Σήμερα: 19/12/2018
Τετάρτη, 14 Φεβρουαρίου 2018 07:37

Αριστερά και πατριωτισμός: Δύο δόγματα - δύο αδιέξοδα

Γράφτηκε από

patriacontrotnationalismo2.jpg

του Βασίλη Λιόση

Πατριωτισμός, εθνικισμός, αντιεθνικισμός, αριστερός και δεξιός πατριωτισμός, εθνομηδενισμός: είναι οι έννοιες που πρωταγωνίστησαν με αφορμή τα συλλαλητήρια της Θεσσαλονίκης και της Αθήνας και συνοδεύτηκαν με μία πλειάδα οξυμένων αντιπαραθέσεων.

Θα σταθούμε σε δύο πλευρές του ζητήματος και συγκεκριμένα το πώς τμήματα της αριστεράς λειτουργούν απολύτως απορριπτικά στην έννοια του πατριωτισμού και πώς κάποια άλλα την υιοθετούν δίχως προϋποθέσεις και όρους (αν και τα τελευταία έθεσαν εαυτόν εκτός αριστεράς με τη συμμετοχή τους στα εθνικιστικά συλλαλητήρια).

Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ πήρε μία πρωτοβουλία για την υπογραφή ενός κειμένου που αναφερόταν στα συλλαλητήρια, τον εθνικισμό, τη δράση του ιμπεριαλισμού κ.λπ. Όμως, το κείμενο δεν μπορεί να κριθεί με βάση τις αγαθές προθέσεις των συντακτών του, αλλά με την ουσία του. Το έχουμε πει πολλές φορές. Ένα κείμενο κρίνεται όχι μόνο για το τι λέει αλλά και για ό,τι δεν λέει. Και το κείμενο που συνυπέγραψαν μία σειρά οργανώσεις έχει σοβαρά προβλήματα, με ένα εξ αυτών να είναι η απουσία της έννοιας του πατριωτισμού. Κάτι τέτοιο είναι απότοκο χρόνιων ιδεοληψιών που υποτίθεται ότι προστατεύουν την αριστερά από την απόρριψη του διεθνισμού ή απότοκο προσπάθειας συγκερασμού διαφορετικών θεωρήσεων με στόχο τη συμμετοχή του τροτσκισμού στις υπογραφές. Όταν υπάρχει ταύτιση του πατριωτισμού και του εθνικισμού ένα πράγμα καταφέρνεις: να πάρεις απόσταση από τον λαό και να παραμείνεις εσαεί στο περιθώριο, αφήνοντας τις διακηρύξεις για τη δημιουργία κόμματος «συλλογικού καθοδηγητή της εργατικής τάξης» να αιωρούνται ως ευσεβής πόθος.


Κατά την άποψη ενός μέρους της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς το έθνος είναι περίπου ένας φανταστικός ιδεότυπος. Ας σταθούμε λίγο σε αυτό. Η διαμόρφωση της εθνική συνείδησης και ιδεολογίας έχει και τέτοια στοιχεία που διοχετεύονται από την κυρίαρχη τάξη: η ιστορία του έθνους είναι δήθεν αδιάλειπτη και, ανεξάρτητα των κοινωνικοοικονομικών δομών, υπάρχει αιματολογική και πολιτισμική συνέχεια στο πέρασμα των αιώνων ενώ ιστορικά γεγονότα διαστρεβλώνονται στα εργαστήρια της αστικής σκέψης, προκειμένου να «τεκμηριώσουν» την όποια «εθνική καθαρότητα». 


