζκόφ :«Ήμουν Διερμηνέας του Στάλιν», εκδόσεις Καστανιώτη, τόμος Β' σελ. 195,

[4] στο ίδιο, τόμος Α' σελ. 11

[5] «Αλληλογραφία Στάλιν- Τσόρτσιλ- Ρούσβελτ- Άτλυ- Τρούμαν», εκδόσεις Μέλισσα, 1957-1958, σελ. 153

[6] στο ίδιο, σελ. 154

[7] Θ. Χατζή, στο ίδιο, τόμος Δ' σελ. 28

Ετικέτες
  • Τελευταια
  • Δημοφιλή