Ωστόσο, αυτή είναι η πρακτική που λαμβάνει χώρα προκειμένου τα αντικειμενικά και ιστορικά ενοποιητικά στοιχεία να συγκολληθούν με τις ιδεολογικές κατασκευές περί καθαρότητας (με ταξική στόχευση ασφαλώς). Ποια είναι αυτά τα αντικειμενικά στοιχεία; Μιλάμε για τη γλώσσα, την κοινή οικονομική ζωή, τις κοινές πολιτισμικές παραδόσεις, την κοινότητα εδάφους. Πρόκειται για παραμέτρους που υπάρχουν ανεξάρτητα από τις ιδέες μας. Είναι η «μαγιά» πάνω στην οποία «ζυμώνεται» η εθνοτική κοινότητα και διαμορφώνει τα χαρακτηριστικά της μέσα από υπαρκτούς κοινωνικούς αγώνες, είτε μιλάμε για τις αστικές επαναστάσεις, είτε για εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα. 

Όποιος θεωρεί πως μέσα από έναν ιδεολογικό αγώνα θα αποκαλύψει στις λαϊκές μάζες την «κατασκευή» και αυτό θα τον βοηθήσει να περάσει στο επόμενο επίπεδο, δηλαδή αυτό της «καθαρής» ταξικής πάλης, απλώς «πλανάται πλάνην οικτρά». Για να μην παρεξηγηθούμε: σοβαρό καθήκον της αριστεράς και των προοδευτικών ιστορικών είναι η αποκάλυψη της ιστορικής αλήθειας, αλλά πρόκειται για ένα μόνον στοιχείο της ταξικής πάλης.


Όποιος δεν διδάσκεται από την ιστορία, το πληρώνει ακριβά. Όταν ένα πείραμα αποτυγχάνει ξανά και ξανά, τότε πρέπει να ελέγξεις τα δεδομένα σου, τα υλικά σου, τη φιλοσοφία σου. Διαφορετικά η αποτυχία θα σε συνοδεύει ό,τι και να κάνεις. Και για να μην μιλάμε θεωρητικά. Ο τροτσκισμός έχει δοκιμαστεί από την ιστορία, τουλάχιστον, στην Ελλάδα, από την εποχή της κατοχής. Το συντριπτικά μεγάλο του κομμάτι ήταν αντίθετο στην 6η ολομέλεια του ΚΚΕ, το καθήκον συγκρότησης ενός εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος, τη δράση του ΕΑΜ. Τα αποτελέσματα; Στην ακραία τους έκφραση οι τροτσκιστές καταδίκαζαν τη δράση του ΕΑΜ και αυτό που κατάφεραν ήταν η περιθωριοποίησή τους. Ποιος εργαζόμενος σήμερα συγκινείται από τις διακηρύξεις του τότε τροτσκισμού που καλούσαν σε συναδέλφωση  «με τα ταξικά αδέλφια μας τους Γερμανούς»; Και τι σχέση έχουν αυτές οι ανοησίες με την ιστορική ομιλία του Βελουχιώτη στη Λαμία και την απολογία του Μπελογιάννη στο δικαστήριο λίγο πριν την εκτέλεσή του; Υπήρξαν φωνές του τροτσκισμού μετά το Β΄ παγκόσμιο πόλεμο που έκαναν την αυτοκριτική τους και αυτό τους τιμά. Ο τροτσκισμός, όμως, δεν τους άκουσε και συνέχισε πεισματικά την υποτίθεται αμόλυντη πορεία του. Αλλά όποιος δεν διδάσκεται από τα λάθη του είναι καταδικασμένος να σκέφτεται και να κινείται δογματικά.


Δυστυχώς και το ΚΚΕ έχοντας επιδείξει μία άνευ προηγουμένου ιδεολογική και πολιτική στροφή τα τελευταία χρόνια, συμπλέει πλέον με τις παραπάνω θεωρήσεις. Σύμφωνα με το 19ο συνέδριο του ο πατριωτισμός έχει νόημα μόνο σε συνθήκες σοσιαλισμού, το ΕΑΜ και το 7ο συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς θεωρούνται οπορτουνιστικά. Στο 20ο συνέδριο η έννοια του αντιιμπεριαλισμού έχει εξαλειφθεί (!), δείγμα της «νέας» και δήθεν αντικαπιταλιστικής τακτικής του.

Ωστόσο, αυτή δεν είναι η μοναδική δογματική αντιμετώπιση των πραγμάτων. Η άλλη εντοπίζεται στους κόλπους της εφημερίδας Δρόμος της Αριστεράς. Η εν λόγω εφημερίδα τον τελευταίο μήνα έχει επιδοθεί σε έναν αγώνα προκειμένου να μας πείσει για τον υγιή χαρακτήρα των συλλαλητηρίων. Καταθέτουμε, λοιπόν, ορισμένες σκέψεις με βάση τα κείμενα που αναγνώσαμε.

Πρώτο, πρέπει να πούμε πως όπου υπάρχει κίνηση μαζών, αυτό δεν συνεπάγεται και προοδευτικό περιεχόμενο της κοινωνικής κίνησης. Κίνηση μαζών και μάλιστα εντονότατη υπήρχε στο φασισμό και το ναζισμό.


Δεύτερο, το «τσαλαβούτημα σε θολά νερά προκειμένου να πιάσουμε κανένα ψάρι», δεν αρμόζει στην αριστερά. Είναι και ανήθικο αφού κάνεις έκπτωση θέσης αρχών, είναι και ατελέσφορο αφού τον κόσμο θα τον καρπωθούν οι γνήσιες εθνικιστικές ομάδες και όχι οι ανανήψαντες, εκτός αν αυτοί οι τελευταίοι έχουν ευρύτερους πολιτικούς σχεδιασμούς.

Τρίτο, καιροσκοπισμός είναι και η μη σαφής και κουτοπόνηρη δήλωση για τη συμμετοχή στο συλλαλητήριο, ενώ η απόφαση ήταν ειλημμένη. Αναφερόμαστε στις δηλώσεις του εκδότη της εφημερίδας, σύμφωνα με τις οποίες η εφημερίδα θα είναι στο συλλαλητήριο για το παρακολουθήσει (!), ενώ ο ίδιος δεν θα πάει γιατί πονάει η μέση του!

Τέταρτο, στην αριστερά δεν αρμόζει ούτε η κατακρεούργηση της αλήθειας και η δημιουργία εντυπώσεων. Η παράθεση φωτογραφιών όπου παρουσιάζονται πανό με αντιιμπεριαλιστικά συνθήματα (μάλιστα με μόλις πέντε έξι ανθρώπους από κάτω) δεν πείθει. Ουδόλως αναιρεί το γεγονός ότι στο συλλαλητήριο υπήρξε συγκροτημένα η Χρυσή Αυγή, την οποία κανένας δεν εμπόδισε και δεν έδιωξε. Δεν αναιρεί, επίσης, το γεγονός ότι οι διοργανωτές ήταν πολύ συγκεκριμένοι και ότι δεν ακούστηκαν ούτε μία στιγμή οι λέξεις ΝΑΤΟ, ΕΕ, ιμπεριαλισμός. Δεν αναιρεί το γεγονός ότι υπήρξαν πυρήνες διαδηλωτών που εξέμεσαν στη συγκέντρωση με εθνικιστικά συνθήματα.

Πέμπτο, η εφημερίδα και οι αρθρογράφοι της δεν μας λένε αν τελικά συμφωνούνε με το κεντρικό κι εθνικιστικό σύνθημα «Η Μακεδονία είναι ελληνική» που υπονοεί την προσάρτηση εδαφών της Βουλγαρίας και της ΠΓΔΜ στην Ελλάδα.

Έκτο, το συλλαλητήριο δεν ήταν ούτε αυθόρμητο, ούτε ακομμάτιστο, ούτε ιδεολογικά αφόρτιστο. Ας δούμε τι προέκυψε από δημοσκόπηση που διενεργήθη εντός του συλλαλητηρίου.

Μερικά αποκαλυπτικά μεγέθη είναι τα εξής:

α) Όσον αφορά τις ηλικιακές ομάδες οι νέοι ως 34 ετών που συμμετείχαν στο συλλαλητήριο για τη Μακεδονία έφταναν το 14%, ενώ στους «Αγανακτισμένους» το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 39%, δηλαδή πρόκειται για ένα σχεδόν τριπλάσιο ποσοστό (ευτυχώς). Άρα δεν φαίνεται το συλλαλητήριο για τη Μακεδονία να συνέγειρε τη νεολαία, τουλάχιστο όσο αυτοί κινητοποιήθηκαν στους «Αγανακτισμένους».

β) Στην αυτοτοποθέτηση στην κλίμακα Αριστερά-Δεξιά με διαβάθμιση από το 1 ως το 9 (1=Αριστερά, 9= Δεξιά), στις κλάσεις 1 ως 4 (δηλαδή στην αριστερά) ανήκε το 15% των συμμετεχόντων στο συλλαλητήριο για τη Μακεδονία, ενώ το αντίστοιχο νούμερο για τη Δεξιά (από 6 ως 9) ανήκε το 54%. Στη συγκέντρωση των «Αγανακτισμένων» τα νούμερα ήταν 45% και 13% αντίστοιχα. Οι διαφορές είναι ολοφάνερα χαώδεις και απολύτως διαφωτιστικές.

γ) Οι απαντήσεις στο ερώτημα «για ποιον λόγο συμμετέχετε στο συλλαλητήριο»
η κυρίαρχη απάντηση με 87% ήταν «για να εκφράσω την αντίθεσή μου για το Σκοπιανό», απάντηση που διαλύει τον μύθο ότι είχε γενικότερο αντικυβερνητικό και πολιτικό χαρακτήρα. Δεν υποστηρίζουμε ασφαλώς ότι ο κόσμος δεν είναι αγανακτισμένος από την κυβερνητική πολιτική, αλλά ότι το συλλαλητήριο είχε συγκεκριμένο ιδεολογικό χαρακτήρα.

δ) Ομοίως στο ερώτημα σχετικά με το συλλαλητήριο για τη Μακεδονία «με τι μοιάζει αυτό περισσότερο», μόλις το 18% απάντησε ότι μοιάζει με τις συγκεντρώσεις των «Αγανακτισμένων», ενώ το 68% απάντησε με τη συγκέντρωση του 1992 για το όνομα των Σκοπίων.

ε) Από τους «Αγανακτισμένους» του 2011 το 46% απάντησε ότι συμμετείχε για την ανατροπή του συστήματος, ενώ το 2018 με την ίδια απάντηση συντάχθηκε το 29%.

στ) Πολύ αποκαλυπτική είναι η απάντηση στο ερώτημα ποιον θεσμό εμπιστεύεστε  περισσότερο, ο στρατός καταλαμβάνει την πρώτη θέση.

ζ) Τέλος, μεγάλο ποσοστό που φτάνει το 40% (αν και όχι κυρίαρχο) κερδίζει η επιθυμία για δημιουργία νέου κόμματος (προφανώς όχι κομμουνιστικού!).

Και οι δύο θεωρήσεις που περιγράψαμε εμπίπτουν στην κατηγορία του δογματισμού. Ο δογματισμός έχει αμετακίνητες αρχές που δεν βρίσκονται σε αντιστοιχία με τη ζώσα πραγματικότητα. Επομένως εκκινώντας κάποιος από αυτή την αφετηρία καταλήγει και σε δογματικά συμπεράσματα. Το χειρότερο δεν είναι, όμως, ότι κάποιος μπορεί να σκεφτεί και να δράσει δογματικά σε ορισμένες στιγμές. Το χειρότερο είναι να παίρνεις την επιθυμία σου ως πραγματικότητα και με αυτήν να πορεύεσαι αρνούμενος να αλλάξεις τρόπο σκέψης και δράσης για κανέναν λόγο και σε καμία περίπτωση.

Πηγή: kordatos.org

  • Τελευταια
  • Δημοφιλή